P. 1
Sanders, Ewoud_Van Nergenshuizen Tot Absurd is Tan

Sanders, Ewoud_Van Nergenshuizen Tot Absurd is Tan

|Views: 926|Likes:
Published by Ewoud Sanders
A dictionary of imaginary placenames in the Dutch language - in both slang and literary language

Van Nergenshuizen tot Absurdistan
Verzonnen plaatsnamen in het Nederlands

Absurdistan,

Allochtonië,

Boerenkoolstronkeradeel, Verweggistan

Juinen,

Moffriko,

Schubbekutteveen,

Takki-Takkiland,

- onze taal we-

melt van de namen van landen, dorpen en steden die op geen enkele landkaart te vinden zijn. Ze worden onder meer gebruikt in dooddoeners ('Waar ga je naartoe?' 'Naar Scheetjeboe!') en om exotische vakantiebestemmingen te suggereren sur-Mer thuis' ('Nee, wij gaan dit jaar naar Balkonië, Meingarten, (
A dictionary of imaginary placenames in the Dutch language - in both slang and literary language

Van Nergenshuizen tot Absurdistan
Verzonnen plaatsnamen in het Nederlands

Absurdistan,

Allochtonië,

Boerenkoolstronkeradeel, Verweggistan

Juinen,

Moffriko,

Schubbekutteveen,

Takki-Takkiland,

- onze taal we-

melt van de namen van landen, dorpen en steden die op geen enkele landkaart te vinden zijn. Ze worden onder meer gebruikt in dooddoeners ('Waar ga je naartoe?' 'Naar Scheetjeboe!') en om exotische vakantiebestemmingen te suggereren sur-Mer thuis' ('Nee, wij gaan dit jaar naar Balkonië, Meingarten, (

More info:

Published by: Ewoud Sanders on Sep 18, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/31/2013

pdf

text

original

Sections

Alcmaria del Norte = Alkmaar (Noord-Holland).

Alfïno di Rino = Alphen aan den Rijn (Zuid-Holland).

Amelando del Sol = Ameland, het waddeneiland voor de kust van Fries-
land.

Borgerocco = (denigrerende) bijnaam voor de wijk Borgerhout in Antwer-
pen, waar veel migranten wonen. Hugo Claus gebruikte de naam in 1995
in een libretto voor een opera getiteld Borgerocco of De dood in Borgerhout.
Een informant schreef: 'Het Vlaams Blok is de partij die garen spint uit
deze benaming. Zij gebruiken Borgerocco te pas en te onpas om het multi-
culturele evenwicht, dat altijd erg moeilijk te verwezenlijken is in deze
buurt, te kleineren. Voorzover ik weet komt de benaming Borgerocco oor-
spronkelijk uit 't Pallieterke, een rechts gazetje met enige sympathie voor
het Vlaams Blok.' Borgerocco is een samentrekking van Borgerhout en Mar-
roco.

Cornus = Hoorn (Noord-Holland). Cornus is Latijn voor 'hoorn'.

Costa Bakka = Bakkum (Noord-Holland). In Bakkum is een grote camping
waar veel Amsterdammers hun zomervakantie doorbrengen. Met Bakka

zal ook worden gezinspeeld op (in de zon) bakken. Andere 'vertalingen'

met Costa (Spaans voor 'kust') zijn: Costa Andeletica (Andel in Noord-Bra-

bant, met strandjes aan de Maas), Costa Braba of Brabo (voor Brabant, naar

het voorbeeld van Costa Brava), Costa di Breka of Breko (De Breek bij

Landsmeer in Noord-Holland), Costa da Cama (Chaam in Noord-Brabant),

Costa del Ganza (het Ganzendiep), Costa del Haya (Kijkduin in Zuid-Hol-

land), Costa del Kralingen (het Kralingse Bos in Rotterdam), Costa de Lem-

mer (Lemmer in Friesland), Costa Marcelo (Markelo in Overijssel), Costa de

Nol (het Nollenstrand bij Vlissingen in Zeeland), Costa del Pierre of Costa

del Piet (recreatiegebied 'De Piet' aan het Veerse Meer), Costa del Schar os

(Scharendijke in Zeeland) en Costa del Slota (Slotermeer in Friesland of de

Sloterplas in Amsterdam). De oevers van de Maas zijn wel aangeduid als

Costa della Mosa en thuisblijvers hebben wel als bestemmingen opgegeven

Costa Balcon(\)a, Costa del Jardin, Costa del Tuyn, Costa Gene Sol, Costa

148

Nixa, Costa del Pladac, Costa Veranda en Costa Del Zolder. Duitsers die naar

de Duitse Noord- of Oostzeekust gaan, brengen hun vakantie door aan de

Costa Germanica.

Cromenia = Krommenie (Noord-Holland). Men zegt ook wel Krommenie.

Lago di Spartèl = Spartelmeer (Noord-Holland). Andere omzettingen met
Lago (Italiaans en Spaans voor 'meer', maar vooral de Italiaanse meren zijn

in Nederland een begrip) zijn: Lago di Bergumo (Bergumermeer in Fries-
land), Lago di Breka (De Breek bij Landsmeer in Noord-Holland), Lago de
Brielle
(Brielse meer), Lago di Kago (de Kagerplassen in Zuid-Holland),
Lago di Otèrlo (het meer van Otterlo in Gelderland), Lago di Piko (het Pik-

meer in Friesland), Lago Patowoldo (het Paterswoldse Meer), Lago di Sne-
ko(s)
(het Sneekermeer in Friesland) en Lago Mièrda (een meer bij Lage

Mierde in Noord-Brabant), dat in het Spaans zoiets betekent als 'Stront-
meer'. Overigens sprak men in plaats van lago ook vaak van lagos.

La Tropica = Lattrop (Overijssel).

Mierlo de Janeiro = Mierlo (Noord-Brabant).

Monte Craailo. 'In Hilversum gaven de thuisblijvers vroeger als reisdoel
Monte Craailo op,' aldus een informant. 'Met Craailo werd dan een fraai
openluchtzwembad aan de rand van het dorp bedoeld, dat er helaas niet
meer is.' Iemand anders schreef: 'In Muiden had Jan Kroket, die een
snackbar dreef, het over Monte Crailo en Dieman. Daar ging hij op vakan-
tie. Buitenstaanders vonden het heel chic, maar wij wisten wel dat hij
Craailo en Diemen bedoelde.'

Monte Forte = Montfoort (Utrecht).

Mont Mare = Bergen aan Zee (Noord-Holland). De 'Franse' omzetting
voor deze strandplaats is Montagne-au-Mer.

Playa del Zanddijk = Zanddijk (Zeeland of Zuid-Holland). De populariteit
van de Spaanse playas in aanmerking genomen, komt playa in fictieve

plaatsnamen opmerkelijk weinig voor. De enige andere voorbeelden zijn:

149

Playa del Linge (de Linge in Gelderland), Playa de l'homme defer (het strand

van de IJzeren Man, een recreatiepias in de bossen van Vught), Playa del
Balcona
en Playa (soms met de of del) Hiero (om te zeggen: wij blijven

thuis).

Puccini = Puth-Schinnen (Limburg).

San Pietro del Poro = Sint Pieter (Limburg). Een informant schreef ter toe-
lichting: 'Ik ben opgegroeid in Maastricht aan de voet van de Sint Pieters-
berg, een buurt met een landelijk karakter. Als ons armere kinderen ge-
vraagd werd waar we op vakantie gingen, dan antwoordden we: naar San
Pietro del Poro
oftewel naar "Sint Pieter tussen de Poor". Poor is het dia-

lectwoord voor "prei"/

Santa Forta al Mare = Zandvoort aan Zee. Andere vormingen met Santa
('Sint') zijn Santa Porto (Santpoort) en Santa Vorda (Zandvoort), beide in
Noord-Holland.

Tesselini = Texel. De uitgang -ini zal zijn toegevoegd om het waddeneiland
een Griekse klank te geven.

Tre Montane = Driebergen (Utrecht). Varianten zijn: Tres Montes en Trois-
montagnes.

Vechelles a la rivièra = Veghel ('aan de rivier de Aa') (Noord-Brabant).

150

14

Exotische vakantiebestemmingen rond

het huis: van Achtertuinië tot

Villa Waranda

Zoals gezegd zijn veel fictieve plaatsnamen ontstaan als grappig bedoeld

antwoord op de vraag 'waar gaan jullie dit jaar naartoe met vakantie?' Dit

heeft geleid tot een grote stroom 'vertalingen' van Nederlandse plaatsna-

men in het Frans, Duits, Engels, Spaans, Italiaans, Grieks en Latijn. Maar

er waren natuurlijk ook nog de thuisblijvers, de mensen die helemaal niet

met vakantie gingen, zelfs niet in eigen land. Die hebben weer een andere

groep fictieve plaatsnamen opgeleverd, namelijk plaatsnamen die zeggen:

wij blijven thuis. Thuis betekent in dit geval: in de tuin (een element dat in

verschillende talen in vijftien fictieve plaatsnamen voorkomt), op het bal-

kon of het terras (samen goed voor zestien plaatsnamen) of simpelweg rond

het huis - met ruim twintig plaatsen de grootste groep. De thuisblijvers

maakten wel uitstapjes in de omgeving, en om ook dat exotisch te laten

klinken, werd een spel gespeeld met namen als Cuba, Deo, Reo en Thai-

land.

Achtertuinië

Komt ook voor in de vorm Achtertunia. Thematisch verwant zijn: Badim-

garten, Bad Meingarten of kortweg Meingarten (met de nadruk op Mein),

Costa del Jardin, Costa del Tuyn, Gardenia, Gran Tuinaria (geïnspireerd op

Gran Canaria, het gaat hier om een variant van het in Den Haag veel ge-

bruikte Canarische Weilanden), Grazonië, (Bad) Hintergarten, Saalbach-

Hintergarten en Tuinesië (dat natuurlijk is geënt op Tunesië). Een infor-

151

mant uit Diessen in Midden-Brabant schreef: 'Ik heb eens iemand horen

zeggen: "We zitten de hele zomer in de Keukenhof" Na een verbaasde re-

actie volgde dan de clou: "Ons vrouw in de keuken en ik in d'n hof." Hof is

een regionale aanduiding voor "tuin".' In West-Brabant gaat men soms op

vakantie naar de viva la plets, 'waarbij plets dialect is voor "achtertuin" of

"erf", aldus een informant. In Sint-Niklaas in Oost-Vlaander en zegt men

wel naar Bankenhof, dus 'naar de bank in de tuin'.

Baggaragatti

'In Limburg rond Roermond,' aldus een informant, 'was Baggaragatti een

vakantiebestemming voor de thuisblijvers. Dat is zo rond 1975 begonnen.

Er kwamen steeds meer baggergaten die voor recreatie werden benut. Het

was gratis en het water was redelijk. Ook waren er vaak strandjes.'

Balkonië

Wij hebben het woord halkon aan het eind van de 17de eeuw overgenomen

uit het Frans. De oorspronkelijke betekenis is 'kroonlijst'. Als vakantiebe-

stemming voor thuisblijvers is Balkonië lange tijd zeer populair geweest.

Het is één keer met een uitbreiding aangetroffen, in Den Haag. Daar zei of

zegt men: naar Balkonië, bereikbaar met de haringkoets vanaf het Nas-

sauplein. Varianten zijn Balconiënburg, (La) Balkonia, Balkoniohoven, Costa

Balcon(i)a of Balkonica, Gran Balconia, Eigonos Balconos en Playa del Bal-

cona.

Blekeveld

'Mijn ouders gingen en gaan altijd met vakantie naar Blekeveld,' aldus een

informant. 'Hiermee geven zij aan niet op vakantie te gaan, zij bedoelen

het grasveld achter hun huis. Het veld waar de was lag te drogen/bleken

(bleekveld). Ik heb gemerkt dat deze term in Oost-Groningen (Winschoten

en omgeving) algemeen bekend is en ik heb het in de stad Groningen ook

al enkele keren gehoord. Ook mijn oma sprak van Blekeveld als vakantie-

bestemming.'

In de 19de eeuw telde Nederland nog dertien plaatsnamen met Bleek-, in-

middels is daar niet één meer van over.

152

Corniche

'Naar Corniche,' aldus een Vlaamse informant, 'wordt gebruikt als men

zijn vakantie gaat besteden aan thuiskarweitjes, vooral schilderwerk. Een

corniche is in ons dialect een dakgoot.' De informant is afkomstig uit Aar-

schot in (Belgisch) Oost-Brabant. In de buurt van Mechelen spreekt men

wel van Saint-Corniche. En iemand uit Berchem schreef: 'Iemand zonder

geld gaat op vakantie naar Corniche tout pres de la Panne (of: Corniche,

dichtbij De Panne). Eigenlijk wil dat zeggen dat hij "in de dakgoot vlak on-

der de pannen" gaat hangen, maar het klinkt alsof het een dorpje in de

buurt van La Panne betreft, wat dan weer een bestaand kustplaats je is.'

Waarschijnlijk speelt hierbij nog de gedachte mee aan de vroeger zeer ex-

clusieve Cöte d'Azur, waarop je een fraai uitzicht had vanaf de route de la

Corniche, die langs de berghellingen in het achterland kronkelde.

Costa Nixa, Costa Gene Sol, Costa del Pladac

Volgens een informant is Costa Nixa tamelijk bekend in Vlaanderen. Deze

uitdrukking komt ook in het Duits voor. Een andere Vlaamse variant is Cos-

ta Gene Sol, ofwel 'Costa Zonder Zon'. En iemand uit Nijmegen schreef:

'Op mijn oude adres had ik tuin noch balkon, maar wel een groot plat dak.

Mijn vakantiebestemming was dan ook vaak Costa del Pladac dan wel Costa

del Pladaque.'

Cuba

In Breda en omstreken geregeld gehoord als zogenaamd exotische vakan-

tiebestemming (het eiland Cuba), terwijl Cuba hier een acroniem is voor

de in de nabijheid gelegen dorpen Chaam, Ulvenhout, Bavel en Alphen

(volgens anderen gaat het om Chaam, Ulicoten, Baarle-Nassau en Alphen).

Overigens bestaan er ook echte plaatsnamen die op een vergelijkbare ma-

nier zijn gevormd. Zo is Laarbeek in Noord-Brabant een 'samentrekking'

van Lieshout, Aarle-Rixtel, Beek en Donk.

Vergelijk Thailand.

153

Deo

Gevormd naar het voorbeeld van Reo (zie aldaar). Toen ik nog studeerde,'

aldus een informant, 'had ik geen cent te makken. Wanneer iemand naar

mijn vakantiebestemming informeerde, antwoordde ik altijd: ik ga naar

Deo (wat betekent: Delft en Omstreken).' Een Limburgse variant is Borneo,

voor 'Born en omgeving'. Borneo (tegenwoordig Kalimantan) is het groot-

ste eiland van Zuidoost-Azië.

Deusanvent

'Een vriend van ons,' aldus een correspondent, 'was lekker bruin na een va-

kantie, althans dat dachten wij. Op de vraag waar hij geweest was, kregen

we als antwoord: in Deusanvent. Hij was bruin geworden onder de hoogte-

zon: 220 volt.'

Domicilia

De Latijnse variant op dit thema. Domicilium betekent 'woning, woon-

plaats, paleis'. Domicilia is het meervoud, maar zal hier vooral vanwege de

Italiaans aandoende klank zijn gekozen.

Environs-la-maison

Waar gaan jullie dit jaar naartoe? Naar Environs-la-maison. Oftewel: wij blij-

ven rond het huis. De Duitsklinkende variant is Umkebum, lees: Umge-

bung.

Gaat-nie-meer

'Een actuele fictieve bestemming voor de thuisblijvers,' aldus een infor-

mant, 'is Gaat-nie-meer- omdat de lastminutes ook al weg zijn. Dit zal zijn

geïnspireerd op het Gardameer.' Een variant is 't Kanniemeer.

Gallerije

Dat wil zeggen: wij blijven op de galerij van onze flat.

154

Meer van Hiernève

Oftewel: het meer van hiernaast. Hiermee werd in Noord-Limburg het

meer de Grote Siep (nu Mookerplas geheten) aangeduid. Bron van inspi-

ratie is natuurlijk het Meer van Genève. De Grote Siep werd ook De Mid-

delaarse Zee genoemd.

Mongazon

Oftewel: mijn gazon. Deze tuinvariant werd ingezonden door iemand uit

Vlaanderen.

Nieveranche

'Als je in Deinze, in Oost-Vlaanderen, waar ik in de jaren vijftig en zestig

opgroeide, aan iemand vroeg waar hij dat jaar naar op reis ging, kreeg je

wel eens als antwoord: "naar Nieveranche". "Nergens" was in ons dialect

nieverans. De schertsende "verfransing" van het woord gaf het een uit-

heemse, chique klank, gaf aan dat de spreker zich van de ironie bewust

was, of kon de naïeve vrager om de tuin leiden.' Ook aangetroffen als

Nievéranc, niverance en als Nieverans-les-Bains. Soms voegde men eraan toe

dat men in Nieveranche had gelogeerd in hotel Chez Nous.

Nirgendshausen

De 'Duitse' variant van Nergenshuizen.

Parijswijk

Gehoord in Den Haag en Delft en omstreken. De eerste signalementen da-

teren uit het begin van de jaren zestig, maar deze samentrekking van Pa-

rijs en Rijswijk kan al ouder zijn. Vanuit Delft en Den Haag was Rijswijk

heel dichtbij - zo goed als thuisblijven.

Playa de(l) Hiero

Nep-Spaans voor 'het dichtstbijzijnde strand'.

155

Reo

In Rotterdam een geliefde nepvakantiebestemming voor de thuisblijvers.

Reo is een afkorting van 'Rotterdam en omgeving'. De afkorting is ook ge-

bruikt voor 'Rijswijk en omgeving' en 'Roosendaal en omgeving', maar de

Rotterdamse toepassing lijkt ouder en is veel wijder verbreid. Het idee is

om Reo een beetje te laten klinken als Rio, dus als het exotische Rio de Ja-

neiro in Brazilië. De vroegste voorbeelden dateren uit de jaren zestig.

Rundhausen

Een van de meest genoemde vakantiebestemmingen van thuisblijvers is

Rundhausen. Deze plaatsnaam werd door tientallen informanten ingezon-

den, uit alle delen van het land. Er zijn twee uitgebreide varianten, Rund-

hausen am Thür en Rundumhausen, er is een Nederlandse 'vertaling',

Rondhuizen (met de klemtoon op huizen), en er zijn vele varianten, zoals

Bleib im Hausen, Hinterhausen, Nachbarhausen en Umhausen. De 'Engelse'

variant is Round-the-house. En dan zijn er diverse variaties op hetzelfde the-

ma, zoals: wij gaan naar Achterroma, naar Saint-Souterrain ('Sint-Kelder'),

naar Costa Del Zolder, of naar Hal, net achter de voordeur.

Stoepe

'Als vakantieadres gaven kennissen van mijn ouders ooit eens Stoepe op

(waarbij zij er een enigszins Duitse uitspraak op nahielden). Als antwoord

op de gestelde vraag: "waar ligt dat nou in godsnaam" kwam dan het ant-

woord: "gewoon, bij ons voor de deur..." Het was in de jaren zeventig, toen

al die reisverhalen toch een beetje als "kouwe kak" opgevat werden,' aldus

een correspondent uit Utrecht. Elders is Stuphause gesignaleerd.

Terrassië

In de jaren zestig gehoord in Twente. Varianten zijn Dakterrasia, Terrazza-

di-plaza-om-di-hoek-ja, El Terrassa en Terrasso.

156

Thailand

Het is Groningen een geliefd grapje, dat door tientallen informanten is in-

gezonden. 'Waar gaan jullie dit jaar naartoe?' 'Naar Thailand'. 'Wat, hele-

maal naar Thailand?' 'Nee joh, naar 't ailand (het eiland).' Dat wil zeggen:

naar Schiermonnikoog. Dit alles natuurlijk in Gronings dialect, waarin

't ailand bijna hetzelfde klinkt als Thailand, zeker als het lidwoord wordt af-

gekapt. Het grapje is ook in Rotterdam gesignaleerd, op z'n plat-Rotter-

dams, maar verreweg de meeste meldingen komen uit het noorden van

Nederland. Net als bij Reo dateren de vroegste voorbeelden uit de jaren zes-

tig. Overigens bestaat er enige discussie of met 't ailand nu alleen Schier-

monnikoog kan worden aangeduid, of ook Ameland. De meesten noemen

Schier, dat het dichtst bij Groningen ligt.

Vergelijk Cuba.

Thushavn

'Wilt u suggereren dat u naar Denemarken gaat,' aldus De Telegraaf oip 20

juli 2002, 'geef dan Thushavn op als vakantieplaats. Gewoon thuis dus.'

Thushavn is een van de weinige fictieve plaatsnamen die met een Scandi-

navisch accent moeten worden uitgesproken. Een andere is K0ked0r ('keu-

kendeur'). 'Wij strijken neer vlak achter Kjzfkedor,' hoorde een informant

uit Hengelo ooit iemand zeggen.

Trapportalia

Oftewel: in het trapportaal, maar dan met een Italiaans tintje.

Villa Waranda

'Bij ons in de familie gaan we, als we thuis blijven,' aldus een informant,

'tot op de dag van vandaag naar Villa Waranda. Ik kan die uitdrukking te-

rugvoeren tot mijn oma (geboren 1898 in Amstelveen). Ze had een witge-

schilderd, houten balkon, met uitzicht op binnentuinen. Zij en m'n opa

zaten daar op warmere dagen graag. Toen mijn oma me ten slotte uitlegde

hoe het zat, benadrukte ze dat het Villa Waranda was en nadrukkelijk niet

Villa Veranda. Veranda was te gewoontjes.' Veranda komt weer wel voor in

Costa (del) Veranda - nog een manier om te zeggen 'wij blijven thuis'.

1

57

16

Lutjebroeken in Nederland

Toen Hans Breukhoven eind 2001bekendmaakte dat hij de muziekketen

Free Record Shop van de beurs zou halen, zei hij dat te doen omdat hij

geen zin meer had om aandeelhouders in Vlagtwedde te bezoeken. In

theorie is het mogelijk dat de Vlagtwedders relatief veel muziekaandelen

hadden gekocht, maar we mogen gevoeglijk aannemen dat Breukhoven

het overdrachtelijk bedoelde. Hij had geen zin om zijn beleid tot in de

kleinste uithoeken van de provincie te gaan uitleggen.

Breukhoven zei Vlagtwedde, maar hij had ook Appelscha, Gasselternijveen-

schemond, Jipsingboertange, Jipsingboermussel, Oostdongeradeel, Schinop Geul

of Tietjerksteradeel kunnen zeggen, want ook die namen duiken met enige

regelmaat op in de betekenis van 'negorij, gehucht, plaats diep in het ach-

terland'. Het is niet toevallig dat het om plaatsen in Drente, Groningen,

Friesland en Limburg gaat, want vooral in de Randstad worden deze pro-

vincies als het achterland beschouwd. Dat ook Stampersgat en Knollendam

wel eens worden gebruikt voor 'gehucht, plaats waar nooit iets gebeurt',

heeft minder met hun ligging te maken dan met hun klank. Stampersgat ligt

in Noord-Brabant (voor de seksuele bijbetekenis van deze plaatsnaam zie

hoofdstuk 19), en (West-)Knollendam in Noord-Holland, maar ze klinken

way back yonder, zoals de Amerikanen zeggen.

Overigens is het opmerkelijk dat je dit overdrachtelijke gebruik van Ap-

pelscha, Gasselternijveenschemond, Jipsingboermussel, Knollendam,

Oostdongeradeel, Schin op Geul, Stampersgat, Tietjerksteradeel en Vlagt-

158

wedde nauwelijks in kranten tegenkomt. Mogelijk vinden journalisten

een en ander te makkelijk of te flauw (en inderdaad, grapjes met Tietjerk-

steradeel zijn inmiddels wel erg oubollig). Bovendien levert zoiets al snel

boze brieven op van gepikeerde gemeentevoor lichters.

Hoe het ook zij, die terughoudendheid is beduidend minder bij Lutje-

broek, de moeder van alle negorijen in Nederland. Zo verklaarde Francien

Biesheuvel op 9 februari 2002 in het Rotterdams Dagblad: 'Ik heb er abso-

luut geen zin in om nu nog burgemeester van één of ander Lutjebroek of

een ander gat te worden.' En CNV-Voorzitter Doekle Terpstra verklaarde op

14 april 2002 in NRC Handelsblad: 'We worden in toenemende mate een

provincie van Europa. Als je daar invloed op wilt houden, dan lukt je dat

niet via de CAO-tafel van Lutjebroek.' Nog een laatste voorbeeld: LTO-voor-

zitter Doornbos zei op 9 oktober 2001in de Staatscourant: 'Als er behoefte

is aan natuurbeheer ergens in lutjebroek kan Platteland BV de boeren re-

gelen die dit gaan uitvoeren.'

Let wel: in dat laatste voorbeeld wordt lutjebroek zelfs zonder hoofdletter

geschreven, alsof het een soortnaam is in plaats van een bestaande plaats.

De vraag is sinds wanneer Lutjebroek deze dubieuze reputatie heeft, en

hoe het eraan gekomen is. De ligging heeft er in ieder geval niet veel mee

te maken, want Lutjebroek ligt tussen Hoorn en Enkhuizen, nog geen

halfuur van Amsterdam. Lutjegast, Lutjelollum, Lutjeloo of Lutje wij twerd

waren meer in aanmerking gekomen, want die liggen in Groningen en

Friesland.

Nee, ook bij Lutjebroek gaat die reputatie in de eerste plaats terug op de

klank. Lutjebroek klinkt als een klein gehucht, en dat is het ook. Sterker

nog: lutje betekent 'klein'. De plaatsnaam is voor het eerst aangetroffen op

een kaart uit 1288, als Luttekebroec. Men wilde het dorp hiermee onder-

scheiden van het nabijgelegen Grootebroek. Broek betekent hier overigens

'broekland, drassig land'. Lutjegast is op dezelfde manier gevormd, vanwe-

ge het naburige Grootegast. Inmiddels is lutje niet meer zo'n bekend

woord, maar de Grote Van Dale vermeldt het nog met als betekenissen

'een weinig', 'poosje', 'pinkring' en 'klein persoon'. Het is verwant met lut-

tel, dat nog wel volop wordt gebruikt en dat 'klein, gering, weinig' betekent.

Sinds wanneer gaan de Lutjebroekers nu gebukt onder het negatieve

imago van hun dorpsnaam? Bij het gemeentehuis blijken ze hier geen

stukken over te hebben, maar ze vermoeden sinds de jaren zestig van de

20ste eeuw. Dat zou wel eens een goede schatting kunnen zijn, want in

159

1968 had Trea Dobbs een hitje met een nummer dat de reputatie van Lut-

jebroek geen goed zal hebben gedaan. Het gaat om het lied 'Was jij maar

in Lutjebroek gebleven' (een bewerking van 'Wärst du doch in Düsseldorf

geblieben' van G. Buschor en Chr. Bruhn). Het refrein luidt:

Was jij maar in Lutjebroek gebleven

met je hengel en je wurremen erbij

Was jij maar in Lutjebroek gebleven

dat was beter voor jou

en voor mij en voor Lutjebroek erbij!

Het is niet duidelijk of Trea Dobbs met dit liedje de rurale reputatie van

Lutjebroek heeft gevestigd of alleen maar bevestigd. Oudere sporen van

deze reputatie zijn niet gevonden. Weliswaar bestaat er een bruiloftsvoor-

dracht uit omstreeks 1926 getiteld Janus en Manus Kinkel uit Luttewinkel,

maar daarin gaat het om Lutjewinkel (ook in Noord-Holland), niet om Lut-

jebroek. Bovendien is Lutjewinkel hier waarschijnlijk alleen gekozen van-

wege het rijm. Daarnaast is in 1925 de uitdrukking hij komt van Groote-

broek, maar Lutjebroek komt eerst opgetekend. Het gaat om een uitbreiding

van hij komt van Grootebroek voor 'hij is een opschepper'. Dit kan Lutje-

broek weinig kwaad hebben gedaan, want de naam wordt hier juist positief

gebruikt.

Kortom, het lijkt er inderdaad op dat Lutjebroek het in de volkstaal pas

sinds de jaren zestig moet ontgelden. Zeker is dat er sinds die tijd varian-

ten op de plaatsnaam zijn ontstaan die het provinciale karakter nog moe-

ten versterken, zoals Lutjebroek aan de greppel, Lutjebroek achter Baslevanje

en Lutjeberenbroek. Daarnaast zijn er varianten aangetroffen als Lutjeputje

en Flutjebroek.

Curieus is dat deze ontwikkeling aan onze belangrijkste verklarende

woordenboeken is voorbijgegaan. Weliswaar vermeldde de Grote Koenen

Lutjebroek in 1986 met als betekenis 'spottende benaming voor een kleine,

onbelangrijke plaats', maar in de daaropvolgende, kleine Koenens is dit

niet terug te vinden. En in Kramers en de Grote Van Dale heeft Lutjebroek

nooit gestaan. Terwijl het overdrachtelijke gebruik van deze plaatsnaam

toch met gemak met tientallen vindplaatsen valt aan te tonen.

Gelukkig wordt een en ander enigszins goedgemaakt door Marc De Cos-

ter, die Lutjebroek in 1998 opnam in zijn Woordenboek van populaire uit-

160

drukkingen, clichés, kreten en slogans. Hij definieert Lutjebroek als 'spottende

benaming voor een afgelegen gehucht, een onbelangrijke plaats waar niets

te beleven valt'. Als een van de vindplaatsen vermeldt De Coster een citaat

uit Morgen zal ik mijn mannetje staan (1990) van Wim de Bie. De zin luidt:

'Of je nou uit de bush van Afrika komt of uit de slums van Lutjebroek, als

iemand in een bak met water dondert, blijft 't gewoon lachen geblazen.'

En zo is het.

161

14

Lutjebroeken in België

Kent België zijn eigen Lutjebroeken? Zeker. In de ogen van sommige Ne-

derlanders is België zelfs één groot Lutjebroek, wat vergelijkbaar is met de

mening van sommige Belgen dat alle Nederlanders uit Hoogenhuizen ko-

men, lees: dat alle Hollanders het hoog in de bol hebben. In september

2002 vroeg ik aan de lezers van NRC Handelsblad en van Taalpost, een digi-

tale taalbrief van uitgeverij Van Dale en van het genootschap Onze Taal

met veel lezers in Vlaanderen, naar de Belgische Lutjebroeken. Naar de na-

men dus van bestaande plaatsen in Vlaanderen en Wallonië die overdrach-

telijk worden gebruikt voor 'kleine, onbelangrijke plaats' of voor 'gehucht

waar nooit iets gebeurt, einde van de wereld'.

Ruim honderdvijftig lezers reageerden. Plaatsnamen die slechts door

één of twee mensen werden genoemd, zijn niet opgenomen. Mogelijk

worden die slechts in kleine kring of zeer plaatselijk gebruikt. Daarmee

zijn - al dan niet terecht - namen afgevallen als Achterbroek, Beert, Bis-

segem, Dikkebus, Dikkelvenne, Godveerdegem, Haren-Buda, Heppen,

Jezus-Eik, Melle, Olen, Oostrozebeke, Pamel, Piringen, Poelkapelle,

Schellebelle, Smeerebbe-Vloerzegem, Westvleteren, Wippelgem, Wortel,

Woubrechtegem, Zamelen, Zevekote en Zondereigen. Ook Genoelselde-

ren is afgevallen, hoewel dit enige bekendheid geniet door het beroemde

lied 'Je veux de 1'amour' van Raymond van het Groenewoud:

162

Da's al tien jaar da'k in 't vak zit

'k Heb gezongen in Aalst, Peutie, Zwevezele en Genoelselderen

'k Heb zalen doen vollopen, 'k heb ook zalen doen leeglopen

'k Heb succes gekend, 'k heb ellende gekend

De overige plaatsnamen, die hieronder aan bod komen, werden door min-

stens drie informanten genoemd, maar doorgaans door veel meer.

*Bachten de Kupe

Bachten de Kupe is geen dorp, maar een streek. Het is het gebied in West-

Vlaanderen tussen de rivier de Ijzer, de Noordzee en de Franse grens. De

naam wordt in Vlaanderen algemeen gebruikt voor 'achterlijk gebied',

'plaats waar nooit iets gebeurt'. 'Als streek omvat Bachten de Kupe,' aldus

een informant, 'enkele verre van achterlijke plaatsen, zoals de badplaatsen

De Panne, Koksijde, Oostduinkerke, Nieuwpoort en de historisch belang-

rijke stad Veurne. Het is het kleine stukje Vlaanderen dat aan Frankrijk

grenst en dat door de Ijzer van de rest van het land wordt afgescheiden.

Bachten de Kupe is West-Vlaams voor "achter de kuip", een kuip die door

die allerlaatste kromming van de Ijzer wordt gevormd.' Tijdens de Eerste

Wereldoorlog werd die 'kuip' om strategische redenen onder water gezet.

In plaats van Kupe schrijft men ook Kuppe. Een gebruiksvoorbeeld, uit een

discussiegroep op internet: 'Of ze nu pools is of deens of van bachten-de-

kupe, ze hadden een dom exhibitionistisch blondje nodig bij VTM voor het

totaalbeeld van de groep.'

*Erps-Kwerps

Dat Erps-Kwerps wordt gebruikt voor 'gehucht, plaats waar nooit iets ge-

beurt' zal komen door het binnenrijm en de exotische klank van deze

plaats in Vlaams-Brabant. Echt klein is Erps-Kwerps niet; in 1977 - toen

het deel werd van de gemeente Kortenberg - woonden er 4552 mensen.

Erps-Kwerps is ooit ontstaan als fusie tussen de dorpen Erps en Kwerps.

De naam Kwerps wordt door sommigen afgeleid van het Latijnse quadrivi-

um, 'viersprong', en door anderen van Quaderebbe, dit is kwaad, 'slecht',

plus rib, 'reep, smalle strook grond'. Erps komt waarschijnlijk van de ri-

viernaam Arpia.

163

*Hout-s'i-ploüt

Hoewel je zowel op de meeste landkaarten, als in de meeste atlassen en

aardrijkskundige woordenboeken vergeefs zult zoeken naar Hout-s'i-

ploüt, bestaat dit gehucht wel degelijk. Het ligt in Wallonië in de provincie

Luik, tussen Plainevaux, Neupré en Esneux. 'Van mijn schoonvader, die

voor zijn pensionering in de Belgische provincie Luik bij de Waterleiding

werkzaam was,' aldus een correspondent, 'ken ik het Waalse Hout-s'i-

ploüt, een plaatsnaam die in het Franstalige landsgedeelte nogal wat hila-

riteit vermag te verwekken. Mijn schoonvader gebruikte de uitdrukking in

of naar Hout-s 'i-ploüt in twee betekenissen: voor "aan of naar het einde van

de wereld" (waar de wereld met planken is dichtgespijkerd), of als ant-

woord op de vraag "waar ga je heen?", dus in de betekenis "dat gaat je niets

aan, dat ga ik niet aan je neus hangen".'

Net als veel van de overige plaatsnamen in dit boekje, wordt Hout-s'i-

ploüt vooral in de spreektaal gebruikt. Omdat het zo'n obscure plaats is (di-

verse informanten hielden het voor een fictieve plaatsnaam), werd hij in

diverse spellingvarianten aangeleverd, zoals Yout si plou, Outsiplou en

Houtsiplout. Er was ook een uitgebreide, fictieve variant, namelijk Hout-s'i-

ploüt-et-les-hains-de-pied ('...en de voetbaden').

Over de herkomst en bekendheid van dit gehucht, schrijft een website:

'Een plaatselijke overlevering geeft de verklaring van de naam houtsiploü.

Omdat de molensloot ter plaatse een wisselende hoeveelheid water aan-

voerde en dikwijls droog stond, maakte de ongeruste molenaar uit het

dorp af en toe midden in de nacht zijn zoon wakker en zei tegen hem:

Hoüte s'iploütƒ ("luister of het regent"). De speelse geest van het volk heeft

hiervan gemaakt houte s'i ploüt, wat wil zeggen "beschut tegen de regen",

met een kort uitgesproken eerste lettergreep. Deze naam is de Luikenaren

goed bekend, die hem gebruiken als ontwijkend, gekscherend antwoord

op alle mogelijke vrijpostige vragen: "Waar ga je heen?" "Naar Hout s'i

ploü." Dat is al een oud gebruik, getuige de Waalse opera Lifièsse di Hoüte-

s'i ploüt ("Het feest van ..."), uit 1757, van Hamal en Vivario, die zich af-

speelt in het gehucht bij de molen waaraan het plaatsje zijn naam heeft

ontleend.'

Omstreeks 1968 nam de bekendheid van het gehucht nog toe door een

protestactie van Franstalige studenten van de Katholieke Universiteit van

Louvain-la-Neuve tegen hun Vlaamse collega-studenten (die de Walen wil-

den buitensluiten). Daarin was - gekscherend - sprake van de Université

de Hoüte-s'i ploüt.

164

*Kanegem

'Het Lutjebroek van West-Vlaander en,' aldus een informant, 'heet Kane-

gem, een dorp 6,5 km ten noordoosten van Tielt gelegen. In deze land-

bouwgemeente (in 1956 telde Kanegem 1284 inwoners) is werkelijk niets

bezienswaardigs, zelfs de non-descripte kerk dateert er uit circa 1910. Tij-

dens mijn jeugd in West-Vlaanderen was de staande uitdrukking gebrui-

kelijk (meestal in vragende vorm): Ge komt uit Kanegem zeker? Betekenis:

"Je weet zeker van niets?'" Men zegt ook hij komt van Lillo voor 'hij weet

van niets', maar Lillo, een plaats in de provincie Antwerpen, wordt niet

overdrachtelijk gebruikt voor 'gat, gehucht'.

*Kuttekoven

'In Vlaanderen,' aldus een informant uit Tienen, 'gebruiken we regelma-

tig Kuttekoven om een achterlijk gat of een afgelegen gehucht mee aan te

duiden. Deze plaats is natuurlijk geliefd onder grappenmakers vanwege

de grappige naam. Niemand lijkt overigens exact te weten waar het ligt.'

Welnu, Kuttekoven ligt in de provincie Limburg, op de grens van Noord-

en Droog-Haspengouw. Tot 1977 was het een zelfstandige gemeente met

in inwoners, nu maakt het deel uit van de gemeente Borgloon. Overigens

heeft die 'grappige naam' niks met kut in de betekenis van 'vagina' te ma-

ken. De oorspronkelijke naam, die al uit 1213 dateert, was Cutinchoven, wat

'hof van (de lieden van) Kutto' betekent.

*Lapscheure

Lapscheure is een klein dorp in West-Vlaanderen. Sinds het eind van de

19de eeuw loopt het bevolkingsaantal stelselmatig terug. Telde het dorp in

1890 nog 814 bewoners, in 1970 - toen het fuseerde met Moerkerken -

waren dat er nog maar 455. Lapscheure wordt niet alleen overdrachtelijk

gebruikt voor 'gehucht, gat van niks', maar volgens een informant uit

Oostende ook voor 'onbenullig, lachwekkend, waardeloos'.

*Lotenhulle

Lotenhulle is een plaats in Oost-Vlaanderen. Sinds 1976 maakt het deel uit

van de gemeente Aalter. Volgens een informant wordt Lotenhulle gebruikt

165

in de uitdrukking ge zijt toch nie van Lotenhulle voor 'je bent toch niet gek'.

Zeker is dat Lotenhulle ook voor 'gat, gehucht, plaats waar niets gebeurt'

wordt gebruikt. Zo is het in 1990 snerend gebruikt in een politiek pamflet

getiteld To the intellectuals of Zoetenaaie and Lootenhulle [sic]: een oud debat

heropend: taalgebruik in het onderwijs. Nog een ander voorbeeld, uit een dis-

cussiegroep: 'Als Brugge tegen die ploeg zich niet kan kwalificeren zijn ze

beter dat ze in het vervolg forfait geven om europees te spelen. Tegen wie

wil Brugge dan nog uitkomen? Tegen F.C. Lotenhulle?'

''Mannekens vere

Mannekensvere is een dorp in de gemeente Middelkerk in West-Vlaande-

ren. Behalve in de betekenis 'gehucht' wordt het geregeld gebruikt in li-

mericks. Drie voorbeelden:

Een deerne uit Mannekensvere

die ging immer uit met mijnheren.

Hoe groot of hoe klein,

hoe dik of hoe fijn,

het eindigde steeds zonder kleren.

Een deerne uit Mannekensvere

Die kon het vrijen niet leren

Toen kwam er een non

die deed wat ze kon

maar op gebedjes kon zij niet teren.

Een deerne uit Mannekensvere

die had veel bekijks van de heren

het deed haar geen fuck

ze hield voet bij stuk

geen man zag haar ooit zonder kleren.

*Poupehan

'In Wallonië,' aldus een informant, 'ligt het "gat" Poupehan. Dat is inder-

daad een gat! Buiten een restaurant, een bakker en drieënveertig boerde-

166

rij en-met-mesthoop-voor-de-deur, is er weinig te zien. Poupehan was zo'n

vijftien jaar geleden in het nieuws omdat daar enkele politiekers wat ob-

scure zaken hebben besproken, die nadien zijn uitgelekt en die een schan-

daal hebben veroorzaakt. Nadien is Poupehan weer terug ingedommeld

en geen mens spreekt er nog over; tenzij dan om een echt "gat" aan te ge-

ven.' In Poupehan werd in de jaren tachtig 'in het diepste geheim' besloten

om de Belgische frank te devalueren. Dit gebeurde tijdens enkele infor-

mele bijeenkomsten op het buitenverblijf van Fons Verplaetse, 'ere-gou-

verneur' van de Nationale Bank, te Poupehan.

Men zegt ook hij komt van Poupehan voor 'hij is geil, hij heeft een grote

seksuele drift'. De uitdrukking bevat een woordspel met poepen, dat in

Vlaanderen algemeen wordt gebruikt in de betekenis 'neuken'.

*Semmerzake

'Semmerzake,' aldus een informant, 'heeft de reputatie een "boerengat" te

zijn, een dorpje in het onbekende met simpele inwoners. In diverse

Vlaamse dialecten betekent ne semmen 'een dom, achterlijk persoon'. Sem-

melen betekent 'zeuren, brommen' en een semmelaar is een 'zemelaar,

zeurkous, droogkloot'. Wellicht spelen deze woorden mee in het over-

drachtelijk gebruik van de dorpsnaam Semmerzake.' Semmerzake ligt in

Oost-Vlaanderen, halfweg tussen Gent en Oudenaarde.

*Zichen-Zussen-Bolder

Een van de meest genoemde Lutjebroeken in Vlaanderen is Zichen-Zus-

sen-Bolder in (Belgisch) Limburg. Net als bij Erps-Kwerps zal de over-

drachtelijke betekenis van 'gehucht waar nooit iets gebeurt, einde van de

wereld' zijn bepaald door de klank van de naam, plus de ongewone struc-

tuur: een trits van drie namen. Zichen-Zussen-Bolder is ontstaan uit een

fusie. Zichen en Zussen vormden al in de 12de eeuw één heerlijkheid, in

de 18de eeuw kwam Bolder daar nog bij. Sinds 1977 maakt Zichen-Zus-

sen-Bolder deel uit van de gemeente Riemst.

Naast de ongewoonheid van de plaatsnaam kan een rol hebben gespeeld

dat Zichen-Zussen-Bolder in het verleden diverse keren negatief in het

nieuws is geweest. Ooit kende de plaats een bloeiende champignonteelt in

ondergrondse mergelgroeven. De aanwezigheid van die groeven veroor-

167

zaakte echter diverse malen ernstige grondverzakkingen, onder meer in

1958, in 1967 en in 1982. Bij de grondverzakking in 1958 vielen maar liefst

18 doelen.

De overige plaatsnamen in dit hoofdstuk worden vrijwel alleen in de

spreektaal gebruikt. Net als de Nederlandse Lutjebroeken worden deze na-

men dus nauwelijks aangetroffen in kranten en tijdschriften. Maar met

Zichen-Zussen-Bolder is men minder terughoudend. Zo schreef Het Be-

lang van Limburg op 18 juli 2002: 'Waarom een uitzondering maken voor

Formule 1in Francorchamps en niet voor bijvoorbeeld een groot popcon-

cert in Werchter of het wereldkampioenschap vogelpik in Zichen-Zussen-

Bolder?' En De Gazet van Antwerpen schreef op 27 juli 2002: 'De jongste

tijd bestoken telefonistes van een bedrijfje uit Geel mensen die thuis zijn

én tijd hebben met een handvol vraagjes. "Hoe vaak u op reis gaat. Hoeveel

geld u er spendeert. Hoe oud de kinderen zijn", willen ze weten. Tenzij ie-

mand antwoordt dat zijn verste vakantie eentje in Zichen-Zussen-Bolder

was, heeft hij altijd gewonnen.'

Tot slot nog een voorbeeld uit een digitale discussiegroep: 'Kom, gaan we

drinken.' 'We?' 'Ja. In "de vergulde flamoes" te zichen-zussen-bolder, om

precies te zijn.' 'Dat komt goed uit; de weg naar "de vergulde flamoes" te

zichen-zussen-bolder ken ik met m'n ogen dicht.'

*Zoerle-Parwijs

Zoerle-Parwijs ligt in de provincie Antwerpen, schuin onder Tongerlo.

Hoewel dit niet het einde van de wereld is, wordt de naam Zoerle-Parwijs

wel als zodanig gebruikt. Eén voorbeeld uit een discussiegroep: 'Dan moet

je dringend eens een oogarts raadplegen. Of eens een krant lezen (rellen

met Turken in, god betere het, Laakdal.) Volgende rel in Zoerle-Parwijs of

Zichen-zussen-bolder).'

* Zoutenaaie

Samen met Zichen-Zussen-Bolder is Zoutenaaie het bekendste Lutjebroek

van Vlaanderen. Zoutenaaie dankt deze reputatie aan zijn kleine inwoner-

tal: toen het in 1971deel werd van de Belgische gemeente en stad Veurne,

telde het - zegge en schrijve - 31inwoners. Zoutenaaie is altijd klein ge-

weest. In 1688 telde het 23 inwoners, in 1759 14 en in 1910 24.

168

'In West-Vlaanderen,' aldus een informant, 'is het achterlijkste van het

achterlijkste gat Zoutenaaie. Je spreekt dit uit als Zoetenaaie. Dit dorp be-

staat uit twee of drie hoeven, een baancafé en enkele tientallen inwoners.

Vertel je een stommiteit, dan vraagt men of je soms van Zoutenaaie bent.

En valt ergens geen bal te beleven, dan zitten we in Zoutenaaie.'

Net als Zichen-Zussen-Bolder wordt Zoutenaaie niet alleen in de spreek-

taal, maar ook in de geschreven media gebruikt. Zo tekende De Gazet van

Antwerpen in 2001uit de mond van een burgemeester op: 'Fouten kunnen

overal gebeuren, maar dit scenario verwacht je veeleer in Zoutenaaie, niet

in Gent.' (Een dag later meldde de krant over deze 'belediging': 'De inwo-

ners van Zoutenaaie hebben nog niet gereageerd.')

Doordat Zoutenaaie zo lang de kleinste gemeente van België is geweest,

heeft het dorp een zekere folkloristische waarde. Dat zal de reden zijn ge-

weest waarom het Laatste Nieuws op 19 juli 2002, zonder duidelijke aan-

leiding, een kort bericht aan Zoutenaaie wijdde. De tekst luidt:

In Zoutenaaie hebben nooit meer dan 45 mensen gewoond. Nu zijn er

maar vijftien meer. Pas net voor de Tweede Wereldoorlog kreeg dit dorp

stadswater en elektriciteit en ook op openbare verlichting was het lang

wachten: in 1950 kwamen er eindelijk twee (!) lampen. Maar zelfs ko-

ning Leopold i kon niet over het dorpje heen kijken: in 1848 moest hij

er persoonlijk de electorale impasse komen oplossen. De vijf mannelij-

ke stemgerechtigden waren immers allemaal kandidaat voor het burge-

meesterschap en stemden dus elk voor zichzelf.

Overigens heeft Zoutenaaie zelf flink z'n best gedaan om de aandacht op

zich te vestigen. Hervé Hasquin schrijft hierover in Gemeenten van België

(1980): 'Tussen 1960 en 1970 wist het gemeentebestuur van Zoutenaaie

door een intense propaganda de kleinste gemeente van het land in de kij-

ker te plaatsen.'

169

14

Brave gehuchten: van Baalderdam

tot Zwijnsdorp

In 1901publiceerde dr. Eliza Laurillard de tweede, verbeterde en vermeer-

derde druk van Op uw' stoel door uw land. Laurillard was indertijd een Be-

kende Nederlander. Hij was predikant in de Oude Kerk in Amsterdam, hij

had een flink aantal dichtbundels op zijn naam staan, én hij publiceerde

geregeld over taalkundige en folkloristische onderwerpen. Zo schreef hij

in Op uw' stoel door uw land over 'bijzonderheden van vaderlandsche plaat-

sen en plaatsnamen'.

In een van de bijvoegsels bij dit boek geeft Laurillard een opsomming

van 'zonderlinge namen'. Het gaat om namen van gehuchten, buurt-

schappen en polders in Nederland. Op twee pagina's geeft hij een korte

toelichting bij namen als Alteklein, Apenhuizen, Boerenverdriet, Doodstil,

Draaierij, Gortebrij hoek, Happenhennip, Kibbelgaren, Krakeelpolder,

Lamoor, Muggebeet (een gehucht bij Giethoorn), Naaikussen, Razernij-

polder, Verbrandemanspolder en De Zeezuiper (indertijd een polder bij

Bergen op Zoom).

Het is een aardig lijstje, maar had Laurillard hiermee nou werkelijk alle

zonderlinge aardrijkskundige namen in Nederland te pakken? Nee, en dat

wist hij zelf ook maar al te goed, want in een noot schreef hij onder het lijst-

je: 'Namen, waarvan het zonderlinge verloopt in het al te platte, liet ik on-

vermeld.'

Ha! Zonderling ja, plat nee. Ook hier, in dit hoofdstuk, zijn de 'al te plat-

te' namen weggelaten. Waarom? Door de brave en minder brave 'gehuch-

ten' te scheiden, kun je duidelijker zien welke 'betekenisdragende ele-

170

menten' mensen gebruiken als ze een naam voor een denkbeeldig ge-

hucht bedenken. Bovendien horen de brave en de minder brave namen tot

verschillende 'registers', zoals taalkundigen dat noemen. Met 'gaten' als

Baalderdam, Hiksliksloterveer en Juinen kun je overal voor de dag komen,

en dat gebeurt ook. Juinen is bijvoorbeeld verschillende keren gebruikt in

de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Zo vroeg een Kamerlid in oktober

1996, tijdens een debat over de hogesnelheidslijn tussen Amsterdam en

Parijs, aan minister Jorritsma van Verkeer en Waterstaat of zij berichten in

de pers kon bevestigen dat Juinen wel een aansluiting op de HSL ZOU krij-

gen en Den Haag niet. 'Wat heeft Juinen dat Den Haag niet heeft?' Jor-

ritsma antwoordde dat zij burgemeester Van der Vaart en wethouder Hek-

king die aansluiting niet had kunnen weigeren.

Als het Kamerlid in plaats van Juinen had gekozen voor Boerenstrontera-

deel, Dikkelulterp, Herejezusveen of Kutjeneukemerhei, dan had de Kamer-

voorzitter waarschijnlijk voorgesteld die naam uit de Handelingen te

schrappen. Laurillard nam geen enkele onwelvoeglijke naam op, hij

meende waarschijnlijk dat hij dat aan zijn stand verplicht was. Hier staan

ze bij elkaar in het volgende hoofdstuk.

Abbestad

In 1971door Jan Pannekeet opgenomen in Mooi zoid, een verzameling van

West-Friese uitdrukkingen en gezegden. 'Abbestad,' aldus Pannekeet, is

een 'spottende benaming voor een gehucht in het algemeen'. Als toelich-

ting schrijft hij: 'Waarschijnlijk werd met Abbestad oorspronkelijk de bij

Callantsoog gelegen buurtschap Abbestede bedoeld.' Ook aangetroffen

met een rijmende uitbreiding: Abbestad, zeuven huizen en een varkensgat.

Baalderdam

Door Ed van Thijn gebruikt in zijn Dagboek van een onderhandelaar (1977):

'De eerste uitslagen druppelen binnen. Plumpumperaveen: winst voor de

PvdA. Baalderdam idem dito. Kijk aan, de trend is er.'

Vergelijk Rompslomperadeel.

171

Beekhuizerzandzappestrand

'Eind 1993/ aldus een informant, 'maakte ik als dienstplichtig militair on-

derdeel uit van een van de laatste lichtingen van de School voor Reserve-

Officieren en Kader Infanterie, het SROKI, in Ermelo. Een beroepssergeant

die ons opleidde noemde met enige regelmaat Beekhuizerzandzappestrand

als plaats ver weg ("Als het moet marcheren we zo door tot het Beekhuizer-

zandzappestrand") of als plaats zonder veel oriëntatiepunten ("Let op je

kompas en hou de kaart erbij. Voor je het weet beland je midden op het

Beekhuizerzandzappestrand"). De sergeant deed het imago van zijn be-

roepsgroep alle eer aan en wij wensten meer dan eens dat hij daar zelf be-

landde. Maar dan zonder kompas en kaart.'

Een voorloper is te vinden in een liedje, uit 1907, getiteld 'Militair onder-

richt in de Buffelpolder'.

Bobbersdorp

Aan het begin van de 20ste eeuw door het komische duo Solser & Hesse

(Lion Solser en Piet Hesse) gebruikt in een populaire bruiloftsvoordracht

getiteld Het Kamerlid van Bobbersdorp. Deze voordracht heeft model ge-

staan voor talloze andere bruiloftsvoordrachten.

Bokwerd

Bokwerd is een vondst van de Friese schrijver en journalist Rink van der Vel-

de (1932-2001). Onder het pseudoniem Wabbe Wisses schreef hij in de

Leeuwarder Courant over klein nieuws uit Bokwerd, een niet-bestaand dorp,

in de rubriek 'Weekblad Bokwerder Belang'. Hij deed dit in een mengeling

van Fries en Nederlands, dat bij de lezers bekend werd onder de naam Bok-

werters. Een en ander leverde verschillende boekpublicaties op. Zo ver-

scheen in 1973 Bokwerd vooruit: een bloemlezing artikelen uit het Weekblad

Bokwerder Belang, in 1977 gevolgd door Bokwerd omhoog. In 1979 publiceer-

de Van der Velde Bokwerd for ever en in 1988 Bloemlezen in Bokwerd.

In Friesland wordt Bokwerd soms nog overdrachtelijk gebruikt voor

'klein dorp, gehucht'. Dat is al lang zo. Zo stelde Sicko Heidoorn in 1983

een rapport samen, getiteld Bouwen in Bokwerd: een onderzoek naar de knel-

punten in de woningbouw in kleine kernen in Friesland.

172

Flutjebroek

Aangedragen door iemand uit Hillegom. Je komt deze plaatsnaam, die uit-

gaat van jiut in de betekenis 'prul, lor', soms ook in de media tegen. Zo ver-

klaarden Bolland & Bolland op i september 2000 in Quote: 'Al dat ama-

teuristische gefröbel in Flutjebroek was een drama, we konden het niet

meer aan. Zeker niet twee perfectionistische geluidsfreaks als wij.' Flutje-

broek is een variant op Lutjebroek; zie over deze plaatsnaam hoofdstuk 16.

Friemeltjesdijk

Aangetroffen in een lied uit 1905, getiteld 'Kermis te Friemeltjesdijk'.

Garewenerdijk

'In mijn omgeving,' aldus een informant uit De Lier (Zuid-Holland), 'ge-

bruikten wij zo'n veertig jaar geleden Garewenerdijk voor een onbestemde,

niet te definiëren plaats.' Als nadere plaatsaanduiding werd er drie uren bo-

ven Dort aan toegevoegd. Elders niet aangetroffen.

Gaskachelternijveen

Ingezonden door iemand uit Geusebroek. Het woorddeel kachel komt ver-

der alleen voor in Aarlanderkutkachelveen.

Gasseltenijerhoenderdoos

In 1969 door Jacob Zwaan gebruikt in Soldaat in Indië: 'Bewaar jij je gein-

tjes maar voor onder de kerstboom in de gereformeerde pastorie van Gas-

seltenijerhoenderdoos of hoe dat gat waar jij vandaan komt ook mag he-

ten.' Het uitgangspunt voor deze denkbeeldige naam zal Gasselternijveen

of Gasselternijveenschemond zijn geweest, beide in Drente.

Gattegem

'Gattegem,' aldus een Vlaamse informant, 'werd in het begin van de jaren

zeventig onder meer gebezigd in het Belgische leger als men het had over

de woonplaats van dienstplichtigen van "den boerenbuiten" (het platte-

173

land). Daarnaast had men het onder meer over Plattegem en Pimperzele -

eveneens plaatsen die men vergeefs zal zoeken op de landkaart van België.'

Gem is een veelvoorkomend achtervoegsel bij Vlaamse plaatsnamen; het

komt in ruim honderd plaatsnamen voor en betekent 'heem'.

Gribbelhuizen

Aangetroffen in een liedje uit 1899: 'De brandweer van Gribbelhuizen'.

's-Heer Johannes van Kastijgebroederskapelle

Aangedragen door iemand uit Delft. 'In mijn familie wordt de fictieve

plaatsnaam 's-Heer Johannes van Kastijgebroederskapelle gebruikt voor een

spreekwoordelijk Zeeuws gehucht.' Mogelijk alleen in kleine kring be-

kend.

Vergelijk Sint Ranselriemenparochie.

Hiksliksloterveer

'Toen ik nog opgaven moest maken voor gemeente- en bestuursrecht,' al-

dus een informant uit Hendrik-I do-Ambacht, 'gebruikte ik geregeld de fic-

tieve plaatsnaam Hiksliksloterveer.' Bron van inspiratie zal Slikkerveer

zijn geweest. Elders niet aangetroffen.

Hobbeldebobbeldepade

'Een afgelegen plaats,' aldus een correspondent uit Amsterdam, 'noem-

den wij in de jaren tachtig al snel Hobbeldebobbeldepade. Het was gevormd

naar Oldeholtpade, in de Stellingwerven, in Friesland.'

Hupfalderadeel

'Hupfalderadeel heb ik ooit gehoord,' aldus iemand uit Rotterdam, 'uit de

mond van het hoofd stadsontwikkeling in Amsterdam. Het was denigre-

rend bedoeld: "Hij is hoofd Verkeer geweest in Hupfalderadeel.'" De

naam zal zijn gevormd uit het hup(sakee) en faldera. Faldera is een non-

sens woord dat voorkomt in verschillende kinderliedjes, zoals in deze va-

riant op 'In Holland staat een huis':

174

In Holland staat een huis, ja huis,

en in Holland staat een lindelaan;

Falderie, faldera, Falderopsasa,

En in Holland staat een huis.

Vergelijkbare vormingen zijn Hutjeprut en Hutsefluts. Laatstgenoemde is

waarschijnlijk een vondst van Rob Stenders, een radio-dj.

Juinen

Naast Verweggistan en Absurdistan is Juinen de meest succesvolle fictieve

plaatsnaam uit de afgelopen decennia. Je komt 'm tientallen malen in

kranten en tijdschriften tegen, en honderden malen op internet. Er zijn in

cyberspace gegevens te vinden over het dorpswapen van Juinen, over de

stoomlocomotieven aldaar, er is een 'digitaal dorp' Juinen, en je kunt op

internet het verkiezingsprogramma van Leefbaar Juinen lezen. Frank van

den Hoven nam Juinen in 1997 zelfs op in zijn Topografische gids van Ne-

derland. Terecht, want er zijn ook bumperstickers met de tekst 'Ik kom ge-

lukkig uit Juinen', er bestaat een rolstoelbasketbalvereniging genaamd Jui-

nen Vooruit en ga zo maar door.

Zoals bekend is Juinen een vondst van Kees van Kooten en Wim de Bie.

Het plaatsje speelde een belangrijke rol in hun televisieprogramma's.

Op de avond van 20 oktober 1982 was Juinen voor het eerst op televisie

te zien, maar die ochtend besteedde Het Vrije Volk er al vrij uitgebreid aan-

dacht aan. De krant wist te melden dat het plaatsje meer dan vijfhonderd

jaar oud is en dat Van Kooten en De Bie vanuit de St.-Jodocuskerk in Jui-

nen zeven uitzendingen gingen verzorgen. Zij hadden een willekeurige

provincieplaats gekozen door met een pijltje naar een kaart van Nederland

te gooien. 'Het werd Juinen,' aldus Het Vrije Volk, 'waarvan nu nog nauwe-

lijks bekend is waar het ligt - de Bos-atlas kent het niet, Van Dale's woor-

denboek meldt dat juinen "zeer dwaas en onnozel" betekent - maar dat via

de zeven televisie-uitzendingen zeker een meer dan regionale bekendheid

zal verwerven.'

De mediaredactie van Het Vrije Volk kreeg gelijk: vooral door het kordate

optreden van burgemeester drs. H. van der Vaart en wethouder Tjolk Hek-

king kreeg Juinen al spoedig nationale bekendheid. Het reliduo De Positi-

vo's debuteerde voor de molen van Juinen en veroorzaakte ogenblikkelijk

175

een flinke rel. Koos Koets was er voorzitter van de Gereformeerde Junkie-

bond. Er was zoveel te beleven dat al snel de eerste editie van De Juinensche

Courant verscheen.

Het stond er niet bij, maar die krant werd door bekende schrijvers en

journalisten gevuld. Behalve door Van Kooten en De Bie werd er aan mee-

gewerkt door onder meer Martin van Amerongen, Hugo Brandt Corstius,

Simon Carmiggelt, Remco Campert, Henk Hofland en Gerrit Komrij. In

een van de eerste nummers besteedde een zekere Ch. de Egelbakker aan-

dacht aan de herkomst van de plaatsnaam Juinen. Na allerlei onnodige uit-

weidingen schreef De Egelbakker: 'Hoe, zo vraag ik u in gemoede, zou

men in hemelsnaam deze plaats anders kunnen noemen dan: Juinen?

Wie zou zo gek zijn om Juinen Geertruiderbraak of Saint Paul de Minne-

sote te noemen? Ziedaar de enige verklaring van de plaatsnaam Juinen.'

Juinen was natuurlijk een persiflage op het gemiddelde Nederlandse pro-

vinciestadje, maar De Gooi- en Eemlander meende dat Van Kooten en De Bie

Bussum als voorbeeld hadden genomen. Immers, ook in Bussum stond

een kerk leeg en ook dit Gooise provinciestadje miste een sociaal-cultureel

centrum. Bovendien liep zowel de Bussumse burgemeester J. Aantjes als

zijn Juinense confrère Van der Vaart opmerkelijk graag met de ambtsketen

om door het dorp. De Bie gaf desgevraagd toe dat zij om praktische redenen

veel in Bussum en omgeving hadden opgenomen, maar hij ontkende stel-

lig dat Bussum voor Juinen model had gestaan. 'Elke overeenkomst berust

louter op toevalligheden.'

Overigens luidde de ondertitel van De Juinensche Courant: Nieuwsblad

voor Groot-Juinen (waaronder Zeulen, Deil, Ter Weksel, Juinerbroek, Den Eng,

Remmerden, Slaepstede, Trichterhuizen en De Mars). Van deze nepplaatsen

zie je alleen Ter Weksel af en toe nog in de media opduiken, doorgaans met

een verwijzing naar Juinen, maar soms ook zonder. Zo schreef Trouw op

24 januari 1998, over een spelsimulatie van het Instituut voor Toegepaste

Sociale wetenschappen: 'Op de crisisstaf komt het bericht binnen dat uit

het door hoogwater bedreigde Ter Weksel nog mensen met hun bagage

moeten worden geëvacueerd.'

Kerkdorp

Een willekeurige plaats wordt in Vlaanderen wel Kerkdorp genoemd.'Kerk-

dorp wordt gebruikt,' aldus een informant, 'als een plaats die eender waar

176

kan liggen omdat in België elk dorp nu eenmaal een kerk heeft.' In Duits-

land gebruikt men in dit verband Dingskirchen, 'Dingeskerk'. Overigens

kent Gelderland een gehucht dat Kerkdorp heet.

Kikkerbilscha

Ingezonden door iemand uit Rijswijk. 'Kikkerbilscha is bij ons het toppunt

van Nergenshuizen.' De naam zal zijn beïnvloed door Appelscha (dat bre-

dere bekendheid kreeg doordat een minister sprak over 'tante Truus uit

Appelscha') en Oud-Appelscha, beide in Friesland. Dit zijn de enige twee

Nederlandse plaatsnamen die eindigen op -scha, een achtervoegsel dat

plaatsnaamkundigen in verband brengen met het Oudnederlandse scaga,

'bosje'. Er zijn diverse andere fictieve plaatsnamen die gebruikmaken van

een diernaam. Het gaat om Apekut(te)veen, Bokkeneukeradeel, Bokkeneuke-

veen, Hondsbommelerkont, Hondstronteradeel, Koeboerebiggesloot, Koebruine-

biggensloot, Koepoeperadeel, Koetjeboe, Leeuwenbekberghelling, Mollengijs, Pie-

renland, Sint-Biggenklooster, Uilendonk en Zwijnsdorp.

Kleidorp

In Zuid-Holland ligt een dorp dat De Klei heet, Groningen kent een ge-

hucht genaamd Klei, maar verder telt Nederland tegenwoordig geen Klei-

plaatsen meer. In de 19de eeuw was dat anders, toen had je nog twee

buurtschappen Kleiberg, één Kleibroek en één Kleiburg.

Kleidorp heeft nooit in het echt bestaan, maar de naam heeft verschil-

lende keren dienstgedaan als aanduiding voor 'gehucht'. Zo verscheen

omstreeks 1890 het blijspel Kukeleku! het vergelijkend examen te Kleidorp:

groote lyrische, epische, dramatische, romantische, pedagogische comedie-ope-

rette in vier bedrijven. En in 1904 verscheen een bruiloftsvoordracht geti-

teld Gouwe Bruiloft in Kleidorp. Duitsland kent wel een Kleidorf. Het ligt in

Beieren.

Knuppel aan de Greppel

Door verschillende informanten ingezonden. De naam duikt ook wel eens

op in de media. Zo schreef De Dortenaar op 23 februari 1999: 'Bij een so-

ciale dienst in een grote stad is daar nog wel personeel voor, maar niet in

177

Knuppel aan de Greppel.' De toevoeging aan de Greppel wordt ook gebruikt

in combinatie met (delen van) bestaande plaatsnamen. Zo zijn onder meer

aangetroffen Alphen aan de Greppel (naar Alphen aan den Rijn), Koog aan

de Greppel (naar Koog aan de Zaan), Krimpen aan de Greppel (naar Krimpen

aan den IJssel of Krimpen aan de Lek) en Lutjebroek aan de Greppel. Volle-

dig fictief zijn Kukel aan de Greppel en het fraaie, rijmende Peppel aan de

Greppel.

Krimpen aan de Greppel is het vaakst aangetroffen. Varianten zijn Krim-

pen aan de Horizon en Krimpen in de Kou.

Een andere vorming met knuppel (dat hier 'lomperd, pummel' betekent)

is Knuppelerveen. Alles wat van buiten Amsterdam kwam, kwam voor

mijn vader uit Knuppelerveen,' aldus een informant. Overigens kent Duits-

land een plaats genaamd Knüppeldamm.

Koeboerebiggesloot

'In de jaren tachtig,' aldus een informant, 'maakte ik in de stad Groningen

kennis met de fictieve plaatsnaam Koeboerebiggesloot. De accenten liggen

op Koe en big, met het sterkste accent op big.' Een variant - eveneens in

Groningen gehoord - is Koebruinebigge(n) sloot.

Zo'n tien plaatsen in Nederland beginnen met Koe-, met als opvallendste

Koedood en Koewacht. Iemand uit Loon op Zand schreef'van jongs af aan'

de fictieve plaatsnaam Koepoeperadeel te kennen.

Duitse verzonnen plaatsnamen waarin de koe een rol speelt zijn Kuhdorf

('Koedorp'), Kuhblake ('Koegeloei') en het wel zeer agrarische Hinterkuh-

dreckshausen ('Achterkoeienvlaaienhuizen').

Kollumerpompsterzwaagsterveensterhoutsterheide

'Mijn vader,' aldus een informant uit Friesland, 'sprak altijd van Kollumer-

pompsterzwaagsterveensterhoutsterheide voor "gehucht". Kollumerpomp is

een bestaand dorp in Friesland, niet ver van Kollum. Achtervoegsels als

-zwaag, -veen en -heide komen in deze streek (de Friese Wouden) ook veel-

vuldig voor. Blijft de vraag waar dat -hout vandaan komt; geen enkele plaats

in deze provincie heeft die uitgang. Wellicht is dit deel van -woud (wat wel

voorkomt!) door mijn vader in -hout verbasterd omdat het zo mooi allite-

reert.'

178

Kraai-Elzen

'Iemand, die ver achteraf woont, heeft zijn domicilie in Nergenshuizen, in

Oost-Noord-Brabant is dit Kraai-Elzen,' aldus J.A. Huisman in 1959 in De

Nieuwe Taalgids. Kraai-Elzen is wel als veldnaam gebruikt, maar is er geen

bestaand dorp dat zo heet.

Een zeer bekend fictief provincienest in het Duitse taalgebied is Krah-

winkel, 'Kraaihoek', dat in 1801door de schrijver Jean Paul is bedacht.

Loeren aan de Hor

Door Alexander Pola (pseudoniem van Abraham Polak, 1914-1992) be-

dacht voor het hoorspel 'Trammelant in Loeren aan de Hor'. Dit hoorspel,

met rollen van onder meer Tonny Huurdeman en Peter Aryans, was tus-

sen 1965 en 1968 op zaterdagavond te horen op de vARA-radio. Het was

een van de laatste comedyseries op de radio. Loeren is geen bestaande

plaatsnaam, Loerbeek wel. Hor is in de bijbel de plaats waar Aaron stierf

(Numeri 20:22-28). De ligging is onbekend. Aan het begin van het hoor-

spel riep een stationschef: 'Loeren, Loeren aan de Hor.'

Nederoveropperonder

In Vlaanderen gebruikt voor 'gehucht'. De naam zal zijn gevormd naar het

voorbeeld van Neder-over-Heembeek, een plaats in de gemeente Brussel.

Een enkele keer wordt Neder-Over-Heembeek zelf overigens ook gebruikt

voor 'gat, gehucht'. (Eén voorbeeld, uit een discussiegroep op internet: 'So,

WHEN can we expect our updates to arrivé in Kleine Spouwen, Neder-Over-

Heembeek or Zichen-Zussen-Bolder?')

Niemandsdorp

Gemunt door Gerrit Komrij. In 1991zei Komrij, in een lezing getiteld 'Het

leven van de Dingen': 'Over de Intrinsieke Aard van het Individuele Ding

en Onding, en over hun beider magie en dierbare geheimen, zwijg ik ver-

der. Daarvoor gelieve u de volledige tekst van De paleizen van het geheugen

te raadplegen [een boek van Komrij uit 1983]. Zichzelf citeren is niet pret-

tig, maar zichzelf herkauwen nog troostelozer. Genoemd onontbeerlijk

werk is te verkrijgen bij Antiquariaat De Lege Plank, Videosteeg, Nie-

mandsdorp.'

179

In de dagbladen is Niemandsdorp alleen aangetroffen in verband met

Komrij. Zo schreef Trouw op 8 maart 2001: 'Waar woont de Dichter des

Vaderlands? In een hagelwit palazzo in Vila Pouca, Niemandsdorp, diep in

de Portugese binnenlanden.'

In 1999 nam de Grote Van Dale Niemandsdorp op als nieuw woord, met

als betekenis 'fictieve plaatsnaam'. Eveneens met een citaat van Komrij:

'Ergens tussen Nergenshuizen en Niemandsdorp.'

In Nederland komen vandaag de dag geen plaatsnamen beginnend met

Niemand- meer voor; in de 19de eeuw was er nog een Niemandsverdriet in

Zuid-Holland. Wel is er een Numansdorp in de Hoekse Waard (Zuid-Hol-

land). Bij Antwerpen ligt Niemandshoek en Duitsland kent een Niemands-

freund.

Oelewapperadeel

Ingezonden door iemand uit Den Haag: 'Van een collega gehoord, plus-

minus tien jaar geleden voor het eerst: Oelewapperadeel, daar waar het niet

gebeurt in de wereld.' De herkomst van het woord oelewapper, hier ge-

bruikt in de betekenis 'waardeloze vent, kerel', is omstreden. Mogelijk

komt het uit het Fries. Een Fries woordenboek uit 1950 kent het als üle-

wapper met als betekenissen 'grote nachtvlinder, sul, sufferd'.

Ollewievenkoekangen

Oftewel: Oudewijvenkoekangen. Het gaat hier om een dialectaanduiding

voor 'gehucht'. Ollewieven komt onder meer voor in het dialect van Steen-

wijk. De herkomst van de naam Koekange, een plaatsje in Drente, is om-

streden, maar men denkt dat het, evenals de Utrechtse plaatsnaam Koc-

kengen, teruggaat op Cocagne, een andere benaming voor Luilekkerland

(zie hoofdstuk 12).

Oostwapperzand-Buiten

Aangedragen door iemand uit Drente. Het eerste deel van de naam zal zijn

geïnspireerd door Wapserveen, dat ook in Drente ligt. Aan verschillende

denkbeeldige plaatsnamen is Oost- toegevoegd om het provinciale karakter

van de naam nog te versterken. Voorbeelden zijn: Oost-Begonië, Oostkutte-

ren en Oostschuhbekutteveen.

180

Pappelendam

Aangetroffen in een lied uit 1915 getiteld 'De Burgemeester van Pappelen-

dam'. De Nederlandse familienaam Van Pappelendam doet vermoeden

dat er ooit ergens een plaats Pappelendam moet hebben bestaan, maar die

bleek niet in de naslagwerken terug te vinden.

Plumpumperaveen

Zie bij Baalderdam.

Pluto

Alleen in Vlaanderen bekend en dan meestal in de verbinding hol of gat

van Pluto of Pluto voor 'gat van niks'. De oorspronkelijke betekenis is 'on-

derwereld, hel'. Pluto is een van de bijnamen voor Hades, de god van de

onderwereld. Hol van Pluto is al aan het begin van de 16de eeuw opgete-

kend. Het is veel gebruikt in gedichten, in allerlei variaties. Aangetroffen

zijn onder meer Pluto's hemel, Pluto's hof, Pluto's kamer, Pluto'spoel en Plu-

to's rijk, allemaal voor 'hel, onderwereld'. In de 19de eeuw zei men in Kort-

rijk en Brugge hij is naar 't hol van Pluto voor 'hij is overleden'. Daarnaast

zei men het is daar zo donker als in 't hol van Pluto voor 'het is daar aarde-

donker'.

In Vlaanderen wordt hol of gat van Pluto of Pluto nog volop gebruikt, nu

dus voor 'gat van niks; in the middle of nowhere'. Zo schrijft een middel-

bare scholier uit Roeselare op zijn website: 'We werden door een busje in

het hol van Fluto gedropt en we konden te voet terugkeren.' En een ande-

re website meldt: 'Als je striphandel niet toeschietelijk is, en je woont als ik

in het hol van pluto, probeer dan eens een mailtje naar de redactie van

Zone 5300.'

Poerpetjinkie

'Mijn moeder,' aldus een informant, 'die gedurende haar jeugd en jonge

jaren in Bergen op Zoom woonde en later in Breda, zei vaak: Die woont in

Poerpetjinkie, dat wilde zeggen: die woont erg ver weg.' Elders niet aange-

troffen.

181

Purmereutel

Denigrerende bijnaam voor Purmerend. De naam wordt ook gebruikt

voor 'gehucht' in het algemeen. Er zijn veel van dit soort denigrerende bij-

namen. Denk aan Bollegom voor Hillegom (centrum van de bollenteelt),

Naargeest voor Uitgeest, Roelofarendsknurjjesveen voor Roelofarendsveen,

Snutphen voor Zutphen en Verdwaaldwijk voor Waalwijk. Tijdens de Eerste

Wereldoorlog werd Amsterdam, waar toen veel werd gehamsterd, schert-

send Hamsterdam genoemd.

Vergelijk Rotjeknor.

Rompslomperadeel

'Op de breedbeeldtelevisie komen meer uitslagen binnen. De prognose is

dat de LPF 26 zetels haalt. "Welnee," zegt Wiersma, "dit zijn cijfers na het

tellen van Rompslomperadeel. Straks komen onze gebieden.'" Aldus

HP/De Tijd op 24 mei 2002 over dammer en LPF-lid Harm Wiersma.

Rompslomperadeel doet het kennelijk goed onder LPF'ers, want Martin Kie-

vits, lid van die partij in Mijdrecht, schreef op zijn website: 'De afgelopen

weken ben ik landelijk neergesabeld door vrijwel iedere "journalist" van

Nederland. Van het plaatselijke suffertje van Lutjebroek en Rompslompe-

radeel tot de landelijke zogenaamde gerenommeerde kranten.'

Vergelijk Baalderdam.

Rotjeknor

Enigszins neerbuigende bijnaam voor Rotterdam. Rotterdammers heb-

ben het zelden over Rotjeknor, maar als zij dit doen is het doorgaans gek-

scherend bedoeld, of als geuzennaam. Rotjeknor is dus vooral een bijnaam

die door niet-Rotterdammers wordt gebruikt. Waarschijnlijk sprak men

aanvankelijk van Rotjeknar. De oudste vindplaats is een dagboek uit 1928,

waarin een meisje dat toen twaalf jaar oud was, op 30 november schreef:

'Het is den laatsten tijd dan al verbazend winderig. Er zijn veel schepen

vergaan. Maar nu moet ik toch ook eens wat schrijven over onze club.

"Dahlia" bestaat niet meer. We hebben nog een paar plantjes naar Rotje-

knar genomen, maar die zijn gauw doodgegaan.'

Hoewel Enno Endt Rotjeknor in 1974 opnam in zijn Bargoens woorden-

boek, behoort deze bijnaam niet echt tot de dieventaal. In het boevenjargon

182

werd de havenstad Klein Mokum of Mokum Reis genoemd, namen die aan

het begin van de 19de eeuw zijn opgetekend.

Rotjeknor wordt vooral in de spreektaal gebruikt, maar je komt het ook ge-

regeld in kranten en tijdschriften tegen. En in boektitels. Zo publiceerde

Martin Lusse in 1973 een dichtbundel getiteld Groeten uit Rotjeknor, en in

1999 maakte Karei Eykman het jeugdboek Rondje Rotjeknor. Het Rotter-

damse jeugdcircus heet Rotjeknor, en Lee Towers is wel 'de zingende

kraandrijver uit Rotjeknor' genoemd. Het dialect van Rotterdam wordt

soms Rotjeknors genoemd, en als iets doortastend gebeurt, zegt men wel

dat het op z'n Rotjeknors (of Rotterdams) is aangepakt.

Vergelijk Purmereutel.

Rotpokke(n)weer

'Een berucht dorp in Nederland, vooral bij semi-professionele bandjes,' al-

dus een informant, 'is Oostkutteren. Door weer en wind in een oude Ford

Transit kom je dan uiteindelijk aan bij etablissement "Het wagenwiel".

Nog verder weg, waar de zon zelden schijnt, ligt Rotpokkeweer. Optreden

doe je daar in zaal Strontzicht.' Rotpokke(n)weer werd in 1986 opgenomen

in de Grote Koenen. De omschrijving luidde: 'geringschattende, verzon-

nen naam voor een onbelangrijke plaats, gat'. In latere Koenens werd dit

woord niet overgenomen. Overigens telt Nederland momenteel tien

plaatsnamen die beginnen met Rot- (van Rothem tot Rottumeroog) en ze-

ventien plaatsen die eindigen op -weer (van Amsweer tot Zandeweer).

Scheurterp aan de IJssel

De Friese plaatsen Greonterp, Lekkerterp, Slappeterp en Wijnjeterp heb-

ben al een weinig kosmopolitische uitstraling, maar bij Scheurterp aan de

IJssel - ingezonden door iemand uit Bloemendaal - is dit nog minder het

geval. Overigens komt het element scheur in geen enkele Nederlandse

plaatsnaam voor.

S chevekerktorenpolder

Gehoord in Schiedam. Mogelijk beïnvloed door Stompetoren in Noord-

Holland.

183

Sint-Biggenklooster

Waarschijnlijk aan het eind van de jaren zeventig voor het eerst gebruikt

door André van Duin in diens Dikvoormekaar Show. Sinds 1973 was deze

buitengewoon populaire show op de radio te horen. Vanaf 1978 werd het

programma, waarin Van Duin samenwerkte met Ferry de Groot, twee sei-

zoenen lang voor de televisie geproduceerd. Sint-Biggenklooster zal zijn ge-

vormd naar het voorbeeld van Biggekerke, een plaatsje in Zeeland. Het is

nog altijd een geliefde fictieve plaatsnaam; in de eerste plaats onder Van

Duin-fans, maar hij is ook aangeleverd door informanten die de voorge-

schiedenis niet kenden.

Sint-Ranselriemenparochie

Nederland telt op dit moment nog vijf plaatsnamen die eindigen op -pa-

rochie: Maria Parochie, Sint-Annaparochie, Sint-Jacobiparochie, Sint-Jo-

sefparochie en Vrouwenparochie. Onder de fictieve plaatsnamen komen

er drie voor: Annaprutparochie (een uitbreiding van Sint-Annaparochie),

Wladimirparochie en Sint-Ranselriemenparochie. Laatstgenoemde werd in-

gestuurd door iemand uit Gorinchem. Inhoudelijk is deze naam verwant

met 's- Heer Johannes van Kastijgebroederskapelle.

Sint-Stuifzand

In 1923 opgetekend in de verwensing loop voor Sint-Stuifzand, 'loop naar

de maan'. Deze verwensing zal zijn gevormd naar het voorbeeld van (on-

der meer) loop voor Sint-Truiden. Sint-Truiden is een plaats in (Belgisch)

Limburg. De betekenis is 'donder (een heel eind) op'.

Sint-Suïcidega

'Het zal eind jaren zeventig zijn geweest,' aldus een informant uit Korten-

hoef, 'dat ik de plaatsnaam Sint-Suïcidega opving. Met deze "lekker bek-

kende" (spreek het maar eens uit) verbastering van Friese plaatsnamen als

Sint-Nicolaasga of Sint-Johannesga werd een plattelandsnest bedoeld

waarin voor de wanhopige lokale jeugd absoluut niets te beleven viel.'

184

Sint-Tintelingen

'In de streek waar ik vandaan kom,' aldus een informant uit Lebbeke in

Oost-Vlaanderen, 'zegt men Sint-Tintelingen als men een onbeduidende

plaats bedoelt. Vermoedelijk is dat een verbastering van Sint-Antelingen,

dat echt bestaat (het ligt bij Zottegem in de buurt). Men zegt bijvoorbeeld:

"Ik weet niet waar hij is, naar Sint-Tintelingen, zeker?'"

Stillenburg

Aangetroffen in een lied uit 1901getiteld 'De snijder van Stillenburg'. Je

zou verwachten dat stil een veelvoorkomend element is in Nederlandse

plaatsnamen, maar dat blijkt niet het geval te zijn. Het is wel veel gebruikt

in namen van huizen, zoals Stilgenoegen, Stillerust, Stillewald en Stilvliet.

Daarnaast komt het voor in waternamen, zoals het Stille Diep en de Stille

Wetering.

Strompelhorst

Nederland telt zo'n dertig plaatsen die eindigen op het woord -horst. Vol-

gens plaatsnaamkundigen betekent dit meestal 'met kreupelhout begroei-

de verheffing'. Strompelhorst is aangetroffen in een lied uit 1905: 'De Kies-

vereniging van Strompelhorst'.

Sukkeldam

'Zolang ik mij kan herinneren,' aldus een informant uit Muiderberg, 'ver-

wijst mijn vader naar Bommelskonten voor onwaarschijnlijke gebeurtenis-

sen. Ook in gebruik is Sukkeldam, voor gaten waar niets gebeurt.' Sukkel is

van oorsprong een Fries woord.

Trollendonk

'In mijn omgeving gebruiken we Trollendonk,' aldus iemand uit Schie-

dam, 'als algemene aanduiding van vergelegen oorden in de rurale achter-

landen van Nederland. Je komt er door voorbij Zwolle de onverharde weg

op te draaien...' Trollen waren van oorsprong afzichtelijke en boosaardige

wezens uit de noordse mythologie. Later werden ze gelijkgesteld met an-

185

dere grote en lelijke bovennatuurlijke wezens, zoals reuzen, maar ook met

kleinere, zoals elven. Ze konden tegen mensen zowel vriendelijk als vijan-

dig zijn.

Ukkepukkel

Een ukkepuk is een 'klein kind', Ukkepukkel wordt door sommige mensen

gebruikt voor 'klein gehucht'. De herkomst van Ukkepukkel is onbekend,

het woord is pas aan het eind van de 19de eeuw opgetekend. Overigens ligt

vlak bij Brussel een plaats die in het Vlaams Ukkel heet, en in het Frans

Uccle.

Verveluwe

Aangedragen door een informant uit Hippolytushoef. Verveluwe is - van-

zelfsprekend - een samentrekking van vervelen en Veluwe. De Veluwe

heeft bij sommigen de naam saai (en erg gristelijk!) te zijn.

Zevenhutten

Denigrerende bijnaam voor Zevenhuizen in Zuid-Holland. Ook gebruikt

voor 'gehucht in het algemeen'. Nederland kent momenteel tien plaatsen

die Zevenhuizen heten, in Gelderland, Groningen, Noord-Holland, Noord-

Brabant, Utrecht en Zuid-Holland. Zoals te verwachten heten ze zo naar

het oorspronkelijke aantal huizen ter plekke.

Zuurstokkeradeel

Aangedragen voor iemand uit Rotterdam. Er zijn ruim twintig fictieve

plaatsnamen die eindigen op -radeel, van Boerenkoolstronkeradeel, via Nuts-

kutteradeel tot Zuurstokkeradeel Dit zijn er meer dan in het echt, want Ne-

derland telt tien plaatsnamen die zo eindigen, van Baarderadeel tot West-

dongeradeel. Ze liggen allemaal in Friesland. Taalkundig gezien is het

achtervoegsel overigens niet -radeel, maar deel (diel in het Fries). De beteke-

nis is 'gemeente, grietenij'.

186

Zwijnsdorp

In 1708 door Lukas Rotgans gebruikt in zijn klucht Boerekermis. Rotgans

schreef over de kermisgast Hans Poespas, die in Zwynsdorp door 'Hans

Vlegel' was grootgebracht, maar buiten zijn geboortestreek de grote heer

uithing.

Hier is Hans Poespas, met zyn toestel en voyagie.

Hy speelde waar hy quam den snorker sans couragie [opschepper]

Hy was te Zwynsdorp van Hans Vlegel voortgebragt;

Maar buiten 's landts baron, een heer van groot geslacht.

L. Strengholt, die de tekst van Rotgans in 1968 bezorgde, schreef in een

voetnoot bij Zwijnsdorp: 'Fantasienaam voor een dorp zonder beschaving.'

187

14

Minder brave gehuchten: van

Apekutteveen over Herejezusveen

naar Verneukschoten

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van fictieve plaatsnamen die gebruik-

maken van seksuele, fecale en godslasterlijke elementen. Kortom, van

plaatsnamen die zijn gevormd rond een taboe. Het aantal taboes waaruit is

geput, is opmerkelijk beperkt. Sterker nog, het taboe dat in het Algemeen

Informeel Nederlands het sterkst aanwezig is, namelijk (ongeneeslijke)

ziektes, ontbreekt bij de fictieve plaatsnamen nagenoeg volkomen. Er be-

staan duizenden scheldwoorden en verwensingen met kanker, tering, tyfus,

pleuris en pokken, maar er is zegge en schrijve één fictieve plaatsnaam ge-

vonden die uit dit vaatje tapt, namelijk Hendrik-Ido-Godverlaten-Jezus-Te-

ring-Ambacht. Het zou voor de hand hebben gelegen als we Teteringen in

Noord-Brabant waren tegengekomen met de uitspraak Te-Teringen, of dat

Rustenburg in Noord-Holland was uitgebreid tot Pleurustenburg, maar der-

gelijke vormingen zijn niet aangetroffen.

Er wordt zelfs nauwelijks gespot met God. We komen Hem alleen tegen

in HeerJanJezusGodverdommedam en in het bovengenoemde Hendrik-Ido-

Godverlaten-Jezus-Tering-Ambacht - verder is het rond de Schepper opval-

lend stil.

Welke taboe-elementen spelen in fictieve plaatsnamen dan wél een rol?

In de eerste plaats: seksualiteit, een onuitputtelijke bron van inspiratie

voor informeel taalgebruik. We vonden negentien plaatsnamen met woor-

den voor lichaamsdelen die aan de man toebehoren, zoals kloot, lui, piel,

pik, pummel, snikkel en zwans. Zestien plaatsnamen bevatten woorden voor

het seksueel verkeer, zoals neuken, palen, stoten, hompiekurken en wippen.

190

Maar de meeste plaatsnamen in deze groep bevatten woorden voor vrou-

welijke lichaamsdelen, en dat geeft te denken. Betekent dit dat vooral man-

nen ze bedenken en gebruiken? Hoe het ook zij, er zijn maar liefst 37 fic-

tieve plaatsnamen waarin woorden voorkomen als flamoes, kut, prut,

schaamlip of vagina. Kut staat met 29 namen op de eerste plaats.

Onder de 25 namen die gebruikmaken van fecale elementen staat stront

met tien vormingen op de eerste plaats, gevolgd door aars, hol, kak, pies,

poep en reet. Gezien de grote populariteit van schijt in de informele taal,

speelt dit woord bij fictieve plaatsnamen een frappant kleine rol. Het is

maar één keer gebruikt, in Emmererfschijterveen, een variant op Emmer-

Erfscheidenveen in Drente. Alleen in Kutjepoep, Lulbroekerstront en Reet-

ketelpikkumerschans zien we de combinatie van een seksueel met een fe-

caal element, de overige namen blijven keurig op hun eigen terrein.

Alle namen in deze taboegroep hebben dezelfde betekenis: gehucht, af-

gelegen oord, negorij, gat in de grond. Ze zijn bovendien allemaal tame-

lijk jong: de vroegste dateren uit de jaren zestig van de 20ste eeuw. Het is

goed mogelijk dat sommige al ouder zijn, of dat er vroeger vergelijkbare

plaatsnamen zijn gevormd, maar dat is niet vastgelegd.

Voor het Frans ligt dat anders. Erotische werken uit de late 18de eeuw

hadden vaak een gefingeerde plaatsnaam op de titelpagina. Dat kon sim-

pelweg Amsterdam zijn (omdat daar indertijd veel verboden Franse boe-

ken werden gedrukt, stond 'Amsterdam' zo'n beetje voor 'Sodom en Go-

morra'), of'De Vaticaanse pers te Rome' (om de Kerk te pesten). Maar op

de titelpagina's bij dit soort boeken staan ook namen als Branlinos (een

woordspel met branler, 'aftrekken'), Couillopolis (een woordspel met corni-

les, 'kloten, ballen', en polis, 'stad'), Enculons (van enculer, 'kontneuken'),

Foutropolis (van foutre, 'neuken'), Gamahuchons (van gamahucher, 'kont-

neuken') en Paillardesiropolis (vanpaillard, 'wellustig mens', en désir, 'ver-

langen').

De Nederlandse pornografische lectuur is helaas nooit overzichtelijk bij

elkaar gezet. Een steekproef leert echter dat in dergelijke werken bijna

geen gefingeerde namen opduiken. Of ze vermelden helemaal geen

plaats van uitgave, of Amsterdam, Rotterdam of Franeker. Een uitzonde-

ring is Het reukwerk van Venus, zynde een verzameling van koddige snake-

rytjes, zeldzame voorvallen, en uitmuntende puntdichten, een tweedelig werk

dat verscheen tussen 1750 en 1752. Als plaats van uitgave wordt vermeld:

Het Eiland der Verliefden.

189

Nee, dan is er ondeugender spul te vinden onder de echte Nederlandse

plaatsnamen. Zo publiceerde Gerrit Komrij op 15 juni 1983 in NRC Han-

delsblad het volgende lijstje dubbelzinnige plaatsnamen, onder het kopje

'Uitstapjes voor smeerkezen':

Achterambacht, Bruiningspolder, Buiksloot, Cockdorp, Eikellust, Fluit-

polder, Fockemastate, Galamadammen, Griethuizen, Grijpskerk, Gul-

pen, Hardenbroek, Hobbelerheide, Houthem, Juffersweert, Kezenhoek,

Kraantjelek, Krimpen aan de Lek, Leerbroek, Lieve Vrouwen-Parochie,

Loosduinen, Mijdrecht, Nigtevecht, Onderlangs, Pijpersdijk, Pikveld,

Rucphen, Ruigoord, Sexbierum, Slikkerveer, Stavoren, Tussenweg, Vrij-

hoeve, Vuilhuizen, Warmenhuizen, Waspik, Wippolder, Zaadwaard en

Zestienroeden.

Zestienroeden (een gehucht in Friesland), daar kan eigenlijk geen Dikkelul-

terp tegen op, maar ja, taal is nu eenmaal een wedstrijd waarbij de sterkste

lang niet altijd wint.

Aarlanderkutkachelveen

Uitbreiding van Aarlanderveen in Zuid-Holland, dat ook wel schertsend

Aanranderveen wordt genoemd. De verkorte vorm, Kutkachelveen, werd on-

langs nog gebruikt door Rosalie van Breemen, de Nederlandse echtgenote

van de Franse filmster Alain Delon. Op 12 juli 2002 zei zij in HP/De Tijd,

na kritiek op Nederland: 'Je zult wel denken: Rosalie go home! En tja, waar-

om zitten wij eigenlijk in Kutkachelveen terwijl we net zo goed in Cannes

of op Capri hadden kunnen zitten? Nou, we kunnen hier anoniemer zijn.'

Aarslocherveen

Aangedragen door iemand uit Assendelft. Gevormd met het Duitse Arsch-

loch, dat zowel 'reet, gat' als - overdrachtelijk - 'klootzak' betekent. Neder-

land telt ruim honderd plaatsnamen die eindigen op -veen. Het geeft aan

dat het dorp of de stad is gebouwd op veengrond.

190

Abbekutjesveen

Uitbreiding van Abbekerk, een plaats in Noord-Holland. Varianten zijn

Abbekuttekerkeveen en Abbekutjesveen. Er bestaan in Nederland verschillen-

de plaatsen die beginnen met Abbe-. Men brengt ze in verband met de

mansnaam Abbe, een verkleinvorm van onder meer Adelbert en Adubert.

Zo was Abbekinderen, een dorpje in Zeeland, in de 16de eeuw bezit van de

kinderen van een zekere Abbe.

Annaprutparochie

Een van de vele aanduidingen voor het vrouwelijk geslachtsdeel is prut.

Sinds het begin van de 17de eeuw wordt prut gebruikt voor 'weke massa';

de betekenis 'vagina' is in de 19de eeuw voor het eerst gesignaleerd, maar

kan veel ouder zijn, want woordenboekmakers waren lang erg terughou-

dend in het opnemen van 'vieze woorden'. Annaprutparochie is - vanzelf-

sprekend - geënt op Sint-Annaparochie, een plaats in Friesland. Een an-

dere benaming voor 'gehucht' is Hutjeprut.

Apekutteveen

Soms met als uitbreiding: in Apekutteveen, aan het neukersdijkje. Als va-

rianten zijn aangetroffen: Apekutveen en Apekutterveen. Laatstgenoemde

werd onlangs nog gebruikt door Marcel Buissink, een zoon van Herman

Brood uit een kortstondige relatie met de voormalige Miss Groningen Te-

kie Buissink. Op 6 april 2002 zei hij in Het Volkskrant Magazine: 'We gin-

gen naar Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk. Tot de concerten zachtjesaan

minder werden. Hermans gezondheid ging achteruit en hij had er ook niet

meer zo'n zin in. Op het laatste nippertje blies hij optredens af. Dan zei hij:

Ach, ik heb er écht geen trek in om naar Apekutterveen of Jipsingsboer-

tange te gaan.'

Bad Neueschwanz

Duitse 'vertaling' van Nieuweschans in Groningen. Schwanz wordt in het

Duits onder meer gebruikt voor 'pik, lui'. In verbasterde vorm hebben wij

dit woord overgenomen in lapzwans.

191

Befteling

Zie Pornopark Schaamharen.

*Bilderdam

Een pakje hestellen bij de bode van Bilderdam (1644) = naar de wc gaan. Naar

Bilderdam in Zuid-Holland, met een woordspeling op bil. De uitdrukking

is onder meer aangetroffen in Klucht-hoofdige Snorre-Pypen, Quacken, en

Quinck-slagen, Springende van den Os op den Esel (1644) van I. Burghoorn:

'Men buyk swelt soo as een oly-koeck. Oy, oy, doet los de veter, ick moet

een packje gaen bestellen tot de Boo van Billerdam.' Men zei ook een Bil-

derdamse kermis houden (1858) voor 'een pak voor de billen geven'. De Frie-

se uitdrukking oproer of donder in de bilddorpen bevat eveneens een woord-

speling op bil, naast een verwijzing naar dorpen in de gemeente Het Bildt.

Men zegt dit als iemand hoorbaar een wind laat.

Boerenstronteradeel

Fecale variant op Boerenkoolstronkeradeel, een van de weinige fictieve

plaatsnamen die in de Grote Van Dale zijn opgenomen (met als betekenis

'benaming voor een gehucht dat ergens veraf ligt en zogenaamd onbereik-

baar voor de "moderne beschaving" is'). Andere varianten zijn: Boeren-

koolstronkerabladstad, Boerenkoolstronkeradeelsterkarspel en Boomstronkera-

deel.

Bokkeneukeradeel

Van oudsher wordt de bok afgeschilderd als een geil dier. Vandaar uit-

drukkingen als oude of geile bok en een oude bok lust nog wel een groen blaad-

je. Bokkeneukeradeel is aangedragen door iemand uit Assendelft, samen

met Bokkeneukeveen. Nederland telt slechts vier plaatsen die beginnen met

Bok-; het gaat hier overigens om een verbastering van beuk.

Een Duitse fictieve plaatsnaam met het 'neuk'-element is het dorps aan-

doende Oberniederbumsbach, 'Oppernederneukbeek'.

192

Boutenburg, Boutenburcht

In Amsterdam worden Boutenburg en Boutenburcht wel gebruikt voor

'plee' ('Ik ben effe naar Boutenburg'). Dit natuurlijk vanwege bouten en een

bout draaien voor 'poepen'. De plaatsnamen werden omstreeks 1970 ge-

hoord in de Jordaan. Inmiddels bestaat er nog maar één Nederlandse

plaats met het woordelement bout, namelijk Op den Bout in de gemeente

Maarbree in Limburg. In de 19de eeuw waren er verschillende gehuchten

genaamd Bout of De(n) Bout, en in Zuid-Holland lag een plaatsje Boutweg.

Bij Sloten in Noord-Holland stond ooit een huis genaamd Boutenburg,

maar het is niet duidelijk of dit van invloed is geweest op het Amsterdam-

se schertswoord voor 'plee'.

*Buiksloot

Naar Buiksloot varen (1719) = geslachtsgemeenschap hebben. Naar Buik-

sloot, indertijd een zelfstandig dorp in Waterland (Noord-Holland), in-

middels een deel van Amsterdam, zinspelend op buik, 'onderbuik'. Ko

Cassandra (1802-1868) gebruikte de plaatsnaam in een gedicht getiteld

'Onschuldig tijdverdrijf:

'Wel, man! wat deedt gij toch op 't Water bij Kato?'

'Gij bleeft zolang bij haar; - ge weet, ik kén je, Koo!'

'Mijn goede griet,' sprak Koo, 'uw kommer zij niet groot;

We keken naar een' mast, die heenvoer naar Buiksloot!'

Een vergelijkbare woordspeling is te vinden in buiksloterhammetje voor

'vagina', met daarin de naam Buiksloterham, oorspronkelijk een dorpje

ten noorden van Amsterdam dat inmiddels door de stad is opgeslokt. Men

zei ook naar Stootwijk rijden voor 'geslachtsgemeenschap hebben'. Stoot-

wijk is een fictieve plaatsnaam. In het Duitse taalgebied spreekt men in dit

verband wel van nach Küssnacht gehen, dus naar een kussenrijke nacht.

Küssnacht is een plaats in Zwitserland.

Costa del Platje

Ruim twintig fictieve plaatsnamen beginnen met Costa, Spaans voor

'kust'. Drie daarvan hebben een seksuele strekking: Costa del Platje, Costa

193

del Snol en Costa Sletta. Aanvankelijk was platje een volkswoord voor plat-

luis of schaamluis; later werd het gebruikt voor 'geslachtsziekte'. Als toe-

lichting bij Costa del Snol schreef een informant: 'Tijdens mijn vakantie

twee jaar geleden in Italië kwam ik Nederlanders tegen die op mijn vraag

waar ze nog heen gingen meldden: "Naar Spanje naar de Costa del Snol",

vanwege de in hun ogen losse-zedenmentaliteit daar van de Nederlandse

meiden in Spanje.' En over Costa Sletta schreef iemand: 'Toen ik in Maas-

tricht studeerde (vanaf 1983) hadden we het over "geblondeerde zonne-

bank- en haarlakmonsters" die naar de Costa Sletta (Benidorm, Salou etc.)

gaan om daar de nacht door te brengen in discotheken en overdag op het

strand te sletten en te bakken.'

*Darmstadt

Een (ijl)telegram uit Darmstadt (omstreeks 1930) = een 'scheet' of'diarree'.

Soms ook voor 'luide boer'. Er zijn verschillende uitbreidingen en varianten

aangetroffen, zoals een bericht uit Darmstadt, dat er een worst op komst is; tele-

gram uit Darmstadt: lading verse worst in aantocht; een telegram uit Darmstadt,

er is een spoedbericht onderweg; telegram uit Darmstadt, stront voor de lading;

oproer in Darmstadt (voor een rommelende maag) en er komt een pakketje

van Maagdenburg naar Darmstadt. De uitgebreidste variant werd omstreeks

1938 i.n Malang (toen Nederlands-Indië) gehoord, en heeft het karakter van

een mop. Een informant meldde dat hem indertijd door een medescholier

werd gevraagd of hij wist wat een scheet precies was. Toen hij ontkennend

antwoordde, kreeg hij als antwoord: 'Dat is een bericht uit Maagdenburg

langs Darmstadt via Terbillen naar Terneuzen dat er een lading stront in

aantocht is.' Dit alles naar Darmstadt in Duitsland, opgevat als de stad van

de darmen.

Dedemshemel

De meerderheid van de bevolking van Dedemsvaart in Overijssel is streng

orthodox protestant. Vandaar de spottende bijnaam: Dedemshemel. Ove-

rigens is Dedemsvaart genoemd naar J.W. van Dedem, een baron die om

de veenontginning te bevorderen in 1809 begon met de aanleg van een ka-

naal, dat in 1854 werd voltooid.

194

Dikkelulterp

Omstreeks 1965 gehoord in Amsterdam. Nederland telt momenteel acht

plaatsnamen die eindigen op -terp, van Greonterp tot Wijnjeterp. Ze liggen

allemaal in Friesland. Een andere fictieve plaatsnaam met -lui is Hanglul-

lerbroek (gehoord in Rotterdam).

Emmererfschijterveen

'In militaire dienst,' aldus een informant, 'was er een mede-dienstplichti-

ge die zich naar de mening van zijn kamergenoten nogal lomp en boers

gedroeg. Deze man kwam uit Emmer-Erfscheidenveen, dat door zijn lot-

genoten als Emmererfschijterveen werd aangeduid, om het vermeende ka-

rakter van de bevolking van het dorp aan te geven.' Emmer-Erfscheiden-

veen is ook de inspiratiebron voor Strontemmerveen, een plaatsnaam die in

Rotterdam is gehoord.

Flamoesdijk

Uitbreiding van Moesdijk, de naam van een dorp in (Nederlands) Lim-

burg. De herkomst van flamoes, dat 'kut' betekent, is onbekend. Het woord

is in 1914 voor het eerst opgetekend. Mogelijk gaat het terug op flamboeës,

een dialectvorm van framboos. Het vrouwelijk geslachtsdeel is vaker als een

vrucht voorgesteld: denk bijvoorbeeld aan pruim. In het Frans wordt fram-

boise gebruikt voor 'clitoris'.

Fukkistan

'Ik heb een paar jaar in Noordwest-Pakistan gewoond,' aldus een infor-

mant, 'waar veel mensen vanwege hun Pathaanse taal de P en de F ver-

warren. Die verwarring lag ten grondslag aan het wijdverbreide Fukkistan

als spot- of koosnaam voor Pakistan.'

Gatsemergat

Dit gat der gaten werd aangedragen door iemand uit Groningen. Neder-

land telt momenteel nog zeven plaatsen die eindigen op -gat (vroeger wa-

ren dat er meer). De opmerkelijkste zijn Boerengat (Zeeland), Moddergat

195

(Friesland) en Stampersgat (Noord-Brabant). Gat betekent in deze namen

overigens niet 'plaats van niks', maar 'monding van een kreek'. De Grote

Van Dale vermeldt boerengat (zonder hoofdletter) in de betekenis 'afgele-

gen, oninteressante plaats'.

Happekutterveen

'Als wij in onze familie the back ofbeyond willen omschrijven,' aldus een

dame uit Den Haag, 'dan spreken wij over Happekutterveen.' Inmiddels

bestaan er geen Nederlandse plaatsnamen meer die beginnen met

Happe- maar tot aan het begin van de 20ste eeuw kende Noord-Brabant

een buurtschap met de naam Happenhennip. Of die naam van invloed is

geweest is niet bekend; het is ook goed mogelijk dat Happekutterveen is

ontstaan als variant op Apekutteveen.

HeerJanJezusGodverdommedam

Uitbreiding van Heerjansdam in Zuid-Holland. Ook Herejezusdam, Here-

jezusjansdam en Jezusjansdam zijn geënt op Heerjansdam (dat in de vijf-

tiende eeuw is genoemd naar Heer ('Ambachtsheer') Jan van Roozendaal).

Zie verder bij Herejezusveen.

Henclrik-Ido-Godverlaten-Jezus-Tering- Ambacht

Omstreeks 1978 gehoord in Delft. Een informant schreef als toelichting:

'Ik werkte indertijd na schooltijd op de markt in Delft. Mijn toenmalige

baas vroeg of ik een keer een complete dag op de markt in Hendrik-Ido-

Godverlaten-Jezus-Tering-Ambacht kon komen helpen. En natuurlijk ben ik

die dag in Hendrik-I do-Ambacht geweest. Sinds die dag gebruik ik in con-

versaties de uitgebreide naam, soms tot verbazing van toehoorders.'

Herejezusveen

Herejezusveen behoort tot de bekendste en populairste godslasterlijke

plaatsnamen. Hij is vooral geliefd onder popmuzikanten, die een achter-

afzaaltje in een achterafplaats graag mogen aanduiden als zaal Strontzicht

in Herejezusveen. Mogelijk is deze populariteit in een bepaalde beroeps-

196

groep te verklaren uit een slagzin van de popgroep Normaal: 'Van Hereje-

zusveen tot Stampersgat: Normaal speult alles plat.'

De populariteit van Herejezusveen onder popmuzikanten is met veel cita-

ten aan te tonen, maar één voorbeeld kan volstaan. Henny Vrienten zei op

16 december 1998 in De Groene Amsterdammer. 'Het is ook zo onnatuur-

lijk, zo'n bandje. Je ziet meer van de andere bandleden dan van je vriendin

of vrouw. En het verval, de weg terug, leek mij erg pathetisch. Het moet af-

grijselijk zijn om, ouder wordend, te proberen het succes vast te houden.

Je kunt toch niet je hele leven in een busje zitten naar Herejezusveen!'

Varianten zijn: Allejezusveen, Herejezusdreef, Sint-Herejezus in 't Veen en

Sint-Herejezusveen.

Hobbeskont

'Mijn vader,' aldus een informant uit Vlaardingen, 'sprak een halve eeuw

geleden al over Hobbeskont als hij met enig dédain de herkomst van men-

sen en/of gewoonten wilde aanduiden: "Dat heeft-ie zeker in Hobbeskont

geleerd.'" Hobbes is een inmiddels verouderde variant van lobbes, 'sul'.

Homolowakije

Hij komt uit Homolowakije = hij is homoseksueel. Homolowakije is geënt op

de landnaam Slowakije.

Vergelijk Nichtenstein, Nigtevecht en Utrecht.

Hompekurkerstrekgat

Het eerste deel van deze fictieve plaatsnaam is afgeleid van hompiekurken,

dat 'neuken' betekent. De plaatsnaam is gehoord in Roelofarendsveen.

Hondsbommelerkont

Omstreeks 1960 gehoord in Middelburg. Het gaat hier om een uitgebrei-

de variant van Bommelskont. Een andere plaatsnaam met hond- is Hond-

stronteradeel.

">97

Jalullebad

Schertsende verbastering van Jalalabad, een plaatsnaam die niet alleen in

Afghanistan voorkomt - hoewel dat de bekendste is - maar ook in Bangla-

desh, I ndia, Iran en Pakistan. Wereldwijd zijn er maar liefst veertien plaat-

sen met die naam.

Kaap Kont

Vooral bekend in de uitdrukking voor Kaap Kont liggen voor '(met zijn

tweeën) in bed liggen, slapen' of 'met iemand naar bed gaan, gemeen-

schap hebben'. Als varianten zijn aangetroffen ankeren achter Kaap Kont;

bij Kaap Kont voor anker gaan; achter of voor Kaap Kont gaan en achter Kaap

Kont verdwijnen. Zie verder bij Kaap Kont in hoofdstuk 8.

Kakanië

Een vondst van de Oostenrijkse schrijver Robert Musil (1880-1942) (en niet

van zijn landgenoot Karl Kraus, zoals je soms leest). Musil voert Kakanië

(Kakanien in het Duits) op in Der Mann ohne Eigenschaften, een onvoltooi-

de roman die pas na zijn dood werd uitgegeven en die hem beroemd maak-

te. Met Kakanië wordt de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie aange-

duid. De naam is geïnspireerd op de afkorting k.u.k. (kaiserlich und könig-

lich, omdat het staatshoofd keizer van Oostenrijk en koning van Hongarije

was) en Kacke, 'poep, drek'.

Kloothommelsga

Kloothommelsga is de enige fictieve plaatsnaam die gebruikmaakt van het

woord kloot. Dat woord komt nu niet meer in Nederlandse plaatsnamen

voor, maar aan het begin van de 20ste eeuw was er nog een gehucht De

Kloot in Noord-Brabant en een Kloothoeft in Limburg. Het achtervoegsel

-ga, dat in zes Nederlandse plaatsnamen voorkomt (van Augustinusga tot

Terwisga), betekende oorspronkelijk 'dorp met omgeving'.

198

Kontebonk

Afleiding van kontbonken, '(kont)neuken'. Vergelijkbare Engelse fictieve

plaatsnamen zijn Bumfuck en Buttfuck. In het Amerikaans is het gebrui-

kelijk om achter een fictieve plaatsnaam een staat te noemen. Bij Bumfuck

en Buttfuck is dit doorgaans Idaho.

Kontenlikkersgat

Gehoord in Rotterdam. Kontlikker (en aarslikker) betekent 'slijmerd, vlei-

er'. Nederland telt momenteel negen plaatsnamen die eindigen op -gat,

van Boerengat tot Zwanegat.

*Kontich

Zie bij deze plaatsnaam in hoofdstuk 13.

Kut aan de Zaan

Denigrerende bijnaam voor Koog aan de Zaan in Noord-Holland. Ge-

hoord in Amsterdam.

Kut op Veen

Het woord kut is in 1574 voor het eerst in het Nederlands opgetekend. De

herkomst is niet helemaal zeker. Men veronderstelt dat het teruggaat op

het Gotische qithus, 'moederschoot'. Zeker is dat kut in fictieve plaatsna-

men een geliefd woorddeel is. Soms staat het in het midden, zoals bij Aar-

landerkutkachelveen, Nutskutteradeel en Schubbekutsluis, maar veel vaker be-

ginnen fictieve plaatsnamen met Kut, Kutje of Kutte(r). In slechts één

plaatsnaam duikt kut aan het einde op, en dan nog in verbogen vorm, na-

melijk bij Oostkutteren.

Bij Kutkammerveen en Kutkammerije wordt gezinspeeld op het woord kut-

kammen, dat 'zeiken, zaniken' betekent. Daarnaast zijn er vier namen

waarin het woord krabben een rol speelt: Kutkrabberveen, Kutjekrabbeveen,

Kutkrabbedijk (afgeleid van Krabbendijke in Zeeland) en Kutkrabberadeel

Kutdorp, gemeente Kotshol, aangetroffen in een album van Sjef van Oekel,

is de enige variant met een uitbreiding. Kutjepoep is gesignaleerd in het

199

werk van Jules Deelder, maar komt waarschijnlijk 'gewoon' van de straat,

net als Kutjeneukemerhei, Kutjewinkel, Kutschurkendam, Kuttemeroog (een

variant op Rottumeroog) en Kuthuizerveen.

Een veelgebruikte fictieve plaatsnaam in het Spaans is El Quinto Cono

('De Vijfde Kut'). Dit wordt gebruikt in de betekenis 'ergens ver, afgele-

gen'. Een nettere variant is El Quinto Injierno ('De vijfde hel').

Vergelijk Kuttekoven in hoofdstuk 17.

Lake Horny

Schertsende 'vertaling' van de Hoornse Plas bij Eelderwolde in Drente.

Horny betekent in het Engels 'geil, opgewonden'. Het naaktstrand bij de

Hoornse Plas was volgens een informant de aanleiding voor deze bijnaam.

Lassiemalullie

Verbastering van 'laat-ze-maar-lullen'. Aangetroffen in een publicatie geti-

teld Het eiland Lassiemalullie; kroniek van een uitgeversreis, een liber amori-

cum voor uitgever Benno van Lochem van Kluwer. Waarschijnlijk alleen

in kleine kring bekend.

Lexvodsen, Likfotse

Lexvodsen en Likfotse komen voor in dooddoeners met een plaatsnaam, na-

melijk: naar Leocvodsen en over Potterbolli weerom (gehoord omstreeks 1940);

en naar Likfotse, waar de boeren de kippen jotsen (omstreeks 1965). Beide

plaatsnamen zullen zijn beïnvloed door het Duitse Fotze, 'kut'. Likfotse be-

tekent dus eigenlijk 'likkut'.

Likmeholsteradeel

'Ik kwam met deze plaatsnaam in aanraking,' aldus een informant, 'tij-

dens het vervullen van mijn dienstplicht in de zomer van 1991. Toen mijn

pelotongenoten en ik bij het oefenen van de zogenaamde "sluipgangen bij

nacht" de aanwijzingen van de sergeant - een Brabander woonachtig in

Den Haag - niet correct opvolgden, waarschuwde hij ons dat wij aldus

zouden doorkruipen tot aan Likmeholsteradeel.' Het Nederlandse leger is

200

een rijke bron voor informeel taalgebruik. Vergelijk bijvoorbeeld Emmer-

erf schijterveen, Schaamlipperveen, Sexloos en Poepgeilstradeel.

Loopse Pik

Woordspeling op Lopik in Utrecht, dat ook voorkomt als Walking Dick. De

enige andere fictieve plaatsnaam met -pik is Reetketelpikkumerschans. Ove-

rigens moet de herkomst van de naam Lopik heel ergens anders worden

gezocht: hij betekent 'toebehorend aan de persoon Lupius'.

Lulbroekerstront

Zie bij Verneukschoten.

Lullebroekieshaven

Voor een zeevarende natie telt Nederland opmerkelijk weinig plaatsna-

men die eindigen op -haven. Het zijn er slechts zeven, van Almere-Haven

tot Simonshaven. Voorzover bekend is Lullebroekieshaven de enige verzon-

nen plaatsnaam die van deze uitgang gebruikmaakt. De naam is gehoord

in Den Haag.

*Maarssen

Zie bij deze plaatsnaam in hoofdstuk 13.

*Makkum

Naar Makkum moeten (1911) = naar de wc moeten. Naar Makkum in Fries-

land, met de gedachte aan gemak, 'toilet'.

Vergelijk Portugal.

Neukië

Volgens een informant wordt Neukië zowel voor een achteraf gelegen

plaats als voor een 'onbeduidend land' gebruikt. Die laatste betekenis

sluit beter aan bij het gebruik van het achtervoegsel -ië in fictieve plaats-

201

namen. Ruim dertig landennamen eindigen zo, van Absentie tot Trans-

andijvië.

Neukemazijl

Zie bij deze plaatsnaam in hoofdstuk 13.

Nichtenstein

Hij komt uit of van Nichtenstein = hij is homoseksueel. De naam is gevormd

naar het voorbeeld van Nigtevecht en Liechtenstein. Er wordt gespeeld met

nicht in de betekenis van 'homo'. In 1993 typeerde de Volkskrant Frank

Govers en Joop Braakhekke als de 'Knabbel & Babbel van het groothertog-

dom Nichtenstein'; een jaar later werd Albert Mol in diezelfde krant 'de tv-

vader van het Koninkrijk Nichtenstein' genoemd. Je komt Nichtenstein ook

op internet tegen, in diverse toepassingen. Zo staat op een site over homo-

seksualiteit: 'Nou, meid, had je hem moeten zien kijken. Alsof hij het in

Nichtenstein hoorde donderen.' En elders wordt iemand als volgt aange-

sproken: 'Hee van nichtenstein, kom eens achter die bar vandaan.'

*Nigtevecht

Hij komt uit of van Nigtevecht = hij is een homoseksueel. Naar Nigtevecht

in Utrecht. De uitdrukking is omstreeks 1950 gehoord in Amsterdam.

Nicht is al aan het begin van de 18de eeuw opgetekend in de betekenis van

'homo'. Het was indertijd een soort codewoord onder homoseksuelen.

Nutskutteradeel

'In de jaren zeventig was Nutskutteradeel in Leiden vrij gangbaar als type-

ring voor de ergste provincie, waar ook ter wereld,' aldus een informant.

Nederland kent geen plaatsnamen die beginnen met Nuts-, maar wel veel

nuts verenigingen.

Oostschubbekutteveen

Uitbreiding van Schubbekutteveen. Bij diverse fictieve plaatsnamen die als

2.02

betekenis hebben 'afgelegen oord, gehucht, negorij', wordt het provinciale

karakter nog eens onderstreept door er Oost- voor te zetten. Voorbeelden

zijn: Oost-Begonië, Ooststronkeradeel en Oostwapperzand-Buiten. Uitbrei-

dingen met Noord- zijn niet aangetroffen, met Zuid- en West- wel, maar

Oost- komt het meest voor.

Paalgraag

Je zou verwachten dat paal al eeuwenlang voor 'penis' wordt gebruikt. Mis-

schien is dat ook zo, maar onze historische woordenboeken maken er geen

melding van. We vinden deze betekenis pas in de 20ste eeuw, samen met

palen en palen laaien voor 'neuken', en met palenhater voor 'lesbienne'.

Paalgraag is ingezonden door een informant uit Rotterdam. Zeeland kent

twee dorpjes die Paal heten; in Overijssel ligt Rollepaal. Aan het begin van

de 20ste eeuw had je ook nog Paaldijk, Paalkuil en Paalstraat, maar die ge-

huchten zijn inmiddels opgeheven.

Pierlepon

Aangetroffen in een toneelstuk uit 1650 van M. Gramsbergen, getiteld

Kluchtige Tragcedie: Of den Hartoog van Pierlepon. Het WNT brengt de naam

in verband met het werkwoord pierlepompen, dat wordt omschreven als

'schertsende benaming voor vleeschelijke gemeenschap uitoefenen'. In het

Gronings werd pierlepomp gebruikt voor 'rare snuiter, vreemde gast, snaak'.

Pluskut

Pluskut is een fictieve plaatsnaam die voortkomt uit een raadsel. Dit luidt:

hoe kun je Enschede vertalen? Als plus-kut (synoniemen voor en + schede).

Buiten het raadsel lijkt Pluskut vooral in de studententaal te worden ge-

bruikt als bijnaam voor Enschede. Ook op internet tref je het geregeld aan.

Poepeloerekapelle

Volgens een Vlaamse informant een algemeen gebruikte fictieve plaats-

naam in Vlaanderen. Zowel in Nederland als in Vlaanderen zijn er ver-

schillende plaatsnamen die eindigen op -kapelle. Het woord Poepeloere is in

203

de Vlaamse dialectwoordenboeken niet aangetroffen; mogelijk is het een

verlenging van poep.

Poepgeilstradeel

Omstreeks 1960 gehoord in het Nederlandse leger. Inmiddels zijn er in

Nederland geen plaatsnamen meer die beginnen met poep-, maar een

aardrijkskundig woordenboek uit 1912 vermeldt onder andere Poepen-

nest, Poepenstouwe, Poepershoek en Poepsbrug.

Poepjanknor

Zie bij Verneukschoten.

*Po{o)rtuga(a)l

Naar Portugal gaan (omstreeks 1520) = naar de wc gaan. Naar het land Por-

tugal, met een woordspeling op poort in de betekenis van 'aars, achterste'.

Lange tijd schreef men Poortegael. Dit werd overdrachtelijk gebruikt voor

'heimelijk gemak' en 'achterste, aars, zitvlak'. Men zei ook een briefschrij-

ven naar Portugal voor 'naar de wc gaan'. Een wc-papiertje werd wel een

Portugalsbriefje genoemd; 'drek' en 'stront' noemde men soms Portugaalse

vijgen. In geval van diarree beschikt het Duits over de uitdrukking Über-

schwemmung der Po-Ebene, 'overstroming van de Povlakte' (van Po, 'bips').

De Fransen spraken in zo'n geval wel van aller a Clichy, 'naar Clichy gaan',

met de bijgedachte aan het argot-woord cliché, 'diarree'.

Vergelijk Makkum.

Pornopark Schaamharen

Bijnaam voor Ponypark Slagharen. Hoewel erg flauw, is deze woordspeling

vrij wijdverbreid - ze is bijvoorbeeld op verschillende websites te vinden.

Een vergelijkbare vondst is 'de Befteling bij Kutsheuvel' (de Efteling bij

Kaatsheuvel). Aan het digitale sekspark de Befteling is een aparte website

gewijd.

204

*Poupehan

Hij komt van Poupehan = hij is geil, hij heeft een grote seksuele drift. Naar

Poupehan in (Belgisch) Luxemburg, met een woordspel op poepen, dat in

Vlaanderen algemeen wordt gebruikt in de betekenis 'neuken'. De plaats-

naam Poupehan wordt ook overdrachtelijk gebruikt voor 'gat, gehucht,

plaats waar niks gebeurt'. Zie verder in hoofdstuk 17.

Prentenpielemansga

Omstreeks 1940 gehoord in Zwolle. Een informant schreef:'Prentenpiele-

mansga, daar wensten wij iedereen naartoe die maar niet ophield met het

maken van grappen die ietwat ongepast waren. Mijn Zwolse oma slaakte

vaak die verzuchting. Een grappenmaker heette in het oud-Zwolse dialect

een prentenpielenman.'

Pummeldam

Het is de vraag of bij Pummeldam is gedacht aan pummel in de betekenis

van 'mannelijk lid' of aan 'lomperd, lummel'. In ieder geval wordt het ge-

bruikt - net als de meeste fictieve plaatsnamen - voor een gehucht, een

verafgelegen, achterlijk gat.

Reetketelpikkumerschans

In 1988 door Jules Deelder gemunt in zijn boek Drukke dagen. Sindsdien

duikt het ook in de spreektaal op. Noord-Brabant kende vroeger een buurt-

schap genaamd Reetjes. In 1912 woonden er 62 mensen.

Refocity

Denigrerende bijnaam voor Geldermalsen in Gelderland, waar veel gere-

formeerden wonen.

-Roodkerk

Het is feest in Roodkerk (1972) = zij is ongesteld. Naar Roodkerk in Fries-

land, zinspelend op (menstruatie)bloed. Men zegt ook opoe van Roodeschool

205

is over (1995), naar Roodeschool in Groningen. Vergelijkbare buitenlandse

uitdrukkingen zijn to have a visitor from Redhank (een gast uit Redbank

hebben) en traverser la mer Rouge (de Rode Zee oversteken) - beide voor

'ongesteld zijn'. Hetzelfde water komt voor in een goeie schipper vaart ook

door de Rode Zee voor 'ook tijdens de menstruatie kun je seksuele gemeen-

schap hebben'. De vroegste vindplaats voor deze uitdrukking is van 1957.

*Sassenheim

'Wanneer mijn nieuwe, tamelijk oubollige collega's het toilet bezoeken,'

aldus een correspondent, 'zeggen ze dat ze even naar Sassenheim gaan.'

Sassenheim ligt in Zuid-Holland. Er wordt vanzelfsprekend gespeeld met

sassen in de betekenis van 'plassen'. Dit woord - dat dateert uit de eerste

helft van de 20ste eeuw - is óf klanknabootsend gevormd, óf het is een be-

tekenisuitbreiding van sassen, 'de sluisdeuren opendoen om te spuien'.

Schaamlipperveen

Voorzover bekend is het woord schaamlip voor het eerst aangetroffen in

een boek uit 1724 van J. Palfijn, getiteld Ontleed-kundige Beschryving, van de

Vrouwelijke Deelen, die ter voort-teeling dienen. De plaatsnaam Schaamlip-

perveen is gehoord in het Nederlandse leger. 'Mijn sergeant,' aldus een in-

formant, 'had het altijd, bij wijze van voorbeeld, over iemand "uit Schaam-

lipperveen met niet meer opleiding dan twee danslessen en een cursus

bloemschikken (of een diploma zwakstroom)".' Een variant is Schaamlip-

stradeel.

Schippekutteveen

In 1998 door Mare De Coster opgetekend in zijn Woordenboek van popu-

laire uitdrukkingen, clichés, kreten en slogans. Hij geeft als bewijsplaats een

citaat uit HP/De Tijd uit 1993: 'Een topscorer is hij nooit geweest. "En dat

zal ik ook nooit worden," zegt hij. "Misschien als ik bij Schippekutteveen

ga spelen.'" Mogelijk is deze naam ontstaan als variant op Schubbekut-

te(r)veen, dat ook populair was in voetbalkringen.

Vergelijk Schubbekutsluis.

206

Schnickelwasser am Ahr

Eind jaren zestig, begin jaren zeventig was Schnickelwasser am Ahr de fa-

voriete vakantiebestemming van Douwe Trant in 'Het dagboek van Douwe

Trant', een rubriek van Rinus Ferdinandusse in Vrij Nederland. De Ahr is

een bestaande rivier in de Eifel. Algemeen wordt aangenomen dat snïkkel,

'pik', van Jiddische herkomst is, maar niet duidelijk is op welk woord het

precies teruggaat. Men komt het ook tegen in de vorm sjniggel; Schnickel is

nep-Duits. Een variant van Schnickelwasser is Schnickelsville.

Schubbekutsluis

Net als Schubbekutte(r)veen suggereert Schubbekutsluis een vaginale ziekte -

in ieder geval iets onsmakelijks met schubben. De vorm Schubbekutte(r)veen

komt vaker voor; Schubbekutsluis is waarschijnlijk een variant (net als Schip-

pekutteveen). Schubbekutte(r)veen wordt toegeschreven aan voetbaltrainer

Fritz Korbach, de man die ook het woord boerenkoolvoetbal bedacht.

Sexloos

'Aan het eind van de jaren tachtig,' aldus een informant, 'had onze com-

pagnie Exloo als oefenlocatie bij alarmen. Wij verbasterden Exloo tot Sex-

loos als wij daar weer eens verplicht een paar dagen moesten verblijven.'

Slet en Sleur

Deze allitererende, seksuele variant van Etten-Leur is opgetekend onder

Amsterdamse studenten. Schin op Geul in Limburg wordt soms Slet op

Geul genoemd. De oorspronkelijke betekenis van slet, een woord dat da-

teert uit de 14de eeuw, is overigens 'afgescheurde of oude lap'. De beteke-

nis 'ontuchtige vrouw' stamt uit de 16de eeuw. De Spaanse kust wordt wel

aangeduid als Costa Sletta.

Stadskutkanaal

Uitbreiding van Stadskanaal, een plaats in Groningen. Een 'Engelse' om-

zetting van Stadskanaal is Citieschannel. Men zegt ook Stads Anaal.

207

*Stampersgat

Uitzicht op Stampersgat (omstreeks 1970). Gezegd wanneer je een wijd-

beens zittende vrouw in het kruis kunt kijken. Naar Stampersgat in Noord-

Brabant, met een woordspeling op gat, 'vulva', en stampen in de betekenis

'neuken'. Het woord stampen in de plaatsnaam heeft overigens als beteke-

nis 'een arbeider die in de meekrapindustrie werkzaam was in de zoge-

noemde meestoof.

Stootwijk

In de verbinding naar Stootwijk rijden, voor 'neuken'. Stoten wordt al sinds

de 13de eeuw gebruikt voor 'schokkende of krachtige duw geven', maar de

betekenis 'neuken' is pas aan het begin van de 19de eeuw gesignaleerd.

Waarschijnlijk is dit overdrachtelijke gebruik echter veel ouder. Goed stoots

wordt bijvoorbeeld al sinds het begin van de 17de eeuw gebruikt voor 'geil'.

Nederland telt maar één plaatsnaam met het woord stoot: Stootshorn in

Groningen.

Strontbobbeleskonten

Net als Hondsbommelerkont is Strontbobbeleskonten een uitgebreide variant

van Bommelskont (zie hoofdstuk 13). De populariteit van het woord stront

(en vooral ook schijt) in het informele Nederlands in aanmerking geno-

men, zijn er opvallend weinig fictieve plaatsnamen mee gevormd. Het

eerder genoemde Strontemmerveen is geënt op het bestaande Emmer-Erf-

scheidenveen in Drente (net als Emmererfschijterveen); Vroomshoop in

Overij ssel wordt wel schertsend Stronthoop genoemd, en Eemnes staat bij

sommigen bekend als Stronthoopcity. Tot slot is er nog Strontkluiteradeel,

een naam die omstreeks 1960 opgang maakte in Zuid-Holland. Een be-

kende Engelse fictieve plaatsnaam is Shitsville.

Terbillen

Aangetroffen in een humoristische definitie van scheet. Wat is een scheet?

'Dat is een bericht uit Maagdenburg langs Darmstadt via Terbillen naar

Terneuzen dat er een lading stront in aantocht is.' Een en ander werd om-

streeks 1938 in Nederlands-Indië gehoord. Zie verder bij Darmstadt in dit

hoofdstuk.

208

Tietjerkstrakutteveen

Gevormd naar het voorbeeld van Tietjerksteradeel in Friesland, een plaats

die - net als bijvoorbeeld Lutjebroek - overdrachtelijk wordt gebruikt voor

'afgelegen oord'. Een andere, minder bekende variant is Tietkutteradeel.

Vanzelfsprekend wordt in deze namen gespeeld met tiet in de betekenis

van 'borst'. Overigens heet Tietjerksteradeel sinds enkele jaren officieel

Tytsjerksteradiel.

-Utrecht

Van Utrecht zijn of komen (1861) = homoseksueel zijn. Waarschijnlijk te

verklaren uit hij komt van achter de Dom, waarbij de Dom(toren) staat voor

het mannelijk lid. Men zei ook een Utrechtenaar draagt zijn broek achterste-

voren, een uitdrukking die in de studententaal is opgetekend. Hij komt van

Utrecht werd in de 19de eeuw bij het biljarten gebruikt als een bal van ach-

teren werd geraakt. Men heeft deze uitdrukkingen in verband gebracht

met de grote sodomieprocessen in Utrecht in de eerste helft van de 18de

eeuw, maar woordspelige verbanden tussen Utrecht en homoseksualiteit

zijn pas veel later aangetroffen.

Vaginaveen

De Romeinen gebruikten vagina voor 'schede van het zwaard'. Sinds het

begin van de 18de eeuw wordt dit woord in het Nederlands gebruikt voor

'vrouwelijk geslachtsdeel'. Vaginaveen is onder meer gehoord in Amster-

dam. Zonder twijfel dankt het zijn naam aan de alliteratie.

Verneukschoten

Door Harry Mulisch gebruikt in het verhaal 'Wat gebeurde er met sergeant

Massuro?', dat voor het eerst werd gepubliceerd in 1955. Mulisch schreef:

'Soms ontdekken we tussen de lianen of aan een stinkend moeras Neder-

landse onderdanen van 1,40 m hoog die nooit een blanke gezien hebben.

Nieuw Emmercompascuum noemen we zo'n kraal dan, of we geven het een

naam ontleend aan de stofwisseling: Lulbroekerstront, of Verneukschoten.'

In hetzelfde verhaal noemt Mulisch nog een andere fictieve plaatsnaam:

'De dag dat het verkeerd ging, zaten we in Poepjanknor, een gehucht van

twintig hutten vol dwergen.'

209

Voor al deze namen geldt dat ze door veel informanten zijn aangedragen.

Sommigen zeggen met grote stelligheid dat ze de namen al kenden vóór

Mulisch; zeker is dat Mulisch hun populariteit sterk heeft vergroot. Daar-

door zijn ze nu tamelijk wijdverbreid.

Overigens is verneuken nog niet zo'n oud woord. Het is in 1795 voor het

eerst opgetekend.

Wipkerk aan de Kromme Veght

Wippen is in 1829 voor het eerst gevonden in de betekenis van 'neuken',

maar het zal zeker ouder zijn, want al aan het begin van de zestiende eeuw

komen we wips tegen voor 'wulps, loszinnig'. Bij de Amsterdamse toneel-

schrijver Samuel Rusting, die berucht was om zijn grove taalgebruik, vinden

we in 1712 wipperwappen, wipstaarten en wipperij voor 'neuken', en wippernap

voor 'vagina'. Wipkerk aan de Kromme Veght, een vondst van Peter van Straa-

ten, komt voor in de bundel Nieuwe brieven van de Beste Jongens (1981), die hij

schreef samen met Rijk de Gooyer en Eelke de Jong. Andere fictieve plaats-

namen in deze brievenbundel zijn Ernstdijk, Jaarwedde (beïnvloed door

Vlagtwedde), Woelderop en Gerboerderzand. Alleen Wipkerk aan de Kromme

Veght is ook elders aangetroffen.

Wippenstein

In de door Kees van Kooten en Wim de Bie verbreide uitdrukking van Wip-

penstein gaan voor 'neuken'. De uitdrukking debuteerde op de elpee Heng-

stenbal uit 1977, in de beroemde sketch waarin de Klisjeemannetjes in het

plat Haags hun seksleven bespreken.

Van Kooten: 'Als je wilt kan je mij elke nach zien palen. Elke nach.'

De Bie: 'Elke nach van wippestein zeg. Hé, nou dan zouden ze mij na

een jaartje dinsdagochend op de stoep kunnen zetten.'

Toen Van Kooten en De Bie deze uitdrukking lanceerden, waren con-

structies die eindigen op -stein al zo'n tien jaar in de mode. In hun eigen

werk zijn nog te vinden van bubbelenstein ('dik worden op de dijen'), van

spitsenstein ('met de oortjes') en van zwevenstein. Elders zijn onder andere

gevonden van beukenstein, van knullenstein, van knokkenstein, van pimpelen-

210

stein, van slappenstein, van suffenstein en van truttenstein. Vooral Dimitri

Frenkel Frank grossierde in dit soort woorden.

Je kunt erover twisten of Wippenstein hier moet worden beschouwd als

een fictieve plaatsnaam. Zeker is dat de Grote Van Dale Wippenstein met

een hoofdletter spelt, waardoor het woord fungeert als eigennaam. Zeker

is ook dat (Heer) Van Wippestein soms wordt gebruikt als schertsende be-

naming voor 'mannelijk lid'. Het mag duidelijk zijn dat die 'heer' uit het

denkbeeldige Wippestein komt.

Wobbelkonterveen

'De fictieve plaatsnaam Wobbelkonterveen,' aldus een informant uit Rotter-

dam, 'wordt regelmatig in onze kring gebruikt om draaikonterij oftewel

het vruchteloos zoeken naar uitvluchten aan te duiden. "Kom jij uit Wob-

belkonterveen of zo?'" Ook aangedragen door iemand uit Utrecht.

211

14

Tot slot: enkele uitdrukkingen met een

woordspeling op een échte plaatsnaam

Zijn in dit boekje nu alle uitdrukkingen met een plaatsnaam aan de orde

gekomen? Nee, zeker niet. Er bestaan honderden uitdrukkingen met een

plaatsnaam. Denk maar aan zegswijzen als zo oud als de weg naar Kralingen

(of Rome) en van hier tot Tokio. Maar - zoals eerder gezegd - in dit boekje

zijn slechts uitdrukkingen met een echte plaatsnaam opgenomen als ze

een woordspeling bevatten. In dit slothoofdstuk volgen er nog een paar. Het

gaat om uitdrukkingen van diverse pluimage, die niet pasten in een van de

gebruikte rubrieken.

-Den Helder

Een heldertje krijgen (omstreeks 1940) = een heldere ingeving krijgen. Op-

getekend uit de mond van een oud-marineman. Zoals bekend is Den Hel-

der de voornaamste Nederlandse marinebasis. Mogelijk alleen in marine-

kringen bekend.

*Heythuysen

Dat is van Heythuysen (omstreeks 1970) = dat is (te) heet. Dit wordt gezegd

van voedsel of drank, bijvoorbeeld: 'Die soep is van Heythuysen.' Naar

Heythuysen in (Nederlands) Limburg. Heet wordt in het Limburgs uitge-

sproken als heit. De uitdrukking is gehoord in het Noord-Limburgse kerk-

dorp Oirlo (gemeente Venray).

212

-Miskom

Het is van Miskom (1890) = het is mislukt. Naar Miskom in Vlaams-Bra-

bant, met een woordspeling op miskomen, dat in die streek onder meer 'iets

kwaads overkomen' betekent. Men zei bijvoorbeeld zijn huwelijk is van

Miskom. Opgetekend in Vlaams-Brabant.

-Noorwegen

Noorwegen zit in de lucht (1870) = het wordt slecht weer. Naar het land Noor-

wegen, doelend op noordse buien, 'hevige regenbuien'. In de uitdrukking hij

kijkt als een bok in Noorwegen ('hij kijkt boos') wordt Noorwegen geasso-

cieerd met nors. 'De bok geldt als het toonbeeld van norschheid,' verduide-

lijkte P.J. Harrebomée in 1858. 'Een bok in Noorwegen mag in dit opzicht

een dubbele bok zijn.'

-Schuiferskapelle

Naar Schuiferskapellegaan (1893) = verdwijnen, weggaan om nooit meer te-

rug te keren. Naar Schuiferskapelle in West-Vlaanderen, met een toespe-

ling op het Zuid-Nederlandse schuiven, 'stilletjes verdwijnen'.

* Spannum

Het gaat bij Spannum om (1896) = het spant erom. Naar Spannum in Fries-

land, met een woordspeling op (erom) spannen.

-Steenwijk

Men zal u naar Steenwijk zenden (1861) = u zult hard behandeld worden.

Naar Steenwijk in Overijssel, zinspelend op steen(hard).

-Volewijk

Een abonnement op de Volewijk hebben = een groot gezin hebben. Naar Vo-

lewijk, een plaats bij Amsterdam aan de overkant van het IJ, waarschijnlijk

met een woordspeling op vol. 'Volewijk is ontstaan uit vogelenwijk,' aldus

A. Huizinga in Nederlandse zegwijzen (1965), 'waar de ter dood gebrachte

213

misdadigers aan de galg bleven hangen, en waar de vogels in menigte op

de lijken aasden. Vandaar - volgens de overlevering - werden de kinderen

gehaald.' Er zijn verschillende uitdrukkingen met Volewijk, zoals de schuit

wil naar de Volewijk voor 'de bevalling is op handen' en naar (de) Volewijk

varen voor 'baren, bevallen, een kind krijgen'. Een 'vroedvrouw' werd wel

schertsend de stuurman van Volewijk genoemd. De oudste uitdrukkingen

dateren uit het begin van de 17de eeuw.

Vergelijk Vollenhove in hoofdstuk 1.

*Wachtebeke

Haar vent of vrijer woont te Wachtebeke (1911). Gezegd van een meisje dat te-

vergeefs op een aanbidder wacht. Naar Wachtebeke in Oost-Vlaanderen,

dat in de streektaal kan worden verstaan als wacht een beetje. De uitdruk-

king wordt in Vlaanderen nog volop gebruikt. Zo schreef een informant:

'In veel Vlaamse dialecten wordt Wachtebeke gebruikt voor "wacht een

beetje", en niet zelden wordt de uitdrukking we zitten in Wachtebeke ge-

bruikt als men te lang op iets moet wachten, bijvoorbeeld in een lange file

voor een loket in het postkantoor.' Tegen een ongeduldig iemand kon men

halverwege de 19de eeuw zeggen, aldus P.J. Harrebomée: Wacht-een-beet-

je is ook een dorp.

*Warmond

Het komt uit Warmond (omstreeks 1920) = het eten of drinken is erg heet

van temperatuur. Naar Warmond in Zuid-Holland, met een woordspeling

op warm -1- mond. De uitdrukking is onder meer gehoord in Leiden en

Haarlem. Men zei ook: het komt niet uit Warmond voor eten of drinken dat

afgekoeld of te koud is. Een uitbreiding (gehoord in Katwijk) luidt: 'Domi-

nee, bran-je bekkie niet, het komt van Warmond.'

^Wateringen

De katjes zijn naar Wateringen (omstreeks 1950) = de katjes zijn verdron-

ken in een emmer met water. Naar Wateringen in Zuid-Holland. Dit werd

gezegd tegen kinderen die vroegen waar de jonge kittens uit een katten-

nest ineens waren gebleven. De uitdrukking is gehoord in Loonduin.

214

'Wanneer we in Wateringen kwamen,' aldus een informant, 'verbaasde
het ons altijd dat er daar zo weinig katten waren te zien.'

*Waterland

De waterlanders komen op de dijk = de tranen komen in iemands ogen

(1561). '[Waterlander] is eigenlijk de naam van de bewoners der moerassi-

ge, laaggelegen gedeelten van Holland, Broek en Waterland, en vandaar

bij overdracht gebruikt voor traan,' aldus F.A. Stoett in 1925. Een verge-

lijkbare vorming is de Friezen zijn in het land voor 'het begint te vriezen'. De

uitdrukking de waterlanders komen op de dijk is inmiddels verouderd; gang-

baar is nu: daar komen de waterlanders, een vormvariant die al in 1787 is op-

getekend, in het werk van Wolff en Deken: 'Daar kwamen de waterlanders

in de groote oogen: o ho dagt ik, nu ben je al myn gevangen.'

-Werken

Werken is een slechte parochie en ziek zijn is een slecht ambacht (1929). Naar

Werken in West-Vlaanderen, met een woordspeling op werken, en mis-

schien op ambacht in de verouderde betekenis van 'rechtsgebied'. In de

19de eeuw zei men over Werkendam naar de hemel als men een omweg

maakte.

*Westerwolde

Daar zit Westerwolde aan de lucht (1870) = het wordt slecht weer. 'Er wordt

hier gezinspeeld,' aldus P.J. Harrebomée in 1870, 'met de beide bestand-

deelen van den naam van het Groninger dorp Westerwolde: wolde (voor

woud) een beeld van de plaats voor den te wachten wind, en wester (als re-

genhoek) de voorstelling van naderende regenbuien.' Overigens is Wes-

terwolde geen dorp, maar een streek, in het zuidoosten van Groningen.

215

Geraadpleegde literatuur

A.J. van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden (1839-1854)

H. Barnard (inl.), Geofictieve atlas (1990)

T.H. de Beer & E. Laurillard, Woordenschat (1899)

Gerald van Berkel en Kees Samplonius, Prisma Nederlandse plaatsnamen

(T

995)

W. Bisschop, 'Woorden en uitdrukkingen die schertsenderwijs gevormd

zijn', in: De Taalgids jrg. 8 (1866), p. 33-45

Sander Blom (inl.), Sterke verhalen: verzonnen reizen (1994)

L. de Bo, Westvlaamsch Idioticon (1873)

G.J. Boekenoogen, De Zaanse volkstaal (1897)

H. Brandt Corstius, Opperlans (2002)

P.J. Buijnsters, Imaginaire reisverhalen in Nederland gedurende de 18de eeuw

(1969)

W. de Clerck, Nijhoffs Zuidnederlands Woordenboek (1981)

A. De Cock, Spreekwoorden en zegswijzen over de vrouwen, de liefde en het hu-

welijk (1911)

Jozef Cornelissen, Nederlandsche volkshumor op stad en dorp, land en volk

(1929-1937)

P.J. Cornelissen en J.B. Vervliet, Idioticon van het Antwerpsch dialect (1899)

M. de Coster, Woordenboek van jargon en slang (1992)

Mare de Coster, 'Groeten uit Verweggistan', in: Onze Taal jrg. 62 (1993),

p. 160-161

J.H. van Dale, 'Groote Laudate', in: De Taalgids jrg. 8 (1866), p. 144-147

Enno Endt en L. Frerichs, Bargoens woordenboek (19822

)

216

Steven Frimmer, Neverland:fabled places andfabulous voyages ofhistory and

legend (1976)

Cees van der Geer en Albert Roskam (red.), Imaginaire landen: over landen

die bestaan en niet bestaan (1983)

Guido Gezelle, 'Madoc', in: Het Belfort jrg. 2 (1887), p. 603-619

Guido Gezelle, 'Volkszeg over dorp en steê', in: Biekorf jrg. 3 (1892), p. 231-

238, vervolg op p. 247-261

Aug. Gittée, 'Schertsenderwijs aangewende eigennamen', in: Taal en lette-

ren jrg. 2 (1892), p. 164-181

Aug. Gittée, 'De humor in eigennamen', in: Volkskunde. Tijdschrift voor Ne-

derlandschefolklore jrg. 6 (1893), p. 89-116

Jack De Graeff, Het Antwerps dialekt nu (1985)

P.J. Harrebomée, Spreekwoordenboek der Nederlandsche Taal (1858-1870)

W.L. van Heiten, 'Vraag 64', in: Noord en Zuid jrg. 2 (1879), p. 216-217

S. Gille Heringa, Aardrijkskundig handwoordenboek van Nederland (18743)

A.E.B. Herroem [= P.J. Harrebomée], Bacchus in spreekwoordentaal (1874)

Henri Van Hoof, 'Les noms de pays, de peuples et de lieux dans Ie lan-

guage imagé', in: Meta. Étude terminologique et linguistique XLIV, 2 (1999)

Frank van den Hoven, De topografische gids van Nederland (1998)

J.A. Huisman, De hei-namen in Nederland (1953)

J.A. Huisman, 'Aardrijkskundige namen in spreekwoorden en zegswij-

zen', in: De Nieuwe Taalgids jrg. 52 (1959), p. 65-73

A. Joos, Waasch idioticon (1979)

A. Kluyver, 'Kalis en Caliban', in: Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Let-

terkundejrg. 14 (1895), p. 53-68

Jurjen van der Kooi, 'Zwischen Jinsenbuorren und Kraihwarden. Bemer-

kungen zur imaginären Topographie im westfriesisch-niederdeutschen

Raum', in: Volkskunde im Spannungsfeld zwischen Universität und Muse-

um (1997), p. 215-227

Heinz Küpper, Wörterbuch der deutschen Umgangssprache (1993)

K. ter Laan, Nieuw Groninger woordenboek (1929)

K. ter Laan en A.G.C. Baert, Van Goor's Aardrijkskundig Woordenboek van

Nederland (19683)

E. Laurillard, Op uw' stoel door uw land (19012

)

L. Lievevrouw-Coopman, Gents woordenboek (1950-1955)

Alberto Manguel en Gianni Guadalupi, The Dictionary of Imaginary Places

(19993)

217

H. Molema, Woordenboek der Groningsche volkstaal in de ïgde eeuw (1887)

J.W. Muller, 'Over eenige oude benamingen der hel', in: Opstellen geschre-

ven tereere van Dr. H. Kern (1903), p. 257-262

J.W. Muller, 'Nogmaals over eenige oude benamingen van hel en duivel',

in: Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Letterkunde jrg. 48 (1929),

p. 205-212

Kristoffer Nyrop, Das Leben der Wörter (1903)

J. Pannekeet, Mooi zoid (1971)

Herman Pleij, Dromen van Cocagne (1997)

Siemon Reker, 'Hou is dat?' Het dialect van Groningen (1992)

Jos Schrijnen, Nederlandsche Volkskunde (19302

)

L.W. Schuermans, Algemeen Vlaamsch Idioticon (1865-1870)

Friedrich Seiler, Deutsche Sprichwörterkunde (1922)

Eug. De Seyn, Geschied- en aardrijkskundig woordenboek der Belgische ge-

meenten (19512

)

Nicoline van der Sijs, Leenwoordenboek (1996)

F.A. Stoett, Nederlandsche Spreekwoorden (19254)

Louise van Swaaij en Jean Klare, Atlas van de Belevingswereld (2000)

C. Tuinman, Oorsprong en uytlegging van dagelyks gebruikte Nederduitsche

spreekwoorden (1727)

P.A.F. van Veen en N. van der Sijs, Etymologisch woordenboek (19972

)

Verschueren groot encyclopedisch woordenboek (199610

)

'Volkshumor. Lijst der reeds aangeteekende en verzamelde spotgezegden

en -rijmpjes op Oostvlaamsche gemeenten', in: Oostvlaamsche Zanten

jrg. 4 (1929), p. 22-27, p. 42

"44> p. 59'6

3> P- 7577; ir

g- 5 (1930), p. 10-13,

p. 74-79, p. 105-109; jrg. 6 (1931), p. 53-55, p. 84-86, p. 129-130

P.H. Witkamp, Aardrijkskundig Woordenboek van Nederland (1877)

Woordenboek der Friese Taal

Woordenboek der Nederlandsche Taal

G. Wustmann, Die Sprichwörtlichen Redensarten im Deutschen Volksmunde

(1895)

218

Register

Het register bevat alle in dit boek behandelde binnenlandse en buiten-

landse plaatsnamen plus de daarmee gevormde uitdrukkingen. Van de

plaatsnamen zijn alle voorkomende spel-, vorm-, taal- en dialectvarianten

opgenomen. Behalve steden, dorpen, streken en mythische oorden vindt u

ook in uitdrukkingen figurerende microtoponiemen (zaal Strontzicht; het

Neukersdijkje). Bestaande plaatsnamen zijn opgenomen wanneer ze in het

boek een ingang vormen (bijvoorbeeld Zierikzee) en wanneer ze voorko-

men in uitdrukkingen (zoals Lichtenvoorde in Menen ligt dicht hij Geloven

achter Lichtenvoorde bij het Hörgerbörger bosje waar de heksen met vleesspijlen

dansen). Net als in de rest van het boek herkent u bestaande plaatsnamen

aan een asterisk. Bij bestaande buitenlandse namen is geen asterisk gezet

wanneer ze een schertsvertaling van een Nederlandse plaatsnaam zijn

(Blackpool, 'Zwartewaal', Rocky Mountains, 'Steenbergen').

De ingangen zijn automatisch gealfabetiseerd volgens het spatie- en lees-

tekenonafhankelijk systeem: Kut op Veen komt zo na Kutjekrabbeveen. Lid-

woorden tellen bij de alfabetisering niet mee: De Knipe staat onder de k. Bij

uitdrukkingen en verbindingen is steeds de plaatsnaam vooropgezet: heer

van Bijsterveld vindt u als Bijsterveld: heer van -. Bij de uitdrukkingen zijn

varianten van plaatsnamen samengebracht onder één hoofdingang: Wo

geis-te hear? Noa Bokesmear is bij hij gaat naar Boxmeer gezet, uitdrukkin-

gen met Uitert vindt u onder Utrecht.

Pijltjes verwijzen naar een ingang elders in het register. Ze zijn toegepast

om bij varianten de weg te wijzen naar de centrale ingang (Uitert

219

Utrecht); voor kruisverwijzingen bij uitdrukkingen met meerdere plaats-

namen (Zottegem: niet van - maar van ->Wijzegem komen én Wijzegem: niet

van Zottegem, maar van - komen; meerdere plaatsnamen binnen één uit-

drukking krijgen elk een eigen ingang); bij plaatsnamen die met en zonder

voorvoegsel voorkomen, bijvoorbeeld Bad ->Neuschanz; Oost-*schubbekut-

teveeri).. Verwijzingen kunnen ook gebaseerd zijn op de tekst van het boek

(formuleringen als 'vergelijk', 'zie ook', 'zie verder', bijvoorbeeld Nichten-

stein (-* Homolowakije, Nigtevecht, Utrecht).

Bij iedere ingang in het register verwijzen een of meer paginanummers

naar vindplaatsen in het boek, ook als het alleen een variant betreft. Dit

laatste biedt twee zoekmogelijkheden. U kunt Uitert meteen naslaan in het

boek, maar u kunt ook eerst, voor een completer overzicht, naar Utrecht in

het register gaan. Vet gezette paginanummers duiden aan dat de be-

treffende plaatsnaam op die pagina een ingang vormt in het boek. Op deze

manier ziet u het wanneer een plaats binnen verschillende thema's wordt

behandeld - bijvoorbeeld Utrecht met de associatie 'afgelegen', maar ook

met de associatie 'homostad'.

Aanranderveen 190

*Aardenburg: hij is naar - 57

Aarlander-^kutkachelveen 173,190,399

Aarslocherveen 190

Abbekutjesveen, Abbekuttekerkeveen

190

Abbénes 133

Abbestad (zeuven huizen en een var-

kensgat) 171

Abcold, Abcoude-les-deux-Églises 135

Abraxa 102

Absentie 64,202

Absurdistan 9, 65, 77, j8, 79, 82,175

Achteraffië, Achteraffiestan ( • Dom-

burg) 80

Achterroma 156

Achtertiiinië, Achtertunia 151

Aduaar 133

Affekaffe (-• Boxtehoeze, Mukkebum-

mele) 108,109,120

naar het land van waar de hond-

jes met hun kontjes blaffen 108,109

Afgelegerije (-• Verweggistan) 64, 83

*Agem: hij is van - 27

Aiguemont-sur-Mer 135

Alcmaria del Norte 148

Alfmo di Rino 148

Allejezusveen 397

Allewinde: -»Menen ligt dicht bij Alle-

winde en verre van -»Wareghem 120

Allochtonië (Allochtoniërs, Alloch-

toons) 9, 64

Almore 141

Alphen aan de Greppel 178

Alverna City 143

Amelando del Sol 148

Ameronges 133

Andèl-sur-Meuse 135

Andijviegarijp 74

-Anhalt: hij komt uit - 26

Annaprutparochie 184,190

-Antwerpen: voorbij gaan/passeren ge-

220

lijk de -» Schelde voor - 43

Apekutveen, Apekutte(r)veen (aan het

-»Neukersdijkje) 334,377,396,190

Appleshire (zo'n duizend kilometer van

Londen) 334,141

Aqua del Linge, A quoi ä Linge 135

Arrondissement-sur-Mer 135

Asnières: tu a fait ton cours ä - 30

"Asse ligt bij -»Brussel 109

"Assen ligt in -»Drente 109

Atapoeponesië 65,110

*Attapoepoe, Attepoepoe 65,107,110

naar - (vlakbij Urk) 110

d' Aucunville 22

Ausserhorn am Seidelsee 145

Auvergé (-» Kethel-et-Spalande) 136,138

Baalderdam (-»Rompslomperadeel) iyi

"Bachten de Kupe/Kuppe 163

Badimgarten 353

Bad -»Meingarten 9,133,353

Bad Neueschwanz 345,190

Bad »Neuschanz 133,145

Bad Scheveningen 133

Bad -»Hintergarten 353

Baggaragatti 152

Bajès (-» Itralië, Norwegen) 68

Bakka 348

El Balconia, Balconiënburg, (La) Balko-

nia, Balkonica, Balkonië, Balkonioho-

ven 80,152

naar Balkonië, bereikbaar met de

haringkoets vanaf het -» Nas-

sauplein 352

La Bande-langue 138

Bankenhof: naar - 152

Barbarije 64, 65

Baslevanje: -»Lutjebroek achter - 160

Bas-Nid-Montagne 136

Batzenburg 145

Bazerabel: hij is van - gekomen 35

Bedford(shire): to go up the wooden

hills to - 52

Beekhuizerzandzappestrand 172

de Befteling (bij -»Kutsheuvel) (-» Por-

nopark Schaamharen) 204

"Bellegem: spreken als de klokken van

-35

*Bemmel 108,110

naar de kerk witten 108,110

naar de zuidkust van -110

zeep halen voor d'r moeder in - 330

Bergé-au-Somme 136

-Bergen: -»Wouw ligt een eindje achter

-128

-Berlikum: »Wier ligt dicht bij - 309,

128

Bèrn 133

Besnijmegen 78

-Bethlehem 51

naar - gaan (want -»Jeruzalem is te

ver) 53

nach - gehen 53

sterf in -/Beth... lehem 53

Bettelheim: van -»Reichenau naar - 39

Bettenhausen 53

Bettingen 53

Bettli-Alp 53

Bever: hij komt uit het land van - (... en

is liever houder als gever) 25

Beverwyk Hills 339

Biche-en-Marchant 136

Biekbèrjean 133

"Bierbeek: hij is van - 39

Bijsterveld: baron/heer/Sint van -16

bilddorpen: oproer/donder in de - 392

"Bilderdam 39,192

een pakje bestellen bij de bode van -

392

een -se kermis houden 39,392

"Birdaard: hij is uit - 42

hij is van -»Kollum en - 42

zijn vader komt van -»Kollum en zijn

moeder van - 42

221

Bjest-Oetakker 333

"Blaasveld: hij komt van - 42

Blackberry Forest 141

Black Pantalonië 141

Blackpool 141

*Blankenberge 48

een Blankenbergse afwas/vaat 48

hij geraakt te - 48

Blasiuskapelle ( • Blazeruskapelle) 48

Blauwbaai/^Witbaai: naar - gaan 55,56

Blazeruskapelle: hij is van -48

Bleib im Hausen 156

-Bleijenbeek gaat voorop (-» Treuren-

berg) 5S

Blekeveld 152

Blijberg, Blijdegem, Blijdenberghe,

Blijegem, Blijenberg 58

iemand op Blijberg begraven 58

Blödewiesen (-> Einfachswiesen) 145

Blunderland 65

Bobbeleskont(e), Bobbels (e)kont, Bob-

belskont, Bobbeltjeskonte(n) ( Bom-

melskont) 111

Bobbersdorp 172

Bobberskonten, Bobbeskonte(n), Bobs-

konten, Boemerskonten (-• Bom-

melskont) 111

Boerefmne 114

*Boeregem: hij is van - 43

Boerenkoolstronkerabladstad 392

Boerenkoolstronkeradeelsterkarspel 392

Boerenkoolstronkeradeel 74,186,192

Boerenstronteradeel 171,192

Bois-de-Linge 335

Bois-du-Gymnastic 156

Bois-du-Nord 134,136

"Bokesmear (-• Boxmeer) 107,113

"Bokhoven: hij doet als de Maas bij - 43

Bokkeneukeradeel, Bokkeneukeveen

134,177,192

Bokkiewokkie, Bokkiewokkieland, Bok-

kiewokkiestan 75, 80

Bokselebonte (-* Bommelskont) 111

Bokwerd 172

Bollegom 182

Bolletje Drie (-• Drolletje Drie) 323

Bommelskont, Bommeleskonte(n),

Bommelskonte(n), Bommeltjeskon-

te(n), Bommerskont(en) 9,108, ui,

ii2,185,397,208

loop naar Bommelskont 111

(hij gaat) naar Bommelskont(en),

drie uren boven de hel, waar de

honden met hun gat blaffen 108,111

Bommelstad: -»Menen ligt in Bra-

bant, drie uur achter vier uur achter

het schaapshok 120

Bongo Bongo(land) 66

Bonne-Bokki, Bonnie-Bokkie (-• Bor-

nambokkio, Zuid-Bonne-Bokki) 66,

67

Boomstronkeradeel 192

Boppeta: naar - gaan 51

Bordurie, Bordurië 66

Borgerocco 148

Bornambokkio, Bornebokki(e) (-• Bon-

ne-Bokki, West-Bornambokkio) 67

Borneo 354

*Bornholm: achter - liggen 51

Borrie-Borrie 67

Boskehoe: naar - (-• Boxtehoeze) 307,

112

Boskontelawaaiberguut: naar -113

Bottegem 29

het is niet gezogen uit -s tuiter 29

hij komt van - 29

"Bottelare: hij komt/is van - 29

Botterdam: te - gedoopt zijn 29

Bounty-eiland, Bounty-strand 9, 84

Bourtangé 333

Boutenburcht, Boutenburg 193

*Bovekerke: naar - gaan 52

"Boxmeer 25,107,113

hij gaat naar - 25

222

(Wo geis-te haer?) Noa Bokesmaer

107, lij

Boxtehoeze Affekaffe, Boskehoe,

Mukkebummele) 112,113,120

naar -, het hietepiete-gangetje,

waar het netje met gekookt water

buiten hangt 333

Brababwe 70

-Brabant: -»Menen ligt in drie uur

achter -»Bommelstad, vier uur achter

het schaapshok 120

Brabostan (-*• Oost -) 9, 80

-Brandenburg 39

die Suppe ist in - gewesen 39

het is een brave -er 39

Branlinos 189

*Breesaap: naar (de) -, lelijkerds van-

gen (-• Haagse Bos) 10S, 113

*Bremen: -»Menen ligt in -»Poepen-

land, twintig uur van - 120

-Breskens Zierikzee) 113

een goed geloof en eene kurken ziel,

dan kan men te - overvaren 113

ja, met een kurk in je gat kun je ook

naar-

naar - om schijtkersekens/vlothouten

333

Briëlle, Brielle-sur-la-Meuse, Briël-sur-

Mer 333,136

Broekelo-les-Bains 140

Broeksebremen: naar -114

Brooklyn 141

"Brussel: 309,322

-•Asse ligt bij - 309

Drolleke Drie van - 322

Brutopio 83

-Buiksloot 193

naar - varen 393

buiksloterhammetje 393

-Buitenland: hij is bekend in - 43

Buffelpolder 372

Bukkebummelen (~> Mukkebummele)

320

Bullamakanka, Bullamanka 33

Bumfuck (-, Idaho) 33,399

Bunnich (am Rhein), Bunnik aan Zee

H5

Bussum [Duitse uitspr.] 333

Buttfuck (-, Idaho) 399

Buxtehude: geh doch nach -, wo die

Hunde mit dem Schwanz bellen 333

Bystervelt ( > Bijsterveld) 16

Calisota 83

Callantoeuil, Callent's Eye 136

Canarische Weilanden 353

Carmountain 141

"Cas(s)ablanca: nach - gehen 18

Champs-le-sel-sur-Mer 136

Chapeaux-sur-Mer 136

Charleroi 334,136

Château-du-Nord 136

Chat Sable-sur-Mer 334,136

Citieschannel 207

Le Clair 138

"Clichy: aller à - 204

Cloud-cuckoo-land 102

Cocagne; land van -; le pays de -

(-* Luilekkerland) 92-94,180

Col-de-Lemele 137

Coma City: naar - gaan 52

Corniche (tout près de la Panne) 153

Cornus 148

Costa Andeletica 148

Costa Bakka 148

Costa Balcon(i)a 148,152

Costa Braba/Brabo 148

Costa da Cama 148

Costa de Lemmèr 148

Costa del Ganza 148

Costa del Haya 343,148

Costa del Jardin 148,353

Costa del Kralingen (-• Krälingerwald)

346,148

Costa della Mosa 148

223

Costa del Pierre/Piet 148

Costa del Pladac/Pladaque 349,153

Costa del Platje 334, 193

Costa del Scharos 148

Costa del Slota 148

Costa del Snol 393,394

Costa del Tuyn 148,151

Costa (del) Veranda 349,357

Costa del Zolder 349,356

Costa de Nol 148

Costa di Breka/Breko 148

Costa Gene Sol 148,153

Costa Germanica 349

Costa Marcelo 148

Costa Nixa 148,153

Costa Sletta 394,207

Costa Veranda (-• Costa del Veranda)

349

Cöte-de-Brasem 137

Côte-de-lès-Mers 337

Côte-du-Lent 337

Côte-du-St. An 337

Couillopolis 18g

*Cracovie: aller à - 37

Cromenia ( > Krommenië)

Cru-de-la-Mer 137

Cuba (--> Thailand) 353,153

Dabbegat 58

ik wou dat hij in 't - stak 58

in het - zijn 58

Dakterrasia 356

"Darmstadt (-• Terbillen) 194

bericht uit -, dat er een worst op

komst is 394

er komt een pakketje van -•Maagden-

burg naar -

(ijl)telegram uit - 394

oproer in - 394

telegram uit -, er is een spoedbericht

onderweg

telegram uit -: lading verse worst in

aantocht 394

telegram uit stront voor de lading

394

Dedemshemel 194

-Deerlijk: hij komt van - 49

Delièr 333

"Den Helder 108,125, 212

een heldertje krijgen 212

naar -•Prijs-Pettelaar, drie uur boven

-108,125

Deo 353,154

Derde Hemel: in de - zijn 305,307

Destabilonië 67

Deusanvent 154

Dieman 333

Dievèr 333

Dikkelulterp 373,390,195

Diman(d) 333

Dingskirchen 377

Doetinchem [Duitse uitspr.] 333

Dom (-• Utrecht) 209

"Domburg: hij is/komt van -

(-• Achterafïië) 30

Domicilia 154

El Dorado (-• Eldorado) 89

Dreihausen am Lei 145

"Drente: Assen ligt in - 309

Driël am Rhein 146

-Drogenbos: die komt zeker uit - 39

Drolletje/Drolleke Drie (• Brussel,

Krommenie, Overschie) 322,323

Droomland 86, 87

" Drouwen: hij is van - 43

druldrie ( ^ Drolletje Drie) 323

Duckburg, Duckstad 83

Dummbach 30

"Duren is een schone stad (die aan het

-•Sparen ligt/ en blijven duren een

nog schonere/ maar >Kortrijk ligt er

zo dicht bij) 25

Dutch Corner 142

224

Easterwood 142

East Jesus 33

1'Écluse-au-pied-d'enfers 137

Eden; hof/tuin van - 8y, 99

Eendhoven 83

Eeuwige jachtvelden 88

Egmonde 133

Eigonos Balconos 352

Eimuiden 83

Einfachswiese ( + Blödewiesen) 345

Eivanhoe: naar de berg van met een

kletterparaploe 135

Eldorado 89

El Quinto Cono/Infierno 200

Elvwaar-et-Kromvwaar 333

Elysium; naar -/ de Elyzeese/Elyseïsche

velden zijn 91, 92

Emmererfschijterveen 189,195,201, 208

Enculons 189

Environs-la-maison (-• Umkebum) 154

Epscheuten (-> Hupscheuten) 45

Ergenshuizen, Ergernishuizen (-• Ner-

genshuizen) 21

Ernstdijk 210

-Erps-Kwerps 163

Faroffistan 82

Faubourg-la-Haye ( > Vorbourg-sur-

Vlièt) 137,343

Federhausen 53

Fetsjefinne (-• Futsifinne) 114

Fietermeklap 121

van ^Neukemazijl naar - 121

over Neukemazieltje noar Fiederme-

klapke goan 121

Flamoesdijk 195

Flowerdale-on-the-Beach, Flower(y)

Dale 142

Flutjebroek (-• Lutjebroek) 160, ƒ73

Fluto: hol/gat van - (-> Pluto) 383

Foetsjefinne (-> Futsifinne) 114

Forest-et-Montagne 737

Fotsjefinne (-• Futsifinne) 114

Fouilly-les-Oies 22

Foutropolis 189

Friemeltjesdijk 173

"Friesland (-> Hongarije) 38,235

aus - geht der gerade Weg nach Un-

garn 18

de Friezen zijn in het land 235

Fukkistan 80,195

Fuotsjefinne (-• Futsifinne) 114

Fürholz 146

Fürschossen am Vliet 146

Futsifinne, Futsjefinne, Futsjeveen

(-• Schuitjesveen) 107,114,126

naar Futsjefinne/ nei - (wêze) 307,114

wêr giest/silst hinne? Nei Futsjefinne

(krij/pak de keallen/baarch by de sturt

en lit se dan wer rinne) 114

Gaat-nie-meer (-»• 't Kanniemeer) 154

Gallerije 154

Gamahuchons 189

Gansdorp 83

Gardenia 351

Garewenerdijk (drie uren boven Dort)

'73

Gaskachelternijveen 173

Gassèlte 333

Gasseltenijerhoenderdoos 173

Gatsemergat 195

Gattegem 173

-Gauw ligt dicht bij ~>Sneek 109,114

"Gauweriaan (-•* Goudriaan) 33

Geendorpen: hij is burgemeester van -

16

Geenhuizen 16

een -16

jonker/mijnheer van -16

Geenland iy, 21

heer van - 37

heer Zondervan uit -•Nergenshuizen

in - 23

225

Geisbach am Issel 146

Gekhuizen 30

Gekkem: hij is van -30

Geloven: -»Menen ligt dichtbij - achter

-•Lichtenvoorde bij het -»Hörgerbör-

ger bosje waar de heksen met vlees-

spijlen dansen 120

Gémert, Gémèrt-sur-Pêl 332,333,137

Gènnep, Gennep-au-bain-sur-Meuse

137

Gerboerderzand 210

de -Gesloten steen 115

naar - 335

Gewesten der Gelukzaligheid 92

Ginderland 67

Go-ès 333

-Goudriaan: hij is van - 31

Gran Balconia 352

Gran Tuinaria 353

"Gravesend bus 62

's-Gravezandé 333

Grazonië 353

Greenlander 30

"Greifswald: sie stammt nicht aus

Nimwegen/ ^ Schenkendorf, son-

dern aus - 27

Gribbelhuizen: de brandweer van -174

Grimberg(en): van - komen 43

Groet 333

Groezbekistan 80

"Grootebroek: hij komt van - (maar

Lutjebroek komt eerst) 44,160

Grösbach 146

Gwakkiemakkieland 68

Gychem $8,115

mijnheer van - 5$,335

naar -, om nieuwe noten 58,335

van - gaan 58,335

"Haagse Bos (-» Breesaap) 115

ga naar het -, met je matje 335

ga naar het dan kun je lelijkerds

zoeken 335

krijg een rolberoerte in/door het -,

iedere boom raak 335

loop het - in en kom er nooit meer uit

n

5

naar het lelijkerds vangen 335

Hadboevedorp 337

Hagistan 81

"Halen: hij is van -17

Halfway 142

Hal, net achter de voordeur 356

"Hammersmith: he has been at - 40

Hamsterdam 182

Hanglullerbroek 395

Happekutterveen 196

"Hardenberg: zij zijn van -17

"Harderwijk 17,22,23,28

hij is in - geboren en in -»Spaarndam

grootgebracht 37,22,28

hij is van - 37, 23,28

Hard Labour's Valley 142

Harpel aan Zee 345

- Hastings: he is none of the - sort 43

Haviogum: naar -116

Hedel: hij heeft de ziekte van - (meer

haar op z'n zak dan op z'n schedel) 48

HeerJanJezusGodverdommedam

(-• Herejezusveen) 188,196

's-Heer Johannes van Kastijgebroeders-

kapelle (--• Sint Ranselriemenpa-

rochie) 1/4,184

Heiligenwald 146

-Helmond: hij komt van - 35

Hemstetten 146

Hendrik-Ido-Godverlaten-Jezus-Tering-

Ambacht 188,196

Herejezusdam 396

Herejezusdreef 397

Herejezusjansdam 396

Herejezusveen (-> HeerJanJezusGod-

verdommedam) 30,373,196,397

zaal ->Strontzicht in - 396

226

*Heythuysen: dat is van - 212
Highmade 142
High Moor 142
Highsand Sap(pe)lake (-> Sappezand-
Hoogemeer) 142
Hiksliksloterveer 171,174
Hillywood Zwollywood) 142
"Hilversum: hij is een -mer 4g
Hinterdummsbach 30, 80
Hintergarten (-» Bad -) 353
Hinterhausen 156
Hinterhuglhapfing 80
Hinterkuhdreckshausen 80,178
Hinterniedertupfenhausen 80
Hintertupfingen 80
Hobbeldebobbeldepade 174
Hobbeskont 197
"Hoboken 108,116
naar - om een vaantje/ om keien 108,
116

-, waar de boeren stront koken 116
Homolowakije: hij komt uit - (-* Nich-
tenstein, Nigtevecht, Utrecht) 197
Hompekurkerstrekgat 197
Hondsbommelerkont 111,177,197,208
Hondstronteradeel 177,10)7
"Hongarije 18
aus -»Friesland geht der gerade Weg
nach Ungarn 18
eten als een Hongaar 18
het is daar in-18
iemand naar - zenden 18
"•Sint-Reinuit heeft het bewind over
Hongerijen 18
prince de Hongrie 18
Hoogenhuizen (» Hupscheuten) 44,

162

zij is een madam van - 44
Hoog-Polië 68
Hooker of Holland 142
Hopel aan Zee 345

Hörgerbörger bosje: -»Menen ligt dicht-

bij -»Geloven achter -»Lichtenvoorde
bij het - waar de heksen met vleesspij-
len dansen 120
" Houthem: hij komt van - 26
"Hout-s'i-ploüt, Hout-s'i-ploüt-et-les-
bains-de-pied, Houtsiplout, Outsiplou

164

in/naar Hout-s'i-ploüt 164
Huftershoek 44
Hupfalderadeel 174
Hupscheuten: de freule van -
(-»Hoogenhuizen) 45

(freule/madam) Van Epscheuten 45
Husseindhoven 78
Hutjeprut 375,1go
Hutsefluts 175

Huutkercke (-»Uitkerken) 23

ile-de-Kampè 137
Imamsterdam 77
Irgendwo am -»Nirgendwo 22,135
Itralië ( » Bajès, Norwegen) 68

Jaarwedde 210
Jalullebad 198
Jerkwater 33
-Jeruzalem: naar -»Bethlehem gaan
(want - is te ver) 53
Jezusjansdam 396
"Jousumburen 26,27
de boerin is niet van - maar van
»Knijphuisterburen 26,27
hij is niet van - (maar echt van
-»De Knipe) 26,27
Juicerlake 142
Juinen 9,171,175
Juliaville-sur-Mer 137

Kaap de Grijp 26

op zijn -s te koop 26

naar - varen 26

- spelen 26

227

volk van -26

Kaap Kont 52,198

achter - verdwijnen 52,198

achter/voor - gaan 52, 198

ankeren achter -52,198

bij - voor anker gaan 52,198

voor - liggen 52,198

Kakanië, Kakanien 198

Kakhuiskloof 68

Kakkeboebieland 68

Kalbassen, Kalebassen: het land van -

68, 69

dat/het is gebeurd in het land van

Kalebassen (waar de leugens op de

bomen wassen) 68, 69

in het land van Kalbassen, waar de

honden met hun gat bassen 68

"Kalis 18

naar - gaan/moeten 18

over - thuiskomen 18

zij kmisen de straat tussen - en

-•Sint-Reinuit 18

Kalisbeemd, Kalisdijk, Kalishoek 18,19

heer van Kalisbeemd 18

Kamp Chinees: naar -, drinken water

Europees 116

*Kanegem: ge komt uit - zeker? 165

't Kanniemeer (-• Gaat-nie-meer) 354

Kapingedam 78

Kartassen (-• Kalbassen) 69

Katholië 69

"Katwijk: naar - om turf 116

Katwijk-sur-Mer (-• Quartier-du-Chat-

sur-Mer) 137

Keiberg: hij is van - 31

"Keiem: van - zijn 45

Keienberg, Keienburg, Keiendaal, Kei-

endijk (-• Keiberg) 33

Kerkdorp IJ6

Kethel-et-Spalande ( Auvergé) 336, i}8

Kethél-sur-l'Auvergé 336

Keyberg (-* Keiberg) 33

Kijfhoek: hij is een heer van - 45

Kikkerbilscha 177

Kingswood 142

Kinkeldam 31

"Kinrooi: hij is van - 49

Kissen 54

Klappenburg 35,37,40

hij is van - 35,40

hij is/komt van Snapland en gaat

naar - 35,37

-Kleef 26,27

hij is van de familie Van - 27

hij is van -, hij houdt meer van de

heb, dan van de geef 26

hij komt (uit het land) van - 26

hij komt uit het land van Kleven 26

Kleidorp 177

Klein Mokum 283

Klein-Zanikem (-• Kletsenstein) 36

Kletsenstein 36

Kleven (-> Kleef) 26

Klondijksteradeel 83

Kloothommelsga 198

-Kloppenburg: te - komen35,40

Knebber-de-bebber: naar het land van -

waar de mensen vleugeltjes hebben

117

Kneutebeke: het is van - 45

Kniephuuzen ( ^ Knijphuizen) 27

Knijphuisterburen 26,27

de boerin is niet van •Jousumburen

maar van - 26,27

hij is van - 27

-Knijphuizen/Kniephuuzen: hij is

van - 27

-De Knipe 26, 2y

hij is niet van ^Jousumburen, maar

echt van -26,27

van - zijn 27

Knoldijsradeel 74

Knuppel aan de Greppel 177

Knuppelerveen 178

228

Koeboerebiggesloot 177, iy8

Koebruinebigge(n) sloot 177,278

Koekangé 233

Koepoeperadeel 277,178

Koeterwalië 69

Koetjeboe (-» Scheetjeboe) 107,117,177

naar - 117

Kokanje (-» Cocagne) 94

K0ked0r 157

-Kollum 42

hij is van - en -»Birdaard 42

zijn vader komt van - en zijn moeder

van -»Birdaard 42

Kollumerpompsterzwaagsterveenster-

houtsterheide iy8

Komen: -»Menen ligt verre van - en

dicht bij -»Kortrijk 120

Kommerkerke 19

Kommersbonten (-»Bommelskont) 222

Kontebonk 199

Kontenlikkersgat 199

*Kontich, Konticht ( * Maarssen) 109,

117,199

achter Kontich wonen ook mensen

109,117

doe de deur achter uw Konticht 127

Koog aan de Greppel 178

Koolstronkerabladstad 74

"Kortenaken: te - uitkomen 19

*Kortrijk (-» Duren, Sparen) 19,120

het zijn heren van - 29

-»Menen ligt dicht bij - 220

-»Menen ligt verre van -»Komen en

dicht bij - 220

Kötzschenbroda 5

Kraai-Elzen 179

Krahwinkel 279

Kralingerwald (-»Costa del Kralingen)

146

"Kranenburg: op - zetten 40

Krelingerwald (-»Kralingerwald) 146

Krimpen aan de Greppel/ aan de Hori-

zon/ in de Kou 178

"Krommenie: Drolletje Drie van - 222

Krommenië (-»Cromenia) 233,249

Kuhblake, Kuhdorf 227,178

"Kuilenburg 59

hij is naar - 59

- is zijn voorland 59

Kukel aan de Greppel 178

Kulgarije 64, 69

Küssnacht: nach - gehen 293

Kut aan de Zaan 199

Kutdorp, gemeente Kotshol 299

Kuthuizerveen 200

Kutjekrabbeveen 299

Kutjeneukemerhei 171, 200

Kutjepoep 189,299

Kutjewinkel 200

Kutkachelveen 290

Kutkammerije 64,299

Kutkammerveen, Kutkrabbedijk, Kut-

krabberadeel, Kutkrabberveen, Kutje-

krabbeveen 299

Kut op Veen (-» Kuttekoven) 199

Kutschurkendam 200

Kutsheuvel: de -»Befteling (bij -)

(-»Pornopark Schaamharen) 204

Kütsjefinne 224

-Kuttekoven (-* Kut op Veen) 165, 200

Kuttemeroog 200

Kwikkelberghe: zij is een madam van -

Lac-de-Box-sur-Meuse 138

Lac-de-Brielle (zo'n achthonderd kilo-

meter van Parijs) 236,238

Le Lac-de-Loèt 238

Lac d'Issel/Yssel 238

Lac-Uddèl (-» Uddel am See) 238,247

Lago de Brielle 249

Lago di Bergumo 249

Lago di Breka 249

Lago di Kago 249

229

Lago di Otèrlo 349

Lago di Piko 149

Lago di Sneko(s) 149

Lago di Spartèl 149

Lago Mièrda 149

Lago Patowoldo 149

Lake Horny 200

-Laken: naar -(kermis) gaan 52

Lakenstad: naar Betje Veren in - gaan

Verenburg) 53,55

Lakenstraat(je) (-•Wolstraat) 53,55

naar het Lakenstraatje in Verenburg

gaan 55

naar koes je de mieren in het Laken-

straatje gaan 53

Landslake 143

-Landuit: heer van - 20

"Langdorp/Langeberg/Lankom: van -

komen 45

Lange -»Lakenstraat 53

Langerac, Langerac-sur-Issel i}8

Lankom (-• Langdorp) 45

Lanzjeliel 333

"Lapsclieure 165

Lassiemalullie 200

"Latem: van - zijn 46

"Lauwe?: drie keer - is nog niet warm

309,118

-'Ledegem 54

ik ga naar Liggem en trek -»Rollegem

over mij heen 54

naar - gaan 54

naar Leêgem, onder -»Rollegem 54

tussen Leêgem en -»Rollegem 54

"Leermens: hij is om - gekomen (met

het ene been in het asgat en met het

andere aan het hek vast) 31

Leeuwenbekberghelling 377

Legnano: andare a - 40

"Leiden: -»Mare ligt bij - 109,119

"Lekkerkerk: van - zijn 46

Lelijkendam 49

van - zijn 49

zij is van -»Schoonhoven afgevaren en

te - aangekomen 50

"Leêgem (-• Ledegem) 54

Lettele City 343

Leugegem 36,37

dat komt van ^Waregem, maar is te -

gebeurd 36,37

het is te -»Waregem gebeurd en te -

verteld 37,37

hij komt van - 36

Leutegem: hij is van - 42

Leuteren: de bakker van -118

-Leuth: naar sokken stoppen 118

Lexvodsen: naar - en over -»Potterbolli

weerom (-> Likfotse) 108,118,125, 200

"Lichtenvoorde: -»Menen ligt dichtbij

-»Geloven achter - bij het -»Hör-

gerbörger bosje waar de heksen met

vleesspijlen dansen 120

-Liggem (-» Ledegem) 54

Lijpiestan: hij komt van - 81

Likfotse: naar -, waar de boeren de kip-

pen jotsen (-* Lexvodsen) 108,118,

200

Likmeholsteradeel 200

Lillo: hij komt van - 365

Lillyville 143

Limbabwe, Limboektoe, Limboland,

Limbo-land, Limbo land, Limbour-

gondië, Limland 9,70

"Lippelo: van - komen 46

Lithoyen-sur-la-Meuse 138

La Lochem 333

Löckebömmele (-»Mukkebummele)

320

Lodi: andare a - 59

Loemboembia 70

"Loenen: hij komt uit/van - 36

Loeren (aan de Hor) 179

Loètte 333

-Lombok: naar -119

230

Longfielderbattle, Longfield on the

Beach 143

Longshort 143

Long Tree City 143

Loo am Rhein 146

Lookdune, Look Hill Beach 143

Loopegem: van - hebben 46

Loopse Pik 201

Lord's Moor 143

"'Lotenhulle: ge zijt toch nie van -165

Lotophagen: land der (-» Lotuseters) 94

Lotuseters: land van de - 94, 95

"Lovendegem: iemand op - begraven

59

Luilekkerland (-» Cocagne, Winjewan-

je) 9, 89, 92-94,303,180

Lukkebummel(en) (-» Mukkebumme-

le) 320

Lulbroekerstront (» Verneukschoten)

389,203,209

Lullebroekieshaven 201

Lutjeberenbroek 160

"Lutjebroek 44,359-362,168, ij8

hij komt van Grootebroek, maar -

komt eerst 44,160

- aan de Greppel 160,178

- achter ^Baslevanje 160

Lutjeputje 160

Lutjewinkel 359

Luy(e)leckerlant (-> Luilekkerland) 93

-Maagdenburg: er komt een pakketje

van - naar -•Darmstadt 394

-Maarsbergen (-» Maarssen) 337

-Maarssen (-» Kontich) 309,337,119,

203

achter -/- »Maarsbergen wonen

ook mensen 309,337,339

gezicht op -! 339

Mafkezersluis 32

Magerhal: het is een heer van - 20

Maisons-d'Ela 138

-Makkum: naar - moeten (-» Portugal)

201,204

-Maldegem: van - zijn/komen (-> Zot-

tegem) 32,34

Maniakka 70

"Mannekensvere 166

"Mare 309,119

- ligt bij -»Leiden 309,339

- ligt over de berg 339

-Marken: naar -»Urk naar -»Murk naar

- toe 108,127

Meer van Hiernève 155

Meingarten (-» Bad -) 353

Melk en Honing: Land van 96

-Menen 309,120

aan - bindt niemand zijn paard 120

hij is (burgemeester) van - 120

- en -»Missen begint met dezelfde let-

ter 320

- ligt dicht bij -»Allewinde en verre

van -»Wareghem 120

- ligt dichtbij -»Geloven achter -»Lich-

tenvoorde bij het -»Hörgerbörger bos-

je waar de heksen met vleesspijlen

dansen 120

- ligt in -»Brabant, drie uur achter

-»Bommelstad, vier uur achter het

schaapshok 120

- ligt in -»Poepenland, twintig uur

van -»Bremen 120

- ligt in Vlaanderen 309,120

- ligt verre van hier 120

- ligt (verre van -»Komen en) dicht bij

»Kortrijk 320

- vergaat dikwijls in -»Missen 120

mer Rouge: traverser la - 206

Middelaarse Zee 355

Mierlo de Janeiro 149

Millhill, Millmountain 143

Misère-en-Salmiac 335,138

"Miskom 213

het is van - 233

231

zijn huwelijk is van - 223

Missen 120

-•Menen en - begint met dezelfde let-

ter 220

-•Menen vergaat dikwijls in -120

Möckebömmele (-* Mukkebummele)

120

Moffrika 9,71

Mokum Reis 283

Mollegem: naar - zijn 59

Mollengijs 59,277

naar het feest in - gaan/trekken 59

te - gaan wandelen 59

Mollenland: naar het - zijn 59

Mongazon 155

Montagne-au-Mer (-» Mont Mare) i}8,

149

Monte Craailo 149

Monte Forte 149

-Montfort: een mond opzetten zo wijd

als-37

Mont Mare (-» Montagne-au-Mer) 149

"Moskou: naar - stenen kuisen 120

Mukkebummele, Mukkelebummelen

( > Affekaffe, Boxtehoeze) 120

naar Mukkebummele (waar de

honden met hun konten blaffen)

2 20

Mulderup 60

"Munsterbilzen: een Munsterbilzer ker-

mis houden 40

Murk: naar +Urk naar - naar -»Mar-

ken toe 208,227

Musreed 237

Naargeest 182

Nabbegat (-» Dabbegat) 58

Nachbarhausen 256

Nassauplein: naar ->Balkonië, bereik-

baar met de haringkoets vanaf het -

152

Nederoveropperonder 179

Nederveen: naar - 207,121

"Neede: Nee is hier twee uren vandaan

121

-Needham: he is on the high-way to -

Needlewick 143

Nergenshuizen 9,27, 20-22,279,255

- boven -»Rikketik 22

heer van - 22

heer Zondervan uit - in -»Geenland

22

val onder de tram naar - 22

van -»Niks naar - 22

Nergensville (H>

Nergenshuizen) 22

Neuhinterobersauerkrauthausen am

Rhein 235

Neu-Kauf, Neu-Kaufer Seen 146

Neukemazijl 121,202

over Neukemazieltje noar >Fieder-

meklapke 121

van Neukemazijl naar -»Fietermeklap

222

Neukersdijkje: -»Apekutveen/Apekut-

te(r)veen aan het - 234,277,296,290

Neukië 2 or

Neuschanz (-» Bad -) 245

Neuzegem: hij komt van - (-»Terneu-

zen) 49

New Fun, New Joke 143

Newyorkistan, New Yorkistanis 81

Nichtenstein (-• Homolowakije, Nigte-

vecht, Utrecht) 22,297, 202

hij komt uit/van - 22, 202

Niederbach 146

Niemandsdorp 178

Nieuw Emmercompascuum 209

Nieuw -»Jeruzalem 96

Nievéranc, Nieveranche, Nieverans-les-

Bains, Niverance 155

"Nigtevecht: hij komt uit/van - (-» Ho-

molowakije, Nichtenstein, Utrecht) 22,

297,202

232

Niks: van - naar -»Nergenshuizen 21

-Nimwegen: sie stammt nicht aus

-/-• Schenkendorf, sondern aus

-»•Greifswald 27

Nimwegen am Waal 146

Nipperwegen: naar -, waar de hanen

met hun gat kraaien 108,121

Nirgendshausen 155

Nirgendwo: -»Irgendwo am - 22,335

Nirwana 97, 98

Niverance (-• Nieveranche) 355

Nobiskroeg: hij is naar de - 59

Nod: I'm going to the land of - 52

Noeneuzen: naar -, waar ze vraagschot-

ten verkopen 108,121

-Noorwegen 213

hij kijkt als een bok in - 213

- zit in de lucht 213

Noplaceville 21

Norwegen (-• Bajès, Itralië) 68

Noyon-au-bord-d'Whale 138

Nukjebummelen ( > Mukkebummele)

120

Nutskutteradeel 186,199, 202

Oberkirche am See 146

Oberniederbumsbach 192

-Ochtrup: naar - om pispotten te bak-

ken 122

noar Opstrop hen, pispotte bakken

122

Oegwabibië (-• Okwambibië) 71

Oehoeboeristan 81

Oelewapperadeel 180

Oetjepoe: naar - 107,122

Oirsbekistan 81

Oisterbach am Rhein 146

Okwambibië (-• Oegwabibië) 73

Ollandistan 77, 78

Ollewievenkoekangen, Oudewijven-

koekangen 180

Ommelegom: hij komt van - 32

Ooloken: naar mollen vangen 122

Oost-Begonië 71,180,203

Oost--»Brabostan 80

Oostkutteren 180,183,399

Oost >schubbekutteveen 72,180, 202

Ooststronkeradeel 72, 203

Oostwapperzand-Buiten 72,180,203

-Ootmarsum: naar - pispotjes wassen

122

Opstrop (-•Ochtrup) 322

Osterbach am Niederrhein 146

"Oudenaarde: hij is van - 27

Oudewijvenkoekangen (-*• Ollewieven-

koekangen) 180

Outsiplou (-»Hout-s'i-ploüt) 164

-Overschie 122,323

Bolletje Drie uit - 323

Drolletje Drie van - (ken je die?) 322,

323

druldrie van - 323

Polleke Pie van Over-de-Schie 323

Paalgraag 203

Paillardesiropolis 389

-Pampus 124

naar -, lollepotten bakken 324

naar -, om een aap te drillen; als je

mee wil mag je z'n staartje optillen 324

naar pap eten 324

Pantalon-du-Sud (-• Südhose) 138,147

Pappelendam 181

Paradijs op aarde 99

Parijswijk 155

Payhim 334,143

Peppel aan de Greppel 378

Perpète-les-oies 22

Pétaouchnock 22

Peu-Chemise i}8

"Philippine: naar - om mosselen 124

Pic-le-Bain 139

"Pielkwierum: naar - om kantkoek 124

Piepenbroek: naar - zijn 60

233

Piere deux 139

Pierenland 60,177

in het - zijn 60

naar het - gaan/verhuizen 60

Pierlepon 203

Pietjepatjepoe: naar - (klapstaarten

plukken) 107,125

Pimperzele 174

"Pittem: hij is naar/ zit in - 60

Plattebeurs: te -»Poverendijke, in het

huis - 22

Plattegem 174

Plattenberg(er) 48

Platzenbourg am Rhein 146

Playa del Balcona 150,152

Playa de(l) Hiero 150,155

Playa de 1'homme de fer 350

Playa del Linge 135,250

Playa del Zanddijk 149

Plompardije, Plompendorp, Plomphui-

zen 32,33

hij komt van Plompardije/Plomphui-

zen, niet van -»Scherpenisse 32,33

van Plompendorp/Plomphuizen ko-

men/zijn 32

Pluimendijk: naar - gaan 54

Plumpumperaveen (-• Baalderdam) 171

Plurkenkerke 46

Pluskut 203

Pluto (-> Fluto) 181

het is daar zo donker als in 't hol van -

181

(hij is naar 't) hol/gat van -181

-s hemel/hof/kamer/poel/rijk 181

"Po-Ebene: überschwemmung der -

204

Poepeloerekapelle 203

Poepenland 71,120

-»•Menen ligt in twintig uur van

-*Bremen 120

Poepgeilstradeel 201, 204

Poepjanknor 10,204,209

Poerpetjinkie 181

Poet China 144

Pokomoko 125

Pont-au-Dimen 139

*Poortuga(a)l ( + Portugal) 204

Pornopark Schaamharen (-• De -•Bef-

teling (bij -^Kutsheuvel)) 204

Port d'Almère 139,141

Port-du-Sable 139

*Po(o)rtuga(a)l (-• Makkum) 204

een brief schrijven naar Portugal 204

Naar Portugal gaan 204

Portugaalse vijgen 204

Portugalsbriefje 204

Potterbolli: naar -»Lexvodsen en over -

weerom 108,118,123,200

-Poupehan: hij komt van -166,167,

205

Poverendijke: te in het huis -^Platte-

beurs 22

Poverland 22

Prentenpielemansga 205

Prijs-Pettelaar: naar drie uur boven

-•Den Helder 108,125

* Pruis-Pommeren 108,125

loop naar -, klitsen bakken 325

naar vliegen vangen met een mus-

senklem 108,123

Pruttentuin: naar om een aap te

vlooien 126

Puccini 150

Pulau Kapok, Pulau Kasur 54

berlayar ke Pulau Kapok 54

naar Pulau Kapok gaan 54

Pummeldam 205

Purmereutel (-* Rotjeknor) 182

Put,-Putte34,49,60

het is een lang eind van Put 49

van ^Zottegem naar Put gaan 34,49,

60

234

Quartier-Castor 139

Quartier-du-Chat-sur-Mer (-•Katwijk-

sur-Mer) 137

Quartier-du-Nord-sur-Mer 339

Quartier-sur-Mer 235,339

Ravensbrück-les-bains 139

Redbank: to have a visitor from - 206

Reetketelpikkumerschans 189,201, 205

Refocity 205

"Reichenau: van - naar ^Bettelheim 39

Renessee Beach 132,

Renesse-sur-Mer 140

Reo 253,354,156,357

Ridderquerque 144

Riesberge 146

Rikketik: -»Nergenshuizen boven - 21

Risbergé 333,146

(La) Rochelle 133

Rockangé-sur-Mer 140

Rocky Mountains 144

-Rode Zee: een goeie schipper vaart ook

door de - 206

Roelofarendsknurfjesveen 182

-Roermond: van - komen 37

"Rollegem (-• Ledegem) 54,55

ik ga naar Liggem en trek - over mij

heen 54

naar - gaan 55

naar Leêgem, onder - 54

tussen Leêgem en - 54

Rompslomperadeel (-• Baalderdam)

182

Rondhuizen 356

" Roodeschool: opoe van - is over 205

"Roodkerk: het is feest in - 205

"Roosendaal 309,128

als je -»Wouw aan je gat/rug had han-

gen, dan zou je niet naar - verlangen

128

-»Wouw ligt (een uur) achter - 309,

128

Rose Valley 144

Rot-his-bone: he is gone to - 61

Rotjeknar, Rotjeknor (-» Purmereutel)

182,183

op z'n Rotjeknors 183

Rotpokke(n)weer 183

"Rotterdam: hij is naar - 61

Rottersadam 78

Round-the-house (-» Rundhausen) 356

Ruhland 53

Rundhausen (am Thür), Rundumhau-

sen (-* Round-the-house) 9, 80,156

-Rusland 55

naar - gaan 55

slapen als een Rus 55

"Rustenburg: naar - gaan 55

Saalbach-Hintergarten 353

Sachsenheim 147

Saint-Corniche 153

Saint-Ekene 140

Saint Martin-sur-Mer 140

Saint Pierre-sur-Mèr 140

Saint-Souterrain 156

Saint Troë 140

San-de-Luté 333,140

Sankt Ockem (zo'n 850 kilometer ten

noordwesten van Innsbruck) 140,147

Sankt Odenrude 337

San Pietro del Poro 150

Santa Forta al Mare 150

Santa Porto 339,350

Santa Vorda 350

Sappezand-Hoogemeer (-» Highsand

Sap(pe)lake) 337,342

"Sassenheim: even naar - 206

Schaamlipperveen, Schaamlipstradeel

203, 206

Schalkcity 343

Schalkeroord: van - zijn (--• Vosmeer)

33

Scheetjebeen/Scheetjeboe: naar - drol-

235

letje begraven, mag jij het kistje dra-

gen (jij met je tanden, ik met m'n

handen) (-» Koetjeboe) 307,337,126

-Schelde: voorbijgaan/passeren gelijk

de - voor -»Antwerpen 43

Scheldorado 93

Schenkendorf: sie stammt nicht aus

-»Nim wegen/-, sondern aus »Greifs-

wald 27

"Scheipenheuvel: hij komt van - 28

" Scheipenisse 32,33

hij komt van -»Plompardije/Plomp-

huizen, niet van - 32,33

van - komen 33

Scherperije: het is daar in - 22, 64

Scheurterp aan de IJssel 183

Schevekerktorenpolder 183

Schiebroèck 333

Schinkenhosesee 147

Schippekutteveen (-» Schubbekutsluis)

206,207

Schlaraffenland (-»Luilekkerland) 94

Schnickelsville, Schnickelwasser am

Ahr 207

"Schoonhoven: zij is van - afgevaren en

te -»Lelijkendam aangekomen 50

Schubbekutsluis (-»Schippekutteveen)

399,206, 20J

Schubbekutte(r)veen (-» Oost -) 23,202,

206,207

"Schuiferskapelle: naar - gaan 213

"Schuitjesveen (-» Futsifinne) 107,126

naar -107,126

Wêr gean jim hinne? Nei Skütsjefm-

ne 326

Schurkije 64,72

Schweinhundië 71

-Sebaldeburen 126

ga maar klontjes hoal'n in Seballebu-

ren

ga naar - en leer het apendrillen 126

hij gaat naar - en om

naar -, apen drillen 126

Selderieknollerveen 74

"Semmerzake 167

Seven Mountains 344

"Seville: to learn manners in - 43

Sexloos 203, 207

Shakamaka (-> Sjakamaka) 72

Shangri-La 100,101

Shitsville 208

Siebenhausen 147

* Sinaai, Snaai 127

naar Sinaai om een zwarte kraai 127

mager en taai als de kalveren van

Snaai 127

Sint-Biggenklooster 377,184

Sint Herejezus in 't Veen, Sint Hereje-

zusveen (-»Herejezusveen) 397

Sint Ranselriemenparochie (-»'s-Heer

Johannes van Kastij gebroederskapel-

le) 184

Sint-Reinuit: zij kruisen de straat tussen

-»Kalis en - (-» Hongarije) 18

Sint Stuifzand: loop voor -184

Sint Suïcidega 184

Sint-Tintelingen 185

"Sint-Truiden: loop voor - 184

Sjakamaka, Sjekkamaka (-»Verraplus)

72

> 75

ik ga niet naar 'm toe, al was het de ko-

ning van Sjakamaka 72

naar Sjekkamakka vertrokken zijn 72,

75

Skütsjefinne ( » Schuitjes veen) 126

Slet en Sleur, Slet op Geul 207

Slimbroek: hij is van - 33

"Snaai (-»Sinaai) 127

Snapland: hij is/komt van - (en gaat

naar -»Klappenburg) 35,37

"Sneek: -»Gauw ligt dicht bij - 309,114

Snurkenstein: van - gaan 55

Snutphen 182

Soif 140

236

Soleil-et-Breugèl 140

South Lake City 144

"Spaarndam 17, 22, 28

hij is in -»Harderwijk geboren en in -

grootgebracht 17, 22, 28

men is daar in - 22, 28

Spachembourg, Spachenburg 140,147

*Spannum: het gaat bij - om 213

Sparen 23,25

-»Duren is een schone stad, die aan

het - ligt 25

men vaart door het - naar -»Vollenho-

ve 2

3

Spijkcity, Spike City 144

Spruitjes sluis 74

Square Mountains 144

Staartjesveen 107,12J

Stads Anaal 207

Stadskutkanaal 207

"Stampersgat 158,397, 208

uitzicht op - 208

* Steenwij k: men zal u naar - zenden

213

Steindorf in der Nähe von Basel 147

Stillenburg 185

Stoepe 156

Stoke City 57

Stompwijk-City 343

Stonecity 144

Stootwijk: naar - rijden 393, 208

Stroe [Duitse uitspr.] 333

Strompelhorst 185

Strontbobbeleskonten 111, 208

Strontemmerveen 395

Stronthoop, Stronthoopcity 208

Strontkluiteradeel 208

Strontzicht: zaal - in -»Herejezusveen

396

*Stroobos: naar - gaan 55

Stumsdorf: aus - kommen 38

Stuphause 356

Sturtsjefinne: wêr giest do hinne? Nei -

127

Subsidié 64

Südhose (-» Pantalon du sud) 138

Sukkeldam 185

Sunny mountains 144

Surimaribo 72

Susaote (-»Zuzaaten) 128

Süss am See am Reichsbahn (-» Sweet

Lake City) 344,147

Suzaote (-• Zuzaaten) 128

Sweet Lake City (-> Süss am See am

Reichsbahn) 144,147

Takatoekistan 82

Takki-Takkiland 9,73

Takki-Takkioerwoud 73

taupes: Íe pays/royaume des - 59

Terbillen (-> Darmstadt) 208

"Ternat: hij komt van - 50

-Terneuzen: hij komt van - ( Neuze-

gem) 50

El Terrassa, Terrassië, Terrasso, Terraz-

za-di-plaza-om-di-hoek-ja 156

Ter Weksel 176

Tesselini 150

Teudderen/Teutteren: hij komt van -

47

Teutereweuteren: hij is/komt van - 33

Teutteren (-» Teudderen) 47

Thailand (-+ Cuba) 353,157

Thull am See 147

Thushavn 157

"Tiel: naar daar kun je leren toveren

127

Tièl, Tièl-aux-Bains 333,140

Tietj erkstrakutteveen, Tietkutteradeel

209

Tilbabwe 70

"Timboektoe: van hier tot 73, 74

Tjakiewakkieland 73

-Tongeren: over - rijden 37

Toolsreka 337

Transandijvië 74,202

237

Trapportalia 157

Tre Montane, Tres Montes (-»Trois-
montagnes) 140,150
"Treurenberg (-»Bleijenbeek) 61
hij zal op - niet begraven worden 61
op de - begraven worden 61
Trifouillis-les-Oies 22
Trillehei: van - komen 47
Tripscity 144
Troismontagnes (in de buurt van Ame-
ronges) (-»Tre Montane) 140,350
Trollendonk 185
La Tropica 149
"Tuil: hij is van - 33
Tuinesië 9,353

tuyterkerken (-->• Uitkerken) 23
Twello City 343
Tzatzikistan 82

Uberzjain 333
Uchelain, Uchelin-les-Bains 333,140
Uddel am See (-» Lac-Uddel) 147
Uilendonk: hij is naar - 61,177
"Uitert ( > Utrecht) 23
-Uitgeest: het is een -er 41
"Uithoorn 47
ik kom niet uit - maar uit de -»Zwij-
gerstraat 47
zij is van - 47
Uitkerken (Uitjeskerk, Uitkerk, Uitker-
ke) 23

tot Uitkerken komen 23
Ukkelebeumele (-»Mukkebummele)

120

Ukkepukkel 186
Ulicotain 333
Umhausen 356

Umkebum (-» Environs-la-maison) 354
-Ungarn (-* Hongarije) 18
-Urk: 108,110, i2j
naar -»Attapoepoe (vlakbij -) 110
naar - naar -»Murk naar -»Marken
toe 108,127

Utopia 102,103
-Utrecht (-»Homolowakije, Nichten-
stein, Nigtevecht) 23,397, 209
een -enaar draagt zijn broek ach-
terstevoren 209
een Uitertse reis 23
hij is bij de poort van Uitert aange-
komen 23
hij komt van - 209
hij komt van achter de Dom 209
van - naar -»Vollenhove gaat niet
gemakkelijk, maar van Vollenhove
naar - heeft men het voor de wind

van - zijn/komen 209

Uutkercke (-»Uitkerken) 23

Vaginaveen 209
Vandaalusië 83
Vechelles a la rivièra 150
Végelles 333
Veranda 157
Verderopdam 83
Verdwaaldwij k 182
Verenburg: naar het -»Lakenstraat) e in
- gaan (-» Lakenstad) 55
Verneukschoten 201,204, 209
Verraplus, Verrepas (-» Sjakamaka) 74,

75

naar Verraplus/Verrepas (vertrok-

ken) zijn 74

Verveluwe 186

Verweggistad 83

Verweggistan (-»Afgelegerije) 9, 64, 77,

79, 82, 83,175

Vierhoeksteeg: naar - gaan 56

Village-de-la-Tête 141

Village-du-Pin 141

Villa Veranda/Waranda 157

-Vlaanderen: -»Menen ligt in - 109,120

Vlep 337

"Volendam: het/hij is een Vollendam-

mer 41

238

-Volewijk (-» Vollenhove) 213,214

de schuit wil naar - 214

de stuurman van -214

een abonnement op de - hebben 213

naar (de) - varen 214

Vollendammer (-» Volendam) 41

-Vollenhove (-• Volewijk) 23

het is daar - 23

men vaart door het -»Sparen naar - 23

van -»Utrecht naar - gaat niet gemak-

kelijk, maar van - naar Utrecht heeft

men het voor de wind 23

Vorbourg-sur-Vliét (-» Faubourg-la-

Haye) 137,141

"Vosmeer: van - zijn (-* Schalkeroord)

34

-Vrekhem 28

hij komt uit het land van - 28

van - komen 28

-Wachtebeke 214

haar vent/vrijer woont te - 214

Wacht-een-beetje is ook een dorp 214

we zitten in- 214

Wageningue 133

Waikickamoocow 13

Waldhausen 147

Walhalla 104,105

Walking Dick 201

"Waregem 36,37,120

dat komt van maar is te -»Leuge-

gem gebeurd 36,37

een -se waarheid 37

het is -s waar 3 7

het is te - gebeurd en te -»Leugenem

verteld 36,37

het is te - gebeurd en te -»Zottegem

bekendgemaakt 37

hij is van-37

-»Menen ligt dicht bij -»Allewinde en

verre van Wareghem 120

"Warmond: het komt (niet) uit - 214

Warmonde 333

Water Counts Lake 144

-Wateringen: de katjes zijn naar - 214

"Waterland 215

de waterlanders komen op de dijk 225

daar komen de waterlanders 215

Wauweldam (-» Kletsenstein) 36

Weeps 137

Wein am Rhein 135

Weitfortistan 82

-Werken is een slechte parochie en ziek

zijn is een slecht ambacht 215

-Werkendam: over - naar de hemel 215

West--»Bornambokkio 67

-Westerwolde: daar zit - aan de lucht

215

Whoop Whoop 13

Wielewalen: naar het land van de -

waar de apen dansen 128

-Wier ligt dicht bij -»Berlikum 109,128

Wijchen City 143

"Wijshagen: hij is van - 34

Wijzegem 34

niet van »Zottegem, maar van - ko-

men 34

wij zijn niet van -»Zottegem, maar

van - 34

Wingiewangie (-> Winjewanje) 75

Wingwangwokkieland 75

Winjewanje: hij komt uit - (-» Luilek-

kerland) 75

Winshots 144

Wipkerk aan de Kromme Veght 210

Wippe(n)stein 55, 210,211

van - gaan 55, 210

heer Van -211

Witbaai/»Blauwbaai: naar - gaan 55,56

Witlofferveen 74

Witte Doelen 56

Witte -»Lakenstraat 53

Wladimirparochie 184

Wobbelkonterveen 211

239

Woelderop 210

Wolkenkoekoekstad, Wolkenkuckucks-

heim 102

Wolstraat: naar Kaatje in de - gaan

(-» Lakenstraat) 53

Woobridge 144

Woop Woops 13

Wopinokkio, Woppenokkio 75

"Worms 61

naar - varen 61

to be gone to the Diet of - 61

"Wouw 109,128

als je - aan je gat/rug had hangen,

dan zou je niet naar -»Roosendaal ver-

langen 128

- ligt een eindje achter -»Bergen 128

- ligt (een uur) achter -»Roosendaal

109,128

Wynewaenge -»Winjewanje 75

Yout si plou ( > Hout-s'i-ploüt) 164

Zandvoort prés de la mer, Zandvoort-

sur-Mer 130

"Zandwerven: hij is naar - 62

Zevende Hemel: in de - zijn 105

Zevenhutten 186

"Zevergem: hij komt van - 38

"Zichen-Zussen-Bolder 167

Zielenland 62

"Zierikzee (-»Breskens) 128

een -enaar gezien/ op zijn rug heb-

ben 128

naar - om vlothouten 128

Zjeemèr 133

Zjoere 333

Zjunnep sur la Meuse 237

-Zoerle-Parwijs 168

Zoetenaaie (-»Zoutenaaie) 169

Zorghoek 24

hij leeft/woont in - 24

te - geraken 24

-Zottegem (-»Maldegem) 30,32,34,37,

49> 6°

het is te -»Waregem gebeurd en te

- bekendgemaakt 37

niet van maar van -»Wijzegem

komen 34

van - naar -»Put gaan 34,49, 60

van - komen/zijn 34

wij zijn niet van -, maar van -»Wij-

zegem 34

-Zoutenaaie 168,169

Zuid--»Bonne-Bokki (-»Bonnie-Bok-

kie) 66

Zuurstokkeradeel 186

Zuzaaten 128,129

(ga maar) naar - 128,129

heer kump vaan Zuzaote 129

ik ben vanmiddag naar - 129

Zwaandam 83

Zwammerzoeloe y6

Z wij gerstraat: ik kom niet uit -»Uit-

hoorn, maar uit de - 47

Zwijgland: van - komen 38

"Zwijndrecht 41

van - hebben/komen 41

zij zijn van - 41

Zwijnsdorp 177,187

Zwollywood (-»Hillywood) 145

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->