P. 1
ojec blad2011dec-2

ojec blad2011dec-2

|Views: 7|Likes:
Published by Oscar Schrover

More info:

Published by: Oscar Schrover on Jan 27, 2012
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/27/2012

pdf

text

original

ojec Periodiek

jaargang 26 | november–december 2011

Beweging — uit het bestuur Begroting Er is altijd iets opbouwends te doen—o Jec-conferentie Vertrouwen en samenwerking herbevestigd Verslag reis naar Oost-Turkije Column rabbijn Shimon Evers | column Ruben van Zwieten

1

Afbeelding omslag: Turkije, de kerk Mar Yakub in het oude Nisibi

De fotos bij het artikel van Wieringen zijn door hem gemaakt. Foto's van het artikel over de ICCJ maakte Pieter Goedendorp.

Colofon

OJEC Periodiek is een uitgave van het Overlegorgaan Joden en Christenen in Nederland en verschijnt twee keer per jaar. Het blad richt zich op de eigen achterban en verder op iedereen die geïnteresseerd is in de dialoog tussen joden en christenen in Nederland. Het OJEC is uniek in Nederland, omdat het een onafhankelijk, neutraal platform vormt, bestaande uit vertegenwoordigers van zowel joodse als christelijke zijde. OJEC Periodiek wil niet vanuit één ‘hoek’ vertrekken, maar beide partners van de dialoog een plek bieden om hun stem te laten horen en met elkaar in gesprek te gaan.

Vriend/Vriendin van het OJEC als u dat nog niet bent! De gevraagde bijdrage is minimaal € 25,- per jaar, te voldoen op ING-bankrekeningnummer 52 89 250 t.n.v. Stichting Overlegorgaan Joden en Christenen (OJEC) te Enschede, o.v.v. OJEC Vriend(in). Als ‘gewaardeerd lid’ betaalt men jaarlijks € 50,- en als ‘geëerd lid’ € 100,-.
redactie

Bert Schüssler Leo Mock Ria Kemper
a angesloten instellingen

design

Oscar Schrover, Ansgar design info@ansgardesign.nl
adresgegevens

Golstraat 23 7411 BN Deventer telefoon: 06-53998400 email: info@ojec.org website: www.ojec.org

Bij het OJEC zijn de volgende instellingen aangesloten: Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap; Portugees- Israëlitisch Kerkgenootschap; Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom; Vereniging van Nes Ammimers; Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI); B. Folkertsma Stichting voor Talmudica; Katholieke Raad voor Israël; Protestantse Kerk in Nederland (PKN); Bond van Vrije Evangelische Gemeenten; Christelijk Gereformeerd Deputaatschap voor Kerk en Israël; Algemene Doopsgezinde Sociëteit.

abonnement en betalingen

Als Vriend of Vriendin van het OJEC ontvangt men het PERIODIEK tweemaal per jaar gratis. Losse nummers kosten € 5,-. Wordt ook

2

op 23 mei. zou voor een ander het jaar van de kansen kunnen zijn.(of soms ook wel anti-) antireligieuze atmosfeer in de samenleving. Er is veel in beweging. Wat voor de één het jaar van de economische crisis was. meldde het OJEC zich bij de volksvertegenwoordiging. “De teneur van het huidige maatschappelijk discours is dat in toenemende mate druk zou moeten worden uitgeoefend op religieuze minderheden om zich te voegen in een mono-cultureel keurslijf.. En we koppelden daar een dringend beroep aan het van oudsher pluriforme karakter van de Nederlandse samenleving te beschermen en -in concreto. ‘Erbij blijven’ is één van de uitdagingen die we voor ons zien in een tijd waarin zoveel verandert. bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake het verbod op de rituele slacht.. ziet een ander de uitdaging om buiten gebaande paden bondgenoten te vinden om mee op te trekken. Waar de één in de politieke besluitvorming rond rituele slacht een absoluut dieptepunt ervoer in de bejegening van religieuze minderheden.wel ‘ns een mooie duw in de rug kunnen krijgen van een a. In het afgelopen voorjaar.het voorliggende wetsvoorstel af te wijzen. De panelen schuiven en het aanzicht van de samenleving verandert. In diezelfde tijd. De uitdaging is om ‘erbij’ te blijven. De interreligieuze dialoog zou -tegen het tij in .Beweging uit het bestuur pieter goedendorp Wie weet hoe het jaar in de lange geschiedenis waaraan we schrijven te boek zal staan.” schreef het bestuur. Het Etty Hillesum Centrum bood ons 3 . vond in Deventer de jaarlijkse studiedag van het OJEC plaats. Intussen al (meer dan) drie decennia lang zet het OJEC zich in voor de dialoog en de samenwerking tussen Joden en christenen.

’ Een Joods en een christelijk thema. bestuurslid namens de Protestantse Kerk in Nederland. Piet van den Hoven werd door de Katholieke Raad voor Israël afgevaardigd naar het OJEC. Het thema: ‘Ballingschap. Ds. met elk een eigen geschiedenis. Een aards of een hemels verlangen? Nadere informatie is bij het OJEC-bureau te verkrijgen. in het verleden centrum van Joodse cultuur en tegelijk -bij wijze van spreken. Vernieuwingen in de manier waarop de gelden worden geïnd droegen daar vast en zeker aan bij. “Zoeken naar een taal van vrede” was het onderwerp.org of telefoon: 0653998400. tegemoet te komen en te stimuleren om ieder op de eigen plek in onze veranderlijke samenleving onze verantwoordelijkheid te nemen. Pieter Goedendorp. Dat Dagelijks Bestuur stelde het sinds het vertrek van Marieke den Hartog zonder vaste voorzitter en secretaris.onderdak. nam in juni afscheid. In de afgelopen zomer waren er wat wisselingen in het bestuur. Daarbij hoopt het OJEC-bestuur dat de dialoog zich blijft ontwikkelen als plaats om elkaar te ontmoeten. Van de jaarlijkse studiedag in 2012 is de datum al bekend: maandag 11 juni. Goed om die datum alvast in de agenda vast te leggen! Van 3 tot en met 6 juli organiseerde de ICCJ (International Council of Christians and Jews) z’n jaarlijkse conferentie in de Poolse stad Krakau. Pen- ningmeester Menno van der Horst meldt -bij een allerminst rooskleurig perspectief. In 2012 is het ‘Leren en Vierenweekend’ gepland in het weekeinde van 3 tot en met 5 februari. We kijken vooruit naar wat komen gaat in een wereld die volop in beweging is. Joden en christenen zijn er te gast bij elkaars vieringen op sjabbat en zondag en leren en discussiëren met elkaar naar aanleiding van een thema. Ds. De plaats van de conferentie kleurde het onderwerp. Elders in dit OJEC-magazine wordt op erop teruggeblikt. Het thema dit jaar: “Religions and Ideologies Polish Perspectives’. De ICCJ is de internationale koepel voor alle dialoogorganisaties voor Joden en christenen. te kennen gegeven het voorzitterschap van het OJEC op zich te willen nemen. Kees de Jong als zijn opvolger van harte welkom in ons midden. Bij een terugblik op het haast voorbije jaar. Organisatorisch en inhoudelijk zien we terug op een goed geslaagde studiedag. is op de website van het OJEC nog steeds beschikbaar.een positieve ontwikkeling van de bijdragen van de vrienden en vriendinnen van het OJEC in 2011. Een warm welkom geldt ook de nieuwe afgevaardigde van de Rooms-Katholieke Kerk: drs. Drs. heeft na enige tijd als ‘interim’ te zijn opgetreden. Conferentieoord Mennorode in Elspeet biedt onderdak aan de deelnemers. Jan Groenleer. De tekst van de inleidende lezing die Michael Elias er hield. Vooruitblikkend naar wat komen gaat: naast de al genoemde studiedag is het ‘Leren en Vieren weekend’ één van de kernactiviteiten van het OJEC. We heetten ds. Een ‘heilig verlangen’ staat er hoe dan ook centraal in. hoort ook een bericht over de financiële zaken. tegenwoordig één van de belangrijkste cultuursteden van Europa. 4 . afgevaardigde namens de Christelijke Gereformeerde Kerken. mail: info@ojec. Van den Hoven was bereid om meteen ook in het Dagelijks Bestuur actief te participeren.om de hoek bij Auschwitz. Een woord van dank aan al degenen die hun contributie bijdroegen is zeker op z’n plaats. Krakau.

Council of Christians and Jews Conferentie—icc j Huur 1.Beweging M. van der H orst Begroting Ontvangen Bijdragen kerkgenootschappen en instanties Bijdragen Vrienden + Donateurs Rente Spaarrekening Totaal inkomsten 15.000 650 21.000 4.650 Uitgaven Weekend Leren en Vieren Bestuursaansprakelijkheidsverzekering Reiskosten Accountantskosten Te organiseren Aktiviteiten o.a.J.a.500 1. porti. Abonnementen Bezetting Kantoor 1 dag p.600 150 7.625 Intern.000 3.275 Begrotingstekort 7. conferenties Periodiek 2 maal in 2012 Bijdrage I.600 425 3.C.C. week 1 persoon Onvoorzien Totaal uitgaven 550 1.000 6. telefoon P.700 5 .500 3. etc.C. 2012 Kantoorkosten o.000 29.

met elk een eigen geschiedenis. emeritus hoogleraar psychiatrie aan de universiteiten van Groningen.v. Tijdens een weekend van vrijdag 17.00 uur leren en discussiëren meer dan 50 deelnemers (onder wie kinderen) met elkaar n. Maar er wordt ook gevierd: de christenen zijn bij de Joden te gast tijdens de sjabbatviering op o. Is het een aards of een hemels verlangen? Vanuit joodse zijde wordt het thema belicht door prof. vrijdagavond en de Joden zijn bij de christenen te gast in de zondagse kerkdienst.dr Herman M. 06-53998400.org Zie ook www. in 2-pers. een bepaald thema.p.a.a. Datum weekend 2012: 3-5 februari. in 1-pers. Nadere informatie en aanmelding: Bureau OJEC. Golstraat 23. van Praag. info@ojec. 7411 BN Deventer. kamer. Thema: BALLINGSCHAP — een Joods en een christelijk thema. Maastricht en het Albert Einstein College of Medicin in New York. lid Lib.ojeC leren & vieren weekend 201 2 thema: Ballingschap Conferentieoord Mennorode. Elspeet leren en vieren weekend Het Overlegorgaan van Joden en Christenen organiseert jaarlijks een weekend voor Joden en christenen in conferentieoord Mennorode te Elspeet onder de titel LEREN EN VIEREN. Met de andere inleiders en medewerkenden zijn wij nog in gesprek. kinderen en studenten € 110 p. Daarin staat een ‘heilig verlangen’ centraal.org voor de meest recente informatie.00 uur tot zondag 14. tel. Commissie Leren&Vieren 6 .p.p. Joodse Gemeente.ojec.kamer. Deelnemersprijzen: € 190 p. € 205 p. Utrecht.

figurerend op de lijst van ‘werelderfgoed’ van de UNESCO.iCC j weekend 201 1 Er is altijd iets opbouwends te doen pieter goedendorp De jaarlijkse conferentie van de ICCJ (International Council of Christians and Jews) brengt betrokkenen in de dialoog tussen Joden en christenen elk jaar opnieuw bij elkaar rond een uitdagend onderwerp en op een bijzondere plek. expertise bijeenbrengen en de dialoog op mondiaal niveau ondersteunen. Met z’n jaarconferenties wil het ICCJ. 7 . op nauwelijks 60 kilometer afstand. eens één van de grootste centra van Joods leven in Polen. Van 3 tot en met 7 juli werden in de afgelopen zomer zo’n 180 deelnemers uit 25 verschillende landen ontvangen in het Poolse Krakau. de tweede stad van Polen. Krakau. tijdens de Tweede Wereldoorlog omgevormd in een getto als voorportaal van Auschwitz. de wereldwijde koepel van dialoogorganisaties met z’n centrum in het Martin Buberhuis in het Duitse Heppenheim. Krakau.

tegenwoordig ‘Plac Bohaterow Getta’ . We erkennen ook de wederopbloei van Joods leven en Joodse cultuur in Polen. voor een groot deel dankzij de inspanningen van niet-Joden. Krakau is een ideale locatie om de historische verbindingen voor christenen en Joden en om z’n centrale plaats in de Poolse geschiedenis. “Zo werd Polen gekozen als plek om ons thema te verkennen.foto: Auschwitz-Birkenau monument Religies en ideologieën — Poolse perspectieven en verder. Het conferentiehotel lag om de hoek van het voormalige getto van Krakau. getoond door religieuze en niet-religieuze Polen.‘Plein van de Helden van het Getto.. Polen heeft in de twintigste eeuw de bezetting van de Nazis en de overheersing door een communistische dictatuur meegemaakt.” De plaats van samenkomst vertelde een verhaal. De landen in deze wereldregio lieten een periode van communistische overheersing achter zich en zijn bezig te integreren in een democratisch Europa..’ En dan zijn de ‘Schindler-fabrieken’ nauwelijks 500 meter verderop. Steek de straat over en je bent op het voormalige Zgody-plein. “We erkennen de moed en het verzet. De conferentie werd aangekondigd als onderdeel van een project van de ICCJ over de interreligieuze dialoog in Midden. Het gebouw van de voormalige fabrieken huisvest inmiddels een aan het getto 8 .en Oost-Europa. was het thema van de conferentie.” stelt de ICCJ.

En daarbij behoort dan ook een lange antisemitische geschiedenis.. Onder verwijzing naar de geschiedenis van Polen in een verder verleden maakte prof. We bezoeken enkele synagogen. Als stenen zouden kunnen spreken. dateert uit de 16de eeuw en moet dringend worden gerestaureerd.plaatsvervangend heeft geleden. De Remah-synagoge.” De manier waarop godsdienst de nationale identiteit beïnvloedt is in Polen niet te missen. het centrale plein. Tussen de handelswaar op de schappen staan er naast Mariabeeldjes en herinneringen aan paus Johannes Paulus II -ooit bisschop van deze stad. Die lijkt me nog niet voorbij. In de week vóór de conferentie werd daar nog een groots opgezet Joods cultureel festival gehouden. Stanislaw Krajewski reageerde vanuit Joodse hoek.humoristisch bedoelde beeldjes van orthodoxe Joden met haakneus en grote geldbuidel. Mach helder hoe in het zelfbeeld van de Polen het Poolse volk -als speelbal van buitenlandse vorstenhuizen en overheden. genoemd naar Rabbi Mozes Isserles. Op de eerste dag van de conferentie schetste de Poolse socioloog prof. Bij een eerste verkenning van de stad bleek me dat bijvoorbeeld in de souvenirwinkeltjes rond het beroemde Rynek Glowny. Zo werden Joden vanouds gezien als een andere etniciteit.. Leuk voor toeristen. ooit als ‘voorstad’ gebouwd maar al snel in de vijftiende eeuw als verplichte woonplaats voor Joden aangemerkt. Kenmerkend voor de Poolse identiteit. Met welke kracht de Joodse 9 . waar zijns inziens vandaag de dag èn voor de toekomst het huiswerk ligt in Polen. Prof. Een indrukwekkende plek. Zdislaw Mach de dialoog tussen Joden en christenen in Polen vanuit de schaduw van de Tweede Wereldoorlog en het communistische regime als een positief proces. Maar in m’n geest rinkelt een alarmbel.gewijd museum. Een cliché ja. Zo voerde de communistische overheid in de jaren ‘60 een campagne die leidde tot een uittocht van Joden. Culturele en politieke gemeenschap zijn van een andere betekenis. Auschwitz werd een herdenkingsplaats voor – vooral – Poolse slachtoffers van het nazisme. “Religies en ideologieën – Poolse perspectieven en verder. Op de omringende begraafplaats staan we even stil bij het graf van de rabbi. Wat mij betreft was dat niet ten onrechte.. Als gevolg daarvan was er geen ruimte voor een schuldgevoel tegenover Joden. De locatie van de conferentie heeft zeker meegespeeld bij de verwoording van het thema ervan. Polen heeft ook in een verenigd Europa zo z’n eigen trauma’s te verwerken. merkt al gauw de sporen op die de communistische ideologie in de tijd van de Koude Oorlog heeft getrokken. is de etnische nadruk die Polen leggen. In het straatbeeld zijn nog steeds de sporen van de oude Joodse wijk zichtbaar. In de winkeltjes is er een vreemde gewaarwording. Een indrukwekkende glimp van het Joodse verleden van Krakau kregen we ‘s middags tijdens een rondleiding in Kazimierz. Dat werkte door in de Tweede Wereldoorlog. de kleinste sjoel in de wijk. En wie daarover in gesprek komt met een Pool. Over hen werd gezwegen. in verschillende staat van onderhoud. aldus Mach. maar ook nog in antisemitische uitwassen in communistische tijd. zette kanttekeningen en gaf aan..

” Jonge danseressen vertellen het verhaal van een herontdekte Joodse identiteit. En ‘s avonds maken we kennis met een bijzondere manier waarop de Joodse gemeenschap hier herleeft. was er de gastheer. De gruwel is niet te vatten. Over het complex van AuschwitzBirkenau -het uitgestrekte terrein rond het bekende rangeerspoormaakten we een herdenkingswandeling. teksten lazen of een gebed zegden. In haar welkomstspeech zette ICCJ-voorzitter dr. Workshops. Deborah Weissman de toon van de conferentie. werden nieuwe bestuursleden verkozen.de Lubawitcher beweging hier een centrum gesticht. Een studiedag die inzette met twee lezingen over recht en gerechtigheid door de prof. Achter glas zijn er stille getuigen van onnoemelijk leed. namens de Duitse bisschoppenconferentie aan het centrum verbonden. Wat te zeggen over Auschwitz? Het is mijn eerste bezoek en ik besef dat geen woord kan raken aan de verschrikkingen die er zijn geschied. bleek wereldwijd met grote aandacht te worden gevolgd.samenleving hier werd weggevaagd in de holocaust en nadien. De indruk is dat in de Angelsaksische landen jonge Joden en christenen behoorlijk betrokken zijn in de interreligieuze dialoog. in de tijd van de communistische dictatuur. Iedere deelnemer kon ‘n gedenkkaars aansteken en bij het monument neerzetten. 10 . Een bezoek dat begon en eindigde in het ‘Centrum voor Dialoog en Gebed’ dat de Duitse Rooms-Katholieke kerk stichtte op enkele kilometers afstand. Zo heeft -zie ik in het voorbijgaan. Woensdag 6 juli was een dag aan de universiteit van Krakau. We worden helemaal meegenomen in een aangrijpende ontdekkingstocht in de complexe Pools-Joodse realiteit. op de 7de juli. Ursula Rudnick en rabbi David Rosen. Tijdens de afsluitende ledenvergadering van het ICCJ. Manfred Deselaers. Een ‘commemorative walk’ waarop we vier maal halt hielden. In het Galiciamuseum voor Joodse cultuur is er een dansvoorstelling onder de titel “Geheimen van mijn grootmoeder. De voordrachten maakten de weg vrij voor een reeks workshops over eigentijdse en toekomstgerichte thema’s in de dialoog tussen Joden en christenen. de plannen voor de nabije toekomst besproken en was er gelegenheid voor de verschillende nationale dialoogorganisaties om hun eigen actualiteiten te delen met andere deelnemers. De tweede conferentiedag stond in het teken van een bezoek aan Auschwitz. Ik merk zowaar een jonge Engelse moslima op in de Britse delegatie. Een enkel teken van een herlevende Joodse presentie is er in de straten op te merken. veelal geleid door leden van de Young Leadership Concil van de ICCJ. Bij de uitgang zijn er de souvenirwinkeltjes. de wetgeving over de rituele slacht. Een actualiteit uit de Nederlandse context. Gidsen geleiden hun groepen met de hulp van headsets langs en door de gebouwen. Bij de resten van de crematoria ging rabbi Ehud Bandel voor in het Kaddish. Het voormalige concentratiekamp werd een ‘openluchtmuseum’ (Ik aarzel het woord te gebruiken!) dat in tien jaar tijd z’n bezoekersaantallen zag verdriedubbelen tot anderhalf miljoen bezoekers per jaar.

foto: Auschwitz-Birkenau herdenkingswandeling “Er is altijd iets opbouwends dat we kunnen doen.te groot om tot een slotsom te kunnen komen.” Of die verantwoordelijkheid ook meteen de noemer zou kunnen zijn waarop de ICCJ-conferentie te brengen valt? De conferentie werd niet afgesloten met een samenvattende rapportage. zelfs al is het alleen maar het wijzigen van onze attitude. Mogelijk was het opschrift ook wel -in zekere zin. In de dialoog-momenten van de deelnemers zelf de ontmoetingen waarin indrukken en oordelen worden uitgewisseld en kunnen worden bijgesteld . 11 .de heel uiteenlopende ervaringen met voorbij en met vitaal Joods leven in Polen lag voor wat mij betreft de grootste betekenis van de conferentie van dit jaar. En het is in ons antwoord .dat we reden vinden om te hopen. Te hopen is onze grootste verantwoordelijkheid.en het antwoord van anderen .

Aanleiding voor deze conferentie waren onbegrip en wantrouwen. Uit de slotverklaring Er werden gesprekken gevoerd met sleutelfiguren uit de dialoog en met bijzondere mensen uit Israël. nam aan de gesprekken deel.  Belangrijk was het gesprek over elkaars identiteit en hoe het joods en christelijk geloof. vertrouwen en wantrouwen. De deelnemers ontdekten dat het perspectief soms verschilt en constateerden dat dit soms 12 . over hun twijfels. gevoeligheden en engagement. met name aan joodse zijde. zoals rabbijn Francis Nataf. De deelnemers spraken over wat hen vanuit hun achtergrond en praktijk bezighoudt. Er is een bezoek gebracht aan dr. Simon Schoon. het land Israël en de Palestijnen daarin een rol spelen. Nes Ammim in Galilea. Er is een bijeenkomst geweest met professor Yohanna Katanacho . David Netzer van het Center for Humanistic Approach in het Ghetto Fighters museum en in Haifa bij maatschappelijke organisaties.één van de opstellers van het document ´Uur van de waarheid´ en een gesprek over mensenrechten met rabbijn Marc Rosenstein. Een openhartige dialoog leidde tot een dieper verstaan van elkaars identiteit en meer begrip voor elkaars standpunten. Micha van Dijk. naar aanleiding van de positiekeuze van de Protestantse Kerk aangaande enerzijds de in de kerkorde van de PKN verankerde onopgeefbare verbondenheid van de kerk met het joodse volk en anderzijds de kerkelijke positionering inzake het Israëlisch-Palestijnse conflict en de verbondenheid met Palestijnse christenen in het bijzonder. ook werden punten van samenwerking benoemd. Het gesprek stond onder leiding van prof. lid van de DB van het o j ec .Centraal Joods Overleg en Protestantse Kerk in Nederland spreken elkaar in Israël B ert s cHüssler Vertrouwen en samenwerking herbevestigd Vlak voor de zomer vond een bijzonder en constructief gesprek plaatst tussen vertegenwoordigers van het Centraal Joods Overleg en vertegenwoordigers van de Protestantse Kerk in Nederland. was het decor waartegen een aantal heikele zaken besproken konden worden binnen de context van de Israëlische werkelijkheid. Wederzijds vertrouwen werd uitgesproken. gegroeid. met een bijna vijf decennia lange ervaring in de interreligieuze dialoog.

de mogelijkheid om sjabbat of zondagsrust te houden. ook al trek je misschien conclusies die de ander niet voor zijn rekening zou nemen. die ook door de Protestantse Kerk volledig en in dankbaarheid wordt erkend. Dit is een gezamenlijke opdracht aan joden en christenen. en in het bijzonder de Palestijnse christenen. Men vond elkaar in de afkeer van het diskwalificeren van mensen vanwege hun achtergrond en putte daaruit moed om te spreken over mogelijke samenwerking. is gegroeid en moet nog verder groeien. Het staan voor de rechten van de Palestijnen komt niet in mindering op nadruk op de veiligheid van de staat Israël en omgekeerd. We nemen ons voor te zoeken naar gezamenlijke deelname in projecten. Het vertrouwen dat je -over en weer. willen we vaker samen oppakken. Joden en christenen delen de schriften van het Eerste Testament met elkaar. is aan joodse zijde een beter begrip ontstaan. in christelijke verbondenheid en in diaconaal opzicht. Samenwerking Joden en christenen hebben elkaar nodig. maar ook het gezamenlijk nadenken over actuele vragen met betrekking tot Israël en de Palestijnen zijn voorbeelden van deze uitdagingen. die bruggen bouwen op weg naar een rechtvaardige vrede. vertoont een parallel met de bezorgdheid omtrent de veiligheid van de staat Israel in de regio en in de wereldgemeenschap. belangstelling en betrokkenheid van de Protestantse Kerk jegens de Palestijnen. De Protestantse Kerk erkent het recht van het Joodse volk om veilig te wonen in het land Israël. Daarnaast weet de Protestantse Kerk zich aangesproken door Palestijnse christenen en weet zij zich geroepen van daar uit kritisch te staan tegenover het handelen van de staat Israël. Bijzonder onderwijs.beter begrepen. Christenen vervangen de joden niet in de heilsgeschiedenis van God met de mensen. zoals het behouden van religieuze rechten voor alle geloofsgemeenschappen. Dat laat onverlet dat daarbij soms verscheurdheid wordt ervaren. Het gevoel van onveiligheid dat joden in Nederland vaak ervaren. Daarom zoeken we naar de voortzetting van het gesprek over de verbondenheid met elkaar en naar concrete handelingsperspectieven. Het verbond dat God gesloten heeft met het Joodse volk is niet opgeheven. De huidige staat Israël heeft een volkenrechtelijke basis. de rituele slacht. Overal waar het voortbestaan van de staat Israel op het spel staat of ontkend wordt of waar de fundamentele veiligheid van de inwoners in het geding is. Voor het Joodse volk is het Heilige land tevens het Beloofde land. weet de Protestantse Kerk zich geroepen zich hiertegen uit te spreken en partners daarop aan te spreken. De secularisatie en verharding van het maatschappelijk klimaat vraagt om mensen die vanuit hun geloof. Voor de houding. Het wederzijds vertrouwen werd versterkt met het oog op de gedeelde toekomst in Nederland. Vertrouwen Is er een basis-vertrouwen of gevoel van veiligheid om ook controversiële vragen met elkaar te kunnen bespreken? Is er een diep geloof in de goede bedoelingen van de ander ook al uit de ander zich op een manier die je niet onmiddellijk begrijpt? Omdat het idee van de conferentie geboren is in een situatie waarin de relatie onder druk stond werd de vraag gesteld hoe concreet gestalte te geven aan de onopgeefbare verbondenheid van de Protestantse Kerk met het volk Israël. In het zelfverstaan van het Joodse volk spelen land en staat Israël een belangrijke rol. Behalve discussie was er begrip en echte ontmoeting. Van protestantse zijde wordt het gevoel van onveiligheid dat de joodse gemeenschap in Nederland ervaart -ook veroorzaakt door de opstelling van sommige Nederlanders tegenover Israël.bondgenoten van elkaar bent.verschillend blijft. 13 . De verbondenheid betekent dat vervangingstheologie afgewezen wordt en dat de Protestantse Kerk zich altijd uitspreekt tegen antisemitisme. idealen en compassie zoeken naar diepgang en verbon- denheid. daar waar het gaat om de rechten van Palestijnen. christenen uit de volkeren delen in Christus in het heil van de God van Abraham. Gezamenlijke uitdagingen.

Op de televisie moet het leuk en vermakelijk zijn. Wij leven in een tijd van algemeenheden. een onwerkelijkheid.‘leiderschap’. Abdollah of Hermans of de Joodse verteltraditie. Het echte spreken ontbreekt. We hebben de taal van de verbeelding nodig om uit deze crises te geraken. De joods-christelijke denker e ugen R osens tock-H uesse y (1888–1973) heeft de échte crisis van onze tijden omschreven als Sprachnot — noem het taalnood. De beeldende taal van die verhalen nodigen uit om idealen te formuleren.LEREN ruBen van zwieten In deze tijd spreken we vooral de taal van de analyse. We maken mee hoe in die zin mensen worden gereduceerd tot een soort.‘vertrouwen’ en ‘burgerschap’. dan zou ze eindelijk weer kritisch tegenover het huidige tijdsgewricht komen te staan. Taal zoals de taal van de literatuur. Als de kerk de mens nu weer zou onderrichten in de beeldende taal van de Bijbelse verhalen. van daklozen en van bankiers. krijg je dromen te dromen van een rechtvaardiger wereld. kernachtig in bulletpoints. De beeldende taal van die verhalen is niet eenvoudig te begrijpen en kost intellectuele moeite. Als die verhalen tot je spreken. Het moet allemaal op een enkel A4-papier kunnen. Dat is wel nodig voor een lichtfeest in de winter. We spreken van allochtonen. Siebelink. Over een naam moet je een verhaal vertellen. Iedereen wordt daartoe uitgenodigd. Allemaal soorten. We maken het zelf mee hoe mensen met een naam overzichtelijk en simpel worden gereduceerd tot klantnummers en burgerservicenummers. ‘innovatie’. Wie niet over die taal beschikt. daar lijkt niemand oog voor te hebben. Alleen zo zal zingeving doordringen in alle facetten van ons leven. maar naar werken van Mulisch. Babbeltaal krijgt de voorkeur boven taal die ontregelt. 14 . dromen en visioenen misschien wel helemaal niet op het spoor. Wij spreken onopgemerkt louter in lege containerbegrippen als ‘duurzaamheid’. Alleen zo wordt het licht in de winter. Oefenen zij nog wel de taal van de verbeelding? De Bijbel (lees Tenach) is een verzameling verhalen die bij uitstek de taal van de verbeelding aanreikt. Literatuur verwijst dan niet naar managementboeken en boeken als De zeven eigenschappen van effectief leiderschap en The 4-Hour Work Week. Moeilijke en beeldende taal wordt platgeslagen tot hapklare brokken. De taal van de commercie en marketing weet wat de ontvanger wil horen. Je moet aansluiten bij de vraag van je doelgroep. Leiders van vandaag de dag lijken die idealen hun mensen in ieder geval niet meer te kunnen schetsen. Laat een ieder van ons zijn eigen verhalen in beeldende taal weer ontdekken. Een wereld waarin geen namen meer klinken. Ruben van Zwieten is predikant en directeur van de Stichting Zingeving Zuidas. van de cijfers en van de systematiek. Elsschot. Wat met deze reductie verloren gaat. Maar wie vertelt daar nog verhalen bij over wat dat zou kunnen inhouden? Deze Sprachnot vindt haar oorzaak in het verdwijnen van namen. is een onwereld. komt die idealen. van homo’s.

Diyarbakır. Er wonen nog 6 Syrisch-orthodoxe families in Diyarbakır. Zij wordt momenteel gerestaureerd. We hadden op internet alleen twee vliegtickets gekocht naar Diyarbakır en een huurauto geregeld vanaf het vliegveld. Daarvan wonen er nu 4 op het terrein van de kerk. We bellen nog een keertje aan en roepen. een kleine stad ten zuiden van Diyarbakır. zodra we beweging waarnemen. Jakob van Nisibis in 309 tot bisschop gewijd. De Armeense kerk blijkt pal achter de Chaldeeuwse kerk te liggen. We bellen nog eens aan. dat als een soort compound dienst doet. Efrem de Syriër werd er in 303 gedoopt en de H. Vandaag is er geen viering. Zondagochtend vroeg. Foto’s bij de thee vertellen de verhalen. Op zaterdagavond laat komen we aan. De kerk bevindt zich achter een ferme muur. Oecumene staat hoog in het vaandel. De met de katholieke kerk geünieerde Chaldeeuwse kerk is open en de Turks sprekende koster laat ons vriendelijk toe. Het wordt ons duidelijk dat de christenen in Diyarbakır het niet eenvoudig hebben. de priester is naar Mardin. lijkt niet te begrijpen waar we naar informeren. de kerk van de H. Aan de andere kant van het oude centrum ligt de Syrisch-orthodoxe Meryem Ana Kilisesi. De kerk gaat terug tot het jaar ca 300 en heeft een rijke geschiedenis. Een handjevol arbeiders dat er rond loopt. De priesterdochter heeft haar eerste heilige communie gedaan in de Chaldeeuwse kerk. De samenwerking met de twee andere christelijke gemeenschappen is groot en vanzelfsprekend.000 inwoners telt. Maagd Maria. waarin een klokje hangt. maar op zondagmiddag is er geen geopend. De Syrischorthodoxen vormen in Diyarbakır en omgeving de grootste christelijke gemeenschap. dat we priester zijn. Er is iets mee. De deur gaat open en we worden hartelijk welkom geheten. dat zo’n 900. We bellen aan. maar doet niet open. is een stad met drie piepkleine christelijke gemeenschappen. De H. Op de binnenplaats naast de kerk wijst hij ons op een minikerktorentje. Van de Armeense geloofsgemeenschap is geen spoor te vinden. legt diens vrouw uit. We besluiten door te rijden naar Mardin. We moeten zijn in het 15 . maar wat is ons onduidelijk. in een uitgestorven stad –het is immers weekend–. maar ze laat ons graag de kerk zien.reisverslag naar oost-Turkije arcHiBald van wieringen In zomer 2010 maakte ik samen met een vriend een reis door OostTurkije. zijn de kerkjes gemakkelijk te vinden. Een klein meisje werpt een blik door het deurluikje. Ook daar bevindt zich een aantal kerkgebouwen.

Dayro du Za’faran. We bestellen een biertje bij het eten. terwijl inwoners van Diyarbakır het kerktorentje van de Chaldeeën belaagden. We rijden door naar Nusaybın. Met geld van teruggekeerde Syrischorthodoxen is de kerk gerestaureerd en van een keuken met alle comfort voorzien. Het is er zeer toeristisch. de kerk van de H. De kerk beschikt ook over een nieuw batikgordijn dat de altaarruimte van de kerkruimte kan afscheiden. De Turkse naam is eigenlijk Yemisli. dat thans op de grens met Syrië ligt. Het terrein wordt beheerst door één familie. De volgende dag rijden we naar Enhil. De gemengde bevolking gaat goed met elkaar om. Op het hoogtepunt waren er 1000 studenten. Deze gordijnen hebben drie medaillons: de bovenste stelt de opstanding van Jezus Christus voor. Priester Yusuf ontvangt ons hartelijk. “kein Problem”. Een zwijgende monnik leidt ons rond en met zijn sprekende ogen legt hij ons alles uit: de 16 . het oude Nisibis. De ober is stomverbaasd: “Dit is een restaurant!”. voorafgegaan door paardrijders met groene vlaggen en zwaarden. Bier is wel te koop. uit de 5de eeuw. die in een soort noodwoning boven de kerk woont. En dan valt de elektriciteit uit. Ons lijkt de theologie van de concilievaders uit de eerste eeuwen toch iets preciezer. Over omzet heeft men daar overigens niet te klagen. Kafro Tahtaito. Turken uit de wijde omgeving komen er picknicken en het oude gebouw bewonderen. maar iedereen gebruikt nog steeds de Koerdische plaatsnaam. Het is er gezellig. In de souvenirshop worden vaantjes verkocht met de tekst 'God has risen from the grave'. Jesaja van Aleppo. We zoeken een tafeltje. Jakob van Nisibis. In de crypte bevindt zich het graf van de H. sloten en prikkeldraad. De afbeelding van de martelaar Kyriakos laat echter een antisemitische tendens zien: de martelaar wordt veroordeeld tot de vuuroven door een koning die aangeduid wordt met “melik yehudi”. wat achteraf. En zo worden wij in contact gebracht met de kerkbeheerder. maar dan in een klein geblindeerd winkeltje. Als we de kerkbeheerder erop wijzen. Op het plein staat een groot tv-scherm voor de wk-voetbalwedstrijd die vanavond gespeeld moet worden. omdat anders de Turkse staat de kerk confisqueert. Voor het avondeten gaan we naar een plaatselijk restaurant. Ook het tv-scherm krijgt men niet meer aan de praat. We bezoeken de kerk en het opgravingterrein van de theologenschool die er eens stond. Hij neemt ons vervolgens mee naar een oud klooster in de buurt. Na het Zwitserse minarettenreferendum was er een mars op Mardin van radicale moslims. en de Mar Kyriakos. Zoals vandaag. Even buiten Enhil hebben zij een nieuw dorp gesticht. Maar helaas is er maar weinig nodig om de sfeer om te laten slaan. is de sfeer heel ontspannen. Vol trots laat hij ons de Mar Eschaya. waar zij in kastelen van huizen wonen. Ook de H. de middelste de kruisdood. dat evenwel niet meer door monniken bewoond wordt. Een inwoner legt ons in gebroken Duits uit dat zijn buurman ook een “kaffer” is. op de vrije zondagmiddag. vertelt hij ons over hun ambigue leefsituatie. Zij heeft zich er gevestigd op verzoek van de bisschop. Dayro d’Mar Malke. het saffraanklooster. ziet hij het probleem niet. Het terrein is afgezet met hekken. Wanneer we buiten de hectiek van het toerisme thee drinken. Kyriakos. zien. maar worden vervolgens verzocht elders te gaan zitten. Vrouwen blijken in Nusaybın alleen uit eten te mogen in een speciale ruimte en verzegeld van mannelijke familieleden. de onderste wordt veelal gebruikt voor de plaatselijke heilige. Efrem heeft hier gestudeerd. de kerk van de H.

Het contrast met de route erheen is groot. die in Londen heeft gestudeerd. daarna reden we door Arkah. Hij vertelt dat de Armeense genocide eigenlijk een christelijke genocide was. maar hij roept de christenen in Europa wel op: “speak more openly”. in het Turks Üçköy. Zo gezegd tegen Koerdische rebellen… Vroeger was deze gevestigd in de kerktoren. We hebben een uitvoerig gesprek met zijn secretaris. Het klooster is onafgebroken bewoond sinds zijn stichting in 397. de duizend jaar oude olijfbomen. We passeerden eerst een militair checkpoint.kloosterkerk. maar de bisschop heeft ze daaruit gekregen. We worden hartelijk ontvangen door de metropoliet Mor Timotheos Samuel Aktaş. Ook de Syrisch-orthodoxe gemeenschap is gedecimeerd. Zonder die gronden heeft het klooster namelijk geen inkomsten meer en zal het vanzelf verdwijnen. de godgewijde stilte. dat volop in het nieuws staat wegens pogingen van de Turkse overheid om kloostergronden te onteigenen. Dayro d’Mar Gabriel. Zijn positie maakt het niet mogelijk al te politieke uitspraken te doen. De meeste Nestorianen zijn gevlucht naar Mosul in Irak en worden daar nu uitgemoord. We rijden door naar het beroemde Mar Gabriël klooster. Hij maakt zich grote zorgen om Europa en verbaast zich over de afbeelding onder: de kerk Mar Yakub in het oude Nisibis 17 . waar een militaire post gevestigd is op het kerkhof van de dorpskerk.

moet hij toch 21 dagen dienen. slechts een eenvoudige maaltijd mag gebruiken. een vast onderdeel van de byzantijnse en orthodoxe religie. ’s Avonds ontmoeten we broeder Joaqim. 2. op zoek naar het Abrahamklooster. Evenzo is de vormgeving van de vastendagen in de Ramadan aan de Syriërs ontleend. waarschuwt de metropoliet mijn ketting met een Ethiopische kruis onder mijn kleding te dragen. Wanneer we ze proberen te negeren. denken wij. Hij wil het klooster van de H. Eugenois.000 heeft afgekocht. We passen ons noodgedwongen aan. De gebedshouding waarbij met het hoofd ter aarde gebogen wordt. in tegenstelling tot moslims. De plaatselijke basisschoolmeester leert een groep jongens en meisjes in de leeftijd van pakweg 5 tot 15 allereerst het alfabet schrijven. die een bezoek van Westerse christenen niet erg kunnen waarderen. een kleine stad die meer kerktorens telt dan minaretten.1. Trishagion—een van de oudste christelijke hymnen. Ook vele Turken komen hier voor een rondleiding. wordt er een steen naar ons hoofd geslingerd. Het wordt gedoogd. Hij ontvangt ons vriendelijk. Wanneer wij ’s ochtends afscheid nemen. In de zomer zijn er zomerscholen om onderricht te geven. Ze zijn zeer geïnteresseerd en luisteren aandacht naar een voor hen onbekend stuk Turkse geschiedenis. Maar aangekomen in Midyat. Tegenover het klooster ligt middenin onbewoond gebied een piepklein moskeetje met een superhoge minaret. Hoewel hij zijn militaire dienst voor € 5. omdat hij de middelbare school in Enschede gevolgd heeft. komt veelvuldig voor in het Syri- sche koorgebed. De monnik vast tot zonsondergang. Hij leidt ons rond door het klooster met het graf van de heilige stichter Sjim’on. Duophysites—van het grieks. Monialen—kloosterlingen 3. Zijn eerste vraag: 'Why are you duophysites?' 3 Welke doorsnee parochiaan zou in staat zijn je die vraag te stellen? Nescafé.1 Ook de gewoonte om zonder schoenen de gebedsruimte te betreden is algemeen in het Syrische christendom. in deze context natuur van God en natuur van mens verenigd in Jezus Christus. En daarvoor moet hij zijn monnikenbaard afscheren… De islam heeft duidelijk veel aan het Syrische christendom ontleend. speciaal bij het zingen van het trishagion. Er blijkt een zomerschooltje vanwege de Syrisch-orthodoxe kerk gaande te zijn. waarna hij. Ach….2 van wie de oudste mij opnieuw op het hart druk het kruisje onder mijn T-shirt te dragen. worden we lastig gevallen door een groepje jongens. Terug in het stadje zien we dat de parochiekerk Mar Barsaumo open is. wat in maart 2011 inderdaad zijn beslag gekregen heeft. 'Too dangerous'. Het is er een paar jaar geleden gebouwd op kosten van Iran. Voor velen van hen is het de eerste keer dat ze een kerk bezoeken. modern Syrisch. Hij spreekt goed Nederlands. maar onderricht in hun taal en in het kerkelijke Syrisch is verboden. met name jonge mensen en scholieren. koekjes en theologie zijn de drie 18 . Dayro d’Mar Evgen. Ook de kloosters doen dit. nabij Nisibis herstarten. In het Abrahamklooster wonen twee monialen. Samentrekking van de griekse woorden voor drie en heilig. en van de heilige abt Gabriël. Ondergrond: de kerk Kyriakos in Enhil foto onder: koepel van de kloosterkerk van Hah met militaire post op de achtergrond vrijwillige dhimmificatie daar. betekent twee naturen. Velen in deze streek spreken Suryoyo. het Mor Abrohom Monastırı. is zijn korte uitleg.

heeft de Armeense kerk voor 19 . maar niet in bikini zoals bij ons in Nederland. de gemeenschappelijke woorden om uit te drukken dat we in wezen hetzelfde geloven. het Dayro d’Yoldath Aloho. We hebben als het ware niet. in het Turks Anıtlı. Een paar dagen later rijden we via Hasankeyf oostwaarts naar het Vanmeer. Alle Syrischorthodoxe kinderen dragen Semitische namen. of nog niet. Omdat we geld moeten pinnen. De weg naar het klooster is nu snel gevonden. Jakob. De stad is niet alleen heel Koerdisch. Je bent immers meteen herkenbaar met je in wezen joodse naam. We weten niet precies wat te zeggen: kan je hier ronduit de weg vragen naar een klooster? Maar de jonge man schuift de mouw van zijn shirt omhoog en laat ons een tatoeage van een kruis zien. Zo is er geen vrouw zichtbaar in het straatbeeld. weet niemand het antwoord. om het klooster van de Theotokos. zeggen we in het Koerdisch “spas”. zou hem beter lijken. Een jonge Turk op een motor neemt ons zoeken waar en komt naar ons toe. In 1915 is alles verwoest. We willen naar Hah. op z’n Engels Saimon uitgesproken. Maar we raken de weg kwijt. Met een verrekijker worden we in de gaten gehouden. Ook kunnen we naar de vierkante koepel klimmen. in Salah. Een bootje brengt ons er in een halfuurtje naartoe. maar in het Koerdisch wel voorkomt. Het zou het oudste klooster ter wereld zijn. maar ook zeer conservatief. een letter die in het Turks niet. Het kleine stadje wordt ernstig bedreigd: wanneer de aanleg van een nieuwe stuwdam doorgaat. gesticht in 419. 14 september 2010. gesticht in de 2de eeuw. een stad gebouwd in een bergkloof met ondergrondse waterstromen vol ratten en stank. Hij heet Simeon. Wanneer we informeren aan de museumbalie waarvan de ruïnes zijn. Als we foto’s maken. in het Turks Barıştepe. Op het feest van Kruisverheffing. of een andere Westerse naam… Men biedt ons verblijf aan in het klooster van de H. verdwijnt het onder water. Thans is het klooster door de Turkse overheid gerestaureerd.ingrediënten van een enthousiaste ontmoeting. Simon. Maar ons wordt uitgelegd dat er nog een Turkse wet zou zijn die ondermeer de letter ‘w’ verbiedt. Het Vanmeer bevindt zich in het hart van Turks Kurdistan. Vandaar uit is de militaire post buiten het klooster goed waarneembaar. Op de toeristenposters in ons hotel staan slechts een paar vrouwen afgebeeld. stuurt de leerkracht een oudere leerling mee om ons de weg te wijzen. dank u wel. De leermeester legt ons in gebroken Engels uit dat de Syrisch-orthodoxen geen monofysieten zijn. We overnachten in Bitlis. Ons reisdoel in het gebied van het Vanmeer is het eiland Akdamar. Akdamar Adası. het Dayro d’Mar Yakub. Sinds 2004 is formeel zelfs onderwijs in het Koerdisch toegestaan in Turkije. Er staan toevallig twee politieagenten in de winkel. Op het eiland stond de beroemde Armeense H. kijkt Aziz even de andere kant op. Roodwitte linten hebben de toegang tot de restaurantjes aan de Tigris reeds afgesloten. afgezien dan van het kruis op de koepel. Het aantal wegcontroles is niet meer op twee handen te tellen. Aziz met zijn gezin woont als kerkbewaarder in het Theotokos-klooster. maar keurig met een khimar. Als we de winkel uitlopen. en een Armeens klooster. Kruiskathedraal. met haut-reliëf van Bijbelse voorstellingen aan de buitenkant en fresco’s aan de binnenkant versierd. te bezichtigen. en als museum toegankelijk. Hij laat ons de kerk zien met zijn beroemde stenen corpusloze kruis met bovenaan de geestduif. Maar Simeon is er niet zo blij mee. De ruïnes van het klooster zijn nog zichtbaar. ze werpen ons een grijnsblik toe. In een winkeltje kopen we water en vers fruit. vanwaar uit we de kerken in Tur-Abdin gaan bezoeken.

Er lijkt niets veranderd sinds Abraham en Sara. De politie greep niet in. Twee resterende zuilen van zijn winterpaleis op de citadel worden vandaag de dag “de troon van Nemrut” genoemd. Op de vlaktes ten zuiden van de Tigris leven nog steeds nomaden. Maar alle Abrahamtradities zijn verhuisd naar de wat noordelijker gelegen grote stad Şanlıurfa.foto: Heilig Kruis Kerk op Akdamar zonder kruis op de koepel en met de restanten van het Armeense klooste het eerst in bijna een eeuw weer de eucharistie gevierd in hun kerk. dat zij kort daarna hun vrijdaggebed in de kerk gehouden hebben. Met stenen en massabes worden graven en religieuze plekken gemarkeerd. Şanlıurfa was het christelijke Edessa. naar de Bijbelse 20 . Koning Abgar is de beroemdste vorst van deze plaats. Op deze kale vlaktes hoeden ze hun schapenkudden. Radicale moslims waren hier zo boos over. Zij wonen in tenten van geitenhaar. maar ook tegen het regenonweer en de hagel die kan losbarsten. We reizen weer naar het westen. bestand tegen de verzengende zomerhitte. dwars door Noord-Mesopotamië. bereiken we het Bijbelse Haran (Gen 11:31-12:1). Wanneer we de vlakte door zijn.

Het lijkt wel Lourdes. die met een vriend in zijn schoenenzaak staat. die er blijk van geeft goed Engels geleerd te hebben op school. Van het christendom is geen spoor meer te bekennen. die meteen op zijn Facebook-pagina geplaatst wordt. Het is er zeer gezellig. De gesloten poort gaat moeizaam en niet zonder argwaan open. Hij vervolgt dat hij ook een dochter heeft. Een paar weken voor ons bezoek is de bisschop Luigi Padovese vermoord. De katholieken in İskenderun vormen een Italiaans eiland in een Turkse wereld. Twee grote vijvers met groene grasvelden bepalen het beeld: de Vijver van Abraham. In de Koran wordt Jesus Isa genoemd. Dan spreekt een jongeman. ons aan: of we geen schoenen willen kopen voor onze vrouwen thuis. Blijkbaar is dat in een stad zonder christenen geen probleem. De sfeer is zeer gemoedelijk. Aan de rand van Şanlıurfa bevindt zich nog een heiligdom: de grot van de profeet Job. dat hij een zoon heeft die Isa heet. Uiteraard bezoeken we die ook. Bovendien mogen christelijke kerken geen priesters opleiden. waar de moslimgelovigen vele flessen vullen om mee naar huis te nemen. We reizen door naar Karkamiş. het Karkemis uit Bijbelse tijd. een franciscanes uit Boston. de Ayn Zeliha. De apostel Thomas is na zijn dood in India naar Edessa overgebracht en daar begraven. het antieke Alexandrië bij Antiochië. De Babylonische overwinning maakte de weg vrij om het Mesopotaamse machtsgebied naar het zuiden uit te breiden. Op het heiligdomsterrein bevindt zich ook een bron. Mooie naam. Dan ontdekken we dat ik mijn kruisje boven mijn kleding draag. eveneens vol heilige koikarpers. is nog steeds in shock. Zijn secretaresse.. gaan we een hapje eten in het stadscentrum. De Thomas-kerk werd een moskee. Alle inwoners weten waar de katholieke kathedraal ligt en we worden vriendelijk de weg gewezen. En zonder priestervoorgangers verdwijnen kerken vanzelf… Zuster Leonore vindt het ook niet nodig Turks te spreken: iedereen spreekt toch 21 . waar in 605 voor onze jaartelling de veldslag plaatsvond tussen farao Necho ii en de Babylonische koning Nebukadnezar ii. durven we hem niet te vragen of hij christen is. Eyyüp Peygamber Makamı. Alle christenen kennen elkaar immers. genoemd naar de Koerdische naam van Şanlıurfa. later.. De katholieke kerk is immers nog steeds niet formeel erkend door de Turkse overheid. Toen de stad ingenomen werd door de moslims. Het seminarie staat leeg. Opeens zegt hij. ongeacht tot welke kerk ze behoren. Het is een grote havenstad met een saaie zeeboulevard. zij heet Maryam. We drinken er een kopje thee en worden bediend door een ongesluierde scholier. vol heilige koikarpers en de Bron van Zeliha. Het water wordt naar kraantjes geleid. We hadden de verhalen reeds uitvoerig gehoord bij de christenen die we ontmoet hadden. het Zuidrijk Juda zullen daarbij eveneens ingenomen worden. Het Noordrijk Israël en. antwoorden we. zuster Leonore. die ook in de Koran voorkomt.Nimrod (Gen 10:8-9). de bijvrouw van Abraham volgens de Koran. De dader was zijn privéchauffeur. Aan de voet van de citadel bevindt zich een soort relipretpark. Hij vraagt een foto van ons te maken. Hij zou onder druk van zijn familie de daad gepleegd hebben en de bisschop ritueel met een mes van het leven beroofd hebben. een tot het katholicisme bekeerde moslim. Wanneer we in het Riha-hotel. al decennia. ons opgeknapt hebben. Daarna bereiken we İskenderun. We kuieren nog wat rond. de Balikligöl. We zijn duidelijk de enige niet-Turkse toeristen. De jonge restauranthouder is maar wat trots op ons bezoek. heeft men zijn graf overgebracht naar Diyarbakır. Omdat zijn vriend bij hem staat.

wordt het gesprek minder vriendelijk. Met verschillende touringcars zijn christenen uit Jordanië en uit Libanon naar Antiochië gekomen. Na zo’n 10 jaar heeft men recent gewoon een groot kruis geplaatst op de gevel en daarmee iedereen. Petrus. Het zou de oudste kerk ter wereld zijn. overdonderd. Zo runt de familie Lulu een souvenirshop. Een bekeerde Turk laat ons de kerk en de consistoriekamer zien. Natuurlijk! Daarna haasten we ons naar Tarsus. Als we vragen of het nu een katholieke kerk of een museum is. zien we alleen maar geïrriteerde gezichten. de kerkmoskee. Maar men weigert stelselmatig een verschil te maken tussen joden en Israëlische politici. bij hem in de kerk de zondagspreek willen houden. Het is een moskee met een absis en de onveranderde kerktoren is thans als minaret in gebruik. Antakya is een bruisende stad aan de Orontes. voor Turkse begrippen een immens bedrag. Vol trots laat pater Dominik ons nog even iets bijzonders zien: een minikerktoren- tje met een klok erin. moet entree betalen of wachten.Engels? In de kerk liggen exemplaren van het Nieuwe Testament in het Turks. Het is weliswaar een katholieke kerk. We trekken de stad in. Niemand durft ze uit te delen. maar we wachten nog op de bus uit Antakya en 22 . Alsof het handjevol joden in Antiochië daar iets mee te maken heeft. van Tarsus. Tegenover de moskee ligt de Makan-ı Şerif. voor. Hij als moslim koopt ook gewoon bij joden en wijst ons een aantal joodse zaken aan. Iedereen is er. In de katholieke kerk vernemen we van pater Dominik dat de reden de Gaza-vloot is. Ruggero Franceschino. Er blijk nog een kerk in Antiochië: een Zuid-Koreaanse presbyteriaanse kerk. Als we echter doorvragen naar de reden van de sluiting van de synagoge. Maar we kunnen het joodse gebedshuis maar niet vinden. Toen de moslims Tarsus innamen heeft men een islamitisch pelgrimsdoel in het leven geroepen als tegenhanger voor de apostel Paulus. Naast de kerk hebben ze een Koreaans eetcafé. tot ongeveer 300 km. maar de katholieken kunnen er niet zomaar gebruik van maken. om zondag het hoogfeest mee te kunnen vieren. op de dag zelf in deze kerk te Antiochië. Maar er zouden geen problemen zijn is deze multireligieuze stad. Daniël vraagt of we. wanneer we de volgende keer komen. Het is sabbat. het graf van de profeet Daniël. De katholieken uit de omgeving. Een deur met een roestige ketting is het bewijs. Eindelijk kunnen we naar binnen. Omdat Luigi Padovese niet meer leeft. De kerk wordt door de Turkse overheid uitgebaat als museum en elk religieus gebruik moet aangevraagd worden. Het is druk bij de grotkerk. die we de dag erop weg zullen geven in Antiochië. Zij geldt als museum. verzamelen zich. De moskee heet nog steeds de Kilise Cami. waarvoor per persoon € 4 entree betaald moet worden. Wellicht is de synagoge in gebruik. Dominee Daniël met zijn gezin werkt er. Binnenkort is het hoogfeest van de heilige apostelen Petrus en Paulus. Aan de rand van de stad ligt de grotkerk van de H. Antiochië kent ook een synagoge. Wanneer we ernaar informeren vertelt een plaatselijke kleermaker ons dat de synagoge gesloten is. Zondag wordt het in Tarsus gevierd. Midden in de stad ligt de oude moskee. Mag je hem luiden? Nee. Wie een uurtje te vroeg komt. Zondagochtend gaan we naar de Paulus-kerk. We besluiten er een paar mee te nemen. Maar deze katholieke kerk kunnen we niet zomaar in. gaat de aartsbisschop van İzmir. inclusief de Turkse overheid. die ons met twee kussen hartelijk verwelkomt. die zowel in de Bijbel als de Koran voorkomt. natuurlijk niet. Maar we mogen er nog niet in. de voormalige Paulus-kathedraal.

Terug in Diyarbakır bemerken we dat de sfeer op maandagavond heel anders is dan op zondagochtend. zegt de bisschop in vloeiend Duits. Nee hoor. blijken gevolgd te worden. van Wieringen. Als we gewoon doorlopen en nogmaals het oude centrum in willen lopen naar de kerken waar we onze reis begonnen zijn. Ze hebben misschien panne. priester van het bisdom HaarlemAmsterdam.Mor Pavlus Kilisesi. waar hij colleges gevolgd heeft bij de huidige paus. Deze voert ons via Adıyaman om de groeten van de katholieke pastoor van İskenderun over te brengen aan de Syrisch-orthodoxe bisschop. 23 . De Petrus en Paulus-kathedraal. We keren maar terug naar ons hotel.foto: als Abraham en Sara İskenderun. Mijn kruisje was weliswaar verborgen onder mijn T-shirt. die uit het niets opduikt. wordt ons duidelijk gemaakt. Even later klinken in Tarsus bij de Schriftlezing de woorden: “Ik ben een jood. Ook hier worden we weer hartelijk ontvangen. Dr. wordt momenteel gerestaureerd en een nieuw kerkelijk centrum wordt er gebouwd. maar op mijn T-shirt staat een afbeelding van het Colosseum. de Mor Petrus . uitgescholden in het Italiaans. Wanneer we na het avondeten het restaurantje verlaten worden we door een Turk. “Der Ratzinger ist mein Papst”.M.H. Morgen zullen we met een rugzak vol verhalen terugkeren naar Amsterdam. en uiteindelijk kan men dan toch verder rijden. Archibald L. Hij blijkt in Regensburg gestudeerd te hebben. is Universitair Hoofddocent voor Oude Testament aan de Tilburg School of Theology (Faculteit Katholieke Theologie) van de Tilburg University en lid van de Beraadgroep Samenlevingsvraagstukken van de Raad van Kerken Nederland. Elk jaar hetzelfde ritueel: aangehouden door de politie die zomaar iets moet controleren. Het wordt tijd voor de terugreis naar Diyarbakır. veronderstellen wij. geboren in Tarsus” (Hand 22:3).

en bijv. Middelburg. Hoe je ook chanoeka viert. In plaatsen en centra waar veel joden samen komen worden deze menorot opgericht. En zo zijn er nog duizenden varianten te bedenken van menorot. of je het in het groot doet of in het klein. Deze menora is elektrisch en er wordt voor chanoeka een vlantaarnpaal uit de grond gehaald en vervangen door de menora. vlakbij het Stadshart naast het Cobramuseum. de bediende. geniet van de lichtjes en laat de boodschap van het chanoekawonder tot je doordringen. De term chanoekia is volgens mij een uit Israël overgewaaid modernisme. Almere. hij kon de sjammasj als ‘smoesje’ gebruiken) Maar het kan ook veel groter.Het is begonnen in New York en vandaar uit heeft het licht van de menora zich over de wereld verspreid. wordt gebruikt om de andere lichten mee aan te steken. maar ik spreek nog altijd over een menora en niet over een chanoekia. Hij liet mij een kleine zilveren reismenora zien. Stel je voor een lange smalle sjofar die eindigt in een klein tuitje en daarop gesoldeerd nog 7 kleine sjofartjes. Elke avond zet ik zoveel bakjes neer als ik nodig heb. Niet veel groter dan een luciferdoosje. Daar staat nu gedurende chanoeka een ruim 5 meter hoge menora. Haarlem. Nog vele jaren . Ook in Nederland gebeurt dit al vele jaren. Tot zo’n 40 jaar geleden hadden we het alleen maar over een menora en dat hou ik maar zo. een klein kandelaartje voor de sjammasj en een stuk lontdraad waar ik stukjes vanaf knip. Opmerkelijk is dat de plaatselijke autoriteiten volledige ondersteuning geven. Het is begonnen in Amsterdam en later verplaatst naar Amstelveen. en nu zijn er grote menorot in Amsterdam op de Dam. Texel en Groningen en wie weet ook nog in andere plaatsen. Het is ook een van de bedoelingen van chanoeka om het licht van dit wonder naar buiten uit te stralen en te delen met anderen. Een tijd terug was ik op bezoek bij iemand met een interessante collectie judaica. Ik heb 8 kleine zandgebakvormpjes gekocht. zoals op sjabbat en waarom laat je hem dan meebranden met de 24 andere kaarsen. De sjammasj. En waarom staat hij meestal iets hoger of voor de kaarsen? Echter. maar eigenlijk is dat niet zijn hoofdtaak. Andere steden volgden Amstelveen. Hier kan je dan meteen nog wat leren. De menora hoeft niet uit een stuk te bestaan. Thuis gebruiken wij een menora die vrij modern van vormgeving is. (misschien komt hier wel het woordje ‘smoes’ vandaan. Ze hebben alleen tot doel om ons te herinneren aan de wonderen van toen. Dan zou je toch ook gewoon een lucifer kunnen gebruiken. De menora is een van de joodse gebruiksvoorwerpen die als bron van inspiratie heeft gediend voor vele kunstenaars om hun creativiteit te uiten.Lernen Rabbijn Shimon Evers Misschien ben ik nog een beetje van de oude stempel. Zutphen. dan kan hij zich beroepen op de sjammasj en zeggen dat hij gebruik heeft gemaakt van de sjammasj. Dit alles prachtig versierd. Maastricht. Hoe klein en hoe groot kan een menora zijn? Eigenlijk kan hij piepklein zijn. we mogen geen gebruik maken van de lichten van de menora. Zelf heb ik een heel simpel reismenoraatje. Den Haag. Arnhem. Enige tientallen jaren geleden is de organisatie van Lubavitch (dat is hetzelfde als Chabad) wereldwijd begonnen met het neerzetten van metershoge menorot. Amersfoort. Samen 8 bakjes en nog een bakje buiten de rij voor de sjammasj. Maar misschien dat iemand zich vergist en toch per ongeluk iets leest of nakijkt bij het licht van de menora. op de derde avond staan er 3 bakjes en een kandelaar enz. Een flesje olijfolie en ik kan op reis. Rondom waren tuitjes waar je lontjes in kon hangen en midden op het dekseltje was er ook nog ruimte voor een sjammasj – de naam van (meestal) het middelste lampje. Het dekseltje kon er af en dan kon je er olie in doen.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->