P. 1
Bourdieu en de Kansenongelijkheid in Het Onderwijs

Bourdieu en de Kansenongelijkheid in Het Onderwijs

|Views: 118|Likes:
Published by Jip Pulles

More info:

Published by: Jip Pulles on Jan 20, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/20/2012

pdf

text

original

h e t

h o o f d s t u k

Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs
Guido Deraeck

H

et is toeval dat een breed maatschappelijk en politiek debat over het Vlaamse onderwijslandschap gevoerd wordt, nu de Franse socioloog Pierre Bourdieu onlangs is komen te overlijden. Hij heeft een groot deel

van zijn oeuvre gewijd aan de kansenongelijkheid in het onderwijs.

Niettemin vormt dit een welkome gelegenheid om hier een aantal empirische basisgegevens uit zijn onderzoek voor te leggen. Het gaat inderdaad niet langer op om de focus van de onderwijsvernieuwing eenzijdig te richten op pluralisering van het onderwijssysteem, zoals voorgestaan door VLD-voorzitter De Gucht op basis van een discours over het al dan niet invoeren van lessen zedenleer in het vrije onderwijsnet. Het is veel dringender - zowel naar aanleiding van het op stapel staande gelijkekansendecreet van onderwijsminister Vanderpoorten als van de onderwijsrondetafelconferentie - dat het debat zou gaan over de invoering van reëel gelijke onderwijskansen voor álle leerlingen. De stellingnamen van ACW-voorzitter Rombouts en van SP.A-voorzitter Janssens terzake liggen volledig in de lijn van de onderzoeksgegevens van Bourdieu, zoals hieronder zal blijken. Om gelijkheid van kansen in het onderwijs te kunnen waarborgen, dient bij de verdeling van de basismiddelen dan ook allereerst rekening gehouden met de achtergrond van de leerlingen. De enig toetsbare parameter hiervoor vormt dan het opleidingsniveau van de ouders. Dat criterium is, zowel volgens het ACW als volgens de SP.A (waarbij trouwens ook CD&V-onderwijsdeskundige Luc Martens zich aansluit), het enig bepalende voor de

achterstand die een kind oploopt. Bij de verdeling van de 1,9 miljard euro voor het basisonderwijs wordt nu geen rekening gehouden met de sociaal-economische achtergronden van de (ouders van de) leerlingen.

Guido Deraeck was na een functie als leerkracht beroeps- en technisch onderwijs in het Brusselse tussen 1980 en 1992 verbonden aan het Pedagogisch Bureau van het NSKO. In 1989 promoveerde hij in de sociale wetenschappen aan de KUBrabant (Tilburg) op een proefschrift over ‘Levend Leren. Vormingsconcept voor Alternerend Onderwijs’. Tijdens een korte tussenpauze was hij, in 1987, nationaal onderwijsverantwoordelijke in het ACW. Nadien werd hij docent aan de Sociale Hogeschool Heverlee en het Hoger Instituut Gezinswetenschappen Brussel. Sinds 1996 is hij ook voorzitter van het (lokaal) non-discriminatie-overleg voor het basisonderwijs van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, dat vanaf het schooljaar 2002-2003 overgaat in het gelijkekansenbeleid.

h e t

h o o f d s t u k

spelen volgens sociale klassen verschillen qua Van geaggregeerde in de filosoBourdieu een belangrijke rol bij leefstijl. Als minder bevoorrechten beweren.waarvan ze slachtoffer blijven beleidsmaatregelen op het vlak van onderverraden. Ook hier maatschappelijk interessante posities verwijst hij uitvoerig op de uitsluitingsmechanisdeeld worden. geen radicale breuk in zijn politiek door de hogere klassen geaccepteerd willen engagement. De laatste jaren. Niet enkel leefstijl. En als ze het dan toch probemen die. De dominante klasse reeds de kiemen van zijn politieke analyses en beschouwt haar eigen leefstijl en smaak als rechtstreeks engagement. want ze steeds in het onderwijssysteem laten gelden. Hoe hoog de verwachtingen van zwakmaatschappelijke groepen ten aanzien van de school ook zijn. worden doorgaans toch door hun schamele ondanks de vele politieke inspanningen en afkomst . kwam hij vooral in de Cultureel kapitaal. allicht de Hiermee verruimt hij duidelijk de pogingen nieuwe goeroe van radicaal links in Frankrijk van andere sociologen om voor geworden. aldus opleidingsniveau spelen ook steeds het doorBourdieu. een cruciale rol spelen. Doen ze dat de mechanismen van sociale ongelijkheid. klaringsmodellen aan te reiken. moeten ze maar hun gedrag verandu monde (in 1993) – een kanjer van meer deren. doorgaans blijft ze een bron van zware collectieve ontgoocheling: “voorgehouden als een soort land van belofte schuift de horizon ervan verder op naarmate men aan die einder tracht te geraken”. bij het Algiers (jaren zestig) bekleedt hij van sociale ongeop afstand houden van lagere sinds 1981 de leerstoel sociololijkheid. Naast het cultureel kapitaal en het wijsdemocratisering. ants et leurs études (1964) bevatten met La maar ook smaak van mensen schept distincReproduction (1970) en La Distinction (1979) tie én distantie. Met de publicatie van La misère worden. De decemberstade juiste.22 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs BOURDIEU: OVER ONGELIJKHEID VAN KANSEN EN UITSLUITING Op 23 januari ll. maar tegelijkertijd ≥ Guido Deraeck vormen van ongelijkheid vermag men niet vergeten dat hij Cultureel kapitaal. eind twintigste eeuw. ’’ h e t h o o f d s t u k . zoals sommigen door de anderen. Ze hoeven enkel de leefstijl van de dan 1. via niet. gie aan het beroemde Collège de De rol die ondermeer leefstijl France. overleed de Franse socioloog en maatschappelijk geëngageerde intellectueel Pierre Bourdieu. levert dat niet per se succes op. Zijn eerste werken speelt bij sociale reproductie is het centrale Sociologie de l’Algérie (1958) en Les étudithema van La Distinction.400 bladzijden – wijst hij nogmaals op dominante groepen te imiteren. zich nog ren. ring. na Sartre. klassen. meer dan veertig jaar lang socioleefstijl en smaak Niet alleen stelt hij vast dat logisch onderzoek verrichtte. leefstijl en smaak spelen belangstelling door zijn publieke optreden volgens Bourdieu een belangrijke rol bij het tegen het neoliberalisme en de mondialisein stand houden van sociale ongelijkheid. Nog steeds. In die zin was hij. zeker vanaf de Franse nationale stakingen van december 1995. reproduceert de school ongelijk- heid. maar hij toont tevens fie aan de universiteit van het in stand houden aan dat die verschillen. en wil die ook doen aanvaarden kingen van 1995 vormden. dan moeten ze beseffen dat ze geen tal van getuigenissen van mannen en vroudeel kunnen uitmaken van de wereld waar wen over hun difficulté de vivre.

Van generatie op generatie zet gir). de (klassieke) klassenstrijd wordt tegelijkertijd Na een breuk met Aron richtte hij een eigen verlegd naar een strijd binnen bedrijven. is en culturele distinctie en distantie verder. gepubliceerd in tal kunnen wijden aan het onderzoek naar van tijdschriften .schreef Bourdieu in zijn ’’ h e t h o o f d s t u k . Zijn bijdragen over het wordt. Vernieuwend er hem toe om het tot dan gangbare antroin zijn analyses is dat hij aantoont dat cultupologische structuralistische model (van reel kapitaal. Arbeiderskinderen geven meer kans aan mensen vertrok hij in 1955 naar Algiers beschikken niet met een gunstige sociale herom er les te geven aan de over het noodzakekomst. Arabisch huwelijk en over sociaDe reproductie van (sociale) le veranderingen. laboratorium op (Centre de sociologie gezinnen. volgens Bourdieu. heeft hij daarom indrukwekkende lijst artikels . zoals Allicht omdat Bourdieu zelf niet uit een kanssommigen hem graag noem(d)en. Maar culturele praktijken en het schoolse systeem. veroorzaakt ongelijkheid vormt het belangrijkste thema door de industrialisering van Algerije. Als hij dan later. waar hij filosofie studeerde. Liber. beroepsgroepen. Die strijd om macht en privilegies onder leiding van Raymond Aron. hij lang niet de geïsoleerde socioloog. Raisons d’arijker posities. leefstijl en smaak als machtsLévi-Strauss) op de helling te zetten. Niettemin kon hij doordringen voor bepaalde posities. het Atlantiques. noemde Bourdieu zelf anti-intelbroken zijn. ‘Juiste sieke academische loopbaan in ≥ Guido Deraeck relaties’ en ‘juiste manieren’ zijn geboorteland te verkiezen. Zo blijkt bij gelijke geschiktheid lectualistisch. mechanismen van uitsluiting en (kansen) ongelijkheid. en blokkeles) alsook ‘uitgaven’ als eigen collections ren vaak zelf een mogelijke uitweg naar kansverpakt (Le sens commun. steeds weer meer kans te maken dan die uit In plaats van onmiddellijk een verdere klasde zwakkere milieus. verder de wordt op vele fronten tegelijk gevoerd.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 23 lopen maatschappelijke traject en vooral de afkomst een grote rol. organisaties. de persoon die afkomtot de befaamde Parijse Ecole Normale stig is uit de hogere maatschappelijke lagen Supérieure. Geboren in 1930 in Denguin (een afgelegen dorp in de Pyrénées Bovendien geven. in het zuiden van Frankrijk. européenne) en bracht een eigen tijdschrift De meeste kanslozen hebben geleerd hun uit (Actes de la recherche en sciences sociaeigen kansloosheid te aanvaarden. dat precies door het onderwijs REPRODUCTIE VAN etnologisch onderzoek in hoog aangeslagen ONGELIJKHEID Kabylië. sociale en culturele kapitaal toch nog steeds waarvan de meeste inwoners boeren waren) de doorslag in een samenleving waar de bracht zijn vader het van koehoeder tot zogenaamde kansengelijkheid formeel een gemeentelijk bediende. Naast een rijk gezin en milieu kwam. Tevens verrichtte hij taal.zowel in het een groot deel van zijn sociologisch oeuvre Frans als in het Engels. Het milieu waarin hij feit is en waar de standenstructuur zou dooropgroeide. leidden van Bourdieus onderzoekswerk. Faculteit van Sociale Wetenlijke culturele kapischappen. hoogleraar zich zo een gelijkaardig patroon van sociale wordt aan het befaamde Collège de France. Terug in middelen gebruikt worden om voorrechten te Parijs bestudeerde hij nadien als socioloog verdedigen. vanaf 1981.

waarbij het zowel om cultuurgoederen kan gaan (boeken. Kinderen van ouders met een hogere opleiding hebben beduidend meer kans op een positieve schoolloopbaan. ’’ h e t h o o f d s t u k . volgens Bourdieu.in samenwerking met Jean-Claude Passeron . Het gaat volgens hem niet louter om economisch kapitaal. La Reproduction en La Noblesse d’Etat (1989) .Les Héritiers (1964). maar instituties van symbolisch geweld. Dit vloeit voort uit de voordelen die mensen al dan niet kunnen halen .ondermeer in het onderwijs . wat de reproductie van dominantie betreft. dankzij een directe omgeving die rijk is aan cultureel kapitaal en dank zij specifieke investeringen van de ouders (in de cognitieve ontwikkeling van hun kroost. Vooral wilde hij de ongelijke kansen . Zijn wereldwijde doorbraak dankte hij zeker aan de Engelse vertaling (van 1984) van wat velen zijn hoofdwerk zijn gaan noemen: La Distinction. SOCIOLOGIE VAN HET ONDERWIJS De school en het onderwijssysteem spelen een bijzonder belangrijke en centrale rol in het sociologisch werk van Bourdieu. de sociale wereld pas goed (be)grijpen als men een analyse maakt van het achterliggend kapitaal.uit de sociale netwerken waar ze gebruik van kunnen maken. Naast dit cultureel kapitaal heeft Bourdieu het ook over sociaal kapitaal. schilderijen…) als om het behalen van een maatschappelijk gewaardeerd diploma of het bezitten van een adellijke titel.mee de democratiseringsbewegingen in het onderwijs in Frankrijk vanaf de jaren zeventig beïnvloed hebben. Hoewel zijn analyses . bezittingen of tegoeden. Volgens het onderzoek van Bourdieu hangt de schoolcarrière grotendeels Volgens Bourdieu zijn scholen helemaal niet neutraal. literatuur. media en kunst. Vooral met wat kan beschouwd worden als een onderwijskundige trilogie . CULTUREEL EN SOCIAAL KAPITAAL ≥ Guido Deraeck af van het cultureel kapitaal dat kinderen van hun ouders geërfd hebben. een meesterstuk.op basis van hun maatschappelijke positie . stelde hij zich niet tevreden met een uitleg over ongelijke kansen op basis van verschillen in motivatie en aanleg. In de betekenis die Bourdieu eraan hecht. blijft tot op vandaag nog steeds en nog vaak ongelijkheid in kansen hardnekkig Men kan. Op tal van domeinen verdiende hij zijn sporen: naast culturele onderwerpen. Vandaar dat hij de term cultureel kapitaal invoert. De school is namelijk. is dit kapitaal niet te herleiden tot geld.en de globale sociale ongelijkheid blootleggen door de vele mechanismen te ontmaskeren die ze in stand houden. ook gegevens rond verwantschap. De belangrijkste thema’s liggen echter vooral op het terrein van de stratificatie van de samenleving en de rol die de cultuur daarin speelt.24 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs meer dan veertigjarige loopbaan een dertigtal sociologische werken. Bij het zoeken naar verklaringen voor de grote verschillen in schoolsucces tussen kinderen uit diverse sociale lagen.geeft hij de redenen aan waarom vooral jongeren uit sociaal zwakke milieus onvoldoende succes hebben in het (lager en secundair) onderwijs en bijgevolg niet kunnen doorstromen naar het hoger onderwijs. ondermeer ook het stimuleren van hun motivatie om te (blijven) presteren).

De ervan. Als hij later aan La ≥ Guido Deraeck fen bijgevolg niet dat ze vanaf Reproduction werkt. wijs als systeem de ‘best verborgen’ oplossing begrippenarsenaal . sociaal dominante categorieën. dat precies aldus Bourdieu. Mensen die deze onderwijs bijdraagt tot de sociale stabiliteit overdracht ondergaan.het In die mythe (van zogenaamde gelijke kansen) opleggen van bepaalde culturele betekeniszijn ook de verliezers gaan geloven. De dominante maatschappelijke lagen blijven namelijk hun overheersende positie binnen het brede maatschappelijke veld consolideren. ziet hij dat de lagere school reeds minder Het onderwijs de scholen helemaal niet neukansen krijgen. eigen aan de dominante klasse . noodzakelijke culturele kapitaal. ’’ h e t h o o f d s t u k . arbeiderskinderen niet beschikken over het Net door dergelijke zelfbeschuldigingen. opgenomen in La misère du monde – dat precies de mensen die in het onderwijs mislukt zijn. maar symbolisch geweld.op een Reproduction wordt dan ook gezegd dat het geniepige. blijft het onderwijs de indruk door het onderwijs hoog aangeslagen wordt. maar hij voegt eraan toe uit de lagere sociale strata wel opklimt op de dat de sociale rechtvaardiging van tal van maatschappelijke ladder dat het onderwijs op machtsmechanismen precies gebaseerd is op iedereen gericht is. zelf beweren dat het hun eigen schuld is. van generatie op generatie gereproduceerd. Van alle leerkrachten – dat het onderwijs bewerkstelligt zelf mogelijke oplossingen die niet op hun achtergrond en de legitimering samenlevingen tot dan toe ontbehoeften afgestemd is. zegt hij dat het onderculturele betekenissen .Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 25 vinden die zelfs legitiem. Volgens Bourdieu blijft de ongelijkheid echter zodat deze laatste die als legitiem ervaren. In zijn analyse van toen vertrekt hij nochtans want iedereen wordt toch op dezelfde wijze van de idee dat scholen wel in de mogelijkonderwezen en volgens dezelfde toetsen en heid verkeren om verschillende maatschappenormen beoordeeld.taal. verhulde wijze. Zelf zien ze niet reproduceert niet traal zijn en instituties zijn van in – evenmin als hun ouders en enkel sociale ongelijkheid. en seerd is op democratische en meritocratische overeind. In La sen. men van betekenissen op aan andere klassen. wekken dat iedereen dezelfde kansen krijgt. In die zin beweert hij – ook veel later in Les exclus de l’intérieur. hebben het geweld van de samenleving die enkel in schijn gebavan die machtsverhouding niet eens door. Reeds in Les Héritiers toont Bourdieu aan dat omdat ze ofwel te dom ofwel te lui waren. Het is precies deze kleine het versluieren van onrechtvaardigheid en groep van door het onderwijs geselecteerde willekeur en dat die helemaal geen sociaal en aan zijn normen aangepaste personen die rechtvaardige basis bezit. woordkeuzen. Door symbolisch de mythe van de gelijke kansen hardnekkig geweld legt de dominante klasse eigen systeweet in stand te houden. wikkeld hebben om de overonderwijscanon blijft maar al te dracht van macht en voorrechzeer afgestemd op interessen en ten mogelijk te maken. Kinderen uit lagere lijke lagen met elkaar in contact maatschappelijke klassen besefte brengen. Bovendien gebeurt deze overdracht . In feite breidt hij Webers theorieën over gezag en legitimering uit via het concept Het is niet omdat een beperkt aantal mensen symbolisch geweld.uit de middenklasse en is.

aldus Bourdieu.≥ ook centraal aandacht te besteGuido Deraeck teem. maar bewerkstelligt zelf de legitimering ervan. sluit ’’ h e t h o o f d s t u k .of elitezowel wat betreft de mindere kansen van kinscholen waar succes gegarandeerd is. Naast die klasse is hierdoor onoverbrugbaar. is dat niet enkel het onderwijs an sich dat bepaalt kinderen uit kansarme milieus niet eens meer of kinderen al dan niet (mis)lukken. precies omwille van de groten van hele groepen leerlingen voldoende tere herkenbaarheid .26 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs principes. Het onderwijs reproduceert niet enkel sociale ongelijkheid. De ouders overwegen om via het onderwijs maatschapzijn namelijk sterk in het ontwikkelen van pelijk hogerop te komen. De kloof tussen cultuur .van wat er in de scholen onderwede cultuur van leerlingen uit zwakmaatzen wordt. maatschappelijke of etnische dering en betrokkenheid van de afkomst is. om het even wat hun aan degelijke affectieve omkaheid van de ouders. is het Het gevolg hiervan. kan het als kunnen wel degelijk resultaten dacht voor prestadusdanig de normen van de geboekt worden. voor speciale (affecbevindingen van Bourdieu hieromtrent zijn tieve en cognitieve) aandacht voor hun falenniet nieuw. Het zijn precies ouders uit sterke sociale breed aanvaard door de kinderen . die blijft bepalen wat relevante kennis is en Daar waar – vaak op kleinschalige basis – welke de geldige standaarden zijn. Dit neemt echter niet weg dat het onderwijs Volgens Bourdieu is het de dominante klasse emanciperende effecten mogelijk kan maken. de kinderen. den aan de leefwereld van subEffectieve scholen Omdat het onderwijs pedagogiculturen en etnische groepen.door de dominante tot hun recht te laten komen. aparte inspanningen leveren om te voorkomen dat scholen hun opleiding laten volgen. De (vroegtijdige) strategieën om succeservaringen te bevordeselectie van leerlingen op sociale basis is zelfs ren. Temeer reproductiefactor wijst Bourdieu ook op het daar de meeste ouders uit de dominante feit dat ouders uit de hogere klassen extra lagen hun kinderen vaak in andere. Het reproducerend element blijft schappelijke milieus en die van de dominante in het onderwijs sterk aanwezig. Daardoor scholen pogingen doen om in hun curriculum beheerst ze ook het schoolsys. Maar de rechtstreekse bepaalt zelf dat leefstijl en smaak van de culbetrokkenheid van ouders uit cultureel hogetureel dominante groepen de enig geldige is. Effectieve ties gekoppeld zogezegde algemeen geldende scholen zijn deze waar aandacht wordt aan degelijke affectieve omkadecultuur aan alle leerlingen voor prestaties gekoppeld wordt ring en betrokkenopleggen.en hun strata die gemakkelijk kiezen voor het laten gezinnen . maar blijven halsstarrig aanwezig. re kringen is veel sterker dan van ouders uit waardoor het er niet in slaagt om capaciteizwakkere milieus. Met andere woorden. zijn deze waar aansche autoriteit bezit. De geven van extra lessen. Het onderwijs ouders. De keuze voor privé. hun kinderen op school zouden mislukken. Onderwijs dat niet voldoende afgestemd is op belangen en interessen van bepaalde PEDAGOGISCHE AUTORITEIT VAN bevolkingsgroepen leidt steeds weer tot HET ONDERWIJS beperkter schoolsucces en geringere kansen. deren uit kansarme autochtone milieus als die van kinderen uit etnische minderheidsgroepen.die er het slachtoffer van zijn. aldus Bourdieu.

Volgens van de elite over te nemen.zelfs vooraan in acties tegen eenzijheid te duiden. vaak Monde (van 25 januari 2002) blijkt dat bij gelijke geschiktheid voor een over zijn werk. Hij toont tevens aan dat in een Bové en Suzan George (vicesamenleving waarin formeel voorzitster van Attac) in Le kansengelijkheid bestaat. In dat verband heeft sociale klimmers uit maatschappelijk zwakkeBourdieu het ook over een ‘diversification des re milieus nog steeds minder kans maken. slaat op diens bijdrage aan de discussie over ook (en vooral) via het schoolsysteem. culturele ongelijkheid. door leefstijl en smaak gaans niet geholpen worden. ook (en vooral) via het maatschappelijke strata.v. den. na 1995. Zo was hij. aanvaard te doen afstand houden van de lagere naar aanleiding van zijn overlijworden. Juiste relaties en dito manieren tillen hefbomen om de cognitieve ontwikkeling van personen met gunstiger sociale herkomst hun kinderen mee te helpen stimuleren gemakkelijker over carrièredrempels. smaak als de juiste centrale rol spelen bij het op 2001). Precies het sociale en culturele kapitaal blijft Voor zwakmaatschappelijke milieus blijft de ook dan weer de doorslag geven. Nog steeds weet de dominante klasse haar leefstijl en Hoewel de betekenis van Bourdieu vooral smaak als de juiste aanvaard te doen worden. Omdat dit onderwijs feitede verschillende maatschappelijke lagen lijk collaboreert met de cultuur van de domiwordt telkens weer benadrukt. zijn inzet en zijn engagement bepaalde functie . Bovendien ontbreekt sche groepen hiervan vaak het slachtoffer het die ouders vaak aan mogelijkheden en zijn. heel van La Distinction. De rol die zij spelen bij de jaren zijn belangstelling hiervoor in een veel sociale reproductie is ook het centrale thema ruimer perspectief.de (weinige) vervolgens de cirkel. Uit tal van school bovendien een vreemd milieu waar ze onderzoeken blijkt b.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 27 niveau en toetsbare ervaring . is succes niet Bourdieu hebben ze hiervoor te weinig geldig automatisch gewaarborgd: de afstand tussen cultureel kapitaal. blijft de school voor kansarmeIN EEN RUIMER PERSPECTIEF re ouders haast onbereikbaar.bij een zelfde opleidingsbijzonder lovend. de commentaren van José schoolsysteem. en dan vooral de Het zijn precies dit cultureel kapitaal en de bemiddelende rol van het onderwijs in de eigen leefstijl en smaak die een belangrijke rol handhaving ervan. Niet voor niets waren. filières’.in samenwerking Bourdieu een eigen verklaringswijze toe aan met de vakbonden en nieuwe sociale bewevroegere sociologische pogingen om ongelijkgingen . Wat het instandhouden actief in zijn verzet tegen het ongebreideld van deze sociale ongelijkheid betreft. plaatste hij de laatste (blijven) spelen in het in stand houden van sociale ongelijkheid. maar Bourdieu wijst er fenomenen (zie ook: Pour un haar leefstijl en tevens op dat die verschillen een mouvement social européen. Niet alleen verdige mondialisering en globalischillen maatschappelijke strata ≥ Guido Deraeck sering en voor een bundeling van elkaar qua leefstijl en van sociale krachten tegen deze Nog steeds weet de dominante klasse smaak. voegt neoliberalisme en stond hij . Respectievelijk: “Il avait ’’ h e t h o o f d s t u k . nerende groep door die te legitimeren en te reproduceren. omdat ze hierbij door de school zelf doorMet andere woorden. dat stijgers uit etniweinig zicht op hebben.

maar ook van actie. cultureel en onderwijsgebied. zei hij in een deren aan de unief dan in 2002. BREED MAATSCHAPPELIJK DEBAT. Ook wat de interview aan Le Monde (in 1992) is “la possidoorstroming van allochtone leerlingen naar bilité et la nécessité de l’intellectuel critique”. van Zola tot Sartre. De spiraal van achterstand aan de ring. zijn. maar waarbij hij stamt uit de jaren zestig en zeventig en dat er vooral oog had voor “theorie die gebaseerd sindsdien toch wel duidelijk pogingen onderwas op een grote culturele. Bovendien beseft men maar deur” (zie ook: Science de la science et al te zeer dat reeds vanaf het basisonderwijs réflexivité. Scientifique. et de première granbijzonder pover. Tegenover kijkt naar de gebrekkige doorstromingscijfers het stilzwijgen van de politieke klasse riep hij van kinderen uit arbeidersmilieus naar de unide intelligentsia voortdurend op tot mobilisaversiteit: in 1968 waren er meer arbeiderskintie. Men wees tegehet onderwijs mogelijk te maken. OOK BIJ ONS In 1993 ontving hij de médaille Wat zijn visie op het onderwijs In 1968 waren er meer arbeiderskind’or van het beroemde Franse betreft. betwijfelen velen dat deren aan de unief Centre National de Recherche zijn stellingen vandaag nog voldan in 2002. En verder: “Il n’y a pas de démocratie effectiondanks inspanningen voor zorgverbreding ve sans vrai contre-pouvoir critique. Niet voor niets stond hij kinderen uit zwakmaatschappelijke milieus dan ook voorop in de strijd tegen de uitwasminder kansen hebben om zich positief te sen van het neoliberalisme en de mondialiseontplooien. onder meer vanuit een breed op te zetten ‘Europese sociale beweging’. en onderwijsvoorrangsbeleid. 2001). vormen van hoger onderwijs betreft. en de overheersing van het “commerciële. Nochtans lijkertijd ook op zijn verdiensten om. die is zeker niet geslaagd als men aal. Hij weigerde een keuze te maken tussen basis groeit voor velen telkens weer aan tot wat hij bestempelde als mondialisering die feitelijke achterstelling én tot een continu een onderwerping betekende aan de wetten achterblijven op de maatschappelijke ladder. “Wat ik blijf verdedigen”. filosofische en nomen werden om de democratisering van antropologische basiskennis”. als prakkomt Bourdieu op vele van zijn oorspronkelijtiserend socioloog volgens de (Franse) tradike bevindingen uit de jaren zeventig uitvoetie.28 Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs aussi une pédagogie qui permettait aux gens de se mettre en mouvement” en: “Une grande perte pour toute une génération de chercheurs”. als een noodzakelijke stap naar verder doorgedreven universalisme. ≥ Guido Deraeck universalisme’. een man van wetenschap. Men kan prees voor de vernieuwingen die inderdaad zeggen dat zijn empihij in het Franse sociologisch risch materiaal grotendeels onderzoek binnenbracht. waarbij men hem doende relevant zijn. tussen te komen in rig terug in zijn analyses in La misère du het publiek debat. Wat de democratisering in ons land lijkheid van zwakmaatschappelijken op sociaangaat. zoals rond de kansenongemonde. de resultaten L’intellectuel en est un. In die zin is hij tot zijn dood het ‘linkse geweten van de Franse linkerzijde’ gebleven. dat steeds weer het tegenovergestelde is van wat De analyses van Bourdieu omtrent kansenonmen praktisch op universeel vlak als cultuur gelijkheid in de globale samenleving en voorbeschouwt”. Niettemin pleitte hij voor ‘meer al de moeilijke startpositie van kansarmen in ’’ h e t h o o f d s t u k .

daar centrale aanzoals Bourdieu het ook zijn hele leven aangedacht wil aan schenken. voorhouden . zonder dat men zou dateren uit de jaren zeventig. zijn de gegevens van sprekend in dat scholen waar de ouders beter Bourdieu meer dan de moeite (intellectueel) gesitueerd zijn.zoals uitgewerkt door onderwijsover pluralisme. waard om er mee in opgenomen ≥ Guido Deraeck een lagere betoelaging zullen te worden. want uit lichte verschuiving van middelen.in ieder geval de enige invalsDe strijd mag niet langer gaan over levensbehoek in de Vlaamse rondetafelconferentie die schouwing. Met de moeite waard om er mee in opgeGucht . Dat is reeds geruime tijd een kan zorgen voor reële gelijkheid in de scholen. Ze vormen wel degelijk de kern van de mag met andere woorden niet gaan om een huidige en toekomstige discussies. gaat het slechts om een gesloten envelijkheid produceren en de bestaande ongelijkloppe van 75 miljoen euro. ook vandaag nog. maar leerlingen. op een totale heid reproduceren.5 miljard euro. ke kansen in het onderwijs dit het centrale thema moet zoals ACW-voorzitter Rombouts worden van de te voeren politieen SP. Veel meer dan de krijgen.is het debat rond gelijBourdieu durven we zeggen dat nomen te worden. diëren.A-voorzitter Janssens ke discussies. zoals in een het hele systeem durft aan te pakken. Het wordt. hun waarde Eigenlijk mag men niet langer scholen subsibehouden.zoals om gelijkheid van kansen vanaf Bourdieu meer dan gewenst door VLD-voorzitter De de basis te garanderen. gepasseerd station. Concreet betekent dit dat scholen blíjft inhouden. Pas dan is er enige kans Binnen het brede discussies over pluralisme in het op een heroriëntering van ons onderwijsdebat dat vandaag aan de onderwijs en het al dan niet schoolsysteem. Het gelijkekansenprobleem kan inderdaad niet Nee. maar om recente gegevens blijkt maar al te duidelijk een herverdeling van het globale onderwijsdat dit onderwijs ongelijkheid van kansen pakket. binnen het huidig breed-maatschappefundamenteel opgelost worden zodra dit lijk debat zijn de stellingen van Bourdieu niet decreet goedgekeurd is. Eigenlijk betekent het zomaar te typeren als minder relevant omdat huidige voorstel enkel dat men kansarmen in een groot deel van zijn empirisch materiaal Vlaanderen wel wil bijstaan. Bij de bijdrage van De Morgen (Bourdieu en basisverdeling dient dan ook rekening gehouBourdiable) van 26 januari 2002 beweerd den met de afkomst van de leerlingen. De ongelijkheid verminHet is dan ook te hopen dat het gelijkekansderen is véél fundamenteler dan het debat endecreet . onderwijsbegroting van 7. Zoals het thans voortoond heeft – niet langer systematisch ongeligt. ven in die zin. Het onderwijssysteem mag – minister Vanderpoorten . met een hoger percentage aan leerlingen uit ’’ h e t h o o f d s t u k . zijn de invoeren van zedenleer in het daad eindelijk mogelijkheid is gegevens van vrije onderwijsnet . waarbij er indergang is.Bourdieu en de kansenongelijkheid in het onderwijs 29 het onderwijs evenals het belemmeren van kansarme milieus een betere omkadering (en een positief georiënteerde schoolcarrière blijbetoelaging) moeten krijgen dan andere. Met een gesloten Binnen het brede onderwijsdebat dat vanfinancieringsenveloppe houdt dit vanzelfdaag aan de gang is.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->