P. 1
Geschiedenis Van Het Privaatrecht

Geschiedenis Van Het Privaatrecht

|Views: 258|Likes:
Published by julievanlooy1991

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: julievanlooy1991 on Oct 23, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/13/2014

pdf

text

original

Sections

  • I.HET CORPUS IURIS CIVILIS
  • II.DE PROCESRECHTELIJKE CONTEXT
  • III.DE RECHTSSUBJECTEN EN DE BEGINSELEN VAN HET RECHT
  • IV.DE BEGINSELEN VAN HET VERMOGENSRECHT EN DE BEPERKTE RECHTEN
  • V.EIGENDOM EN EIGENDOMSVERKRIJGING
  • VI.DE BEGINSELEN VAN HET VERBINTENISSENRECHT EN DE DELICTEN
  • VII.CONTRACTENRECHT
  • VIII.CONTRACTEN EN QUASI-CONTRACTEN
  • IX.HET CORPUS IURIS ALS GRONDSLAG VOOR HET PRIVAATRECHT IN CONTINENTAAL EUROPA
  • X.NAAR CONSENSUALISTISCHE EN TRADITIONALISTISCHE STELSELS VAN OVERDRACHT

Samenvatting

Naam: Sari Van Tendeloo Vak: Geschiedenis van het privaatrecht Prof: dr. T. Wallinga

Jaar: 2007-2008 1e bachelor

INLEIDING Waarom bestuderen we rechtsgeschiedenis? vanwege het feit dat wij bij alle rechtstoepassing een norm toepassen uit het verleden op een casuspositie uit het heden met een verantwoordingsplicht in de toekomst het verleden wordt naar het heden toegebracht (het privaatrecht ≠ 1804) vanwege het academisch karakter(kijken naar het “wrm”) van de universitaire rechten-opleiding: inzicht in samenhang tussen sociale, wetenschappelijke en juridische verschijnselen het verleden als schatkamer van ideeën Waarom bestuderen we het Romeinse recht ? Vanwege de receptie(ontwikkeling/begin) van het Romeinse recht in het continentaal-Europese recht (en ook daarbuiten, overigens) vb1. Japan: Duits recht overgenomen (wat was gebaseerd op Rom. Recht) vb2. Amerikanen en Zuid-Amerikanen: Spaans recht overgenomen (geb. op R.R.) vb3. Afrika: Nederlands recht overgenomen (geb. op R.R.) = het doordringen van het Romeinse recht in de rechtspraktijk vanaf 1100 tot 1900. verwetenschappelijking van het recht aan de hand van de bestudering van de romeinse bronnen

DEEL1: schets van het Romeinse vermogensrecht
I. HET CORPUS IURIS CIVILIS De juristen: schreven teksten op papierrollen klassieke periode: 100 v.Chr. – 250 n.Chr. diverse commentaren(nog steeds), o.a. op het Edict, en op andere juristen; monografieën PRAETOR: magistraat, verleent rechtsingang = nodig om te procederen EDICT: hierin staat welke gevallen rechtsmiddel procederen (elk jaar nieuwe praetor~> nieuw edict) - kan het ius civile aanvullen hoe krijgen ze deze teksten in alle uithoeken van het rijk? Kopieurs: brengt problemen met zich mee (mens maakt fouten) = RECHTSONGELIJKHEID

1. De bronnen: tekstoverlevering
Geen papier maar perkament(nr gebruikt) en papierus (nt blijvend, regelmatig overgeschreven om info niet te verliezen) Het Corpus Iuris Civilis: keizer Justinianus (527-565), wou rechtsongelijkheid vookomen, door bv. kerkenbouw want: 1volk/1keizer/1kerk= 1 Romeins Recht (1wet’boek’) Institutiones (533): instituten - inleiding op het recht (wetboek) Digesten (533): bloemlezen - fragmenten van de werken van de Romeinse juristen (systematisch gerangschikt) Codex (534): aantekingen van Keizers - versch. titels/onderwerpen: antwoorden van Keizers op versch. vragen Novellen (na 534): alle wetten dat hij na 534 nog heeft samengesteld +10jaar CIC naar Italië: tijdelijk opnieuw heroverd Op verzoek van de paus worden wetten van K.J. opnieuw ingevoerd (Sanctio Pragmatica propetitione Vigili) Codex Florentinnes: gelijkend met Digesten werd ook naar Italië gebracht Wrm niet gekopieerd? - 900blz perkament: 300dierenvellen

2. De receptie: Hoe komen we nu van Justinianus (533) naar Bologna (Italië, 1088)?
Geschiedenis van het privaatrecht 1

Samenvatting

Het Corpus Iuris Civilis naar Italië: 544-554; Sanctio Pragmatica pro petitione Vigilii " Op verzoek van de Paus: Iuris Civilis als geldend recht in Italië. " Codex Florentius: geschreven in constantinopel, naar Italië gebracht. Duistere Middeleeuwen 1088: Bologna " Italiaanse steden worden onafhankelijk. - Juristen nodig voor uitbouw van bestuur. - Oprichten Universiteit van Bologna in 1088 en navolging in andere steden. Europese universiteiten Glossatoren " Personen die glossen maken. - Glossen = verklarende kanttekeningen (zie p. 57 in cursus, naast tekst allemaal glossen) " Rond 1260: Iuris Civilis door glossen beschreven. Postglossatoren / Commentatoren " Schrijven meer in losse boeken. " Op basis van een praktisch geval => een oplossing zoeken. Humanisten " Gaan op zoek naar de meest zuivere tekst => niet die van de glossatoren dus. " Zelf op onderzoek uitgaan. Natuurrecht / Vernunftrecht  Romeins Recht " Eerste serieuze concurrent voor Romeins recht. " Recht gaat uit van de rede. Recht ontwikkelen door rede en niet door boek. De Historische School " Op zoek naar de bronnen (~wortels) van het recht (Romeins recht) " Ze komen tot een wetboek dat zeer dicht bij Romeins recht ligt.  Code Civil: beïnvloed door natuurrecht. 3. Verschillen tussen het Romeinse recht en het hedendaagse (privaat)recht: Het Romeinse privaatrecht omvat (veel) meer dan het huidige privaatrecht: bijvoorbeeld het “delictenrecht” " N.B. onderscheid - crimina publica - delicta privata In het Romeinse recht staat het procesrecht voorop, niet het materiële recht " waar een rechtsmiddel is, daar is ook een recht Het Romeinse recht gaat uit van een concrete casuspositie, het huidig (continentaal-Europese) privaatrecht gaat uit van een geschreven wettekst of van een algemeen rechtsbeginsel de Romeinse staat was nog geen rechtsstaat De rechtsbronnen hebben een andere hiërarchie: " de verhouding tussen wetgeving, rechtspraak en rechtswetenschap is in de tijd veranderd 4. Studie van het Romeinse recht is in twee opzichten nodig en nuttig, ook voor nu: Vanwege de mogelijkheid tot het vergelijken van rechtsregels en rechtsstelsels (rechtsvergelijking) " Romeins recht verklaart verschil. Vanwege het streven naar eenvormig (privaat)recht in de Europese Unie: " Unidroit " Commissie-Lando " Gandolfi (Pavia-Group) " European Group on Tort Law (Tilburg)

5. Chronologie algemeen
KLASSIEKE OUDHEID " ± 500 voor Christus - ± 500 n. Chr.

Geschiedenis van het privaatrecht

2

Samenvatting

MIDDELEEUWEN " ± 500 - ± 1500 NIEUWE TIJD " ± 1500 - 2005 6. Romeinse chronologie Koningstijd " 753 / 650 v.Chr. – 509 v.Chr. Republiek " 509 – 27 v.Chr. Principaat " 27 v.Chr. – 284 Dominaat " 284 n.Chr. – 476 / 565 (of 1453?) 7. Koningstijd tot 509 v.Chr. Vanaf 753 v. C. volgens Romeinse geschiedenis (stichting Rome) 650 v. C. : archeologisch materiaal niet ouder, dus beginpunt gebaseerd op archeologie. " Men is aangewezen op mondelinge traditie die al eeuwenoud was. " Romeinen werden geregeerd door koningen: deze koningen hadden het imperium: - Wetgevende - Uitvoerende - Rechterlijke macht. (= ongedeelde staatsmacht) " 509 v. C. : einde regeringsperiode v/d laatste koning. 8. Republiek 509 – 27 v.Chr. ‘Res publica’ ontstaat en is van algemeen belang. Consuls: na de koning komt de macht in handen van 2 consuls: " Collegialiteit: controle van elkaar door elkaar (beveiliging tegen dictatuur) " Annuïteit: maximum 1 jaar - In noodgevallen soms aanstelling v/e dictator voor een half jaar. " Op den duur ook bij andere magistraten: - praetoren - censoren - aedielen - quaestoren - volkstribunen Patriciërs en plebejers " Machtsstrijd: - Patriciërs: meest machtige groep => Juridische macht. - Plebejers: trachten dezelfde rechten te verkrijgen als patriciërs. " Gevolg: Staking op de heuvel door plebejers. Patriciërs doen toegevingen. XII Tafelen 451-450 " Geschreven wetten in bronzen letters. - Op schrift stellen van de wetgeving (als antwoord v/d patriciërs op staking). Leges Liciniae Sextiae (367 v.Chr.): " praetor (urbanus): openstelling consulaat voor plebejers: - D.w.z. dat vanaf dan één van de 2 consuls een plebejer moet zijn. Lex Hortensia (287 v.Chr.): " Plebiscieten: Eigen volksvergadering van plebejers met besluiten (bindend). - volle kracht van wet - dus: gelden voor plebejers en patriciërs. - vanaf nu konden plebejers patriciërs ook de wet opleggen. Praetor peregrines(242 v.Chr.): " Het ambt van praetor werd opgesplitst om beter de privaat- en strafrechtelijke rechtspleging te regelen. " Praetor Urbanus: vaardigde alleen recht over Romeinen uit Geschiedenis van het privaatrecht 3

. .Ontstaan van verschillende scholen: juridische opleidingen. - rechtspraak over burgers v/d stad " Praetor Peregrinus (=2de praetor): vaardigde recht over Romeinen en vreemdelingen rechtspraak over buitenlanders en tussen burgers en buitenlanders past algemeen privaatrecht toe: " Ius gentium: recht der volkeren " Consensuele contractregels " Bona fides: behoorlijkheidsregels.Geeft aanzet tot een wetenschappelijke benadering. Rechtsbronnen in het Romeinse recht Wetten (leges): " besluiten van de volksvergadering comitia centuriata op voorstel van de magistraat.edicten (de keizer was ook magistraat) 10.cavere: opstellen van allerlei juridische documenten .Chr.respondere: geven van juridisch advies .Chr. . want bij commitia centuriata moest het hele leger worden samengeroepen senaatsbesluiten (Senatus consulta): " Vergadering van ouderen (echt te betrouwen).rescripta: epistula / subscriptio.) verbindend voor alle Romeinse burgers " Meer plebiscieten dan leges van comitia centuriata => efficiënter. meestal de consul. Lex agraria. toepassing van het onderscheid genus / species . vb. taak van de juristen: . het begin van het Principaat) . " De edicten zijn rechtsmiddelen-catalogi. .. – 284 n. .Laatste wet: 96 n.imperium proconsulare maius – oppergezag in de provincies Geschiedenis van het privaatrecht 4 . " vooral van belang in de eerste eeuw v.Chr.Chr.Chr. plebiscita: " besluiten van het concilium plebis op voorstel van een volkstribuun.Chr.Magistraat is meestal de consul.agere: verlenen van procesbijstand voor de praetor " + 100 v. sinds de lex Hortensia (287 v.Chr. laatste wet: 96 n. met name ook voor het privaatrecht (erfrecht) edicten van de magistraten: " vooral de praetor (bestond sinds 367 v. waarin de burgers kunnen zien in welke gevallen zij via de magistraat toegang kunnen krijgen tot de rechter gewoonterecht juristenrecht (“gestold” gewoonterecht) " Leggen het gewoonterecht vast op schrift (minder dynamisch). . keizerlijke wetgeving: " verschillende typen constitutiones (natuurlijk pas sinds 27 v.: afspraken nakomen.Begin jaartelling: [Sabinus / Cassius] en [Proculus / Labeo] als belangrijke juristen.mandata: keizerlijke ambtsinstructies . Quintus Mucius Scaevola.Doet een toepassing van het onderscheid genus (algemeen) / species (bijzonder) op het recht. 27 v. Principaat valt min of meer samen met de periode van het klassieke Romeinse recht eerste keizer: Augustus " machtsbasis: . 9.). schriftuur van de keizerlijke kanselarij bestemd voor één concreet geval .Chr. " Tijdens de Republiek: toenemend belang van de rechtswetenschap als rechtsbron.Samenvatting uit.decreta: gerechtelijke uitspraken van de keizer .Chr.

284-476 n.Richting van het katholieke geloof werd aangegeven! " 380 Constitutio Cunctos Populos (Theodosius I) . (vb. Rechtsbronnen: keizerlijk recht – nu ook in de vorm van leges generales private verzamelingen: " codex Gregorianus – constituties tot 291 " codex Hermogenianus – constituties uit 291-294 426: Citeerwet: ordening juristenrecht. viel weg. "Over de koop" etc. . Gaius.Samenvatting - tribunicia potestas – vetorecht in Rome auctoritas – persoonlijk gezag 11. Overzicht Justiniaanse wetgeving keizer Justinianus (527-565) – Constantinopel " Begint aan de vastlegging van het Romeinse Recht.Constantijn de Grote = 1ste Christelijke keizer .) een zekere regelmaat in de fragmenten te ontdekken valt. Modestinus en Papinianus mogen worden geciteerd 438: Codex Theodosianus: ordening keizerrecht van de 4e en begin 5e eeuw (vanaf 312) " Iedere schijn dat het om een republiek ging.Anderen (niet-Christenen) moeten worden vervolgd (wegens ketterij). die is veroorzaakt doordat de juristen die de Digesten samengesteld hebben de werken van de klassieke Romeinse juristen niet in Geschiedenis van het privaatrecht 5 . Chr. 476 einde West-Romeinse rijk 1453 einde Oost-Romeinse / Byzantijnse rijk 12.Christendom wordt geaccepteerd. " Oorzaak: afbrokkeling v/h centrale gezag. Dominaat eerste keizer tijdens het Dominaat: Diocletianus (284-305) " Rijksdeling: Oost en West " Oorzaak: afbrokkeling v/h centrale gezag.Codex Justinianus (529/534) " verzameling van het gehele keizerlijk recht " 12 boeken onderverdeeld in titels " Ter vervanging van Codex Theodosianus.Al deze edicten en concilies zorgen voor: Binding tussen geloof en staat (geloof houdt staat samen). alleen Paulus. Ulpianus. Sabinus. edict. Papinianus.Christendom kreeg eenvoudige + duidelijke boodschap.Christendom wordt staatsgodsdienst.: militairen/generaals verkozen als leider) " Tetrarchie: twee Augusti en twee Caesares Opkomst van het Christendom: " 313 Edict van Milaan (Constantijn de Grote) .Digesten (533) " verzameling (knipselkrant) van het juristenrecht " 50 boeken. " 381 Concilie van Constantinopel . Bluhme heeft ontdekt dat in de diverse titels van de Digesten ("Over de lex Aquilia". Appendix " Die theorie is opgehangen aan de inscriptiones van de Digestenfragmenten: de aanduidingen uit welk werk van welke jurist het bewuste fragment afkomstig is. Vb. .: militairen/generaals verkozen als leider 13. onderverdeeld in titels " Geen afkortingen " Codex Florentius (min of meer de versie v/d de codex Justinianus) NB  Massentheorie van Bluhme. . . " 325 Concilie van Nicaea .

Materieel recht kan niet zonder formeel recht. " Mogen teksten wijzigen. Formeel en materieel recht: " Formeel recht: over de vorm/procedure van hoe recht wordt toegepast. “Ubi remedium ibi ius“ Romeinse procesvormen: " legis actio-proces (ca.Bij wet afgeschaft in 17 v.vooral formaliteiten. Justinianus: opdracht aan commissies om Digesten + Codex samen te stellen. Otto Lenel) " het afzonderlijk sorteren voor verschillende fragmenten op auteur. maar op basis van wet " formula-proces (tot 342 n. " Kritiek op Corpus Iuris. weergegeven in Middeleeuwse vulgaire uitgave " Streven naar Codex Florentinus. of zoals Bluhme ze noemt: "Massen".Chr.Geen acties verleend door de praetor. (recht kunnen handhaven) Vraag naar recht = vraag of je kan procederen: " Waar een rechtsmiddel is.proces in twee fasen: Geschiedenis van het privaatrecht 6 . maar in groepen van werken. " Nieuwe wisselwerking tussen teksten: nieuwe betekenis. Kenmerken: . Ruwweg vinden we in iedere Digestentitel dus eerst fragmenten uit de Sabinusmasse. een met o.Samenvatting willekeurige volgorde lazen. " Ontleenden gezag aan keizerlijke invoeringsconstituties. Compilatoren van Digesten " Teksten geselecteerd. " Materieel recht: over de inhoud v/h recht. .  Palingenesia mogelijk door inscripties (humanisme. Humanisten: intrede in Romeinse oudheid. is een recht. boek. .) a. werken van Papinianus (de Papinianusmasse) en nog een restgroep. Digesten + Codex ≠ weergave oud/oorspronkelijk klassiek Romeins Recht.Chr. de Appendixmasse. uit context gehaald " in samenhang geplaatst met andere teksten.Chr. " Justiniaans recht " Waren met kracht van wet uitgevaardigd. Dit helpt ons te begrijpen hoe men de Digesten in slechts drie jaar heeft kunnen samenstellen. - " - - - - II. DE PROCESRECHTELIJKE CONTEXT Gaius: Boek IV => behandelt het Romeins procesrecht in zijn geheel.a. 450 – 17 v. onderwerp. dan uit de Ediktsmasse etc. rituele bewoordingen (teksten II-1 en II-2) . " Oude begrippen schrappen. Er is een groep met commentaren op de werken van Sabinus (de Sabinusmasse). " Ius civilis: alleen in stukjes = casuïstisch.… Instituten van Justinianus (533) " naar het voorbeeld van de Instituten van Gaius (Gaius noster) Novellen " nieuwe keizerlijke wetgeving van na 534 " niet meer door Justinianus zelf gebundeld Op welke wijze is het Corpus Iuris samengesteld? Interpolaties + interpolatiekritiek.Indien verkeerd uitgesproken => leidde tot uitsluiting en verlies van de zaak ! Procedure moet EXACT gevolgd worden.) . een andere met commentaren op het Eeuwig Edict (de Ediktsmasse). . " Onderlinge tegenspraken wegwerken.

w. maar … => De aangeklaagde ontkent niet. Geschiedenis van het privaatrecht 7 . (schriftelijk + getuigenbewijs) gesloten systeem van acties: = gelimiteerd aantal acties. volgens het Corpus Iuris. eigenstandig (sui iuris) uitzonderingen: " slaaf in vrijheidsproces " gezagsonderworpen zoon met “legervermogen” (peculium castrense) WANT: Je kan enkel procederen als een eigen vermogen hebt !! . afgesloten met de litis contestatio)  niet bij praetor willen komen = proces voetstoots verloren  Vergelijk met ouder ijzerwinkel. geen hoger beroep veroordeling tot een geldbedrag (condemnatio pecuniaria): bedrag vastgesteld via schatting van de eiser geen bewijsregels: Rechter moet zelf beslissen op gevoel/basis van gezond verstand of iets bewezen is of niet. geen professionele functie zoals nu.z. Soorten acties: actio in rem – zakelijke actie (zakenrecht: relatie eiser . bijv.zaak) actio in personam – persoonlijke actie (verbintenissenrecht: relatie ts 2 partijen) actio directa (de standaard formula: actie die onder normale omstandigheden wordt verleend) actio . " Exceptio: Ja. Actio: in het edict van de praetor genoemd rechtsmiddel (biedt rechtsingang) - ! In Corpus Iuris verwijst actio naar eis of vordering  bij Formula-proces = specifieke procesformule " Geen gesloten systeem meer.Samenvatting b. utilis (aangepaste actie: variant op een bestaande formula) actio in factum (aan de hand van de feiten geformuleerd door de praetor) (zie tekst II-6) actio civilis (actie afkomstig uit het ius civile. in de formula staat meestal hoe de rechter moet oordelen. Om te kunnen procederen is het voldoende dat er een materiële grondslag is. Achter hem allemaal kleine schuifjes waarin de procesformules zitten. " Het proces gaat dus vooraf aan het recht !! " Je moet eerst een actio hebben om te procederen alvorens je van recht kan spreken.. " in iure (bij de praetor formules voor rechtsingang halen. maar weerlegt met een reden. meestal de praetor) actio stricti iuris (actie van strikt recht: Geldboetes voor wat het waard is= objectieve voorwaarde) actio bonae fidei (actie op grond van de goede trouw) (zie tekst II-4 en II-5) petitoire acties: uitspraak over een recht van een bepaalde zaak possessoire acties: over het bezit van een zaak(over inbreuk van feitelijke macht) c.2 manieren om te verwerven als verweerder: " Ten principale: Ja/Neen => De aangeklaagde ontkent. winkel met een toonbank en daarachter oude man in grijze stofjas.  Eiser en verweerder moeten dan de omschrijving van hun geschil kiezen (eed)  afgesloten met litis contestatio = procesovereenkomst/akkoord gaan met de wijze waarop de praetor de situatie schetst " apud iudicem  bij de rechter  hier komt het bewijs tot stand + vonnis stellen de rechter is een privépersoon: d. op grond van de lex Aquilia) actio honoraria (actie gecreëerd door een magistraat.. (Gelimiteerd door praetor: 30 tot 40 acties met ieder hun eigen formula) Partijen: eiser en verweerder (in het boek: “gedaagde”) vrije burger.

en wederhoor (audiatur et altera pars) b. Procedure . je krijgt niet alleen geldbedrag.proces voor één rechter . .  D. nader te bewijzen  getuigenbewijs (unus testis nullus testis) . excepties  evt.begin (principium litis.v. de eis  verweerder t.de rechter is een keizerlijk ambtenaar . afgesloten door litis contestatio) " schriftelijke eis (libellus): Eerst is de eis een verklaring van feiten => worden onderzocht. omkering van bewijslast " bewijsmiddelen  partijverklaring  partij-eed  schriftelijk bewijs # officiële akten: volledig bewijs # onderhandse akten: evt.wel hoger beroep .ook reële executie mogelijk= uitvoering v/h rechterlijk vonnis. ook afdwingen tot afgeven van zaak. tussenvonnis (interlocutoir) " veroordeling hangt af van wat gevorderd wordt  geldbedrag  teruggave van een zaak (restitutio).hoor.Samenvatting " cognitie-proces (sinds begin principaat) a.middendeel (medium litis) " mondelinge procedure " bewijsvoering " ondervraging door de rechter " bewijslastverdeling: wie stelt moet bewijzen  eiser t.en bewijsregels: rechter moet er zich aan houden .procedure.vonnis (definitiva sententia) " binnen 3 jaar na litis contestatio " evt. " verweer:  excepties / praescripties  dilatoire excepties  peremptoire excepties (beide categorieën voor te dragen tijdens het principium litis) " litis contestatio – gevolgen:  passief onovererfelijke acties worden overerfelijk  acties met termijn worden tijdloos " calumnia-eed .z.geen openbaarheid .a.v. In tussenstadium kan rechter eis afwijzen of bevestigen => dan wordt eis een officiële gerechtsakte. bij: # actio in rem # possessoire actie # contractsactie  overdracht van eigendom (dare)  verschaffen van bezit of genot (tradere)  verrichten van een handeling (mere facere) " kracht van gewijsde " hoger beroep  schriftelijk verslag van de rechter (litterae demissoriae / apostoli) Geschiedenis van het privaatrecht 8 .a.w. kenmerken: .

) .Pater familias " Baas van de familie. Institutiones (ca.Personenrecht (tegenwoordig ook nog: rechtspersonen) .Samenvatting " executie met de sterke arm (manu militari – voor overhandigen van een zaak)  op persoon of vermogen (voor een betaling)  III.Vermogensrecht " zakelijke rechten " erfrecht (= familiaal vermogensrecht) " verbintenissenrecht (verbintenissen komen voort uit contractus en delictum) .  Door emancipatie = het vrijlaten van kind uit de eigenlijke kernfamilie. behalve (!):  Peculium castrense / “legervermogen”: het gewone peculium is het vermogen van de pater familias  Peculium quasi castrense: als ambtenaar geld verdienen  Bona materna: nalatenschap moeder.Personae (rechtssubjecten: boek 1) " Wie kan rechten hebben en veranderen (vb.Chr. " Komt van oude Romeinse maskers.Kan door trouwen zelf pater familias worden. vb. DE RECHTSSUBJECTEN EN DE BEGINSELEN VAN HET RECHT  Het Institutensysteem: (Justinianus) " Geïnspireerd op Gaius. of diens verlies van vrijheid of burgerrecht. " De potestas eindigt door:  Door het overlijden van de pater familias. " Heeft geen eigen vermogen. .Procesrecht  Personae (personen.: koper-verkoper. " Justianius volgde Gaius: .Filius in potestate " Zoon " In potestate = onder gezag van de pater familias " Potestas eindigt door:  Door het overlijden van de pater familias.en familierecht. of diens verlies van vrijheid of burgerrecht.: overdragen)? . centrale persoon met alle gezag. . rechtssubjecten) " Personae: acteurs op het juridische toneel => Per Sonae ~> door klank.Filia in postestate " Dochter " In potestate = onder gezag van de pater familias " Heeft geen eigen vermogen. Geschiedenis van het privaatrecht 9 . 160 n.Echtgenote (uxor) .Res (rechten: boeken 2 en 3) " Welke rechten zijn er? .  Bona adventicia: van ander dan vader verkregen. " " De familia: . eiser-verweerder " Rol van de personen hangt af van de plaats in de familia.  Door emancipatie = het vrijlaten van kind uit de eigenlijke kernfamilie.Actiones (rechtsmiddelen: boek 4) " Hoe kunnen we ze hard maken? " Procesrechtelijk context: hierin staat alles over het formula-proces. " Verschillende rollen.

bij of na huwelijk (dus nog steeds alieni iuris: onder manus echtgenoot. " Slaaf of vrij? => Meteen 2 categorieën van rechtsgevolgen.Samenvatting - - -  Door ontstaan van manus van haar echtgenoot. wordt je als straf slaaf. heeft een curator nodig voor geldige rechtshandelingen. Chr.Status libertatis " Status van vrijheid. . Bij vrouwen niet helemaal: vrouwen hadden voogd nodig.Leeftijd: als je oud en wijs genoeg bent (25 jaar = meerderjarig) .: iedereen in Romeins Rijk = Romeins burger. Geschiedenis van het privaatrecht 10 . dus overbodig.Status familiae " Status binnen familie.) " Eindigt door:  Vrijlating (manumissio)  (Bij een testament wordt vaak een gedeelte van de slaven vrijgelaten.] " Status van burger. " Romeins burger? => in 212 n.Delictsbekwaamheid: schade => rechtsgevolgen " Wie kan deze verbintenis krijgen?  De statusleer " Statusleer: relevant voor de rechtsbevoegdheid (de bevoegdheid om rechten en verplichtingen te hebben) . geen eigen vermogen. " Statusleer: relevant voor de handelingsbekwaamheid (de bekwaamheid om rechten en verplichtingen te doen ontstaan en tenietgaan): .Geslacht: mannen boven vrouwen => vrouw voogd nodig " Mannen vanaf bepaalde leeftijd volledig handelingsbekwaam geacht.) Geadopteerde personen " Adoptie " Zelfde positie als filius/filia Geadrogeerde personen " Opgenomen in de familie " Zelfde positie als filius/filia Slaven: " Begint door:  Krijgsgevangenschap  Geboorte uit een slavin  Zichzelf verkopen  (Een vrij iemand verkleed zich als slaaf => spreekt af met vriend zichzelf te laten verkopen en na verkoop loop je snel weg en opbrengst deel je door 2. . Indien je wordt gevat.Chr. De rest heeft (in beginsel) geen vermogen en dus ook geen rechten en plichten.) " Moderne begrippen: .Rechtsbevoegdheid: wie kan rechten/plichten hebben? . " Binnen de familie te onderscheiden in personen:  Sui iuris = van eigen recht = altijd de pater familias (eigenstandig)  Alieni iuris = van andermans recht (gezagsonderworpen aan de pater familias)  De pater familias heeft het (familiale) vermogen en daardoor ook alle rechten en plichten.Geestesvermogens: de krankzinnige is niet handelingsbekwaam. (Werd wel ten tijde van Justianus gelijkgesteld en dus dan geen voogd meer nodig) .Status civitatis [verdwenen in 212 n.Handelingsbekwaamheid: ontstaan + overdracht van rechten " Wie is bekwaam om rechten te veranderen? .

toegewezen door meester.Geestesvermogens: Krankzinnigen weten niet goed wat ze doen (vb. " Vb. . Dus kan je bijv. andere man.:peculium castrense (zoon met legerbuit (militair)) NIET: slaven of gezagsonderworpen kinderen zonder vermogen. hoe meer rechtsmogelijkheden: × Infantes (tot 7 jaar) (vb. MAAR: kan eigendom verwerven (slaaf niet). × Uitzonderingen: " De furiosi (geesteszieken) " De geldzieken/geldverspillers " Beide hadden een curator op elke leeftijd.vrij en eigenstandig . maar van hun meester. " Priviliges minderjarigen: sui iuris  D. delict.: in formula-proces moet verweerder geldbedrag kunnen geven.: wanneer het alleen overblijft als heel de familie uitgestorven is) " kunnen geen rechtshandelingen verrichten " Wel hun tutor / voogd × Impuberes (meisjes tot 12 jaar.: gestoord zijn op oude leeftijd).: borg stellen. " Beperking voor vrouwen: niet verbinden t.Vermogen: Alleen zinvol te procederen tegen iemand met eigen vermogen.v. × Minores viginti quinque annis: tot 25 " Zelfstandig verrichte rechtshandelingen zijn in beginsel geldig: maar bij nadeel kan in integrum restitutio / herstel in de oude toestand gevraagd worden.o.w. dus ook bij 25 + ! " Handelingsbekwaamheid gezagsonderworpen kinderen (ook slaaf): Kunnen door peculium deelnemen aan rechtsverkeer.(het nadeel moet wel wordenaangetoond) " Kunnen geldige rechtshandelingen verrichten met bijstand van hun curator. handelingsbekwaamheid en delictsbekwaamheid " Rechtsbevoegdheid: .  Grenzen en toename => hoe meer naar beneden. blijft goederrechtelijk van hem en dus geen eigen vermogen van hen.  Samenvatting : rechtsbevoegdheid. Deze kunnen wel over werkkapitaal beschikken.Leeftijd: (Hele) jonge mensen worden niet geacht delicten te plegen. vb. . Hebben nog geen besef. Geschiedenis van het privaatrecht 11 . jongens tot 14 jaar) " Kunnen zelfstandig rechtshandelingen verrichten.Krankzinnigen (en geldverspillers) => bijstand van curator.z.Eigenstandig + meerderjarig (25jaar): volledige handelingsbekwaamheid. voor zover die voor hen voordelig zijn: negotium claudicans (hinkende rechtshandeling) bij meerzijdige contracten " Als handelaar moet je dus uitkijken naar de leeftijd van je handelspartner !! " Kunnen geldige rechtshandelingen verrichten met bijstand van hun tutor / voogd. .Meerderjarig + gezagsonderworpen zoon met eigen vermogen .: diegene die een eigen vermogen heeft als er geen gezag meer wordt uitgeoefend door de Pater Familias. Ze worden niet geacht een delict te kunnen plegen.kinderen onder vaderlijk gezag kunnen eigen vermogen hebben.Samenvatting " Ook geldverspillers konden curator nodig hebben. " De statusleer: relevant voor de delictsbekwaamheid (de mogelijkheid om uit delicten te worden aangesproken) . Bv.  Drager van rechten uit contract = meester/pater familias. diefstal noemen ipv. " Handelingsbekwaamheid: .

.: werken om schade te herstellen en daarna vrij. " Is er een contract.Alle vrije personen. wordt hij aansprakelijk gesteld. dwz: in alle gevallen zijn dezen vermogensrechtelijk "onmondig".Dominium = ‘eigendom’ .Censor = persoon die om de 5 jaar zorgt voor soort controle over behandeling van de slaven.: slaaf moet 3 kratten bier kopen van Pater familias.Samenvatting  Meester vruchtgebruik  Drager van plichten? Vanwege machtiging door pater familias => aansprakelijk= iussum × Geen iussum? kind of slaaf geen eigen vermogen × natuurlijke verbintenis: niet afdwingbaar. de peculio) " Werkvermogen (=> stuk v/h vermogen v/d pater familias en dit blijft ook van de pater familias) " Pater familias kan aansprakelijkheid beperken door te zeggen dat zijn peculium maar zoveel bedraagt.Tekst III-2 en III-3.  De aansprakelijkheid van de pater familias voor personen in zijn macht: " Uit delict: ...Patria potestas = vaderlijke macht.Peculium van zoon of slaaf (actio . . maar geen van de 3 bovenstaande actio utilis. " Vb.Actio . want je kan deze niet aanspreken voor een boete. Deze mensen beschikken niet over een vermogen. ..Niet te jong of krankzinnig . . " Noxale aansprakelijkheid van de meester bij slaaf: Meester heeft keuze uit boete betalen of slaaf uitleveren  De macht van de pater familias: " Manus over de echtgenote (niet altijd) .Actio . omdat hij niet wist dat er geen enkele van de 3 actio utilis waren (zie boek).. quod iussu (bij opdracht) " Verkoper moet opdracht aantonen => vb. dan is er nog daarbuiten: de natuurlijke verbintenis . behoudens 3 actio utilis: .Natuurlijke verbintenis kan je niet afdwingen: geen actie => geen proces => geen sanctie.(Meestal als prijs slaaf < prijs schade) " Uit contract: in beginsel niet aansprakelijk. " Patria potestas over zijn kinderen .Manus = de hand " Dominium over de slaven . " Schade betalen of " Met de mogelijkheid van noxae deditio = uitlevering slaaf aan eiser (in eigendom geven). Pater familias draagt de rechten en plichten van anderen.Maar toch betaald pater familias. . de in rem verso (bij verrijking) " Een positief vermogensbestanddeel (vb..Ten volle aansprakelijk voor zijn slaven. 1 krat bier van 3 gestolen kratten) " Levert Pater familias voordeel op en voor dat deel dat hem voordeel oplevert. " Delictsbekwaamheid: .Ook gezagsonderworpen kinderen of slaaf " Wel onrechtvaardig..  Huwelijk Geschiedenis van het privaatrecht 12 .

: geen kinderen willen) .vb. .als naar testamentair erfrecht) " Voornaamste/primaire opvolger van de overledene.a.vb.ons huwelijk.Samenvatting " Echtgenote (uxor): vrouw verliest vermogen en komt onder gezag van de pater familias Manus-huwelijk ontstaat door: " Confarreatio (formeel): Ceremonie met offerkoeken => +. " Huwelijkssluiting: kan informeel. " Als alle personen buiten 1 overlijden.: kloosterorde: monniken stierven uit. Geschiedenis van het privaatrecht 13 - .Wettigheid van kinderen (o. als die ook sterft. " Anders de status van de moeder bij de geboorte. testament: overleden met testament. " Coemptio (formeel): Hij koopt vrouw. " Behoudens favor libertatis: als de moeder ook maar op 1 moment tijdens zwangerschap vrij is. klooster blijft bestaan => collectief vermogen bleef overeind voor als er opnieuw monniken het klooster bevolkten.Testamentair erfrecht " Op stuk papier. MAAR: vrouw kan dit tegengaan door 3 nachten buiten het huis te slapen = Trinoctium: het middel tegen usus (tekst III-4) " Status vrouw in manushuwelijk: in het manushuwelijk is de vrouw filiae loco= dezelfde rechten als een dochter in potestate - " 3 soorten huwelijken: Matrimonium: Man en vrouw met de intentie (affectio maritalis) om een duurzame leefgemeen schap te vormen en kinderen te krijgen.: begrafenisonderneming: mensen gaan geld storten. maar dan tussen slaven of door meester en slavin. voor erfrecht) " Kinderen volgen bij matrimonium de status van de vader bij de verwekking. niet wettelijk geregeld " Affectio maritalis (huwelijkswil): “consensus facit matrimonium.Concubinatus: Mist de affectio maritalis. zodat ze bij hun dood nog een begrafenis hebben. nec concubitus”.  Erfrecht: = familiaal vermogensrecht " Algemeen: . gaat het collectief vermogen weg/ verdwijnt het.Toepasselijkheid van het schenkingsverbod tussen echtgenoten.Beide mogelijkheden sluiten elkaar uit. kan bijvoorbeeld blijken uit het openlijk gaan samenleven: deductio in domum mariti. (vb. . " Usus (verjaring): Als je gewoon 1 jaar samenwoont => na 1 jaar samenwonen verkrijgt de man manus over de vrouw. " Echtscheiding: kan informeel: bij onderlinge toestemming of door eenzijdige opzegging: repudium / verstoting " Juridische relevantie van het bestaan van huwelijk of scheiding . dus enkel bij huwelijk zonder manus!  Rechtspersonen " Bij de Romeinen bestonden nog geen bedrijfsvennootschappen " Geen algemene theorie in het Romeinse recht " Wel teksten waarin een collectief in rechte optreedt . " Romeinse termen: .Intestaat-erfrecht (alias erfrecht bij versterf) " Geen handeling voor de dood. dan wordt het kind vrij geboren. . . (“willen samenleven EN kinderen krijgen”) .Heres = erfgenaam (zowel naar intestaat.Contubernium: Samenleven à la matrimonium. " Tekst III-5 " Enkel toepasselijk wanneer ouders een eigen vermogen hebben.  In ME bleef het collectief vermogen wel overeind. geen testament: zonder testament overleden. wordt het collectief vermogen gereduceerd tot 1 persoon.

" Vb. .: een vriend) = iets schenken aan ander dan erfgenaam.: overledene 2 kinderen => 2 heres Legatarius = legataris " Opvolger. 9 nr. .(Schulden) " Schulden waren er zelden.Vorderingsrechten . hebben ze er niets mee te maken.Wel een testament: " Algemeen legataris: de algemene opvolger in het testamentaire erfrecht (zie boek p.Samenvatting " " " " " " vb.Opvolging onder algemene titel: terzake van een geheel van goederen → nalatenschap .Getuigen aanwezig zijn. . " Vanaf 2de eeuw v.Chr.Opvolging onder bijzondere titel: terzake van één specifiek goed → legaat Waaruit bestaat de erfenis in het Romeinse recht? . " Voor de buitenstaander-erfgenaam (heres extraneus): verwerpen  De vraag wordt gesteld of ze erfgenaam willen zijn: Ja of neen (Neen = verwerpen) Verkrijgen van de erfenis: . Belgische termen: . want is iets persoonlijk. " Krijgt altijd een positief vermogensbestanddeel.Geen testament: " Erfgenaam: de algemene opvolger in het intestaat-erfrecht. " In alleroudste Romeins Recht gingen schulden niet over op erfgenamen: voor 2de eeuw v.Chr.Zaken .Extranei heredes moeten aanvaarden " MAAR: kunnen dat nalaten. kan deze vordering niet door je erfgenamen verkregen worden. - Geschiedenis van het privaatrecht 14 . .Benoeming vereist van erfgenamen = erfstelling .Schulden uit delict gaan teniet. " als gedaagde sterft voor afsluiten litis contestatio. meestal lichamelijk iets: auto.Sui heredes verkrijgen van rechtswege " MAAR: kunnen beneficium abstinendi inroepen.Beperking van aansprakelijkheid van de erfgenaam: " (zie tekst III-6) " Voor de huisgenoot-erfgenaam (heres suus): beneficium abstinendi  = het recht om de erfenis te weigeren. Mensen keken goed uit of ze genoeg geld hadden. …) Opvolging: . (bv. krijgt bepaalde delen toegewezen. . of expliciet verwerpen.: verkiezingscampagne => politici lenen => schulden => gingen over.Niet alle rechten zijn overerfelijk: " vruchtgebruik " vordering uit iniuria: onrecht  Als je gekwetst bent en je vraagt een schuldvordering.: “schulden behoren wel tot de erfenis”. 102) " Legataris onder algemene titel: krijgt een deel van de goederen van de erflater en is mede aansprakelijk voor de nalatenschapsschulden " Bijzonder legataris: de gerechtigde tot een legaat (niet-aansprakelijk voor schulden) (Erft onder bijzondere titel. Testamentair erfrecht: . maar ander persoon dan heres. (ze zijn alleen erfgenaam als ze “Ja” zeggen)  Als ze er van bij het begin afblijven en dit ook zeggen tegen de praetor.

Roerende en onroerende goederen " Roerende: alles wat je kan bewegen " Onroerende: vb. => Vertoont bestanddelen in vermogen.Altijd aan Romeins burger .Actiones in rem ↔ actiones in personam: " Actiones in rem: goederenrechtelijke acties Geschiedenis van het privaatrecht 15 . … ! Vorderingen in abstracto: mogelijkheid om vordering in te stellen. " Er zijn ook uitzonderingen:  Onroerend door bestemming  bv. .: mesthoop op boerderij => mesthoop om te verkopen = roerende zaak.: grond. het recht " Actio = aanspraak maken op vermogensbestanddeel. de rechtsvordering. gebouwen. kan het legaat opeisen met de reivindicatio  Damnatielegaat (legatum per damnationem): legataris krijgt vorderingsrecht op de erfgenaam.Onderscheid: ius  actio " Ius = het vermogensbestanddeel zelf.Goederen = bona " Actie en subjectief recht / actio en ius . … => erfbaar bij registratie. mesthoop voor bemesting op het land = onroerende zaak . DE BEGINSELEN VAN HET VERMOGENSRECHT EN DE BEPERKTE RECHTEN -  Structuur van het (Belgisch) Burgerlijk Wetboek(volgens Instituten van Gaius opgebouwd) " Boek I: Personen " Boek II: Goederen en de verschillende beperkingen van de eigendom " Boek III: Op welke wijze eigendom verkregen wordt  Het vermogensrecht: " Goederenrecht: aanspraak op goed van eigen vermogen " Verbintenissenrecht: aanspraak op prestaties contractspartij " Zaak en goed . het rechtsmiddel .In het klassieke Romeinse recht: res mancipi – res nec mancipi " Res mancipi: overgedragen door mancipatio. aanwijzing van erfgenaam (B: algemeen legataris) " Opvolging onder bijzondere titel: legaten (zie tekst III-8) . Kan enkel via erfgenaam door deze vordering het legaat opeisen (verbintenisrechtelijke relatie).Samenvatting Erstelling door erflater + getuigen ondertekend (zie tekst III-7) Inhoud van het testament " Heredis institutio: erfstelling. kan het legaat opeisen met de actio ex testamento Actio ex testamento => legataris krijgt vorderingsrecht op erfgenaam die eigenaar is. IV. erfdienstbaarheden.Altijd een positief vermogensbestanddeel " Twee belangrijke vormen:  Vindicatielegaat (legatum per vindicationem): legataris wordt eigenaar. waren dit omdat ze op de boerderij als lastdier werden gebruikt. zijn alle zaken die niet res mancipi zijn. " Verjaring: termijn + vereisten. waren nodig voor de uitoefening v/h boerenbedrijf: dieren die res mancipi waren. leveren van roerende/onroerende goederen p.: rechtsvorderingen.Stoffelijke en onstoffelijke goederen " Stoffelijke: fysiek tastbaar " Onstoffelijke: vb.73. " Res nec mancipi: overdragen door traditio. .Alleen in geldig testament (bij ongeldigheid vervallen de legaten) .

iedereen " Relatieve rechten: rechten tussen mensen men een verbintenis / tussen contracteren partijen Vb. zonder de bedoeling te hebben ze voor zich te houden) Voorbeeld: Als iemand bijvoorbeeld een boek leent van de bibliotheek.Rechthebbende: juridische macht . " voorwaarden: normale prijs + normaal uitziende verkoper + normale buurt. . Trukje voor te zien of hij/zij houder of bezitter is: Je vraagt aan een persoon die eerlijk antwoord: “ Is die fiets van jou?”  “Ja” = bezitter  “Neen” = houder Bezit is middellijk of onmiddellijk .Bezitter: die de zaak daadwerkelijk onder zich heeft (houdt het goed voor zichzelf) . echter ten tijde dat de lener het in leen heeft is de bibliotheek middellijk bezitter.In Romeins recht: alleen absolute rechten " Relatieve vorderingsrechten zijn niet overdraagbaar.: belediging => actie gericht op de persoon die belediging uitte.: het is een gestolen goed.Bij middellijk bezit wordt het goed door een houder namens de bezitter gehouden.Bezitter te kwader trouw: " Je koopt iets ondanks dat je weet dat er iets mis is.  Volgt uit een contract/verbintenis.Bezitter = heeft zaak onder zich. Geschiedenis van het privaatrecht 16 . Voorbeeld: In het vorige voorbeeld was de bibliotheek eerst onmiddellijk bezitter van het boek.Absolute rechten ↔ relatieve rechten: " Absolute rechten: rechten t. . vb. Bezitter ↔ houder . Duidelijk onderscheid dient te worden gemaakt tussen bezit en eigendom . een recht van eigendom . maar dat hoeft juridisch niet per se het geval te zijn.  Iemand kan procederen tegen de bezitter van het goed met de eigendomsactie. " Overdracht van vermogensrechten .  Die verbintenis kan ook voortvloeien uit een delict: => bv.v. " " " " " " Dus: . Rechthebbende ↔ bezitter . Voorbeeld: Als iemand namelijk een boek uit de bibliotheek steelt dan is de bibliotheek nog wel de eigenaar.: gestolen fiets is doorverkocht: Onschuldige koper gedraagt zich als bezitter en is rechthebbende  “echte” bezitter. De dief is nu "bezitter-niet-eigenaar" van het boek (en dus geen houder).o.Bezitter: feitelijke macht Vb.Meestal is de eigenaar ook de bezitter.: crediteur-debiteur => crediteur aanspraak op prestatie debiteur.Bij onmiddellijk bezit is de bezitter zelf ook houder van het goed.Houder = diegene die zaak leent " Bezitter te goeder trouw / te kwader trouw . Een dief houdt namelijk het gestolen goed voor zichzelf en kwalificeert zich daarmee als bezitter.Samenvatting  Als het puur gaat om een zaak. is hij geen bezitter van dat boek maar houder namens de bibliotheek (die de eigenaar is). .Houder: als iemand iets leent (zaak in handen hebben. Actiones in personam: persoonlijke acties  Als het gaat om een verbintenis.Eigenaar = rechthebbende.  Betrekking op relatie persoon-persoon. maar niet langer de bezitter (en dus "eigenaar-niet-bezitter"). .Bezitter te goeder trouw: Je koopt iets zonder dat je weet dat er iets fout is.

Actio Publiciana => beschermt de bezitter t. maar een bezitter.“Neen” = houder " Bv.Kenmerken van zakenrechtelijke vorderingen: " Zaaksgevolg ( droit de suite ): tegen bezitter revindicatio instellen.v. 544 BW " Men kan de eigendom belasten met een beperkt recht. een recht van eigendom " Bezit (possessio) = feitelijke macht over een zaak voor zichzelf. " Verjaringsbezit (beschermd met de actio Publiciana. vb.o.Vruchtgebruik => als vruchtgebruiker sterft. 2076 BW: ~> pand  Eigendom: elasticiteit " Eigendom is het meest omvattende zakelijke recht dat je op een zaak kan hebben: art.Samenvatting " Absolute vorderingsrechten zijn wel overdraagbaar.… " Belgisch BW onderscheidt niet volledig consequent verschil tussen bezit en houderschap Voorbeeld: art.Handrecht => beperking van het eigendom . vb: rechthebbende en eigendomsrecht t. " Zakenrechtelijke vorderingen .Numerus clausus: gesloten systeem (zie Fons et Origo p. .81) D.  Deze bezitter kan dan wel door verjaring eigenaar worden. V.“Ja” = bezitter " Pretendeert de eigenaar te zijn  te goeder trouw  te kwader trouw .  In het Romeins recht: " Civiele eigendom (beschermd met de reivindicatio): Civiele eigenaar => eigendom van res mancipi . Goederenrechtelijke vordering > persoonlijke vordering " Prioriteit ( prior tempore potior iure): Oudste recht heeft voorrang. " Kernvraag: Is de zaak van jou? . heb je je volledige recht weer = elasticiteit van eigendom " Voorbeeld: .z.: oudste hypotheek gaat voor op nieuwere hypotheek op huis. possessio naturalis) = feitelijke macht krachtens een rechtsverhouding met een andere. EIGENDOM EN EIGENDOMSVERKRIJGING  Eigendom – bezit – houderschap (Soms alle 3 tegelijk) " Eigendom (dominium) = recht. anderen (behalve tegen de eigenaar zelf) = fictie van voltooide verjaring.Probleem: er zijn bepaalde rituelen nodig bij overdragen van res mancipi (dus de civiele eigendom) " Als je deze rituelen niet doet.Erfdienstbaarheden: noodweg . Geschiedenis van het privaatrecht 17 .v. Vanaf deze belasting om één of andere reden wegvalt. " Het eigendom is overgedragen.w. maar jij bent eigenaar gebleven. . in bewaring. herstel eigendom.Is dat van jou? " Houderschap (detentio. voor wie krachtens een geldige titel bezit verkreeg) . .o.Wie oefent de feitelijke macht uit? . bezitter die verkregen heeft van niet-eigenaar => Nemo-plus regel geldt: niemand kan meer rechten overdragen dan hij zelf heeft ! " Voorrangsrecht ( droit de préférence): Zakenrecht gaat voor op persoonlijk recht.Nog geen civiele eigenaar als de verjaring bezig is. dan wordt koper geen civiele eigenaar.: er zijn maar een beperkt aantal zakenrechtelijke acties/vorderingen.: huurder.

. .  Bezitsbescherming => herstel v/d feitelijke macht (gaat niet om wie gerechtigd is): => wie heeft het langste bezit gedurende de laatste 12 maanden? Die heeft dan normaal gelijk.(het is simpeler dan een petitoire actie om te bewijzen (eigendom  bezit)) " Bijvoorbeeld: Iemand heeft fiets gedurende 4 maanden en de andere heeft hem 8 maanden in het afgelopen jaar => 8 maanden overheerst. want nu is Titius eigenaar en wil zijn eigendom opeisen. maar ik vorder terug via Actio Publciana” en je krijgt de zaak terug.: koopcontract) en dit echter weer verloren heeft. vb. Tekening: Sempronius † Erfgenaam erft landgoed Titius 2de verkoop Ander " Uitleg: .Bij 2de verkoop aan Ander was Titius wel eigenaar (hij erfde het).Maar de U-figuur krijgt nu van de praetor een exceptio. enkel bezitter.Het is verboden om je voor te doen als bv. Titius stelde revindiciatio in bij U.: als het gaat om een schilderij dat al eeuwen oud is) " Bezit beschermd door possessoire actie (met interdicta of bezitsacties)  Possessoire actie: bezit kwijtraken => je vindt bezit ergens anders terug + getuigen die weten dat het jouw bezit is. het gaat om een bewijsvoering diabolica. dan kan hij via revindicatio opeisen. dit eigendomsrecht kan soms moeilijk bewezen worden. terwijl hij nog geen eigenaar is geworden door verjaring.Titel = reden of grond waarom aan iemand de feitelijke macht wordt verleend. => Jij zegt: “Ja.Indien Sempronius nog leefde. Titius is nog wel formeel eigenaar.Titel bij bezitter: " Bruidschat " Koopcontract " Legaat " … .bewaarneming " Verbod van interversie: eigenmachtig veranderen van de titel .Bescherming door: " Eigendom beschermd door petitoire actie (met de reivindicatio)  Petitoire actie: vaststelling v/h eigendomsrecht v/d eiser. . " Eigendom en bezit gaan veelal samen: . want hij is civiel eigenaar ! " Onderscheid tussen bezit en houderschap aan de hand van de titel/causa .Samenvatting " Wordt gegeven aan iemand die een bezit heeft verkregen via een geldige titel (vb.Titel bij houderschap: " De rest: .De nemo-plus regel geldt => de verkoper (= Titius) kan niet meer rechten overdragen dan hij zelf heeft. U was dus bezitter. doch wordt de U-figuur verjaringsbezitter en dan na deze verjaring => U = eigenaar ! . maar jij bent geen eigenaar. 1ste verkoop U (geleverd + betaald) => U = bezitter Geschiedenis van het privaatrecht 18 . VB: dief steelt je zaak en zegt: “ik heb dat gedaan.Bij 1ste verkoop aan U is Titius nog geen eigenaar.wordt nu verjaringsbezitter. bezitter in plaats van houder ben en dat zo na een jaar eigenaar worden. want had nog niet geërfd (Sempronius nog levend) .

" vb. Retentierecht " - " " " - - - - - " - Geschiedenis van het privaatrecht 19 .Samenvatting die persoon heeft gelijk. de wil voor jezelf te bezitten Combinatie hiervan zorgt voor bezit. Constitutum possesorium doet dat wel ! Rechtsgevolgen van bezit: Interdicta / bezitsacties " = bescherming tegen inbreuk door anderen Ius tollendi " Bezitters te goeder trouw mogen de aangebrachte verbeteringen wegnemen.: verhuurder verkoopt huis aan huurder. Processueel: ad rem t. " Heeft bezitshandhaving tegen derden.: sleutels overhandigen Traditio symbolica " Overhandiging van onroerend goed op symbolische wijze " want bezit is te groot (vb.: zie perceel) Traditio brevi manu " Houder wordt bezitter. Bezitsoverdracht: door traditio Traditio = fysiek overgaan van hand tot hand " Bij roerende goederen " Bij onroerende goederen (vb.: overdragen grond => 2 partijen lopen samen rond het perceel als fysieke handeling) Traditio simplex " Overhandiging (tekst V-6 en V-7) " Vb. niet tegen de eigenaar !! Functies van bezit: Politioneel: (orde handhaven) Het hebben + beschermen van iets. kan die hoewel hij ongelijk kreeg bij de possessoire actie. lijkt op bruikleen) Vicieus = op gebrekkige wijze  verliezen steeds het proces! Houders met bezitsinterdict: Pandhouder Sequester (officiële bewaarnemer. maar bij opzegging onmiddellijk moet teruggeven " Zaak in precarium ontvangen. " Opgelet: Brevi manu haalt feitelijke macht niet uit elkaar.v. " Vicieus bezit: Verschillende verkrijgingsmogelijkheden: " Met geweld verkregen " Heimelijk verkregen (stelen) " Ter bede (zaak die eerste opvordering wordt teruggegeven.: je auto verkopen en je mag die af en toe nog lenen " Jij bent dan houder geworden en eigenaar = koper. niet van eigenaar) " Iemand die op zijn verzoek van een ander iets in gebruik heeft gekregen. (Stel dat persoon v/d 4 maanden de eigenaar is van die fiets. tenzij de eiser alsnog de waarde zou willen vergoeden. beroepsmatige functie) " Iemand die zaak waarover geprocedeerd wordt moet bijhouden.v. eiser = diegene die zegt dat de zaak hem toebehoort (=> bewijslast) Verjaring: maakt verjaring mogelijk. wel gelijk krijgen en dus de fiets terug krijgen door de petitoire actie: de revinidicatio). Precarist (bezitsinterdict t.a. " vb. derden. een zaak: bezittter = verweerder.o. Verkrijging en verlies van bezit: Corpus = feitelijke macht Animus = bezitswil. Constitutum possessorium " Bezitter wordt houder.

vb. " Wie is eigenaar? Eigenaar van grondstof of bewerker?  Eigenaar = bewerker als de zaak niet uit elkaar te halen valt.Vermenging (commixtio) Vb.: bezitter te goeder trouw van boomgaard verkrijgt de vrucht na afscheiding van de moederzaak.Toeëigening (occupatio) " 2 categorieën:  Zaak die van niemand is (vb.) .: vis vangen in openbare wateren)  Zaak prijsgeven (vb.: vuilnis buiten zetten of iets versleten) . (vb. na bewerking andere zaak.Natrekking (accessio) " Verbinden van een bijkomende zaak aan een hoofdzaak. Vb.Verkrijging van onbelaste eigendom resp. " Vermenging met toestemming => mede-eigenaar " Vermenging zonder toestemming => evenredig deel wat 2de eigenaar heeft toegevoegd. kan de bezitter zich tegen zijn actie (de revindicatie) verweren.Schatvinding (thesauri inventio) " Het MOET gaat om toevallig vinden! " Schat vinden op eigen grond = eigenaar " Schat vinden op andermans grond = delen met de eigenaar Geschiedenis van het privaatrecht 20 .: tafeltje met planken gemaakt => kan uit elkaar worden gehaald) .: graan bij ander graanvat gieten.: slib spoelt aan => grond die aanspoelt wordt eigendom van eigenaar van de oever. . eigendom zoals bij de vervreemder " Verkrijging onbelaste eigendom = originair (Verkregen van niemand.: er wordt motor in schip geplaatst => door de verbinding met de hoofdzaak wordt de eigenaar ook eigenaar van de bijzaak.Bezitter te goeder trouw wordt eigenaar van vruchten " Bezitter te goeder trouw van de moederzaak verkrijgt de eigendom van de vruchten die de moederzaak voortbrengt. naar Ius civile .Vruchttrekking (fructuum perceptio): Plukken van vruchten van boomgaard. (ook na afscheiding vruchten eigenaar => erfpachter  pachter en vruchtgebruiker pas eigenaar bij ingebruikname) .Belaste eigendom = er zijn rechten voor anderen van toepassing op uw eigendom. " vb.Samenvatting " Zolang de eigenaar die de zaak opeist. eigendom zelf opbouwen) " Verkrijging van eigendom zoals bij de vervreemder = derivatief (Indien uw eigendom bij de vorige eigenaar belast was.Aanspoeling (alluvio) Vb. jij bent als eigenaar dan een ‘bloot eigenaar’. Vb.: Grondstof wordt verwerkt tot ander product. krijgt u ook dezelfde belasting mee. . " Naar ius naturale: (originair) .  Eigendomsverkrijging " Wijze van eigendomsverkrijging: . weigert een redelijke vergoeding te betalen voor de noodzakelijke en nuttige gemaakte kosten. moet bezitter te goeder trouw de moederzaak + de niet-geconsumeerde vruchten die nog aanwezig zijn afgeven aan de eigenaar.Zaaksvorming (specificatio) " Zaken worden met elkaar verbonden.  Als eigenaar zijn zaak opeist. . .: De garage hoeft je auto niet terug te geven.: Klei gebakken tot een amfoor)  Eigenaar = eigenaar grondstof als men de zaak kan herstellen tot het oorspronkelijke materiaal (vb. als de reparatie niet wordt betaald.Naar Ius naturale resp. " Voorwaarden:  Verkrijgt de eigendom v/d goederen zodra afgescheiden van de moederzaak.

want kan deze actie ontkrachten en zelf eigenaarschap opeisen via revindicatio. heb je bij koop de 3 bovenstaande vereisten nodig + de vereiste van de prijsbetaling voordat er sprake is van eigendom. 123)  [Prijsbetaling] " Pas als de prijs betaald is.Door overdracht (derivatief) " Vereisten:  Leveringshandeling (traditio) " Handeling waardoor de feitelijke macht wordt overgedragen.z.… OPGELET: Wat als koper en vervreemder nu andere ideeën hebben van overgang? Is het noodzakelijk dat er 1 titel is?  2 teksten die elkaar tegenspreken in boek p.  Koper = bezitter ≠ eigenaar want: nemo plus-regel !  Kan koper dan door verkrijgende verjaring eigenaar worden? " Wel verjaring mogelijk: 3 jaar ongestoord bezit (en bij roerende zaken !! + voldaan aan voorwaarden voor verjaring (zie nr 193 in boek) " Tijdens deze 3 jaar: eigenaar kan zaak onder koper opeisen. " Bij deze actio publiciana => enkel eigenaar zelf staat nog hoger. " En dit duurt tot zolang de zaak furtief is en dat is totdat deze teruggekeerd is in macht v/d eigenaar. pand.…) om eigendom van res mancipi over te dragen) (tekst V-19) " in iure cessio = schijnproces voor preator volgens legis actio proces (tekst V-20)  Beschikkingsbevoegdheid van de vervreemder " Moet eigenaar zijn of gemachtigd namens de eigenaar. " Pas als de zaak overhandigd is => eigendom. 121 " 1ste tekst: geen eigendomsoverdracht " 2de tekst: belangrijk dat het geen bruikleen ofzo is.w.a. " Als verkoper te goeder trouw verkoopt. bewaarneming.Samenvatting " Naar ius civile: . d. Bij levering door een niet-beschikkingsbevoegde: actio Publiciana " Als verkoper te kwader trouw verkoopt (= soort diefstal)  Koper = bezitter ≠ eigenaar want: nemo plus-regel !  Kan koper dan door verkrijgende verjaring eigenaar worden? " Verkocht zaak wordt furtief. (revindicatio is sterker) " Als beschikkingsonbevoegde verkoper zelf het eigendomsrecht van de verkocht zaak na de levering alsnog verkrijgt.  een alternatief voor de titel is de wil van de partijen ! (p. " Ongeschikte titels voor eigendomsoverdracht:Huur.  Titel [Causa] " Is er een rechtsgrond. schenking. nog voor de verjaringstermijn verstreken is? Geschiedenis van het privaatrecht 21 .w. geldt de eigendom bij koop. getuigen. uitkering damnatielegaat (= erfgenaam moet zaak overhandigen aan bijzondere legataris). " Hierdoor kan koper geen eigenaar door verkrijgende verjaring worden. bruidschat en stipulatio. " mancipatio = rituele handeling (weegschaalhouder. reden voor de eigendomsoverdracht? " Aantal geschikte titels waardoor eigendom wordt overgedragen: Koop. " M. " Tijdens deze 3 jaar: koper = bezitter is zowel petitoir als possessoir beschermd : enkel bezitsacties + 1 petitoire actie = de actio publiciana (en niet de revinidicatio want is zelf nog geen eigenaar).

iedereen en iedereen die je in de weg staat.: geen openbare gebouwen) b) Zaak mag niet gestolen zijn (zaak mag niet furtief zijn)  Titel " Zoals bij eigendomsoverdracht (maar minder streng). Maar koper staat sterker en zal revindicatio kunnen afweren op basis van het feit dat hij de zaak kocht en die dan aan hem is geleverd. . " Zonder titel: zeer langdurig bezit (longissimi temporis praescriptio).Totstandkoming . " Analytisch model: .behoudens “instandhouding zaak”) Geschiedenis van het privaatrecht 22 . dan zal koper tegen hem de actio Publiciana kunnen instellen op basis van het feit dat hij de zaak kocht en die dan aan hem is geleverd.Vruchtgebruik (Zelfde recht als eigenaar.a. " Rechtsmiddelen: Actio in rem en possessoire acties.Inhoud . kan je met een zakelijke actie benaderen. voor roerende zaken). " Vereisten:  Wil om daadwerkelijk te bezitten  Zaak vatbaar voor verjaring (= res habilis) " Vatbaar voor verjaring als: a) Zaak in de handel (vb.  Is verkoper toch om één of andere reden in bezit geraakt van de zaak.Tenietgaan .Erfpacht " Inhoud: Overdraagbaar gebruiksrecht van grond tegen betaling van een canon (canon = geldbedrag voor gebruik van grond).Samenvatting Dan zou hij zaak onder koper revindiceren. Bevrijding van aanspraken van derden: (originair) " Voor onroerende zaken: langdurig bezit (longi temporis praescriptio). Vereisten:  Goede trouw bij bezitsverkrijging  Bezit  Tijdsverloop van dertig of veertig jaar  Beperkte (zakelijke) rechten " Dit zijn rechten die je kan handhaven t.v.Rechtsmiddelen " Zakelijke genotsrechten: .  - - Door verkrijgende verjaring (usucapio. " 20 jaar als betrokken partijen in verschillende provincies wonen. " Totstandkoming: Sluiten van een soort pachtcontract voor lange termijn.  Goede trouw bij bezitsverkrijging  Bezit  Tijdsverloop van drie jaar " Derivatief: last bij vorige eigenaar blijft gelden. (traditioneel 99 jaar) " Tenietgaan:  Drie jaar geen canon betalen  Geen melding maken van vervreemding. Vereisten:  [Zaak vatbaar voor verjaring]  Titel  Goede trouw bij bezitsverkrijging  Bezit  Tijdsverloop van tien of twintig jaar " 10 jaar als betrokken partijen in zelfde provincie wonen.

" Zakelijke zekerheidsrechten: . (beperkt eigendomsrecht) =>pand en hypotheek: " Inhoud: Geschiedenis van het privaatrecht 23 .w. Erfdienstbaarheden (vb.hypotheek: debiteur geeft hypotheek bij schuldeiser en schuldeiser mag die zaak verkoper als schuldenaar zijn vordering niet inlost.z. (zowel het natuurlijke als het burgerlijke = opbrengst) " NB: hoogstpersoonlijk recht => D.z.Samenvatting - " Inhoud: Andermans goed gebruiken en er de vruchten van trekken. dat het partijen vrij staat naar believen ook andere erfdienstbaarheden/servituten in het leven te roepen dan in boek opgenoemd zolang maar aan een aantal vereisten is voldaan (vereisten zie onderaan) ! " Totstandkoming:  Afspraken versterkt met stipulaties (pactiones et stipulationes)  Voorbehoud bij vervreemding  Verkrijgende verjaring (10 of 20 jaar) " Tenietgaan:  Afstand v/h recht  Tenietgaan van het goed  Samenkomen met eigendom in één hand (confusio)  Verjaring (non usus) " Rechtsmiddelen:  Actio confessoria en possessoire acties (ook als erfdienstbaarheid niet op juiste manier is gevestigd.: aardverschuiving)  Samenkomen met blote eigendom in één hand (confusio)  Verjaring (non usus: niet gebruikt) " Rechtsmiddelen:  Actio confessoria : bescherming van het recht v/d vruchtgebruiker  Possessoire acties: opvolgers van de bezitsinterdicten genieten deze bescherming.  NB: geen gesloten systeem: d. verkrijger = bloot eigenaar)  Afspraken versterkt met stipulaties (pactiones et stipulationes) (stipulaties = contract met afspraken)  Verkrijgende verjaring " Tenietgaan:  Overlijden vruchtgebruiker (of overlijden van persoon aangesteld door vruchtgebruiker)  Afstand v/h recht  Tenietgaan van het goed (vb.  Eigenaar leidend erf moet iets dulden of nalaten. zelden iets doen. (beperkt eigendomsrecht) .: noodweg) " Inhoud:  Bevoegdheid van de eigenaar van het heersend erf om bepaalde handelingen te verrichten op het dienend/lijdend erf. " Totstandkoming:  Door legaat  Voorbehoud bij eigendomsoverdracht (vervreemder = vruchtgebruiker. maar wel gedoogd => actio Publiciana) " Voorwaarden voor een erfdienstbaarheid:  Enige nabijheid.pand: debiteur geeft een zaak in pand => bij niet-terugbetaling is in pandgegeven zaak van pandhouder.  Duidelijk nut voor het heersende erf.: niet overdraagbaar! Wel kan je iemand anders de lasten laten uitvoeren = als vruchtgebruiker iemand in je plaatst aanstellen.w.

Samenvatting  Recht van schuldeiser(s) om zich te verhalen op een goed van de schuldenaar (of een ander)  Verpander blijft eigenaar en als hij verjaringsbezitter is: verjaring loopt door. dat rust op de zaken van de pachter die deze meegebracht heeft toen hij de grond in gebruik nam (bijvoorbeeld huisraad. beschermd met het interdictum Salvianum. VI. slaven en dieren.  Samenkomen van eigendom en pandrecht in één hand  Langdurig bezit (longi temporis praescriptio) " Rechtsmiddelen:  Actio hypothecaria (algemeen)  Possessoire acties (bij vuistpand) " NB: bijzonder pandrecht bij pacht > op de inventaris en bedrijfsgoederen.: is op reis) op de afgesproken betaaldag.Bij een pachtcontract hoort standaard een pandrecht ten behoeve van de verpachter/grondeigenaar... mocht zaak verkocht worden. Geschiedenis van het privaatrecht 24 . " Tenietgaan:  Bij executoriale verkoop   Verkoop pand om schuld te voldoen.  Voldoen van de hoofdschuld  Afstand van recht door de schuldeiser  Schuldeisersverzuim. [Fiducia]: Justinianus schafte deze fiducia af. Wordt de pachtsom niet betaald dan kan de verpachter zich op deze zaken verhalen door ze executoriaal te verkopen " NB: tussen pandcrediteur en panddebiteur bestaan ook de (persoonlijke) acties op grond van het pandcontract  Actio directa (voor teruggave)  Actio contraria (voor kosten) " NB: Meerder pandrechten op 1 zaak  Oudste pandrecht gaat voor. maar de schuldeiser blijft in gebreke (bv.  Verpander is beschikkingsbevoegd.D Crediteur Debiteur Inhoud v/d verbintenis  Obligatie: je zit aan iets of iemand vast / gehouden een prestatie te verrichten. enkel in Klassieke recht. gereedschappen. => voldoet schuldenaar niet aan de vordering.).) " Totstandkoming:  Pandcontract (reëel contract tss schuldeiser en schuldenaar. Hier heb je geheel eigendomsrecht. DE BEGINSELEN VAN HET VERBINTENISSENRECHT EN DE DELICTEN  Verbintenissenrecht Een verbintenis: C ------------------------------------------------. dus in beginsel met overhandigen van het pand > vuistpand (vuistpand = zaak in handen))  Bestaan van hoofdschuld (accessoir recht!) eerste verbintenis (of boete na delict) => niet-naleving => schuld => pand of hypotheek. indien schuldenaar de schuld wil nakomen.

.w. schade aangericht.2 (FOI blz. Institutiones 3.. vb. geen consens. vb.88 (tekst VI-1): Iedere verbintenis ontstaat uit een: " Ex contractu: een contract. voogdij.Quasi ex maleficio " Als het ware uit delict.: Als de debiteur zijn schuld betaald.13. " Ook delegatie = betaling => D.Aristoteles (384-322 v. gaat om private delicten (publieke delicten waren zeldzaam): delict tussen 2 burgers. - Geschiedenis van het privaatrecht 25 .Chr. " Onvrijwillige verbintenis: Uit delicten etc. Institutiones 3.: brood kopen bij bakker => jij betaald en bakker geeft brood. dan is dit terecht. 142) . . .Quasi ex contractu " = Als het ware uit contract. .z. andere oorzaken) " Zaakwaarneming " Onverschuldigde betaling " Damnatielegaat: vorderingsrecht op de erfgenaam " Voogdij: tss voogd en pupil " Actio de effusis vel deiectis : = zaken die naar beneden gegooid of gegoten werden " Justinianus.Ex contractu .Door rechtshandeling ontstaat er een juridisch erkende verplichting die niet afdwingbaar is. actus contrarius) / kwijtschelding van schuld: BW 12821288 " Crediteur ziet af van afspraak aan debiteur. maar ook diefstal ( nu: diefstal = strafrecht) " Gaius.Ex variis causarum figuris (= uit versch. dat crediteur de debiteur machtigt om een schuld te betalen aan een derde aan wie de crediteur zelf nog iets is verschuldigd. geen mandaten.: actio de effusis vel deiectis = Civiele verbintenissen " Natuurlijke verbintenissen (tekst VI-3) .Ex contractu .Ex maleficio (uit delict) . " De debiteur krijgt na 30 jaar exceptio longi temporis praescriptio. " Ex delicto: een delict.De uiteindelijke bedoeling van een verbintenis is dat ze verdwijnt.: je schopt bal door ruit. maar de crediteur kan dit niet eisen. " Het wordt dan vergelijkbaar met een natuurlijk verbintenis. .Afstand (acceptilatio. vb. Res cottidianae sive aurea (tekst VI-2) ..Samenvatting  Bronnen van de verbintenissen: " Gaius. vb.Wel kan de vordering van crediteur verjaren.Verbintenissen kunnen niet tenietgaan door enkel tijdsverloop.): onderscheidt tussen vrijwillige en onvrijwillige verbintenissen " Vrijwillige verbintenis: In contractensfeer. .Ex delicto . 2 partijen worden het eens met elkaar. vb. .Nakoming / betaling: BW 1235-1270 " Debiteur komt verplichting na => ontstaan uit contract: betaling.Kenmerken: " Nakoming niet onverschuldigd " Verrekening is mogelijk " Niet afdwingbaar " Tenietgaan van verbintenissen: .: zaakwaarneming.

(oude verbintenis is daarmee weg). " Subjectieve novatie:  Crediteursvervanging  Debiteursvervanging " Objectieve novatie:  Verandering van de inhoud van de verbintenis  Verbintenissen uit delict (meestal privaat. " Actus contrarius-principe: Schriftelijk vastgelegd dat er een schuld was. (In het oudste recht werd de boete dus niet gezien als schadevergoeding. Noxale aansprakelijkheid " Slaven die een delict plegen.Verschillende delicten ↔ één algemene onrechtmatige daad Geschiedenis van het privaatrecht 26 .) " Enkel gericht op boete:  Actio furti (diefstal)  Actio iniuriarum (mishandeling en belediging) =Zuiver poenale acties (strafgericht). Lex Aquilia zijn niet cumuleerbaar Passief onovererfelijk " Proces nog niet begonnen of in proces is litis contestatio nog niet geweest en dader sterft  vordering kan niet tegen erfgenamen worden ingesteld. vb. => acties o. ben je van het delict vanaf. Er is dan sprake van aansprakelijkheid van de eigenaar van de slaaf.Gericht op boete: " Delicten moeten bestraft worden door een gelegaliseerde vergelding. ze moet iets nieuw bevatten. Cumulatie tegen mededaders " Eén verbintenis t.v. " Ieder is een boete verschuldigd aan het slachtoffer. (Economische vergelding) " Romeinse delictsacties: (gesloten systeem) .  Anders zou er risicospreiding zijn en is het veiliger om in groep een delict te plegen. " In proces is litis contestatio als geweest en dader sterft  vordering kan ingesteld worden tegen erfgenamen. " Naast de zuiver poenale acties heeft gelaedeerde nog een andere vordering voor toegebrachte schade of vermogensnadeel dat volgt uit het delict =Reipersecutoir(gericht op herstel vermogenbestanddeel) " De zuiver poenale acties en reipersecutoire acties kunnen worden gecumuleerd.) Dus: 1) Geldbedrag betalen 2) Slaaf uitleveren (noxae deditio) - - - " NB: . " Gemengde acties = bedrag vorderen dat zowel boete als schadevergoeding is. dan nu schriftelijk vastleggen dat je er afstand van doet.g.v. elke mededader.Samenvatting - " Acceptilatio: formele ontstane contracten moeten op dezelfde formele wijze worden ontbonden => formele afstand. zelden publiek) " Een delict = laakbare handeling waarvoor het slachtoffer van de dader een boete kan vorderen.: formele bewoordingen. (Als de slaaf wordt uitgeleverd aan de eiser. Schuldvernieuwing (novatio): Overgang van een schuld in een nieuwe verbintenis. " Er volgt een afweging van de waarde van de slaaf en de boete.o. De nieuwe verbintenis moet verschillen van de oude verbintenis.

wet van een volksvergadering uit het jaar 286 v. Het idee is dat de dader wordt gestraft.Samenvatting " In Romeinse recht zijn er verschillende delicten  in ons huidig recht is er maar 1 onrechtmatige daad (art.  Verschillende delicten: regels voor aansprakelijkheid verschillen per delict + verschillende berekening van de boete. De praetor zal soms ervoor kiezen om die formula aan te passen: dan wordt het een actio legis Aquiliae utilis.  1 onrechtmatige daad: dader zijn schuld bewijzen + abstract berekende schade. " Gaat uit van boetedoening.). een actio in factum is .in dit geval van zaaksbeschadiging kun je die nog nader omschrijven als 'geïnspireerd op de lex Aquilia' (maar dus niet afgeleid van de standaardformula). Zo'n actie kan gaan over gevallen van zaaksbeschadiging. damnum iniuria datum) " LA= plebisciet. " Hoofdstuk I: onrechtmatig doden van andermans slaaf of tot het vee behorend 4-voetig dier. " Hoofdstuk III: alle andere vormen van schade aan zaken zoals het verwonden van slaven en tot het vee behorend viervoetige dieren + verwonden en doden van andere dieren zoals een hond of everzwijn + beschadigen van alle andere levenloze zaken. " Boete: × Caput I: hoogste waarde van afgelopen jaar. Het draait om de straf en niet om de schadevergoeding. " Vereisten voor aansprakelijkheid (om dus de Lex Aquilia te kunnen instellen):  Schade (tekst VI-9 en VI-18)  Onrechtmatigheid (tekst VI-7)  Schuld (tekst VI-7)  Causaliteit (tekst VI-9) " Wie kan de actie instellen?  Eigenaar van de beschadigde zaak: actio legis Aquiliae  De bezitter te goeder trouw: actio in factum  Vruchtgebruiker en pandhouder: actio utilis  WIE NIET: huurders. maar ook over heel andere. waarvan de formula is aangepast omdat iets in de feiten van het geval niet helemaal in de standaardbewoordingen van de formula van de "normale" ('directa') actio legis Aquiliae te vangen is.in het algemeen . " Berekening van de boete  Actio legis Aquiliae = een gemengde actie (= met de vordering wordt een boete verkregen die tevens een schadevergoeding wordt geacht te omvatten). en waarvan hij de formula opstelt aan de hand van de door de eiser naar voren gebrachte feiten.een actie die de praetor ad hoc verleent. buiten de in zijn edict gepubliceerde rechtsmiddelen om. × Caput III: hoogste waarde in dichtstbijzijnde 30 dagen. niet dat de ander gecompenseerd wordt. Maar hij kan ook simpelweg een geheel nieuwe formula opstellen: dan is het een actio in factum . De actio legis Aquiliae utilis is een actie uit het Edict van de praetor.Bij delicten: boete bij onrechtmatige daad: schadevergoeding " Bij delicten (Romeins recht): boete " Bij onrechtmatige daad (huidig recht): schadevergoeding " Romeinse delicten .C. . Geschiedenis van het privaatrecht 27 . bruikleners en bewaarnemers (=> allen die feitelijke macht over zaak uitoefenen krachtens een rechtsverhouding) => Kunnen niet optreden met actio legis Aquiliae. 1382 BW e. " Actio in factum en actio Legis Aquiliae utilis = hetzelfde? Neen.Zaaksbeschadiging (de lex Aquilia. Bij beide acties gaat het dus om feiten waarbij de formula van de actio legis Aquilia directa niet bruikbaar is.v.

het bedrieglijk toe-eigenen van een roerende zaak. " Eigenaar heeft bovendien (naast de actio furti) een reipersecutoire actie: (tekst VI-15) D.Samenvatting  Hoe moet waarde bepaald worden? Uitgangspunt is niet de marktwaarde van slaaf.Het gaat om risicoaansprakelijkheid (omdat u iets bent en niet omdat u iets doet) Geschiedenis van het privaatrecht 28 .z. .Furtum = diefstal. × als de gevolgschade. herstel v/h vermogensnadeel door:  Reivindicatio tegen de bezitter  Condictio ex causa furtiva tegen de dief(persoonlijke actie tegen de dief om de zaak op te vorderen)  Alternatief voor de actio furti: publieke strafvervolging . " Inhoud:  Mishandeling en belediging  Zowel fysiek (lichamelijk) als verbaal (belediging) is kwetsen.  De actio iniuriarum moet binnen het jaar worden ingesteld !! " Berekening van de boete:  Voorstel door de eiser en de rechter bepaalt naar billijkheid.Iniuria: Kwetsing van vrije personen = iets gebeurt dat niet overeenkomstig is met de wet.z. " Aansprakelijkheidsgraad:  Gekwalificeerd opzet (animus iniuriandi)  D. " Boete die met de actio legis Aquiliae wordt gevorderd omvat × zowel schade die directe gevolg is van de handeling. wel het belang dat eigenaar had bij blijven leven van slaaf.w. " De diefstalactie:  De diefstalactie (actio furti): zuiver poenale vordering  Gericht op privaatrechtelijke boete.w. opzettelijk + de bedoeling om te kwetsen (niet enkel opzet!!) " Actio iniuriarum:  Zuiver poenaal (enkel boete mee gevorderd)  (Ook) actief onovererfelijk => actie kan niet worden ingesteld tegen erfgenamen want te persoonlijk. " Inhoud:  Diefstal  Verduistering  Joyriding " Aansprakelijkheidsgraad:  Opzet (dolus) als aansprakelijkheidsgraad  Niet alleen dief aansprakelijk => ook medeplegers / medeplichtigen. " Berekening van de boete:  Op heterdaad betrappen (furtum manifestum): 4x de waarde van de gestolen zaak  Buiten de heterdaad (furtum nec manifestum): 2x de waarde van de gestolen zaak " Wie kan de actie instellen?  Actio furti ingesteld door iedereen die er belang bij heeft dat de zaak niet verdwijnt. " Eigenaar " Pandcrediteur " Custodiaplichtigen (mits solvent)  jegens eigenaar aansprakelijk in geval van diefstal. " NB: actio iniuriarum is praetorisch recht dat de XII Tafelen vervangt!  Verbintenissen quasi ex delicto / maleficio " Kenmerk: Schuld speelt (vrijwel) geen rol .

) " Geen uitlevering mogelijk.Actio de deiectis vel effusis – bewoner is aansprakelijk voor wat naar beneden wordt gegooid (vast) of gegoten (vloeibaar). " Subsidiaire aansprakelijkheid: alleen als er niemand schuld heeft.  NB: Beide regelingen kunnen cumuleren indien beide regelingen van toepassing zijn op 1 situatie. " Maar betaler heeft wel regres op medebewoners voor een evenredig deel. " Dan “als het ware uit delict” aansprakelijk stellen van deze personen.w.Risico-aansprakelijkheid (maar regres is mogelijk): actie cumuleert niet tegen medebewoners (d. " Bewoners van bovenetages: aansprakelijkheid niet verbonden met bezit.  D. maar met bewonen.) " Eigenaar is aansprakelijk.Aansprakelijkheid voor personeel: buitencontractueel. quasi ex delicto.Boete naar billijkheid bij onjuist vonnis. dan is deze persoon aansprakelijk en niet jij als eigenaar. schopt of aanzet. . stalhouder en schipper (receptum) .  Actie die gegeven wordt = actio de pauperie. " Bestolen door personeel of bagage door personeel beschadigd. Theoretisch op (vooronderstelde) schuld gebaseerd: culpa in eligendo – uitzoeken van het verkeerde personeel " Deze aansprakelijkheid is niet volledig onafhankelijk van schuld. Curulische aedielen: alle dieren (de meer exotischere etc. stalhouder of schipper kan worden verweten gebruik te hebben gemaakt van onbetrouwbaar personeel = culpa in eligendo. " De herbergier. " Actio de pauperie ten bedrage van de schade.w. (bewoner kan dus ook een huurder zijn !!) . 3)). niet-wilde dieren (gewone Romeinse dieren) " Eigenaar is aansprakelijk. want vormt men hen een vennootschap. schade betalen (nr. " Bedrag naar redelijkheid bij schade aan vrij persoon.XII Tafelen: viervoetige. " Actio in factum is de vordering. !! Opgelet: Aansprakelijk (betalen?) ≠ verwijtbaarheid (schuldig?) Gewone delicten  Quasi-delicten - Geschiedenis van het privaatrecht 29 . " Dubbel bedrag bij schade aan zaken. " Schade door dieren (pauperies) !! Poenale acties !! . " Voorbijganger kan tegen iedere bewoner een actio de deiectis vel effusis instellen.Samenvatting " Herbergier. 1 betalende bewoner volstaat) " Betaling door 1 bewoner bevrijdt de andere bewoners/gasten. want als iemand je dier ophitst.Berekening van de boete: " Dubbele van de schade " 50 goudstukken bij dood van vrij man " Boete naar billijkheid bij verwonding van vrij man " Aansprakelijkheid van de rechter .  Subsidiare aansprakelijkheid = jij bent als eigenaar aansprakelijk als niemand anders schuld treft. dan is deze persoon aansprakelijk met de actio legis Aquiliae en vervalt actio de pauperie tegen de eigenaar van het dier.: ophitsen van het dier.z. " Uitleveren van het dier is mogelijk (noxae deditio) (ipv. " Ingeval van diefstal wordt de actie ingesteld voor het dubbele v/d waarde.: treft iemand schuld (culpa) vb.z. ongeacht schuld en ongeacht hij dader is !! . Wanneer hij de dieren losliepen of onvoldoende gelijnd waren op plaatsen waar het onverantwoord is (regelmatig veel mensen etc.  Enkel aansprakelijk voor schade dat dier aanricht in strijd met zijn aard.

Onderscheid is relevant wanneer partijen zich willen beroepen op onbehoorlijke gedrag van contractspartij. maar persoon zegt na de lotto te hebben gewonnen dat je niet meer hoeft betalen. Dus er is enkel sprake van een contract. termijn. => vb. . " Consensus volstaat (in beginsel) Geschiedenis van het privaatrecht 30 .: koop => uitbreiding: afgesproken levering. " Derden zijn in beginsel buitengesloten.partijen dienen elkaar. plaats. met een afzonderlijke vordering (actio de dolo) vanwege bedrog aan te spreken en niet op grond v/h contract (aan die nadelige en beloofde verplichting in de stipulatio kan je onderuit komen met de actio de dolo). Vb. " Aansprakelijkheid gerelateerd aan belang (tekst VII-3)= Meer belang is meer aansprakelijkheid. overeenkomst waaruit verbintenissen volgen.Acties bij niet-nakomen: als de ander aansprakelijk is. Later eist hij wel zijn geld terug => jij hebt dan de exceptio doli.) " Strictum ius: actio de dolo / exceptio doli . " Ze denken in termen van ‘acties’. als er een actie bestaat.: geen rente op geleend geld. CONTRACTENRECHT  Er w niet gekeken nr de schuld (risico-aansprakelijkheid)  Romeins recht: geen algemeen contractenrecht " Romeinen hebben een gesloten contractsysteem.  Beperkt aantal algemene kenmerken: " Prestaties moeten mogelijk zijn (tekst VII-6) =In de handel zijn etc. in geval van zaken voorliegen en iets nadeling voor die persoon laten beloven in een stipulatio (opzet).Nevenbedingen vormen als het ware een onderdeel v/d hoofdovereenkomst.  Contracten naar (= onderscheid): " Bona fides: nevenbedingen (nevenbeding = bijafspraken die niet essentieel zijn voor het afgesproken contract) . (en zijn dus mee bindend.  Algemene begrippenkader " Conventio / contractus / pactum .: je moet iets terugbetalen.Totstandkoming: op welk moment is er een contract? .Tegen een contractuele vordering zal de eventuele kwade trouw van de eiser expliciet in een verweermiddel (exceptio doli) naar voren moeten worden gebracht.… Strikt recht: niet uitbreidbaar Vb. " Verzuim vereeuwigt de verbintenis (tekst VII-4) " Consensus / conventio (het eens worden) " Standaardvragen: .Aansprakelijkheid: wanneer aansprakelijk? .Samenvatting  Schuld + opzet VII.Huidig recht: Tussen partijen gemaakte afspraken met een juridische relevante inhoud = obligatoire overeenkomst. vb. . dwz.: verbruikleen => niet uitbreidbaar.zijn partijen jegens elkaar op grond v/h contract aansprakelijk wanneer zij handelen in strijd met de goede trouw. (exceptio doli = zorgt voor de tegenstelbaarhied vanwege het niet uitvoeren van de afgesproken bedingen.) =>nevenbedingen geven enkel aanleiding tot een verweermiddel. Bona fides: hoofdbeding is uitbreidbaar + uitbreiding/elk onderdeel is bindend.

 Openingen in het gesloten systeem Opening in beperkte partijautonomie op 3 manieren: " Stipulatio . ruil niet als eiser naar de preator stappen. Maar er bestaat een pactum => rechtsgevolgen waaraan men een exceptio kan ontlenen => verwering is mogelijk.w. schriftelijk contract) .z. . " Beperkte partijautonomie . want over ruil heeft de praetor geen actie. maar prijs kan = aan renoveren huis van verkoper.: koopcontract: koper en verkoper beslissen over welke zaak en prijs.Door keuze van het contract => ook voor een deel de inhoud v/d prestaties weergegeven. .Moet een afspraak afdwingbaar zijn => dan moet het een obligatoire overeenkomst zijn.Bij contracten stricti iuris alleen beperking van hoofdbeding (pactum is enkel ter verweer) (deze contracten zijn: verbruikleen. stipulatie.Romeins recht: Woord conventio = afspraak = wilsovereenstemming Je hebt dus conventio bij de gesloten groep Romeinse contracten en conventio zijn ook nog de afspraken die buiten die groep vallen en dus niet tot de verbintenisscheppende overeenkomsten behoren = pactum. Romeins contract waaruit verbintenis ontstaat. .  Je kan dus ivm. " Innominaatcontracten= alle wederkerige afspraken die niet kunnen worden gekwalificeerd als 1 v/d benoemde contracten. " Partijautonomie " (maar: consumentenbescherming.Inhoudsbegrenzing: niet tegen contra bonos mores => wat partijen beogen mag niet strijdig zijn met wettelijke voorschriften + niet strijdig zijn met openbare orde en goede zeden.Stipulatio: voorgeschreven vorm van vraag en antwoord waarmee partijen afdwingbare verplichtingen in het leven kunnen roepen. . Geschiedenis van het privaatrecht 31 . wel een exceptio.Samenvatting " Weinig dwingend recht: niet in strijd met openbare orde en goede zeden. vb.Bij bona fide-contracten uitbreidend+ bij bona fide-contracten zijn de nevenbedingen afdwingbaar met acties uit de hoofdovereenkomst.Beperkt aantal contracten kan bron zijn van een verbintenis en worden bepaald door hun inhoud en vorm. . " Nevenbedingen (in continenti = tijdens het sluiten v/h contract) .  Gesloten contractensysteem " Inhoud en vorm zijn bepaald.VB.Verbintenis ontstaat pas als 1 van de partijen de prestatie verricht. " Conventio is iedere afspraak tussen partijen " Niet iedere conventio is een contract: Want om een contract te zijn moet conventio behoren tot 1 v/d 10 contractus (wel is elk contract een conventio).: mededingingsrecht) . " Voorbeeld: ruilen van koe tegen paard: 1) ruil => 2) stipulatio => 3) éénzijdige uitvoering => 4) ruil wordt innominaatcontract => 5) procedeerbaar.Nevenbeding = nadere afspraken toevoegen aan een contractus d. .  Corpus Iuris kent een limitatief aantal obligatoire overeenkomsten. " Pactum: geen actie. " Stipulatio wil iets dat uit zichzelf niet bindend is toch bindend maken. . = de conventio die niet tot de verbintenissscheppende overeenkomsten behoren  Kunnen wel juridisch relevant zijn  Rechter moet met pacta rekening houden.Lege huls: onbegrensd bepalen van inhoud als ze contract vormgeven van stipulatio.

Samenvatting Dus: " " Andere wederkerige afspraken Verbintenis ontstaat pas na eenzijdige nakoming  Contracten: wilsovereenstemming vereist " Maar er zijn ook nog: .Verbis : stipulatio " Contract door formele bewoordingen: " Diegene die antwoord = promessor " Diegene die vraagt = stipulator  . bruikleen. niet noodzakelijk voor totstandkoming stipulatio. vennootschap. huur. . terwijl dat doel is uitgebleven”.. spondesne? (. " Koop / verkoop " Huur / verhuur (ook aanneming en arbeidsovereenkomst vallen hieronder) " Vennootschap " Opdracht/lastgeving " NB: Geschiedenis van het privaatrecht 32 . " Bewijsakte: de stipulatie wordt schriftelijk vastgelegd in een akte => Dit is louter ter bewijs van plaatsvinding stipulatio. " Voor nakoming: actio praescriptis verbis  actie met bovengestreven woorden voor tegenprestatie af te dwingen. consumptie eieren of geld. zaakwaarneming. voogdij. … " Ook innominaatcontracten  = partijen maken wederzijdse afspraken maar geen van deze prestaties bestaat in de betaling van een van te voren overeengekomen geldbedrag. bruikleen. legaat en onverschuldigde betaling.Re : verbruiklening. pand " Komen tot stand : wanneer de zaak wordt overhandigd " 4 reële contracten: verbruikleen.Verbintenis uit rechtmatige handeling zonder consensus: quasi ex contractu " De quasi-contracten => oa.Consensu : koop.. met deze actie zaak terugvorderen want “conditie vanwege hetgeen is gegeven met een bepaald doel. na jou geleverde prestatie " Voor terugvordering eigen prestatie: condictio causa data causa non secuta  als jij je prestatie hebt gedaan. vb.Gebrek aan consensus: dwaling (bij koop) (ongeldig contract)  Totstandkoming Romeinse contracten " 4 groepen van contracten: (Totaal = 10 contracten) .beloofd U dat?) => Spondeo (Ja) Indien niet uitgevoerd na bevestiging belofte in stipulatio. . dan kan je procederen met een actie! " Eénzijdig : er onstaat een éénzijdige verplichting voor de promessor. " Handgeschreven schuldbekentenis " Querella non numeratae pecuniae gedurende twee jaar .Litteris : chirographum " Verplichting die voortvloeit uit handgeschreven schuldbekentenis. geïndividualiseerd perceel grond. bewaargeving. slaaf Stichus. maar prestatie v/d wederpartij uitblijft.  Specieszaken: zijn onvervanbaar. bewaarneming en pand. .Soms: verbintenis uit eenzijdige toezegging . " Belang van onderscheid bij verbruikleen en bruikleen: zijn uitgeleende zaken soortzaken of specieszaken?  Soortzaken: zijn vervangbaar en w dikwijls verbruikt vb. opdracht/lastgeving " partijen zijn het eens over bedrag en zaak...

Als gedaagde niet wil meewerken aan herstel in oude toestand.  Nietigheid en ontkrachting van contracten Corpus Iuris: " Niet ieder contract strijdig met wettelijke regeling is meteen ongeldig.Geen vernietigbaarheid van geldig gesloten contracten . dwaling of bedrog een stipulatie afgelegd.Actio quod metus causa (bedreiging/vrees) . blijft deze stipulatie geldig. maar worden ontkracht door excepties. mogelijkheid tot veroordeling v/h viervoudige.Actio de dolo: bij contract afgelegd door bedrog. Ze hebben hoogstens een morele verplichting = naakte afspraken = pacta nuda . . " Het contract blijft bestaan als het geldig is gesloten. => die geen benoemd contract is of stipulatio " Gemaakte afspraak doet geen verbintenis (actio) ontstaan. maar ook voordeelhalers uit contract. " 2 acties als verzet tegen de vordering: .Blijft een geldig contract.Actio quod metus causa: bij contract afgelegd onder bedreiging. wel een verweermiddel (exceptio).Samenvatting Toezegging van schenking Toezegging van bruidsschat " Beide bindend na aanvaarding. Geschiedenis van het privaatrecht 33 - .: (SC = senatus consultum = senaatsbesluit) " SC Macedonianum: het is verboden om geld uit lenen aan een gezagsonderwerpen zoon zonder toestemming van diens pater familias. omdat de belanghebbende partij zich daartegen kan verzetten en zo de verbintenis met verweer wordt ontkracht. Instellen tegen afperser.  Ontkrachting wegens wettelijke bepalingen of onzedelijke " Oorzaak . Dus: . Dus: " Geldig contract " Verzet tegen de vordering: .Bijv. Als gedaagde niet meewerkt aan herstel in oude toestand.  Exceptie: exceptio SC Macedoniani => vordering tot terugbetaling afweren. . Maar het contract kan niet worden afgedwongen.Nietigheid bij strijd met wettelijke bepaling .Eenzijdige toezegging.Wederkerige afspraken => die geen benoemd contract zijn + geen partij is prestatie nagekomen (anders innominaatcontract) . door exceptio  Nietige contracten " Schenkingsverbod tussen echtgenoten " Onzedelijke inhoud " Onmogelijke prestatie " [Onmogelijke voorwaarden blijven zonder effect: onvoorwaardelijk contract]  Ontkrachting wegens bedreiging of bedrog " Als onder invloed van een bedreiging. " Maatstaf vr onderscheid groepen is ‘het ontstaan’:  Onbeschermde afspraken (pacta nuda) " Afspraken buiten gesloten contractensysteem zijn niet beschermd. mag ook gewoon contract zijn. mag eiser zijn belang onder ede schatten en rechter beslist ok of iets minder.Wel: verzet tegen afdwingen contract. maar er is een exceptie voor de promissor tegen de actie van de stipulator tot nakoming. " Hoeft niet speciaal stipulatie te zijn.Actio de dolo (bedrog) " beide acties hebben een poenaal karakter. pacta legitima (= pacten die door de keizer voorzien v/e actie).

" Onderscheid in prestaties: .  Contract en derde " Bij Romeinen kan je als derde geen contractuele rechten verkrijgen door het optreden van een ander.  Nakomen van de verbintenis uit contract " Manier waarop een verbintenis kan verdwijnen.Eenzijdige verplichting (bij stipulatio => promessor heeft verplichting). . .Prestaties die onmogelijk worden " Van belang voor dit onderscheid is de vraag of de te verrichten prestatie bestaat in het overhandigen of leveren van een specieszaak of genuszaak.In beginsel alleen rechten via: " Slaaf " Gezagsonderworpen kind  Gaat de slaaf of het gezagsonderworpen kind een contract aan. . " Derden ontlenen geen rechten aan contractanten. bezit en eigendom.: koopcontract => prestatie koper en verkoper). maar de derde een recht ontleent. " Uitzondering: geld uitleent op verzoek van een ander en in diens naam.Via procurator evt. .Wederzijdse verplichting (vb. de curator en de voogd de rechten van wie zij vertegenwoordigen indien deze een contract aangaan.Altijd mogelijke prestaties .Vrouwen (lex Julia de fundo dotali) " Wanneer hun echtgenoot hun grond behorende tot de bruidschat in strijd met de lex Julia de funda dotali zonder hun toestemming vervreemd.  Specieszaken en genuszaken Geschiedenis van het privaatrecht 34 . die het geld kan terugvorderen met de condictio. geen contractuele rechten " Alleen contractuele rechten via procurator verkrijgen als hij aanwezig is op het moment dat procurator voor hem iets in een stipulatie bedingt.Geen derdenbeding (uitzondering: geldlening op andermans naam) " Derdenbeding = contract ten behoeve van een derde. " Bij vervreemding van hun onroerend goed zonder gerechtelijke toestemming (=> = in strijd met Oratie Severi).Stipulatie voor een derde werkt (tussen partijen) in 2 gevallen: " Bij eigen belang van de stipulator (stipulator = diegene die vraag stelt!) " Bij boetebeding . . .  Exceptie: exceptio SC Velleiani => vrouw kan vordering afweren. .  Inroepen nietigheid door bepaalde personen: " Sommige personen beschikken over rechtsmiddel om herstel in oude toestand te vorderen. maar de meester respectievelijk de pater familias deze rechten.Minderjarigen (Oratio Severi) " Wanneer zij benadeeld zijn door hun onervarenheid in het afgesloten contract. .Samenvatting " SC Velleianum: een vrouw mag zich niet voor een ander borg stellen of anderszins verbinden voor andermans schuld.Geen cessie van vorderingen " Overdracht van vorderingen.  Analoog krijgen ook de vertegenwoordiger v/d gemeente. krijgen niet zij. kunnen ze op meerderjarige leeftijd de nietigheid van deze vervreemding inroepen. waaraan niet de contractspartijen zelf. is het die ander (de derde) en niet degen die het geld uitbetaalde.

: slaaf sterft voor uitlevering => is niet vervangbaar. " Genuszaak (= soortzaak) . " Verbintenis kan niet onmogelijk worden.Samenvatting " Specieszaak Specieszaak is uniek Geen massaproductie bij Romeinen: iedere zaak = individuele zaak Impossibilium nulla obligatio " Vb. dan B) Dolus: .  Niet-nakomen van een onmogelijk geworden prestatie " Toerekenbaar aan debiteur of niet? .beroep op overmacht gaat niet.Verwijtbaarheid: minder zwaar. " Toerekenbaar tekortkomen bij onmogelijk worden van de prestatie . .: geld. Geschiedenis van het privaatrecht 35 . " In Romeins recht geen overmacht => Verschillende oorzaken vaststellen waardoor de verbintenis niet meer kan worden verricht:  Natuurrampen en grote calamiteiten " Vis maior (= geweld van God.Verwijtbaarheid: zwaar. want met opzet om … .Genuszaak is niet uniek.Deze vraag is afhankelijk van de reden waarom de prestatie onmogelijk is geworden. Het basisschema: dolus – culpa – casus (Boos opzet – schuld – toeval) Verwijtbaarheid (gedrag) ↔ aansprakelijkheid (rechtsregel) Gedrag ↔ rechtsregel (als A.Niet-nakomen bij onmogelijkheid kan de debiteur soms worden toegerekend " Mogelijkheid tot schadevergoeding. grotere kracht) " vis maior caeli : overmacht uit hemel " vis maior praedonis : overmacht van een rover  Toeval (zonder schuld debiteur) " Casus minor: " diefstal buiten schuld debiteur " zaaksbeschadiging door derden ! Bij custodiaplicht is toeval wel toerekenbaar. olijfolie.Tegenwoordig: overmacht . wel naar gewicht.Romeins recht: afhankelijk van het contractstype " De grens tussen toerekenbaar of niet moet voor ieder type contract individueel worden vastgesteld. " Niet toerekenbaar tekortkomen . " Besluit: zaak is opgehouden te bestaan => onmogelijkheid om dit te leveren => Verbintenis van onmogelijk dingen verdwijnt.  Niet-nakomen van een nog mogelijke prestatie " De soort gaat nooit verloren (genus non perit) . getal of maat bepaald " Deze zaken zijn er in beginsel altijd (vb.…) " Ze zijn vervangbaar. want zonder intentie.Aansprakelijkheid: licht (moeilijk bewijsbaar) Culpa: . De grens die hier ligt is het criterium en deze noemt men de aansprakelijkheidgraad.Aansprakelijkheidsgraden " Hiervoor gaan we kijken naar de factoren die de aansprakelijkheidsgraad bepalen en vervolgens ingaan op die verschillende aansprakelijkheidsgraden. " Aansprakelijkheid voor de debiteur.

" vb. " Hoe nuttiger het contract voor een partij. ook opzet en bewaking) .Andere bijzonderheden Vb. " De aansprakelijkheid is hier gerelateerd aan het nut dat men bij het contract heeft: utiliteitsbeginsel.Aansprakelijkheid: meest zwaar FACTOREN: - Standaardaansprakelijkheid bij verschillende verbintenissen " Verbintenis leidt tot een verplichting.: " Toch aansprakelijk als je zaak buiten contractuele grenzen brengt.Verwijtbaarheid: kan aan niemand verweten worden.  Nogmaals: de aansprakelijkheidsgraden " Een zwaardere aansprakelijkheid omvat ook de lichtere vorm van aansprakelijkheid. " Op meeste debiteuren rust een dolus en culpa (= boze opzet en lichte schuld). " Maar uitzondering = bij koop: periculum est emptoris . Vb.(nalatenschap telt niet!) Boos opzet (dolus malus) " Is het opzettelijk onbehoorlijk handelen met de bedoeling dat de prestatie onmogelijk wordt. dan is de eigenaar die het risico draagt. Grote onzorgvuldigheid (culpa lata) " Buitensporige nalatigheid.Aansprakelijkheid: zwaarder Casus: .Hoofdregel is: is er niemand in concreto aansprakelijk. " Nevenbeding alleen afdwingbaar bij contracten beheerst door redelijkheid en billijkheid (bona fide contracten). (vb.: bruikleen is nuttiger dan bewaarneming (alleen dolus) want je kan als bruiklener zaak nog gebruiken => dus: bruikleen: culpa + dolus .Nadere regeling in nevenbedingen (bij bona fide contracten) " Partijen zijn vrij om in nevenbedingen hun aansprakelijkheid te regelen alsook te bepalen wie het financieel nadeel draagt als buiten toerekenbaarheid de prestatie onmogelijk wordt (= risico genoemd). " Valt dikwijls samen met boze opzet = dolus " Wordt dus veronderstelt met boze opzet plaats te vinden. Zorgvuldigheid als voor eigen zaken (diligentia quam suis rebus) " Subjectieve maatstaf:     Geschiedenis van het privaatrecht 36 . (=> ipv.Belang in concreto van de partijen " Kan een grond zijn om een grotere zorgvuldigheid te eisen dan onder normale omstandigheden. Licht  Bewust handelen (factum) " Indien het aan de debiteur ligt dat eigendom van specieszaak niet meer mogelijk is.: debiteur aansprakelijk voor lichte is schuld. . " Hoofdregel: casum sentit dominus .Koper draagt het risico: hij moet de koopprijs betalen en krijgt de koopwaar niet geleverd. enkel schuld.: blikseminslag). hoe meer aansprakelijkheid voor die partij. .: kostbare zaak ’s nachts achterlaten op straat) Zorgvuldigheid (culpa) " Lichte schuld => ontbreken van zorgvuldigheid.Samenvatting (zorgvuldigheid) . Op de debiteur rust de aansprakelijkheid. Komt in buurt van boze opzet. is ook aansprakelijk voor boze opzet. (zelfs bij overmacht) " Bewaarnemer neemt op eigen initiatief iets in bewaring => grotere aansprakelijkheid. Zwaar  Gevolgen van al dan niet toerekenen van het tekortkomen in de nakoming " Schadevergoeding tot de hoogte van zijn belang " Opschorting van de andere prestatie (ENAC => exceptio non adimpleti contractus)  Risico in technische zin (tekst VII-8) " Als specieszaak teniet gaat door iets dat aan niemand te wijten is (vb.

→ mora creditoris: schuld bij crediteur (vb. " Actie waarmee ze aansprakelijk zijn = actio de recept = “wegens het onder je hoede nemen”.Vervalbeding (lex commissoria) (tekst VII-8) " Te lang uitblijven van betaling => Kan ontbonden worden. Gebrek aan vakbekwaamheid (imperitia) " Aannemer: resultaatsverplichting. .Samenvatting     Met de zaken van crediteur omspringen zoals eigen zaken.Voor iedere verbintenis: een actie .Voorgedrukte formula’s met concrete acties. VIII.Bij Romeinen was het zo: contract is contract. " Vergelijkbaar met de custodiaplicht.Beperking aansprakelijkheid debiteur .Recht op vergoeding van schade die voortvloeit uit vertraging. dan moet . . Bewaking (custodia) (tekst VI-14) " Aansprakelijkheid voor diefstal buiten schuld debiteur. " Tekst VII-8: vervalbeding => risico voor de koper.je je niet beroepen op deze persoon zijn/haar onzorgvuldigheid. risico gaat over op koper zelfs wanneer deze nog geen eigenaar is! (nog voor de levering).Koop op proef (pactum displicentiae) " Onder de koop onderuit komen binnen een bepaalde termijn als de zaak niet voldoet aan de eiser. ontbinden is maar mogelijk bij 1 v/d 3 ontbindende voorwaarden. maar nog zwaarder.als resultaat niet wordt bereikt  kunnen ze zich niet beroepen op gebrek van professionele scholing. Schippers.Voorbehoud van beter bod (in diem addictio) " Van een andere partij meer geld krijgen of meer zekerheid. .Zorgvuldige persoon heeft grote aansprakelijkheid  slordige persoon .Moratoire interesten= rente over de vordering verschuldigd. vb. " Contractus stricti iuris / bonae fidei Geschiedenis van het privaatrecht 37 .  Verzuim " Verstrijken termijn (v/d levering) " Ingebrekestelling (=de schriftelijke mededeling van de schuldeiser waarbij de schuldenaar wordt aangemaand om de overeengekomen prestatie te verrichten.minder aansprakelijkheid => want je weet dat iemand slordig is. in geval van piraterij. De meest nauwgezette zorgvuldigheid (exactissima diligentia) " Aansprakelijkheid voor allergeringste vewijtbaarheid. . waarbij tevens een redelijke termijn wordt gegeven om alsnog die prestatie te verrichten.: niet thuis zijn als men komt leveren) Gevolgen: . hij is aansprakelijk. Als de schuldenaar dan niet binnen die termijn heeft gepresteerd dan is hij in verzuim. Ook al heeft deze alles gedaan om diefstal te voorkomen. " Hoewel zij zich wél kunnen beroepen op overmacht. - Verschil nu  Romeinen: Bij ons: verkoopbelofte => koopcontract + eigendom gaat over. herbergiers en stalhouders (actio de recepto) " Zij zijn aansprakelijk voor de schade van diefstal of beschadiging van de zaken onder hun hoede. Bij Romeinen: bij koopcontract. .Maximum 10 contracten: op zich gedefinieerd. → mora debitoris: schuld bij debiteur Gevolgen: . " Ontbindende voorwaarden in contract inbouwen: . CONTRACTEN EN QUASI-CONTRACTEN  Contracten en quasi-contracten " Gesloten systeem van contracten .Vereeuwiging van de verbintenis (perpetuatio obligationis) .  Ontbinding van contracten " Geen principieel recht op ontbinding (anders: 1183-1184 BW) .

 Bij strikt recht: Minder betalen is mogelijk. (minder kan wel als er consensus was in een nevenbeding). Afdwingbaar via actie van stipulatio. want als er 10000 geleend is met consensus dat je er 11000 moet terugbetalen.t.  Reële contracten: (4) " Consensus tussen de partijen volstaat niet bij reële contracten.Verbruikleen (mutuum) – strictu iuris " Soortzaken: Een bepaalde hoeveelheid van een zaak " Eigendom gaat over: vanaf dat de partij de zaak in handen heeft. " Genus perire non potest: zaak/soort kan niet verloren gaan.… " Aansprakelijkheid: custodia= een zware aansprakelijkheid. " 4 reële contracten: . is verplicht om evenveel van dezelfde soort en kwaliteit weer in eigendom over te dragen aan zijn contractspartij. niet meer of niet minder.  Bij bona fides => nevenbeding kan worden afgedwongen met vorderingen uit de hoofdovereenkomst.Bruikleen (commodatum) " Soort. " Strikt recht: geen rente: Debiteur moet in beginsel enkel terugbetalen wat hij heeft ontvangen.Samenvatting . nevenbedingen geldig: De rechtsverhouding steunt op redelijkheid en billijkheid zodat ook eventuele nevenbedingen afdwingbaar zijn. " Actio commodati contraria voor evt. is deze rente in een aparte stipulatio te laten beloven. geen rente). " Vordering: de condictio (>> tekst VII-2): Bij niet nakomen van teruggave. in aparte stipulatio: Enige manier voor rente te krijgen. precarium = strek op bruikleen gelijkende rechtsfiguur bruiklener heeft duidelijke termijn en Precarium heeft wel een lagere Geschiedenis van het privaatrecht 38 . vereist a) .b. " Slechts één verbintenis (NB: genus perire non potest) " Teruggave : degene die in verbruikleen heeft ontvangen.  Bij strikt recht => nevenbeding kan enkel tot verweer dienen. " Bona fides: rente mogelijk c. b) Meer betalen is niet mogelijk.Houder = onmiddellijke bezitter " Eén hoofdverbintenis: zelfde zaak/zaken teruggeven: Dezelfde zaak in goede staat teruggeven op het afgesproken tijdstip.q. " Bona fides : evt.Onderscheid tussen contracten m. kosten = de actie van de bruikleennemer tegen de bruikleennemer voor eventuele kosten (vb.: in bruikleen gegeven slaaf werd ziek => had hulp nodig). goud als uiterlijk vertoon. kan je afdwingen dat je er maar 9000 moet betalen. terwijl er 10000 gegeven is. niet met condictio. " Rente evt. moet je er nog altijd maar 10000 betalen (consensus + afgifte = 10000) (=> nevenbeding kan niet groter maken. Bij soortzaken: niet verbruiken => denk aan geld. " Eigendom gaat niet over: Werkelijke eigenaar = middellijke bezitter .of specieszaken (roerend): Zowel genus als specieszaken. strikt recht en contracten beheerst door de redelijkheid en de billijkheid. vandaar reëel) door de wederpartij in ontvangst wordt genomen. want als consensus lag op 9000 terugbetalen. (dolus + culpa) " Actio commodati directa voor teruggeven = de actie voor een vordering tot teruggave of tot schadevergoeding vanwege het niet teruggeven. Het contract komt pas tot stand als een zaak (res. " NB: vgl.

belangrijk: volgens utiliteitsbeginsel !!! => meer nut = meer aansprakelijkheid. zit eraan vast. heeft enkel de stipulator een vordering. " Aanwezigheid partijen (ook: kind of slaaf) >> tekst VIII-3 .Alleen de promissor moet iets doen: de beloofde handeling uitvoeren. Bewaargeving uit nood (depositum miserabile) " Bij oproer. " Actio depositi tegen de sequester .promissor (=> belooft iets te doen) " Door formele bewoordingen: .Iemand (dus ook een dove etc.w. brand.Abstracte stipulatio: zegt niet waarom stipulatio gesloten werd. ook: sequestratio = 2 partijen procederen over een zaak en de zaak wordt aan een derde gegeven.In dat geval verkrijgt hij de rechten uit de stipulatie waarin zijn slaaf of kind de stipulator was. .) kan de belofte ook laten afleggen aan zijn slaaf of aan het kind dat aan zijn gezag is onderworpen.. wordt het tekortkomen in de nakoming hem toegerekend.Wél als bewijs! " Causaal of abstract .(>> tekst VII-4) " Acties: . spondesne? (.Enkel als promissor niet aan zijn verplichting kan voldoen tengevolge van eigen bewust handelen (factum).Vanwege mondelinge karakter kan stipulatie niet worden afgelegd door een dove.Aangezien er slechts 1 verplichting is. " Eén hoofdverbintenis: Teruggegeven van de in bewaring ontvangen zaken.Bewaargeving (depositum) " Roerende zaak (zowel soort. stomme. . Geschiedenis van het privaatrecht 39 . Na procedure moet de sequester de zaak overhandigen aan de winnende partij.Stipulator => . Oneigenlijke bewaargeving (depositum irregulare) c. " Aansprakelijkheid: bewust handelen (factum) . " Actio depositi directa voor teruggeven " Actio depositi contraria voor evt. " Vastlegging in schriftelijke (bewijs)akte . schipbreuk (tekst VIII-2) " Actio depositi directa voor het dubbele (gemengd: zowel reipersecutoir als poenaal => d. instorting.Samenvatting aansprakelijkheid dan bruikleen: enkel boze opzet (dolus malus) en geen custodiaplicht (want onroerende goederen vallen moeilijker te stelen)..Geen akte die noodzakelijk is om het contract tot stand te brengen. schadevergoeding + boete) b.stipulator (=> stelt de vraag) .als specieszaken) " Eigendom gaat niet over: Bewaargever geeft zaak aan bewaarnemer met de verplichting ze terug te geven... Vgl.Causale stipulatio: zegt waarom stipulatio gesloten werd. " Eén verplichting . .belooft U dat?) . kosten " Aansprakelijkheid: dolus malus.Promessor => Spondeo! (Dat beloof ik!) " Er moet ook consensus zijn => Want wie eenmaal spondeo roept.Pand / hypotheek (pignus / hypotheca) " Behandeld bij zakelijke rechten  Contractus verbis: de stipulatio " Stipulator en promissor .z. . .… . afwezige. dus tenzij … tenzij: Bij betaling aan bewaarnemer en na aanbod om te bewaren a.

" # condictio (bij geven van een specieszaak of vaststaande hoeveelheid soortzaken) " # actio ex stipulatu (bij een prestatie) " Strikt recht (>> tekst VII-9) . " De 4 consensuele contracten (koop.Zaak moet nauwkeurig bepaald zijn (>> tekst VII-6) .In geval van bedrog of intimidatie: stipulatie-actie is geldig.  Vacua possessio = vrije bezit verschaffen => op die grond mag geen persoon meer zijn die verhinderen de koper de grond in bezit te nemen ter bescherming van hun rechten.Hoofdverplichtingen: betalen en leveren " Betalen van prijs: geheel of gedeeltelijk in geld ! " Leveren van zaak die voorwerp is van het contract. (puur objectief criterium) De minimumprijs = ½ van de reële prijs)  Bij te lage prijs: laesio enormis (vgl.  Bij Romeinen: eigendom gaat pas over als de verkoper ze ook levert en dus niet enkel door sluiten van het contract. Men poogt de reële marktprijs te bepalen. dan komt het contract pas tot stand. maar niet verplicht de eigendom over te dragen.Er is onderscheid gemaakt: vordering condictio genoemd => als beloofd is een specieszaak te geven.Variant: koop cum scriptura " Schriftelijke vorm van het koopcontract. " Daarom mogen zulke overeenkomsten ook tussen afwezigen worden aangegaan. vennootschap en lastgeving/opdracht) zijn beheerst door goede trouw en onbeperkt uitbreidbaar met nevenbedingen. locatio-conductio.Vordering actio ex stipulatio genoemd => als prestatie bestaat uit een handelen. .  Contractus consensu (bonae fidei) >> tekst VII-5 " Wilsovereenstemming: verbintenis bestaat doordat partijen het eens zijn. .Beschikkingsbevoegdheid NIET vereist (contra: 1599 BW) " Opmerkelijk: in België is zowel handelings.  een promissor in een stipulatio is dat wel verplicht.Samenvatting .als beschikkingsbevoegdheid vereist ! " Waarom moet bij Romeinen verkoper geen eigenaar zijn van de zaak?  Bij ons: eigendom gaat over doordat contract tot stand kwam (kan enkel als verkoper eigenaar was).Verplichtingen van de verkoper: " Bezit overdragen ( geen eigendom !!). .Verplichtingen van de koper: " Prijs betalen: eigendom munten overdragen " Vanaf de levering: rente over koopprijs " Geen dolus " Risicoregel: periculum est emptoris (tussen contractssluiting en levering) (>> tekst VIII-6) . " Koop (emptio-venditio) . " Indien de partijen voor deze schriftelijke vorm kiezen. . Geschiedenis van het privaatrecht 40 . op het moment dat de akte is ondertekend.MAAR: promissor heeft een exceptie van arglist of bedrog om te verweren. een vastgesteld geldbedrag of vastgestelde hoeveelheid soortzaken.Handelingsbekwaamheid vereist . vacua possessio (tekst VII7)  Verkoper is verplicht de koper het bezit te verschaffen. 1674 BW) .Consensus over zaak en prijs " Partijen moeten het eens worden over zaak en prijs. .

.Samenvatting " Geen dolus " Vrijwaren tegen uitwinning (actie van eigenaar. aansprakelijkheidsgraden en risicoverdeling " Iedere verschijningsvorm heeft zijn eigen karakter hierin.Huur en pacht (locatio-conductio rei) " Verhuurder => Locator : genot en gebruik van de zaak afstaan  Zorgvuldigheid (intentioneel element)  Goede zaak uitzoeken (culpa in eligendo) (materieel element) " Huurder => Conductor : huur/pacht betalen (variant: deelpacht) + zaak in goede staat teruggeven  Deelpacht = pachter als contraprestatie deel v/d opbrengst v/d grond in natura zal afstaan. " Veelal een custudia-plicht tot aan de levering. Geschiedenis van het privaatrecht 41 . wanneer die persoon eigenaar. " Locatio-conductio . pandcrediteur of vruchtgebruiker blijkt te zijn (=> opeisen via: revindicatie. vruchtgebruiker.3 vormen: Huur en pacht / Arbeidsovereenkomst / Aanneming van werk . " Vordering binnen het jaar = actio quanti minoris = vermindering v/d verkoopprijs vorderen.Actio locati en actio conducti (bona fides) " Nevenbedingen behoren aldus tot het contract.  Meest nauwgezette zorgvuldigheid (exactissima diligentia  ‘voorzichtigheid v/d meest oplettende huisvader’)  NB: . " Als koper zelf de verdediging op zich moet nemen en verliest. zal hij de verkoper met de actie uit koop (actio empti) wegens uitwinning kunnen aanspreken voor zijn belang.Koper wordt gestoord in bezit als iemand de gekochte zaak succesvol kan opeisen.Koop breekt huur (emptio tollit locatum): geen huurbescherming → tekst VIII-8 Verkoper Koper grond = verpachter (beding van pacht in koopcontract?) Pachter . vermeende slaaf): stipulatio duplae (>> tekst VIII-5)  Wanneer verkoper geen onbelaste eigendom overdroeg.moet hij ervoor instaan dat koper ongestoord bezit kan hebben. " Vrijwaren tegen verborgen gebreken (caveat emptor. actio hypothecaria of actio confessiora). . pandcrediteur. bv.Bij vis maior en casus maior : risico voor verpachter " Vis maior = natuurrampen en casus maior = grote calamiteiten => risico voor verpachter.Verschillende verplichtingen.  Ingeval van uitwinning: " Slaagt de verkoper in het verdedigen van de koper of stelt hij de eiser schadeloos. Locator plaats iets en conductor neemt die zaak mee. acties verleend door de aedielen: actio redhibitoria en actio quanti minoris)  Caveat emptor: de koper zij op zijn hoede!  Ingeval van verborgen gebreken voor koper 2 acties: " Vordering binnen het half jaar = actio redhibitoria = koop terugdraaien.Consensueel contract . .Letterlijk = “Ter beschikking stellen en meenemen”. " 2 acties: 1 voor de ter beschikking stelling en 1 voor het meenemen. dan voldeed hij aan zijn verplichtingen. zaak teruggeven tegen teruggave verkoopprijs.

Kapitein van schip kan schade vergoeden en die schade weer verhalen op de andere eigenaars die hun lading niet overboord werd gegooid.: winst.Samenvatting .Zorgvuldigheid als voor eigen zaken (diligentia quam in rebus suis : tekst VIII-10) " Een vennoot is jegens zijn medevennoot ook voor culpa aansprakelijk. Geschiedenis van het privaatrecht 42 .Socii brengen zaken en/of arbeid in " De ingebrachte zaken worden gemeenschappelijke eigendom v/d vennoten.Winst en verlies worden onderling verrekend (geen societas leonina) " Geen societas leonina = leeuwenbeding = afspreken dat één vennoot uitsluitend meedeelt in de winst en niet in het verlies. herbergiers en stalhouders: receptum (diefstal en beschadiging van bagage van hun klanten)  Bij vis maior en casus maior (natuurrampen en grote calamiteiten): risico voor aanbesteder  Aanbesteder zal aanneemsom moeten betalen. (deels) kwijtschelding pachtsom (remissiomercedis) " Kan in naam van keizer (gedeeltelijke) " kwijtschelding van de pachtsom worden verleend. gezamenlijk uitoefenen van een bepaald beroep. Aansprakelijk voor:  Gebrek aan vakbekwaamheid (imperitia)  Meest nauwgezette zorgvuldigheid (exactissima diligentia)  Kleermaker en voller: custodiaplicht  Schippers.z. vb. als de oorzaak v/d schade in de sfeer v/d aannemer ligt.Bij verbranden akkers of misoogsten: evt.  Bij casus minor (toeval): risico voor aannemer  Aanneemsom niet verschuldigd indien nakoming onmogelijk is geworden. " Aannemer => Conductor moet het werk tot stand brengen.Arbeidsovereenkomst (locatio-conductio operarum) " Werknemer => Locator: werkzaamheden (operae) verrichten " Werkgever => Conductor: loon (merces) betalen  Doorbetaling bij ziekte? " Als werknemer werk niet meer kan verrichten en de oorzaak is aan de werknemer te wijten => werkgever verplicht loon over de gehele periode te betalen. .Aanneming van werk (locatio-conductio operis) " Aanbesteder => Locator moet aanneemsom betalen.  Bij zeeworp: lex Rhodia de iactu  In geval van storm deel v/d lading overboord gooien om schip en rest andere ladingen te redden. " Vennootschap (societas) .… . . voor laksheid en onzorgvuldigheid. . d.Ontbinding door dood van een socius of door opzegging " Tenzij is afgesproken dat vennootschap wordt voortgezet tussen de overgebleven vennoten . .Bij casus minor : risico voor pachter " Casus minor = toeval => als hij de grond ten gevolge van toeval niet heeft kunnen gebruiken.Twee of meer socii (vennoten) werken samen voor hun gemeenschappelijk belang " Een belang kan vanalles zijn. => Eigenaar van weggegooide lading is benadeeld. . " Ziekte kan kennelijk een vorm van overmacht opleveren. ook al is beoogde resultaat niet bereikt of zaak verloren gegaan.De societas heeft geen rechtspersoonlijkheid " Dus is niet te beschermen als afgezonderd vermogen.w. moet hij ook de pachtsom betalen. .

De schenker is slechts aansprakelijk tot hoogte van zijn vermogen min de schulden + hij moet nog in levensonderhoud kunnen voorzien. afdwingbaar met de actio praescriptis verbis " Aan schenking kan nadere bepaling worden gekoppeld. " Schenking (donatio) . honorarium: Actie voor lastnemer tegen lastgever.: ik schenk je deze slaaf als je hem na 3 jaar vrijlaat.Opdrachtnemer/Mandatarius is aansprakelijk voor dolus en culpa .Komt tot stand door vormvrije.Geen zaakwaarneming.Ontbinding door dood van één van de partijen. Maar deze is herroepbaar.Om niet of tegen beloning (om niet = niet): anders gekwalificeerd onder aanneming van werk. . . => Die actie wordt beheerst door de redelijkheid en de billijkheid. . want eens Romeinen gevangen zijn in buitenlands gebied verliezen ze hun Romeinse burgerrechten en ineens hun vrijheid daarbij. .= ‘iets geven met de bedoeling dat het direct van een ander wordt en in geen geval terugkeert en dat op grond van geen andere reden dan vrijgevigheid en gulheid. of door opzegging door beide partijen: de mandator of de mandatorius. Ze kunnen dus geen “Romeinse” contracten sluiten. " De begiftigde heeft een vordering tot nakoming van de schenking.Actio mandati contraria voor kosten en evt.= doet verbintenissen ontstaan ‘als het ware’ uit contract.  Quasi-contracten " Zaakwaarneming (negotiorum gestio) . => Ze kan worden gebruikt om gedurende het bestaan v/d " vennootschap een afrekening te eisen (~> andere vennoten ter verantwoording roepen).Schenking kan plaatsvinden onder last (modus). wel via zorgvuldigheid voor eigen zaken.Herroepbaar bij wangedrag van de begiftigde . " Vordering tot afdwinging van deze bepaling = actio praescriptis verbis. . de ontbinding v/d vennootschap te vorderen en na beëindiging v/d vennootschap te vorderen dat de vennootschap wordt geliquideerd.Zaakwaarnemer handelt zonder consensus met de principaal (anders: mandatum = opdracht → tekst VIII-12) Tekst VIII-12: actie? .Opdrachtnemer (mandatarius of procurator) verbindt zich om iets te doen voor de opdrachtgever / principaal (mandator) . . " Lastgeving / opdracht (mandatum) . " Eigen schuld voor wie onzorgvuldige vennoot uitkiest .Samenvatting " Onzorgvuldigheid wordt hier niet gemeten via maatstaf uiterste zorgvuldigheid.Schenking tussen echtgenoten is verboden . want de ‘vluchter’ had geen enkele intentie om de zaak van de andere 2 gevangenen te behartigen. aanvaarde toezegging " Na aanvaarde toezegging is schenker verplicht de begunstigde bezit te verschaffen. .Schenking terzake des doods is herroepbaar " Iemand schenkt een ander een zaak bij dreigend levensgevaar.Actio mandati directa voor afdwingen van de prestatie: Actie voor lastgever tegen lastnemer.Schenking boven 500 solidi moet geregistreerd worden (insinuatio) . Geschiedenis van het privaatrecht 43 .Geen lastgeving. . " Vb.Actio pro socio " De vennoten beschikken over een contractuele vordering = actio pro socio.

terwijl er tussen eiser en gedaagde geen contact is geweest. => dit is wanneer er in het geheel geen rechtsgrond is of bij schenking onder opschortende voorwaarde die voorwaarde wegvalt. (=> partijen zijn bij elkaar geweest!) " Eigendomsoverdracht (datio)  Uitsluitend handelen en niet geven v/e zaak of verschaffen van bezit is geen onverschuldigde betaling. ze tot een goed einde moet worden gebracht (=> wel slechts een inspanningsverplichting).Opgelet: niet elke vergissing in betaling is onverschuldige betaling. maar ook een putatieve titel – want die zal er zijn. 369  Vordering toegekend. Zij hebben geen verbintenis Geschiedenis van het privaatrecht 44 . gezien het vereiste dat de betaler zich moet vergissen – de overdracht rechtvaardigt.Terugvordering met de condictio indebiti (actie van strikt recht) bij (3 voorwaarden!): " Gezamenlijke handeling (negotium: → VIII-14)  Handeling waarmee een verbintenis beoogd werd na te komen.Enkel een betaling waarbij men zich vergist over de feiten.Uit de zaakwaarneming vloeit de verplichting voort dat eenmaal de zaakwaarneming begonnen is. de zaakwaarneming aan de principaal afstaan + draagt de kosten .Zaakwaarnemer zelf moet alles wat hij onder zich heeft ivm.Na verbod tot waarnemen slechts een actie bij verrijking van de principaal .Betalen of leveren bij vergissing (error facti) .Samenvatting . afgifte van zaken .Bewust onverschuldigd betalen is een schenking . . .Actio negotiorum gestorum contraria voor kosten . Maar je betaalde iemand geld om Prosper te vermoorden.Eigendom gaat over zonder titel " Normaal is geschikte titel vereist. .  Behouden zonder rechtsgrond: Ontvanger blijft zaak behouden zonder rechtsgrond. nr.Gelijkenis met verbruiklening (maar geen consensus) .  NB: andere condicties (met een zekere verwantschap met de condictie van onverschuldigde betaling) : " Al deze condicties hebben gemeen dat iets wordt teruggevorderd dat is voorgevloeid uit een zaak die eigendom van de eiser is geweest:  Condictio furtiva bij diefstal  Condictio causa data causa non secuta bij innominaatcontracten (= de reeds verrichte prestatie terugvorderen ingeval de tegenprestatie uitblijft)  Condictio ob turpem causam bij prestaties met onzedelijk doel (Iemand perste je af.Principaal moet wel de kosten vergoeden na een verbod van inmenging => enkel als zaakwaarnemer hem hierdoor verrijkt heeft en de zaakwaarnemer heeft hiervoor dus een actie = oneigenlijke zaakwaarneming.Aansprakelijkheid is omstreden (lichte schuld / meest nauwgezette zorgvuldigheid) . de onjuiste veronderstelling hem deze prestatie schuldig te zijn. " Onverschuldigde betaling (solutio indebiti) . de principaal moet de zaakwaarnemer vergoeden voor de kosten. anders zou hij je vader vermoorden => is een onverschuldigde betaling.Oneigenlijke zaakwaarneming (uit eigen belang . Deze vereiste = negotium.Actio negotiorum gestorum directa voor correcte uitvoering en evt.Wel actie uit billijkheid ! . . . doch Prosper sterft vanzelf => is geen onverschuldigde betaling!)  Condictio Iuventiana : tekst p.Ook al wordt het nagestreefde doel niet bereikt. actie alleen bij verrijking van de principaal) . 252.

Samenvatting willen nakomen. 252.20.Aantal aanknopingspunten (zie hieronder). Actio de rem verso in C.3.Via Hugo de Groot in het Natuurrecht Geschiedenis van het privaatrecht 45 . 2. .Algemeen beginsel in D. . Aangepaste zaakwaarnemingsactie (actio negotiorum gestorum utilis : blz.Als bron van verbintenis pas uitgewerkt door Thomas van Aquino (restitutieleer) en de Spaanse laatscholastiek .Niemand mag verrijkt worden ten koste van een ander. nr. . 365)  bijzonder: vordering wordt verleend. 4. Condictio Iuventiana (blz.3  bijzonder: vorderin wordt toegekend tegen een derde die is verijkt.Generalisatie door Martinus (XIIe eeuw) " Meer en meer toepassing en verlening van de actie aan de verarmde partij op grond v/d billijkheid. " Ongerechtvaardigde verrijking . hij enkel voor de bezittingen aansprakelijk voor zover die hebben geresulteerd in een vorm van verrijking. 248.206 (tekst blz. 3. hoewel zaakwaarnemer niet de intentie had in het belang van de principaal te handelen en dat die principaal slechts aansprakelijk is voorzover hij is verrijkt.26. 369)  bijzonder: vordering kan worden ingesteld. " Vordering wel nog niet verrijkingsactie genoemd. maar met een vrij man als ‘tussenpersoon’.Aanknopingspunten in vier acties: 1.17. 253. nr.6c (= actie om nalatenschap op te eisen)  bijzonder: wanneer gedaagde goede redenen had om te veronderstellen dat hij zelf tot nalatenschap was gerechtigd. .7. hoewel de eiser het contract niet heeft gesloten met diens slaaf of gezagsonderworpen zoon. maar langs een omweg is het geld waar de één recht op had bij de ander terechtgekomen. 4. 50. 5. 370) . nr. Hereditatis petitio in D. hoewel er tussen partijen geen negotium heeft plaatsgevonden. ondanks het feit dat er tussen de partijen geen negotium had plaatsgevonden.

2) Het Corpus Iuris Civilis ingevoerd in Italië: " Sanctio Pragmatica pro petitione Vigilii (554) . Codex en Novellen. " Codex 529 / 534: teksten en rechtsbeslissingen v/d keizer.Justinianus erfde een volle schatkist => verovert gebieden waaronder ook Italië.Geestelijke macht staat boven de wereldlijke macht.Om toch banden aan te knopen. " 962 Otto I → Heiliges römisches Reich Deutscher Nation . . = een zekerheid. " Paus Gelasius I (492-496): Twee zwaarden-leer . Instituten. => zoals een zandloper met bovenaan alle rechtsbronnen en onderaan het Corpus Iuris Civilis.Pramatieke sanctie ~> keizerlijke beslissing om CIC in te voeren in Italië in samenwerking met Paus Vigilius aan de hand van deze tekst. . want deze hadden geen (legale) kinderen en dus was er geen erving.Samenvatting DEEL 2: Capita selecta uit het Nachleven van het Romeinse vermogensrecht IX. " Paus begint zich hierbij vragen te stellen en kant zich hiertegen. . . " Instituten 533: leerboeken. . met de hoogste leenheer de keizer.Dit was onder invloed van het idee v/h glorievolle oude Rome met haar politiek. want keizer houdt de beugel van het paard vast waar de paus op zit. want Pausen krijgen van God de geestelijke macht en de keizer krijgt de wereldlijke macht. Vigilius doet zich voor als rechterhand van God en Justinianus wilde geen baas over hem spelen.Rijkskerk " Otto I legt de basis voor een conflict met de Paus. .Paus is vertegenwoordiger van de geestelijke macht en keizer is vertegenwoordiger van de wereldlijke macht. " Novellen na 534 (Latijnse versie: Authenticum) : nieuwe wetten die zaken regelen die niet geregeld zijn in de verzameling van Justinianus. De neiging bij zo’n systeem is dat de grond blijft hangen bij 1 familie en in de praktijk komt dit dus tot erving. . Deze tekst gaf dus de toestemming tot de verspreiding v/h CIC. Hij wil deze overerfbaarheid van het feodaal systeem tegen te gaan en doet dit door middel van de (belangrijke) gebieden uit te lenen aan bisschoppen. stuurde Karel een gezant naar Constantinopel om zijn zoon te laten trouwen met de dochter van de Byzantijnse keizer. - Geschiedenis van het privaatrecht 46 . We beginnen te bouwen (tijdlijn): 1) Justinianus: " Digesten 533: juristenrecht/verzamelde werken v/d Romeinse juristen. => Ze kregen elk een zwaar van God = 2-zwaardenleer. maar heeft hem kunnen overtuigen om CIC als geldend recht in Italië in te voeren.Dit werd niet goed ontvangen in Constantinopel = byzantijnse keizer.Karel de Grote liet zich door de Paus tot keizer van het westen kronen. is keizer opnieuw de hoogste leenheer om een nieuwe bisschop te plaatsen bij die grond. HET CORPUS IURIS ALS GRONDSLAG VOOR HET PRIVAATRECHT IN CONTINENTAAL EUROPA  receptie van het Corpus Iuris Civilis We slaan een brug tussen het Romeinse en het moderne recht. " Rijkskerk = het inzetten van bisschoppen in het bestuur (vr uitbouw v/h rijk van Otto I) " Elke keer dat bisschop sterft. 3) Politische Romidee : " 800 Karel de Grote . Otto I geeft gebieden in leen zodat je systeem krijgt van gezant en leenheer.Justinianus heeft alle rechtsbronnen verzameld en gemaakt tot het Corpus Iuris Civilis bestaan uit de Digesten. => Universele machtspretentie v/d oude Romeinse keizers.Otto I ondersteunde zijn rijk met het Romeinse Recht. In Italië voert hij zijn Corpus Iuris Civilis in.

Uiteindelijk lange strijd tussen paus en keizer over de bisschoppenkwestie.Het had haar eigen rechtsbronnen maar paste ook gewoonterecht toe en vanaf de 12de eeuw ook Romeins Recht. .Er komt een groep op die de leer van Justinianus (vooral de digesten) gaat bestuderen => Dit zijn de glossatoren en ze gaan er kanttekeningen inschrijven. .Samenvatting . strikt recht) " Martinus Gosia (creatieve oplossingen.Investituurstrijd = het bekleden en voordragen v/e bisschop .Dus de paus beweert dat hij dus belangrijker is dan keizer en ijvert door de scheiding tussen hen ook voor het zelf benoemen van de bisschoppen.Ze schreven glossen = verklarende kanttekeningen.Reguliere lijn (Bulgarus → Johannes Bassianus → Azo → Accursius) tegenover dissidente lijn (Martinus) [→ = meester van] . " Martinus: wilde uitzonderingsgevallen bij elkaar zoeken in CIC en deze dan veralgemeniseren.Zegt dat de keizer zich met “zijn zwaard” (= dat v/d paus) bemoeit. maar komt terug op bij het begin van het ontstaan v/d universtiteit: universiteit van Bologna. of Yr.De leer van Justinianus is even weg. .(strikt recht: Bulgarus)  (billijkheid: Martinus) 7) Stelling in die tijd over Romeins Recht: " = Romeins recht is keizerrecht (tegen achtergrond van politische Romidee) (=> positie van de keizer verstevigen) 8) Pas in de 12de eeuw: " Canoniek recht (= kerkrecht): .Vaak bij de glossen andere teksten aangehaald: " similia => ondersteunen de betreffende tekst " contraria => beweren het tegendeel van de betreffende tekst " Het Corpus Iuris straalt in de Middeleeuwen louter gezag uit. . Geschiedenis van het privaatrecht 47 . " in marge v/d tekst = marginale glossen " tussen de regels v/d tekst = interlineaire glossen . Bij tegenspraak tussen teksten. deze oplossen via de geest v/d oorspronkelijke bedoeling van Justinianus.1ste glossator die we kennen => zijn glosstekens waren Y. " 1075 Paus Gregorius VII: Investituurstrijd . . . Hij wil zelf de bisschoppen benoemen en gaat zich inmengen in de wereldlijke macht. " 1088 School van Bologna . billijkheid) " Jacobus " Hugo 6) Controverse Bulgarus-Martinus: (hoe moet CIC geinterpreteerd worden?) " Bulgurus: hield vast aan de oorspronkelijke en grammaticale betekenis van de teksten.Rigor iuris tegenover aequitas . " Irnerius ± 1120 .= recht dat geloving heeft binnen de kerk en wordt toegepast door kerkelijke rechters. (Glossen = kleine kanttekeningen en commentaren) 4) Glossatoren " Italiaanse juristen die zich in Bologna rond 1100 bezighielden met studie + onderwijs van Romeins recht (leer van Justinianus). maar het ging ook meer en meer over de Paus die wereldlijke machtsinspraak wilde. extinsief interpreteren en dan vervolgens beschouwen als nieuwe hoofdregel.Hij heeft 4 leerlingen (zie hieronder): 5) Quattuor Doctores (medio XII) (=> 4 leerlingen van Irnerius): " Bulgarus de Bulgarinis (standaard-mening.

Samenvatting

- Decretum Gratiani ± 1140 (Gratianus was een eenvoudige monnik, die een private compilatie van canoniekrechtelijke teksten maakte = decretum Gratiani. Het doel ervan was de harmonisering van tegengestelde bepalingen in die teksten en kende daarom een groot succes.) - Liber Extra 1234 (Officieel door de paus afgekondigde compilaties van decretalen pas in 13de eeuw => Liber Extra (Extra = buiten het Decreet van Gratianus om)). - Liber Sextus 1298 (Ook nog pauselijke rechtsbeslissingen) - Clementinen 1317 (Pauselijk decretaal van Clemens 5) - Extravaganten (Losse teksten) " Canoniek recht is o.a. van belang voor: - personen- en familierecht - erfrecht - contractenrecht - procesrecht (tekst IX-5 en IX-6) " Dit kwam doordat de kerk toen nog sterk stond en dus werd het canonieke recht makkelijker aanvaard dan het Romeinse recht. 9) Glossatoren – methoden: " Tekstwetenschap: Geen tegenspraak tussen teksten: consequentie => indien de teksten toch controversen bevatten, dan moet je subtieler interpreteren zodat ze consequent worden (Dit noemen we dan uiteindelijk de scholastiek!) " Scholastiek = uit de teksten moet men het recht primair afleiden. - Distinctio: = het maken van een onderscheid tussen similia en contraria en deze teksten met elkaar in verband brengen=> rechtsmiddelen verder onderverdelen => deze distincties zorgen voor harmonisering. - Similia : = teksten met vergelijkbare oplossingen. - Contraria : = teksten met controverse/tegenstrijdige oplossingen.

10) School van Orléans (verdedigen lijn van Martinus)
" Zoekt wat progressiever naar oplossingen, naar maatschappelijke behoeften en creatiever. " De 2 belangrijkste representanten van deze school waren: - Jacques de Revigny († 1296) → tekst VI-24 - Pierre de Belleperche († 1308) 11) Commentatoren en het begin van de receptie in de " In praktijk zijn Juristen: - Commentatoren: gewoon doorlopende commentaren schrijven. - Consiliatoren: schrijven conceptvonnissen bestemd voor de rechtspraktijk. " Bartolus de Saxoferrato (1314-1357) - nemo iurista nisi Bartolista " Bartolus is de belangrijkste representant van de commentatoren. En seppelde een sleutelrol in de geleidelijke doorwerking van Romeins recht in de praktijk. " Romeins recht werd nu vaker toegepast en gaf antwoorden op geschillen in de praktijk. " Baldus de Ubaldis († 1400) " Paulus de Castro († 1441) - Baldus en Paulus schreven juridische adviezen.

12) Vroege receptie in Spanje: (Canoniek recht = ius commune, CIC = bijverschijnsel) " Alfons de Wijze (1221-1284) – Siete Partidas (= de 7 delen) (1265)
- Alfons de Wijze maakt nieuwe wetgeving in de lijn van Justinianus. 13) Rol van de appelrechtspraak: " Ook langs deze weg vloeit veel Romeins recht in de praktijk (gegroeid vanuit bindende adviezen van vorstelijke, universitaire juristen).

Geschiedenis van het privaatrecht

48

Samenvatting

" Parlement de Paris (1278) = aanvankelijk een hoge rechtsinstantie met “Romeinse”
juristen. " Grote Raad van Mechelen (1473 / 1504) " Reichskammergericht (1495)

14) School van Salamanca → Natuurrecht (houden zich hiermee bezig)
" moraaltheologie; Thomas van Aquino (1225-1274) - De vragen die de moraaltheologie stelt zijn zeer verwant met die van het recht. - Restitutieleer (tekst IX-9) (verdelende rechtvaardigheid van de natuurlijke orde hersteld door herstellende rechtvaardigheid) - Iedere inbreuk op de natuurlijke orde is een zonde => moet goedgemaakt worden. De balans moet worden hersteld: iets fout gedaan, dan goed maken. " navolger: Francisco de Vitoria (± 1492-1546) " Domingo de Soto (1495-1560) " Diego Covarruvias y Leyva (1512-1577) " Luis de Molina (1535-1600) " Leonard Leys (Lessius, 1554-1623) - Werk zoals de School van Salamanca volgens het natuurrecht. 15) Juridisch Humanisme " ± 15de à 16de eeuw: Kritische geest, aankomst van Griekse werken, het teruggaan naar de bron. => tijden van verandering: - Het Romeins rijk valt weg. Het Oost-Romeinse rijk ~Byzantijnse rijk => Turken veroveren dit Byzantijnse rijk en brengen een nieuwe geloof mee. Door een nieuw geloof => volksverhuizingen: dit brengt dan Grieks materiaal in Italië. - In 1492 wordt in Spanje de Islam vervangen door het katholicisme. Ook in 1492 ontdekking van Amerika door Columbus => Spanje wordt machtiger en er komt meer rijkdom. - In 1517 is er de reformatie = 1ste kritische geluid tegen het katholicisme. Men wil zelf op onderzoek gaan, mentaliteitsverandering, men wil gaan controleren of het traditioneel aanvaardde wel correct is. => Kritische geest, binnenkomen van Griekse bronnen, experiment leidt tot vergroting van kennis.(en zo komt er het juridisch humanisme en natuurrecht) " belangstelling voor de oudheid; historische benadering; tekstkritiek (codex Florentinus); interpolatiekritiek; palingenese; Institutensysteem " Kenmerken v/h Juridisch Humanisme: - Historische benadering: ( ME: Corpus Iuris Civilis = de waarheid) " zoeken naar ander bronnen (vb.: tekst IX-1 p. 56). " Verschillende juristen in Digesten: kenmerken van deze juristen nagaan, zoeken naar de jurist achter de juridische teksten.

 verzamelen van werken.  kijken naar maatschappelijke achtergrond.
- Tekstkritiek: " = de wetenschap over hoe een tekst er moet uitzien " Fouten of tegenstrijdigheden die men ontdekt => doel = harmonisatie v/d teksten. - Interpolatiekritiek: " Pogen de codex Justinianus te vormen naar het oude, klassieke Romeinse recht, ze schrapen het laagje Justinianus er van af (~ wijzigingen van Justinianus teniet doen). - Palingenese: " = Wedergeboorte " Hoe?  Uitknippen van alle fragmenten van auteurs uit de Digesten en sorteren per boek en jurist => Op zoek gaan naar de jurist achter de Digesten. - Institutensysteem:

Geschiedenis van het privaatrecht

49

Samenvatting

" = heel het Romeinse recht terug gaan systematiseren volgens het systeem van de Instituten. (De systematiek die wordt losgelaten op het Corpus Iuris.

" In ME: gewoon Codex Justinianus volgen " Komt verandering in.
- Twee richtingen: " historiserende (kopstuk ervan: Jacques Cujas, 1522-1590) " systematiserende (kopstuk ervan: Hugo Donellus, 1527-1587) " Voortzetting in de Noordelijke Nederlanden sinds medio XVII (=17de eeuw): de Hollandse Elegante School 16) Natuurrecht (ook: Rederecht) " = poging om het recht van een andere kant te bekijken. Kijken wat je precies nodig hebt om een rechtsysteem op te bouwen, met een andere grondslag. - wortels in de Spaanse laatscholastiek - nieuw rechtssysteem + Studeerkamerrecht: = gemaakt door personen in studeerkamers: soort van ideaalrecht + geen basis in het Corpus Iuris Civilis " het natuurrecht wordt een concurrent voor het Romeins recht 17) Hugo de Groot (1583-1645) " Centrale figuur voor de ontwikkeling v/h natuurrecht " Natuurrecht oorspronkelijk meer religieus => hier komt verandering in door Hugo de Groot: natuurrecht als rederecht! - De iure belli ac pacis (Over het recht van oorlog en vrede;1625) ( zie tekst IX-11, p. 63) In dit werk ontwikkelt hij een natuurrechtelijk rechtssysteem. In deze tekst 2 belangrijke dingen: " paragraaf 8: soort axioma’s => op rede gebaseerd. " a) als God niet zou bestaan b) dan nog altijd natuurrecht. - Hugo de Groot koppelt het Natuurrecht los van de religieuze wortels van de School van Salamanca. - Inleiding tot de Hollandse rechtsgeleerdheid (1619 / 1631) " Combinatie van het geldende Romeinse recht en het Hollands gewoonterecht. " Dit boekje had ook invloed in Duitsland. - belangrijke navolger: Samuel Pufendorf (1632-1694), gaf het natuurrecht door in Duitsland

" Visie op Romeins recht nu: Romeins recht onder druk. (oa. door ius hodiernum aan
universiteiten

18) Rooms-Hollands recht (niet leren)
" verspreiding door de VOC: Zuid-Afrika; Sri Lanka

19) Ius hodiernum aan de universiteiten vanaf XVIIIe eeuw
" leerstoelen voor Natuurrecht " leerstoelen voor ‘hedendaags recht’ - Ander recht, niet meer enkel het Romeinse recht wordt onderricht. 20) Franse rechtswetenschap " Overal in Frankrijk had na de receptie van Romeins recht het Corpus Iuris gelding gekregen als 1 van de rechtsbronnen, al waren er grote verschillen tussen het noorden en het zuiden. - Receptie van Romeins recht vooral in het Zuiden (pays du droit écrit): sinds 506 Lex Romana Visigothorum - Inheems gewoonterecht in het noorden (pays du droit coutumier) Geschiedenis van het privaatrecht 50

" Frankrijk: Code civil 1804 " Italië: Codice civile 1865.(zie tekst IX-14 en IX-15) 23) België (onder Franse invloed) " tot 1804 vooral gewoonterecht " 1804 Code civil. maar we moeten ze ook eens vastleggen en ze opschrijven. subjectieve rechten. .v.a.System des heutigen römischen Rechts (1840-1849) Geschiedenis van het privaatrecht 51 .m.Samenvatting . . . maar het recht moet met het volk ontstaan.Robert-Joseph Pothier (1699-1772) – Traité des obligations (1761) " Pothier was de basislegger voor het verbintenissenrecht in Code Civil.Deze pogingen zijn niet gelukt => De Zuidelijke Nederlanden waren tevreden met de Code Civil zoals ze was.Das römische Recht im Mittelalter (1815-1831) . 1580 Coutume de Paris belangrijk als secundaire . Thibaut (= VOOR) wilde gaan codificeren om de geografische versnipperdheid van de Duitse landen tegen te gaan.vanaf ca.Wet als enige rechtsbron + Romeins recht afgeschaft = gedacht die opkomt => (“Les juges de la nation ne sont que les bouches qui prononcent les paroles de la loi. codificatie als exclusieve rechtsbron! (nadenken over subjectieve rechten) . breuk met het oude recht " 1815-1830 pogingen tot eigen Nederlandse codificatie . 24) Duitsland: Historische School " Duitsland loopt achter met de staatshervorming en wanneer de Pruisen door Napoléon worden verslagen.  Justinianus die geen nieuwe teksten creëerde maar wel enkel bestaande teksten bijeen voegde.Belangrijkste codificator: Jean-Étienne-Marie Portalis (1746-1807) . " Er wordt een nieuwe methode opgesteld die (≠ zandlopersysteem van Justinianus!) nieuwe teksten creëerde. 1942 " Spanje: Código civil 1889 (subsidiair) " Duitsland: Bürgerliches Gesetzbuch (BGB) 1900 " Nederland: Burgerlijk Wetboek 1838. Hierin zet hij een heel ander systeem uiteen ( Thibaut).Jean Domat (1625-1696) – Les loix civiles dans leur ordre naturel (1689-1694) " Dit werk had een natuurrechtelijke grondslag. " Men wilde van Duitsland 1 eenheidsstaat maken (om meer sterkte te hebben).Rechtsbron in geheel Frankrijk als aanvulling in het noorden op het lokale gewoonterecht en in het zuiden op het Corpus Iuris. " 1814: Thibaut en Savigny – voor en tegen codificatie. Het recht niet van boven opleggen en codificeren. . .Invloed van het natuurrecht: zorgde ervoor dat men ging nadenken over “welke rechten heeft de mens nu?” => we weten ze nu.”) . .Nieuwe teksten in een nieuw systeem met nieuwe begrippen (≠ Justinianus) " Nu ook recht in de landstaal ≠ Latijn. 1992 22) Code civil 1804 " voorlopers: .Privaatrechtscodificaties o.Vom Beruf unserer Zeit für Gesetzgebung und Rechtswissenschaft (1814) " = Tegenpamflet tegen Thibaut. " Duitsland volgt hem hierin en er komt geen codificatie tot 1900. " Friedrich Carl von Savigny (1779-1861): behoort tot een andere beweging: hij roept een reactie op van de Romantiek en is ook gekant tegen het codificeren. 21) Codificeren als historisch fenomeen (zie tekst IX-13) " Politiek beleidspunt v/h natuurrecht i. begint men in Duitsland na te denken en dus ook over de wetgeving.

Duitsland: (tekst X-19 en X-20) " Beschikkingsbevoegdheid " Levering (=> als levering w beschouwd de registratie van onroerend goed) " Zakenrechtelijke overeenkomst (partijen zetten in de akte dat eigendom moet overgaan.Bij faillissement " Want dan is er de vraag: “Wat zit er in het vermogen?” om te zien waar je als erfgenaam of schuldeiser recht op hebt!)  Tegenwoordige stelsels " Consensualistisch: eigendom gaat over door de overeenkomst (1583 BW. minderjarigheid etc.Samenvatting " - " Savigny begint de bronnen v/h Romeinse recht (zie de 2 hierboven) te onderzoeken. rechtshandeling. Wales) = geen codificatie. " Ius commune (continentaal Europa. => Vanaf de consensus er is. wel een zakenrechtelijke overeenkomst (Duitsland) = een gemeenschappelijke wil v/d partijen om eigendom over te dragen = zakenrechtelijke overeenkomst " België heeft een consensualistisch systeem !! " Kort samengevat: .Causaal: een geldige titel van overdracht is vereist (Nederland) . Ierland.Nederland: (tekst X-18) " Beschikkingsbevoegdheid " Overeenkomst = titel " Levering . uitgezonderd Scandinavië) = wel codificatie. ook al kan de zaak nog liggen bij de verkoper. " Dus: Frankrijk/België/Italië: " Consensus " Beschikkingsbevoegdheid  Traditionalistisch: eigendom gaat pas over door levering. handelingsbekwaamheid.Fra/Belg/Ital: (tekst X-17) " Consensus " Beschikkingsbevoegdheid . wilsovereenkomst over de eigendom) Geschiedenis van het privaatrecht 52 . vgl. " Er is nog een onderscheid bij traditionalistisch: . 1138 BW: Frankrijk.Bij overlijden .) X. 26) Naar een Europees burgerlijk wetboek? " Unidroit (v/d Volkenbond => een oude beweging) " Principles of European Contract Law 1994 (Lando) " Study Group for a European Civil Code (von Bar) " Common Core of European Private Law (Trento) NAAR CONSENSUALISTISCHE EN TRADITIONALISTISCHE STELSELS VAN OVERDRACHT  Geschiedenis van de eigendomsoverdracht " Waarom belangrijk? => Er zijn 2 belangrijke momenten in het vermogensrecht: . is de koper al eigenaar. Pandectenwetenschap Hierdoor hebben we professorenrecht en een begrippensysteem. 25) Europese rechtstradities: " Common law (Engeland. Pandect = (juridisch) boek dat alles omtrent een onderwerp samenvat Professorenrecht Begrippensysteem (rechtsbevoegdheid.Abstract: een titel is niet vereist. België: Italië) " Maar in Frans en Belgisch systeem is er meer: er gaat ook de eigendom over. Schotland.

IV-2): levering door " mancipatio (abstract) (Txt V-19) (mancipatio is een ritueel met een weegschaal en 5 getuigen) " in iure cessio (abstract) (Txt V-20) (in iure cessio is een schijnproces met een magistraat) . een consensualistisch stelsel van eigendomsoverdracht.en trekdieren.) " Receptie: .Constitutum possessorium: bezitter wordt houder => bezit op naam v/e ander: Beide zijn uiterlijk niet waarneembaar. maar consensus is voldoende) .Vervangt in de teksten van het Corpus Iuris Civilis mancipatio en in iure cessio door traditio " Ten gevolge hiervan komen causale én abstracte traditio-teksten voor in het Corpus Iuris Civilis (Het is dus niet eenduidig in het Corpus Iuris Civilis of er wel of niet een titel nodig is bij traditio/eigendomsoverdracht. alle zaken die van belang zijn voor de landbouw: Gronden binnen het gebied van italie (+alle daarop staande gebouwen. Alle andere zaken zijn res nec mancipi.Samenvatting .Schaft mancipatio en in iure cessio af .Achtergrond: het Natuurrecht (tekst X-10: “wat we willen is al zo” => de wil vr het laten overgaan v/d zaak zonder fysieke overdracht) en de notariële praktijk " Nederland: . " Wat deed Justinianus? . slaven en 4voetige last.a.Wel of geen geldige titel? .Eigendom gaat over door consensus (txt X-17) . landelijke erfdienstbaarheden. maar die horen er al bij door natrekking). .De wil van de eigenaar: komt in plaats van de titel " Nu is het dus vereist: beschikkingsbevoegdheid + levering + wil v/d eigenaar.De Middeleeuwse Juristen ontdekken tegenstrijdigheden.w. kort samengevat. " Jacques de Revigny: bij gebrek aan een titel " Grotius (= Hugo de Groot): in het Natuurrecht vervangt de wil de volledige traditio (txt X-9 en X-10) " Vervangt dus niet enkel de titel. maar ook de levering!! => Hij hanteerde m.Schaft het onderscheid res mancipi en res nec mancipi af . . . maar er heeft een traditio plaatsgevonden en dus een leveringshandeling  Codificatie: " Frankrijk (en België) .Achtergrond: Romeins (Rooms-Hollands) recht " Duitsland: Geschiedenis van het privaatrecht 53 .  Klassiek Romeins recht: " Overdracht door levering (Txt X-1) " Verschillende leveringsvormen bij verschillende goederen: .Antinomie ten aanzien van het titelvereiste .Romeins recht: " Beschikkingsbevoegdheid " Levering " Titel => enkel nodig bij traditio (res nec mancipi) en niet bij mancipatio en in iure cessio (res mancipi).Eigendom gaat over door levering (txt X-18) .Res nec mancipi: levering door " traditio (causaal) (Txt V-21) (tradio: je moet je afvragen waarom dat gebeurt en de titel/causa is het antwoord op die vraag) " Onderscheid res mancipi en res nec mancipi: .Levering zonder bezitsverschaffing: Traditio brevu manu: houder wordt bezitter (dr afspraak) => normaal traditio vereist.Res mancipi (txt IV-1.Res mancipi zijn.Een geldige titel is vereist.

diefstal. tand om tand” is geen goed systeem en de ontwikkelende maatschappijen hadden dit door. " Nu: vroeger keek men eerst naar de dader. " Ontwikkeling: . nu kijkt men eerst naar het slachtoffer. Geschiedenis van het privaatrecht 54 . moet dan dubbel betalen . verkeersovertreding. maar toen was het privaatrecht => de gelaedeerde moet reageren. compensatie vr wat verloren is).): Alles met beschadiging/damnum iniuria datum.Damnum iniuria datum (lex Aquilia) : zaakbeschadiging (=> gemengd : boete + schadevergoeding .Iniuria: kwetsing van vrije personen (zowel lichamelijk als geestelijk) Delict Actie Hoe een actie Kenmerken van de actie Aansprakelijkheid Damnum iniuria datum actio legis Aquiliae gemengd Furtum Actio furti zuiver poenaal passief + onovererfelijk dolus manifestum: 4 x waarde zaak nec manifestum: 2 x waarde zaak Iniuria actio iniuriam zuiver poenaal passief + actief + onovererfelijk animus iniurandi rechter boete vast passief + onovererfelijk Culpa (levissima) Hfdst 1:(doden res mancipi) hoogste Grootte van de boete waarde afgelopen jaar Hfdst 3: (verbrand/gebroken/vernield) waarde v/d afgelopen 30 dagen Dader ontkennen en toch veroordeeld worden. ( voor de Lex Aquilia enkel een poenaal karakter). Het slachtoffer moet vermogensrechtelijk schadeloos worden gesteld.Samenvatting . Iemand die het gedaan had <= onrechtmatige daad => Iemand die er last van had. enz.Kenmerken bij damnum iniuria datum: " Actio Legis Aquiliae " Gemengde actie " Dader straffen + schadevergoeding vr slachtoffer. boete) naar schadevergoeding (nu) (smartengeld.van vergelding (allereerste tijden) (talio: afkopen van weerwraak. gemengd karakter: boete EN schadevergoeding. “Oog om oog. maar niet tegen zijn erfgenamen.Furtum: diefstal en verduistering . brandstichting. = Dader = Gelaedeerde " Vroeger => In XII-tafelen: “Dader moet met een vast bedrag de wraak van het slachtoffer afkopen.Nadere theorievorming in de Pandekten wissenschaft (txt X-20 en X-19) . " Passief onovererfelijk " Actie kan ingesteld worden tegen de dader. " Lex Aquilia (3de eeuw na Chr. Het is een vast bedrag => er wordt dus geen rekening gehouden met de schade.BGB (1900): levering door de zakelijke overeenkomst (txt X-21) NAAR DE ONRECHTMATIGE DAAD  Geschiedenis van de onrechtmatige daad " Modern: voornamelijk het kapotmaken van andermans zaken. " Romeinsrechtelijke delicten: Ps: deze Romeinsrechtelijke delicten zijn bij ons nu publiekrecht. .

OD: schuld " RomR sanctioneert bepaalde concrete vormen van schade: lacuneuze regeling (=> d. een lichte aansprakelijkheid. " OD: algemeen recht op schadevergoeding " RomR: diverse berekeningswijzen van het procesbedrag. moet hij het dubbele betalen!  Zo komt Justinianus dus aan het gemengde karakter. " OD: de reële schade " OD: actie is passief overerfelijk. moet je nog de bedoeling hebben gehad om te kwetsen.w. . want het gaat over schade (vermogen) en dat vermogen is overerfbaar.Samenvatting " Aansprakelijkheid: Zwaar onder Lex Aquilia.Actief/passief overerfelijk/onovererfelijk: Geschiedenis van het privaatrecht 55 . iniuria of damnum iniuria datum). . doden van een vrije burger => valt niet onder furtum. opzet is hij/zij aansprakelijk => dit opzet moet worden aangetoond.  Bedragen? Vaststelling van de boete door de rechter.Verschillen met de Onrechtmatige Daad (OD) nu: " RomR kent geen uniforme regeling " RomR → boete. maar als het slachtoffer de zaak verliest. . . er dingen die er niet onder vallen.w.Kenmerken bij de iniuria: " Actio iniuriam " Zuiver poenaal " Passief en actief onovererfelijk (wegens het persoonlijke karakter) " Aansprakelijkheid: Animus iniuriandi: gekwalificeerd opzet (opzet/bedoeling om te kwetsen).a. dan moet hij de verweerder 10% van het geëiste bedrag betalen. Rechter kan geholpen worden doordat het slachtoffer een schatting doet. want naast het opzet. want dolus aantonen is zeer moeilijk.Kenmerken bij de furtum: " Actio furti: kan naast een revindicatio worden ingesteld !! " Zuiver poenaal (= zuiver op boete gericht) " Passief onovererfelijk " Aansprakelijkheid: bij dolus. M.    Bedragen?: Manifestum (=op heterdaad betrappen): 4 x de waarde v/d zaak Nec manifestum (=buiten heterdaad betrappen): 2 x de waarde v/d zaak . " Noxale acties tegen eigenaar van slaaf= het uitleveren v/d slaaf. want bij culpa (levissima) ben je al aansprakelijk en niet enkel bij opzet.z. vb. Ruimer dan opzet.Algemene kenmerken " Poenale acties (= gericht op boete) (=> in beginsel!) " Acties zijn passief onovererfelijk " Acties cumuleren tegen mededaders: 1 actie tegen elke dader.  Hoofdstuk I: doden van res mancipi => dader moet eigenaar hoogste waarde v/d slaaf of vee van het afgelopen jaar betalen.  Hoofdstuk III: Verbrand/gebroken/vernield => dader moet hoogste waarde in de afgelopen 30 dagen betalen !Maar als dader ontkent en toch veroordeelt wordt in zijn proces. " OD → schadevergoeding " RomR: delicten kennen verschillende aansprakelijkheidsgraden.

Samenvatting " U moet de begrippen combineren. eiser of verweerder in het proces:  actief overerfelijk = erfgenamen van slachtoffer kunnen vordering instellen. " Uitbreiding van het schadebegrip in het Natuurrecht: “Elke vorm van aantasting”: lichaam. Daarom is de actie passief overerfelijk. wel naar de hoedanigheid => risicoaansprakelijkheid. " Smartegeld 'indien verzocht' : voor iedereen bij wie lichamelijke schade werd aangericht. aandacht voor de werkelijk opgetreden schade / het . wie is aansprakelijk ? => bewoner van verdieping waarvan bloempot viel.q. herbergiers en stalhouders " Ontwikkeling bij de lex Aquilia (het meest voorkomende delict): Damnum iniuria datum is het meest voorkomende delict. 100 v. berekening inkomstenderving (txt XI-9) " Smartegeld voor vrouwen? (txt VI-24) " Compensatie voor de geleden schade. ca. .Chr. Bloempot-actie : bloempot valt naar beneden uit raam. => geen boete ! . want het lichaam van een vrij burger is niet in geld waardeerbaar.… Iedere aantasting in iedere vorm v/h recht kom in aanmerking voor vergoeding. want het kent een schuldaansprakelijkheid (culpa (levissima)).  actief onovererfelijk = enkel slachtoffer kan vordering instellen  passief overerfelijk = vordering kan ingesteld worden tegen erfgenamen v/d dader  passief onovererfelijk = vordering kan niet ingesteld worden tegen erfgenamen v/d dader " Quasi-delicten c. 478 en 479) " Niet mogelijk om smartengeld te vragen. . Geschiedenis van het privaatrecht 56 .Pauperies – dierschade (txt VI-22) : Het dier wordt niet aansprakelijk gesteld. want het heeft geen vermogen. 3 essentiële punten die nodig zijn voor damnum iniuria datum: . . VI-6) " Doden / verwonden van vrije personen: geen smartegeld (txt in FOI nrs. De praetor erkende dit en gaandeweg kwamen er aangepaste acties. " In de Middeleeuwen: gerechtigden tot schadevergoeding.Datum – 'toegebracht' → causaal verband (causaal verband tussen schuld persoon en de schade) " Verlening van een actio legis Aquiliae utilis (= analoge actie) of van een actio in factum (= actie gericht op de feiten) bij indirect causaal verband: rechtstreeks optreden was vereist bij de Lex Aquilia. zonder recht' (=schuld en onrechtmatigheid) " Introductie van de culpa als criterium: Mucius Scaevola. " Ook schade in verband met een zaak. dan kwam men in de problemen.Doorwerking van dit beginsel .Actio de effusis vel deiectis (txt VI-20. aansprakelijkheid buiten schuld: Er wordt niet gekeken naar de schuld.Actie passief overerfelijk: schadevergoeding gaat over het vermogen.Beperking tot schadevergoeding . maar als het causaal verband losser was. actief en passief over het hebben van de rol van resp.Iniuria – 'ten onrechte.Receptum-aansprakelijkheid van schippers. . " Invloed van het canonieke recht: . eer en goede naam.Damnum – schade (aan een zaak) (schade kunnen aantonen) " belang van de eigenaar (txt VI-8 !!!. XI-4). (On)overerfelijk gaat over de vraag of de erfgenamen in een proces kunnen optreden.alleen het gestolene teruggeven of compensatie voor de verloren waarde daarvan.

Dit was het meest theoretische deel van de theologie.Schuldbeginsel (Verschuldensprinzip) en toepassing van de restitutieleer in het Natuurrecht .De restitutieleer als algemene grondslag voor schadevergoeding.Is in grote mate schatplichtig aan de School van Salamanca .Smartegeld: wanneer het “weggenomene” niet te restitueren is.) " Het inheemse recht .Oorspronkelijk compositio: zoengelden .Algemene restitutieverplichting (~ restitutieleer) . het teruggeven van zijn zaak) . dan betaal je smartegeld. in tijd van Thomas van Aquino niet meer en kan er ook smartegeld voor betaald w.Iustitia distributiva – verdelende rechtvaardigheid: creëert een verdeling hoe het hoort. Geschiedenis van het privaatrecht 57 . .= de vader van het Natuurrecht . bindt de erfgenamen terug te geven.Deze zoengelden beogen de oorspronkelijke schadevergoeding en boete.De overheid trekt het bestraffingsrecht naar zich toe.Verhouding tussen vergelding en vergoeding (txt XI-11) " De School van Salamanca (XVIe eeuw): (txt XI-12) .Iustitia commutativa – vereffenende rechtvaardigheid: soms wordt die oorspronkelijke verdeling v/d distributiva verstoord en dan moet iustitia commutativa optreden (vb. maar niet in het Natuurrecht.Vergelijkbaar met het scheppingsverhaal: In den beginne werd en verdeling gemaakt en in principe hoort deze orde zo te zijn.: iemand die bestolen is. . Daar geldt enkel het schuldbeginsel en risicoaansprakelijkheid kom je enkel tegen in het ius civile (romeins recht).Deze constructie word geënt op de stipulatio: een belofte op het sterfbed.Contra: “Het lichaam van een vrij mens is niet waardeerbaar in geld”: deze stelling gold in Romeins recht.Smartegeld . . . " Dus: postieve recht zegt: risicio-aansprakelijk => dergelijke schade wordt verdeeld vanwege moeilijkheid aantonen van schuld  natuurrecht zegt: je moet op zoek naar de schuldige (schuldbeginsel). . " Straf: publiek recht " Restitutie: privaat recht .Heeft 5 belangrijke uitgangspunten: " Afblijven van wat een ander toebehoort " Teruggeven van hetgeen wij van een ander houden of van de baten die wij daaruit trekken " De verplichting om beloften na te komen " De vergoeding van door schuld toegebrachte schade " Het verdiend zijn van straf tussen de mensen.Vanaf XIIIe eeuw sterker overheidsgezag: ontwikkeling van publiek strafrecht . .Thomas van Aquino was een moraaltheoloog. .Gerechtigden tot restitutie " Hugo de Groot . .De School van Salamanca was de schakel tussen de moraaltheologie en de rechtspraktijk.Bij het betalen van zo’n zoengelden is er verzoening. " De praktijk in de XVe eeuw: .Samenvatting .Risico-aansprakelijkheid (misdaed door wet-duiding) bestaat alleen in het positieve recht (ius civile) " Volgens Hugo de Groot bestaat de risico-aansprakelijkheid wel. .Onderscheid tussen restitutie en straf. (verdelende rechtvaardigheid) => Soms wordt die orde verstoord => het terugbrengen van de oorspronkelijke orde (vereffenende rechtvaardigheid). " De Moraaltheologie – Thomas van Aquino: (txt IX-9) .

" Bijzondere schuldaansprakelijkheid. NAAR EEN OPEN CONTRACTENSTELSEL EN EEN ALGEMENE CONTRACTENLEER (Geschiedenis van het contractenrecht)  Terminologie: " Contract (privaatrechtelijk. maar wel bijv. .Gerechtigden tot schadevergoeding: iedere schending van rechten die de persoon toekomen (vb. vb. Pas na verloop van tijd is men de fout objectief gaan interpreteren waardoor fabrieksdirecteuren wel schadevergoeding moesten betalen.: omdat ze geen training hadden gegeven voor de gevaarlijke machines. maar ook aansprakelijk voor schade uit daden van personen voor wie men instaat of schade van zaken die men onder zijn bewaring heeft.Uitgangspunt is het Verschuldensprinzip . hebben we het over het privaatrechtelijke gebied met daarin onderverdelingen als vermogensrecht. Als we het over contract hebben.en procesrechtelijke) " Verdrag (Volkenrecht) .Natuurrecht boven Romeins recht .Over de scheiding tussen privaatrecht en strafrecht .: persoonlijkheidsrechten) geeft recht op schadevergoeding. Je kan een overeenkomst hebben in familierecht. zonder de vele details en bijzonderheden van de lex Aquilia in het Romeinse recht.Contract lijkt op contractus => maar opgelet: ze zijn inhoudelijk niet hetzelfde.Het begrip faute " “Faute” is een dubbelzinnig begrip. zaken. Schade bestaat in alles wat iemand minder heeft dan wat hem toekomt. .Délits et quasi-délits in het Natuurrecht: opzet.Algemene benadering van schadevergoeding . .  Dit is dus een schuldaansprakelijkheid met omgekeerde bewijslast (≠ risicoaansprakelijkheid. obligatoir) " Overeenkomst (ook familie-. landen die met elkaar praten via vertegenwoordigers. Dit laatste omvat zeer veel.Tekst IX-13: duidelijk wordt dat in het Natuurrecht een veel algemenere benadering v/d schadevergoeding wordt voorgestaan.Overeenkomst is een ruimer gebruikte term dan contract.… en ook obligatoir. zakenrecht en procesrecht. maar het ligt er wel dichtbij) . Dit leidt ook tot verbintenissen en hoe mensen zich moeten gedragen.en schuldaansprakelijkheid (In het Natuurrecht ) " Delict = opzet + schuld " Quasi-delict = schuld (en geen opzet) .Samenvatting . Dit was handig voor fabrieksdirecteuren omdat er geen schadevergoeding moest betaald worden. want de geregelde aansprakelijkheid houdt op indien deze personen bewijzen dat ze die daad niet hadden kunnen beletten. Het algemene beeld hierbij is dat 2 of meer partijen bij elkaar komen en het eens zijn en uit dit akkoord vloeien verbintenissen voort.Verdrag of volkenrecht: hier heb geen personen.  Codificaties " Codex Maximilianeus Bavaricus civilis (Beieren) 1765: (txt IX-13) . " Code civil 1804: . want via een contract laat je verbintenissen tot stand komen die je moet nakomen. " Vroeg in de 19de eeuw was de neiging om fout zo subjectief mogelijk te interpreteren.Eventueel smartegeld: Hugo de Groot erkent dat de aansprakelijkheid voor schade niet is beperkt tot inbreuk op rechten die iemand ontleent aan eigendom of contract. Geschiedenis van het privaatrecht 58 .Verschuldensprinzip. deels omgekeerde bewijslast (txt XI-30) " Aansprakelijk zijn voor schade die uit eigen daad voorvloeit.

. " Nexum: = Zelfverpanding.BW 1101: titel => overeenkomst waaruit verbintenissen voortvloeien. wel door traditio. dan kan de pandhouder hem zelfs verkopen aan de overkant van de Rijn als slaaf.  Vraag aan professor gesteld in verband met contract  overeenkomst: * Overeenkomsten contracten Uit de contracten komen verbintenissen voort.: brood in bakker kopen. wel een exceptio (bv. Maar koe al gegeven. dan kan er worden geëist via exceptio om paard ook te geven als ruil. Het dient om zekerheid te stellen voor een bepaalde schuld.Pactum: afspraken die niet in een verbintenis resulteren en niet juridisch afdwingbaar zijn. (Maar opgelet: de schuld is er dus al !!) Het is een middel voor de schuldeiser om de schuld af te dwingen.Samenvatting .) . " Bona fides als algemene maatstaf  strikt recht. Beide niet uitgevoerd = ok. Maar in de verzameling van de overeenkomsten kan iets zijn waaruit geen verbintenissen voortkomen en daarom is het een ruimere term dan contract. iemand die zichzelf in pand geeft totdat hij zijn schuld heeft afgelost. Belofte moet op een plechtige manier worden afgelegd. Een verbintenis op de hals halen => niet exclusief een contractsituaties. (Uit contract komen altijd verbintenissen voort en uit overeenkomsten niet.Conventio: zowel fysiek bij elkaar komen. maar niet-exclusief.Contractus: afspraak die resulteert in een verbintenis => afdwingbaar via recht (afspraak die juridisch afdwingbaar is). " Sponsio: = een kwestie van garantie geven voor een bestaande schuld.: bewaken v/e roerend goed door de verkoper. " Tendens naar vormvrijheid Er is een tendens naar reformisering en die leidt er dan toe dat weinig vormvoorschriften zijn: mancipatio wordt vervangen door stipulatio. " Tekst XII-1: . als in de geest bij elkaar komen en een overeenstemming bereiken. => levert geen actio op. Clausules bona fides zijn dus mogelijk in meeste contracten.  Verschil tussen het moderne en het Romeinse contractenrecht: " Vandaag kent het contractenrecht een veel algemenere benadering => zie art. Ze kunnen bijvoorbeeld het criterium zwaarder maken.) " Een verbintenis kan heel snel verdwijnen. " Verschil tussen verbintenissen die uit contract voortkomen en die niet uit contract voorkomen. vb. Kan hij uiteindelijk zijn schuld niet aflossen. 1107 BW: contracten in het algemeen. Langzamerhand komen er steeds meer acties: " Culpa als criterium voor aansprakelijkheid: partijen kunnen deels zelf de aansprakelijkheid door contracten invullen. vb.  Ontwikkeling in Romeins Recht: De 3 oudste vormen van contractssituaties: " Contrahere obligationem (verrichten v/e handeling met een rechtsgevolg): Oude Romeinse Recht: er ontstaat een verbintenis. want ook een onrechtmatige daad is al een contrahere obligationem. Of huur: verhuurder die de verbintenis heeft zijn pand ter beschikking te stellen en huurder die de verbintenis heeft per maand de huurprijs te betalen.: koe ruilen tegen paard. formaliteiten. Geschiedenis van het privaatrecht 59 .

" Is het noodzakelijk dat er een schriftelijk stuk is voordat je het een contract kan noemen of geldt het schriftelijk stuk eerder als bewijs? " Tegenwoordig: als je het eens bent. het pactum fiduciae. " Formeel .contractus verbis: bepaalde bewoordingen .Pacta praetoria (bijv.Vertegenwoordigingsmogelijkheid. Nu is dat er wel en kennen wij ook de volmacht. . " M. Het schriftelijke stuk is een bewijsmiddel. maar …”) " Afspraak bewijzen: Bewijzen door getuigen Op basis van de afspraak wel geen actie. Vb. is er al sprake van een contract.   Geschiedenis van het privaatrecht 60 . het pactum fiduciae): Van onbeschermd naar een actie door de praetor. " Vormvereisten (toen toch nog een aantal vormvereisten): .Nevenbedingen (pacta adiecta) = aan een contract bijgevoegde afspraken met rechtskracht.Onbenoemde contracten: " Actio praescriptis verbis wanneer één partij gepresteerd heeft. => Je komt terug en vraagt je zaak terug en deze persoon “weet” niet meer wat je moet terugkrijgen (hij liegt). de schenkingsbelofte): Juist hetzelfde als pactum fiduciae. omdat jij een soldaat bent. Het idee dat een derde recht(en) verkrijgt door het contract gesloten tussen die 2 partijen. stelde de praetor een pactum op. die ze ze goed als mogelijk moet bewaren.contractus litteris: pas contract door schrift " Verschil contractus  pactum: . geen derde is erbij betrokken. De onbenoemde contracten kunnen op een gegeven moment toch tot een actie leiden.  Klassiek Romeins recht: " Beperkt aantal contractsinhouden mogelijk (maar: stipulatio heeft geen standaard inhoud) De inhoud is in het Romeinse recht beperkt. in beginsel leveren ze geen actie op) " Maar: wel afdwingbaar als nevenbeding bij contract beheest is door redelijkheid en billijkheid.w.Contractus (= afspraken door acties gesanctioneerd) .Samenvatting  Tegenwoordig: contractsvrijheid " Materieel = inhoudelijk vrij. waren er vroeger wel vormvereisten en nu zijn afgezwakt tot verdwenen. .Pacta (= vormloze afspraken (enkel wilsovereenstemming en verder niets) .a. Ze maken een onderdeel v/d hoofdovereenkomst uit (ter goeder trouw).Vrij van vorm. " Vroeger  nu? Bijvoorbeeld: In het Romeins recht moesten de personen aanwezig zijn en was er geen mogelijkheid tot vertegenwoordiging.In beginsel iedere inhoud (maar wel restrictie).: pactum fiduciae: je geeft een zaak af aan een vriend. teneinde nakoming door de ander te eisen.Inclusief derdenbeding.Pacta legitima (bijv. maar dan maakt de keizer het nieuwe pactum. Deze kan dan eisen dat de andere partij de afspraak ook uitvoert. Aangezien de mentaliteit is veranderd en mensen minder eerlijker werden. alleen verweer.Exceptio pacti (“Ja. .contractus re: pas contract op moment van overhandiging . . Bij contract: meestal 2 partijen. Het contract geldt tussen deze 2 partijen die erbij betrokken zijn. nl. . => Als ze je het niet vrijwillig willen teruggeven. dan kon je je op dit pactum beroepen . . " Pacta krijgen gaandeweg wel rechtsgevolgen: . kan in het huidig contractenrecht. namelijk als 1 partij de afspraak uitvoert.

Blijk geven dat je een contract wil aangaan met iemand. p. 518. is de stipulatio niet afdwingbaar.1ste groep: adel => fides en getrouwheid: vooral ten opzichte van feodaliteit. (Daarmee openbaart zich het bestaan v/e een causa en wordt de afspraak aangekleed en afdwingbaar. neen.In boek nr 531 p.: een afspraak (die geen nevenbeding is) en niet kan gewalificeerd worden als één van de benoemde contracten. Dat 'aangekleed zijn' kan komen doordat de causa vermeld is.Het canonieke recht had een sterke invloed op de verplichting tot nakoming van elke afspraak (verbindend karakter). .) = dan een pactum vestitum. . .M. . belangrijk voor handel = de trouw " Gegeven woord bindt => komt uit Canoniek recht.Grote stap richting contractsvrijheid. . is genoeg voor een geldig contract. maar tot een verweermiddel. is ja bedoelen en neen is neen bedoelen. . 390-392) .w. " Algemene gedachte: . . .Einde gemaakt aan alle Romeinse vormvoorschriften en beperkingen.Pacta vestita brengen wel een actie mee. p. is slechts afdwingbaar door een bepaalde vorm aan te nemen: " Eenzijdige toezeggingen moeten de vorm aannemen van een stipulatie (=> voor de afdwingbaarheid v/d stipulatie vereisten de glossatoren dat in de bewoordingen van de stipulatie ook de causa tot uitdrukking wordt gebracht). fides als grondslag voor het bindende karakter (txt XII-2).Steeds meer “aankleding” van de pacta.” .w.a. ja zeggen. 531 en 534. . " Pacta nuda / pacta vestita .Pacta nuda = een naakte afspraak = geen enkele reden/causa ligt ten grondslag aan de afspraak.Een pactum vestitum (enkelvoud) is letterlijk een 'aangeklede afspraak'. " Vermelding van de causa (txt FOI nr. " Mattheüs 5. 374) .Zonder vermelding van de causa. Meestal kiezen de Romeinen om ethische redenen voor het nakomen v/d verbintenis.a.In de stipulatio moest de causa worden vermeld om daarmee de serieuze bedoeling v/d partijen tot uitdrukking te brengen. M. 532 in het boek.  Pacta nuda of de afspraak naar Romeins recht onbeschermd als aan deze vereisten niet is voldaan. Geschiedenis van het privaatrecht 61 . wat boven deze is. " Castilië: Ley Paresciendo (txt FOI nr.Je moet je aan je woord houden. . maar ook op andere manieren: zie nr." Maar laat zijn uw woord ja.Samenvatting " causa data causa non secuta = de prestatie terugvorderen " De algemene gedachte dat afspraken bindend zijn komt uit de ethiek. Fides is de grondslag als bindende karakter.37 . 390 en nr 534 p.Pacta sunt servanda: “Pacten moeten nagekomen worden. neen. dat wil zeggen dat er een actie aan verbonden is om de afspraak zo nodig in rechte te kunnen afdwingen. 392 .Iedere serieuze toezeggen is bindend voor Christenen.2de groep: handelaars. ja. => een naakte afspraak leidt niet tot een verbintenis. " Bij wederkerige afspraken (innominaatcontracten) dient één v/d partijen zijn afspraak te zijn nagekomen.  Middeleeuwen " Invloed van het canonieke recht: pacta sunt servanda (txt XII-6) . dat is uit den boze " .Pacta nuda brengen geen actie mee.

.Cicero: beloften en overeenkomsten hoeven niet altijd te worden nagekomen (txt XII18 en XII-19). " hij vormt de verbindende schakel tussen moraaltheologie en Natuurrecht (txt XII-14.  Voorloper van de Code civil (BW 1101): Pothier (txt XII-17) " Pothier legde de basis voor het contractenrecht (verbintenissenrecht). => geen onderscheid meer tussen pacta !! " Code civil kent ook: . de contractspartijen.o.Wat gebeurt er als je een contract afsloot en ineens veranderen er zaken => Blijft je contract dan gelden met bindende kracht? . vgl.Seneca: omstandigheden moeten gelijk blijven wil men gebonden zijn (txt XII-20) “Alles” moet hetzelfde blijven = de relevante omstandigheden => het moet blijven gaan om dezelfde zaken als toen we het contract sloten (vb.v. 1121) " Mooi voorbeeld van materiële contractsvrijheid: het derdenbeding is bindend.Glosse op het Decreet.Paus Gregorius IX in het Liber Extra: poging om de werking van de clausula te beperken (txt XII-23 => verband met tekst VI-24 p. zijn tekst wordt opgenomen in het Decretum Gratiani (txt XII-21). txt XII-7) " Mattheüs van Wesembeke (txt XII-10)  Hugo de Groot " neemt pacta sunt servanda als algemeen beginsel van Natuurrecht aan. Toen niet tot stand door vertegenwoordiger. .  Beperkingen op de bindende kracht van contracten: " 1ste beperking: clausula rebus sic stantibus (“indien de zaken zo blijven”) . Eerst weten wat overeenkomst is => overeenkomst (= convention) = afspraak (= pactum).Derdenbeding (BW 1165-1167.Vertegenwoordiging (lastgeving: BW1984 e. of bestande verbintenis teniet te doen of om haar te wijzigen.Augustinus over wat een leugen is.v. => Hij zegt dus voorzichtig dat onverwachte omstandigheden niet als beperking gelden. niet: de zon moet schijnen of het mag niet regenen) . " Pact = conventia (=> hij gebruikt pact als afspraak. Dit betekent dat partijen in elkaars aanwezigheid moeten zijn. Augustinus = een kerkvader. . " Tekst XII-17: Pothier zegt dat een contract een soort overeenkomst is. vindt hij toch dat het contract bindend moet blijven. Nut is het kernbegrip hier. nu kan dat wel. Geschiedenis van het privaatrecht 62 .Samenvatting " Deze 2 groepen zorgen mee voor het afschaffen van vormvereisten en mede door hen wordt het “blijk geven van te willen contracteren” voldoende voor een contract. XII-5) " Stadsrecht van Freiburg im Breisgau (opgeschreven door Ulrich Zasius. mede aan de hand van Cicero’s gedachte. => Een derde ontleent aan dat contract rechten en zal dit recht kunnen handhaven t. met verwijzing naar het Liber Extra (txt XII-22) .) " Formele contractsvrijheid: vormvereisten voor bepaalde contracten. En wij hebben het principiële Romeinse onderscheid (bindend of niet-bindend) achterwege gelaten en het Natuurrecht beschouwt elke afspraak als bindend. De gedachten van clausula rebus sic stantibus zat in het kerkrecht. Een overeenkomst of convention is de wilsovereenstemming van twee of meer personen om tussen hen enige verbintenis tot stand te brengen. voor de oorsprong van het beeld txt XII-4. De Paus geeft een hint: ondanks dat de omstandigheden hetzelfde moeten blijven.  Na de Middeleeuwen dringt het canoniekrechtelijke beginsel algemeen door: " Dumoulin (txt XII-8) " Loisel (txt XII-11. 41). dit deden ze in ME ook) " Het contract is die overeenkomst/pact waarbij het gaat om het in het leven roepen/tot stand brengen van verbintenissen. XII-15) " Hugo de Groot leerde Lessius kennen die hem via mensen v/d School van Salamanca het pacta sunt servanda beginsel leerden kennen.

. . niet in privaatrecht. " Zie tekst XII-27: Als er minder dan de helft betaald is van wat de zaak werkelijk waard is. " Oostenrijk: algemeen beginsel van contractenrecht (txt XII-31)  Meer gekozen voor gelijkwaardigheid dan voor contractvrijheid. => dus iets beloven dat duidelijk ongeoorloofd is.44.  Koper betaalt meer aan verkoper. 102)  Benadeling geldt bij ons. 2) Erf behouden en betalen tot hij aan de juiste prijs komt. maar bedrog mag niet.2 (txt XII-28) . " 2de beperking: Benadeling (laesio enormis) .Thomas van Aquino over het niet-nakomen van beloften (txt XII-24). 99) Als men van alles bewust is en van alles op de hoogte + bij volle verstand => Dan kan ongelijkwaardigheid in gelijkwaardigheid veranderd worden. Natuurrecht is hier vrij streng in: beloofd blijft beloofd. dan:  Zaak teruggeven en geld als koper terugkrijgen. " De persoonlijke en zakelijke omstandigheden zijn veranderd.Volgens hem mag men in 2 gevallen geëxcuseerd worden bij een belofte: " Als hij door zijn belofte iets zondigs doet.44.  De clausula ontwikkelt zich vooral in het canonieke recht en de moraaltheologie.Natuurrecht: " Gelijkwaardigheid tussen prestaties als natuurrechtelijk beginsel (txt XII-29) En het geven van een actie om die gelijkwaardigheid te waarborgen. maar wel maar beperkt: bij ons benadeling van 7/12de voor de verkoper bij onroerende goederen => dan kan verkoper de ontbinding v/d koop eisen.  Dit is een beperking v/d contractsvrijheid.Middeleeuwse receptie en uitwerking van C.Samenvatting .2 in moderne codificaties: " Frankrijk en België: beperkt (txt XII-30. Geschiedenis van het privaatrecht 63 . 4. Hugo de Groot zijn natuurrecht is niet geneigd deze clausule te accepteren om onder het contract onderuit te komen. . blz.Diocletianus: beperking van de contractsvrijheid (txt XII-27) " In Na-Klassieke periode. bestaat nu nog met name in het Volkenrecht. " Ook prijs spreek je onderling af.Bepaling van de koopprijs naar klassiek Romeins recht (txt XII-25 en XII-26) " Dus creatief onderhandelen mag.Diocletianus’ gedachte van C. maar zijn fout inziet en veranderd voor het goede te doen. onder aftrek van een tiende v/d gehele prijs. dus achteraf niet komen klagen dat hij te hoog/laag was. blz. " Maar ook natuurrechtelijk is de idee van de contractsvrijheid (txt XII-30. Koper heeft dan 2 mogelijkheden: 1) Zaak teruggeven en de prijs terugkrijgen die hij ervoor betaalde. 4.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->