Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

............ 57 2D-weergave van ruimte .....................................veelhoek tekenen ........................................ 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) ......................................................v......... 89 knop overzicht ............................................................................................................................................... 56 ruimte selecteren ................ 88 hoek van de wand ... 87 scherm definities .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 55 offset serie lijnen ............................................................................... 91 een vlak benoemen .........................b..................................................................................... 92 invoeren daken en plafonds .......................................................................... 56 selectie lijnen verwijderen ......................................................................... 83 ruimte tegen elkaar plaatsen ......................... 87 inleiding ........................................................................................................................................... 56 ruimte verplaatsen ....... 57 ruimte splitsen ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 89 vorige / volgende wand .................................................................................................................. 86 inleiding ...................................................................................................................................................................................................................................................................... 65 ruimte invoeren via offset van lijnen ........................................................................................................ 56 Knoppen ruimten....en deelwanden.............................................................. 86 knop legenda ................................................................................................................................................................ 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak ........... 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen .........................................o........................................................................................... 89 3D-weergave van ruimte ..................... 90 controle wandinvoer met wandoverzicht ......................................... 89 Voorbeelden ................................................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 ........... 57 bouwlaag verwijderen .......................................... Vloer................................................................................................... 77 ruimte maken m..... 79 ruimte roteren en spiegelen ............................................................................... 57 bouwlaag kopiëren .................................................................. 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ................................................... 55 rechthoek tekenen ..... 57 Knoppen bouwlaag ...................................................... 56 lijnen maken van ruimten ........................................................ 90 scherm Wanden ........v......... 71 ruimte kopieren ... omliggende ruimten .......................................................................................................................................................................... 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen ... 57 bouwlaag tussenvoegen ................... 56 ruimte van gesloten lijnen maken ................................................................................................................................................................................................. elkaar ........... 58 instellingen .......................................... 89 knop legenda ............ 90 automatische wandkeuze op niveau 2 ....................................................................................................................................................................................................................................... 86 scherm definities ..................................................................................................................................................... 76 ruimte laten inspringen t........................................... 55 ellips of ovaal tekenen ................................................................................................................................... 58 DXF-instellingen ...................................... Plafond) ................... 58 Knoppen instellingen ............................................................................................... 61 ruimte invoeren via DXF-tekening .............................................. 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) ................................................................. 57 3D-weergave van ruimte ........................... 81 ruimte verwijderen ..................................................... 58 rechtermuisknop .............. 92 5 ................... 59 Voorbeelden ....................................................................................................................................................................................... 55 cirkelboog tekenen ............................................................................. 88 wanden .............................. 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag .......................... 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand............................. 88 vloeren en plafonds ............... 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 91 hoofd................

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

. 148 aantal lagen ............. 150 10 ..................... 146 Scherm Projectomschrijving.............................................................................................................................. 144 vermogen ............................................................................................................................................................................. 144 gebruiksperiode ............................................................................................................................................................................................... 148 inleiding ................................................................................................ 150 glasnetwerk ................................................................................... 149 convectieweerstand .................................. 149 ABSglas+zonw ......... 145 apparaat ..................................................................... 150 LTAglas .............................................. 147 inleiding .............................................. 144 niveau buiten gebruikswijze ............................................................................................................................... 149 Dglas+zonw .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) .................................................................................................................... 140 Scherm Omgeving ........................................................ 150 LTAglas+zonw ................................................... 150 doorstraling .......................................................................................................................................................................... 149 CFglas ....................................................................................... 147 projectomschrijving ................................................................................ 147 voorbeeld ..................................................................................................................................................................................................... .......................... 141 inleiding ...................................................................................................................................................................w................................................................................................................................... 143 convectief deel ....................................................................................................... 143 activiteit .......................................................................................................................... 141 Scherm Persoonsgroep ............................................................. 141 ligging ......................................................................... 145 omgevingstemperatuur ...................... 140 s.................................................. 141 dakhoek ..... 144 niveau tijdens gebruikswijze .............................................. 145 percentage convectie ........................................... 145 functie .................................... 141 aantal ...................................................................................................................................................................................................................................... 147 Scherm Raamconstructies ...................................................................................................................................................lambda/R .................................................................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................ 145 wateraanvoertemperatuur ................................................................................................................................ 140 rho ............................................................................................................................................................................................................................ 145 inleiding ........................................................................................................................................................................................ 144 eenheid ................ 140 mu ............... 143 clo-waarde (zomer) ........................................................................................................................................................................................................ 143 clo-waarde (winter) ....... 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf ................................... 149 ABSzonw ............................................................................................................................................................................................................................ 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat......................................................................................................................................................... 146 waterretourtemperatuur ................................................................................................... 149 Dglas ................................... 141 gebouwdiepte ......................................... 147 projectnummer ... 150 straling ............................................................................................................................................................................... 144 voelbaar .......................... 149 CFglas+zonw ...................................... 141 dakhoogte ......................................................... 141 gebouwbreedte ........................................................ 150 emissiecoëfficiënt ............................................................................................................. 140 beschutting ............................................................................. 150 Dzonw ..................................................................................................................................................................... 147 technicus ................................................ 147 opdrachtgever ........................................................................................................................................................................................... 148 ABSglas ...........

.............................................. 161 Scherm Verwarmingsbatterij......................................... 153 totaal afzuiging ................................................................ 160 gemiddelde wanddikte ...................................................................................................... 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf ......................................................................................................................................................... 152 lucht wordt .............................................................................................. 154 inleiding .................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de uitgang ....................................................................... 161 inleiding .......... 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) ..................................... 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) .......................................... 160 type vertrek ............ 160 luchtuitwisseling met buiten ......................... 159 gemiddelde plenumhoogte ...................................... 155 Scherm Uitstekende geveldelen ............ 157 leverancier ............................................................................................................................................. 154 Scherm Temperatuur setpoints ............................................................................................................. 160 gemiddelde vloerdikte .............................................................................................................................. 155 inleiding ............... 151 zonweringnummer ......................................... 153 totaal inblaaslucht.................................................................................................................................... 151 ZTAglas ......................................................................................................................................................................................................................................... 152 ZTAglas+zonw ............................................................................................................................... 152 Scherm Roostergegevens ...................................... 158 opwarming .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 157 codering ... 157 debietregeling ............................................................................................................................................................................................................................... 156 luifel ......... 156 Scherm Ventilatievoorzieningen ................. 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links ...................................................... 151 Uglas+zonw ........................................................................................................................type zonwering ...................................................................... 151 ventilatiegeleiding .......................... 159 binnencondities bij VAV-systeem ............................................................................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts ......... 152 inleiding ..................................... 158 minimumstand ................................................. 154 bij dagbedrijf ............................................. 159 inleiding ............................................................................................................................................................................ 153 Scherm Stooklijnen ........ 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming ................................................................................................ 157 Scherm Ventilatorgegevens .................................................................................. 151 Uglas ......................................................................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang ......................................................................................................................... 162 waterretourtemperatuur ......................................................................... 162 11 ............................................................................................................. 158 VAV regeling .................................................................................................................................................................................. 158 luchtdebiet ..................................................................................... 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) ................................................. 157 inleiding .................................................................. 155 afstand raam tot luifel ........................................... 158 Scherm Vertrekgegevens ............................ 154 inleiding .................................................................... 154 gewenste temperatuur .................................................................................................................... 156 raam naar binnen gelegen ...................................................................................................................................................... 160 verwarming ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 161 wateraanvoertemperatuur ........... 161 thermisch vermogen ........ 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) ....................................... 154 buitentemperatuur ....................................................................................... 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf .............. 157 inleiding .................................

.......................................................... 165 laagnr .........................................................................................................................................................................................................................v.....................................................................v........ 174 uitvoer gaat naar .......... 164 absorptie ............................................................................................................................................................................ 163 uitschakeltemperatuur .................................................................... 174 12 .................. 162 koeling d...... 165 Rc-waarde ................................................................................................................................. 171 oppervlaktetemperaturen .............................................................................................................................................................................. 165 Scherm Wandcriteria...................................m.. maand-.... 165 inleiding ..................................................................................................... 171 ring doorrekenen .............................................. 171 starten uitvoer ............................. 162 aanschakelen als Tbinnen > ............................................................................................................................... 170 soort ................. 163 uitschakelen als Tbinnen < .......................................................... 172 uitvoer in ............ 171 hele gebouw doorrekenen ............... 169 inleiding .........................................m....................... 164 aantal lagen ............................................................................................................................................. 168 zone ............................................................................................................................................................................................................................ 162 Tbinnen-Tbuiten ..................................................................................................... 169 aanvoertemperatuur ................................................................. 168 Scherm Warmteopwekkers........................................................................................................................................................................... 163 aanschakeltemperatuur ................................................................................................................................................................................................................................... 167 wandnummer .......................................................................................................... 169 inleiding .............. luchtkoeler .................................................................................................................................................................................................................. 165 andere zijde ......................................................................................................................................................................................................................................................... 163 Scherm Wandconstructiegegevens.................................................................................... 167 soort vertrekken ................................................ 165 emissie .................................... jaaroverzicht ................................................. 171 starten met pagina ..................................................... 169 retourtemperatuur ................................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling ...... 171 bouwlagen per pagina ....................... 171 inleiding ................................................................................................................................................... 166 eigen ruimte ......................................... 174 keuze uitvoer .................................................................................................................... 169 feestdag/vakantiedag ........ 174 uitleg uitvoerkolommen dag-.................................. 170 Scherm WTW Warmteterugwinning............................................................................................................................................. 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren ......... buitenlucht ......... 164 bron voor verwarming/koeling in constructie ................ 165 massa ............................................. 169 omgevingstemperatuur ............................................................................................................................. 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................................................................................................... 162 koeling d.............. 166 hoek wand ... 168 wandsoort ................................................................................................................................ 164 inleiding ............................................................ 163 Tbuiten ................................................................................................................................................. 163 inleiding ................................................................................................................................................. 164 dikte ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 172 stooklijnen .............................................. 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag ................................. 166 helling wand ............................................................. 162 inleiding ....................................................................................................................................... 169 Scherm Weekindeling ......................................................................................................................................... 170 inleiding ....... 166 bouwlaag ...........

............................................. 181 versie 2.................................................. 186 Gebruik programma Algemene werkwijze .......................................................................... 186 uitvoer naar......................................... 186 snel scherm font ......17b ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 184 Scherm Instellen paden ................................................................. 179 versie 2..................................11 ...........................19 ......................................................................................................................................... 184 rasterlijnen ....................................................................................... 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 ...................................... 184 inleiding .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 177 arraygrootte ................ 178 knop Pgup ............................. 177 weergave isometrisch ........................ 178 versie 2........................ 184 inleiding .............. 186 inleiding ........................ 185 Scherm Instellen uitvoer................. 190 13 ............................................................................................................................................................................................................................................................14 .................. 178 pagina ..................................................................................................................................................................... 180 versie 2.................................. 181 versie 2...................................................................................ventilatiestromen .........................18 ................................................................................................13 ........................................................................................................................................ 184 kleuren in programma's ..................................................................................................................................................................... 185 bestanduitvoer naar.................... 182 versie 2................... 184 achtergrond .................................................. 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren ................ 182 versie 2............ 185 uitvoer font ........................................... 180 versie 2........ 185 pagina marges........................ 178 printen ...................................................................... 184 huidige .. 178 pijltjestoetsen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 179 versie 2...................................................................................................................................................10 ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 185 melding pauze ................................................................................. 184 inleiding .................................. 177 inleiding .............. 185 tijdelijke bestanden .................................................... 189 invoeren Projectomschrijving .................................... 182 versie 2.................................................................................................................................................. 181 versie 2.....................................................................12 .................................................................................................................. 185 werkbestanden ........................................................................................................ 177 Scherm Meldingen...............................................................................................................................................................................................................................................................................14t ...............15 ............................................... 183 Configuratie Scherm Configuratie ..... 184 projectbestanden ........................ 185 fontgrootte .................................................. 177 visualisatiegegevens ....................................................................... 184 algemene bestanden ............................ 181 versie 2.00 ................................ 185 inleiding .................................................................. 188 beschrijving voorbeeld gebouw ................................ 184 Scherm Instellen kleuren ............. 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma......... 178 inleiding ........................................................................................... 185 Vabi.................................................................16 ............................................................................................................................................................................................................ 178 knop PgDn ........................................................................................................................................................ 177 font ...........................................................................

.................................................................................................................................................................................... 205 betonkernactivering ...........................................................................v.... 204 Voorbeeldproject maken...... 197 vrije deelwanden................. vloer en plafond................... 197 controle automatisch toegewezen wanden .................................................................................................................................... 191 invoeren Vertrekdefinities ................................................................................................................................. 204 Voorbeeld installaties ................................ 196 eigen keuze ... 203 berekening starten...b............................................................................. 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen ............................. 212 14 .......................................................................invoeren Algemene gegevens............................................ 196 automatische wandtoewijzing m............. 197 automatisch toewijzen van wanden............................................................................................................................................en deelwanden ............................................................................... 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening ............. 202 Invoeren Zone en installatie .................................................................................................................................................... 191 invoeren Ruimten ........ 195 hoofd....................................... 201 toewijzen wanden via eigen keuze............................................................... 190 invoeren Gebouwgegevens.......................................... 205 inleiding .................................... wandcriteria ...................................................................................................................................................... 201 plaatsen van ramen en deuren.....................

J.en koudebehoefte in vertrekken. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965.14 (figuur 1).13 en 5. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand. De vertrekmatrix bevat de stralings. De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit. klimaatplafond of betonkernactivering. In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen. de warmte. een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen. 15 .Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft.J. Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee. blz 5. Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is. zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. temperatuuroverschrijdingen. de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming. op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd. Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling.

Programmaschema 16 .

gasleidng of hemel. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's. gebouwsimulatie. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen.of EPN-berekening. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden. tapwater. Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan. koellast. De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. zoveel mogelijk gelijk te maken. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. Uniforme Omgeving. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. De 17 . Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. Daarna start men een EPN-berekening.& vuilwaterafvioer eenvoudig. De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen.

vloer of plafond. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. 18 . Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. wand. winter ontwerpcondities. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening). Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. zone. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. zijn al automatisch ingevuld. De overige invoervelden die voor beide programma's gelden. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. vertrek. Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. vertrek. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. zone. Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. Als men een regel uit dit overzicht selecteert. wand. Bij wanden. Deur Zie deelwand. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. deur. wanden. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities.gegevens van de vertrekken. raam of ventilatievoorziening. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer. Deelwand Een deelwand is een wand. wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving.

19 . LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings.Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden. Zie LVKapparaten. Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. Zie IWP-criteria. IWP Interne Warmte Productie: armaturen.DIC Raam Zie deelwand. bijvoorbeeld radiatoren.en Koelapparaten. dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object. personen en apparaten. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Gebouwinvoer Grafisch scherm. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat. Een hoofdwand kan deelwanden bevatten.PRJ en *. Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven.

deur. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. toilet enz. F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens. Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend. Deze optie geldt in het actuele programma. waaruit men de terug te halen records kan selecteren. om zones op overslaan te zetten.). Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. raam. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten. maar niet in de uitvoer komt. F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen. welke aan een wand is gekoppeld. er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm. zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). 20 . Er verschijnt een overzicht van verwijderde records. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm. dakkapel of ventilatievoorziening. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2. zoals gang. De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd.

F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. verschijnen deze defaultwaarden. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. die u kunt voorzien van een eigen naam. dat via de F9-toets op te roepen is. Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm. F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. 21 . Tevens kan bij de schermen. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt.

een icoon. Behandeld worden de typen invoervelden. Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent. kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen). Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. verplaatst men per regel. Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. Door op het vierkantje te klikken. Op het niveau van Wand. databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren. het gehele scherm. Scroll bar. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. knoppen en functietoetsen.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Sluiten van het betreffende invoerscherm. vloer en plafond verschijnen alle hoofd. Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. Knop in combinatie met een invoerveld.en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen. Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken. verplaatst men per bladzijde. zogenaamde 'combo-box' . Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies. • 22 . Door op een pijltje te klikken. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld.

Men keert terug naar het vorige scherm. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm. Een overzicht van de records opvragen. of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. met gegevens. Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren.knop en de aangegeven achter Zoom. kunnen de gegevens 23 . Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. door middel van het klikken op de OK knop. Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens . • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. -knop. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. verschijnt er een extra scherm. De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. vanuit het scherm Zonegegevens. Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. Als er nog geen eigen databank is. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. Record toevoegen aan de UO-database. Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens. of een eigen gemaakte databank. Na het bevestigen van dit scherm. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling. Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop .

Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren. Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 . gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop . In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen). type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten. Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken.a. Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan.in de databank worden opgenomen. Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet. de Selecteer-knop. opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop. te klikken. Een invoerscherm is o. Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. Opgave van de naam van de nieuwe databank. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren.

Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld. eenvoudige invoer Niveau 2 . Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert. Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2. zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen. 25 . Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken). [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. [1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is. uitgebreide invoer Niveau 3 . In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. verschijnt een nieuw invoerscherm. maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat.• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden). Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu. dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. Door het aanklikken van een verwijzingsveld. Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 . De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken.

Men kan dus snel op een ander programma overgaan. Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven. zijn aangesloten bij de Vabi. Tebodin. Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren. in één keer worden ingelezen. zoals Imtech. Uniforme Omgeving. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens. Ruim 800 bedrijven en instellingen. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates.nl Internet: www. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan. zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. Deerns.vabi. 26 . Het programma vraagt nog een bevestiging.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek. Dit bespaart tijd. GTI. bouwfysica en elektrotechniek. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland. Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. De Vabi-programma's werken binnen de zgn. Stork Worksphere. Rijksgebouwendienst etc.

Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. service aan de gebruikers. Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. Koellast. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening). Gebouwsimulatie. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. Gebouwsimulatie. om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 . Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. eigen geveldelen en opstanden op het dak. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). Dimensionering van leidingdiameters. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl.en gramuren. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) . EPN. voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals.en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. de telefonische helpdesk. ramen. voor de bepaling van de graad. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s. ramen. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw. EPN. Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. Koellast. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken.

Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels. standaardmethode (klasse B)'. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen.a. de polaire diagrammen wordenmee geleverd. Dimensionering van kanaalafmetingen. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 . Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer. Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft. Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.en afzuiginstallaties. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. rekenmethode I'. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid. Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting. Meerder kanaalvormen (rechthoekig. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Grafische invoer is mogelijk. Berekening van toevoer. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden. Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht. Armaturen zijn in een rooster. Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. de afmetingen.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17.

de totale stroomsterkte. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden.v. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden. waarmee één kabel berekend kan worden. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen. Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten.en bovengrens. de spanningsval per kabel. gewogen onder. aftakkingen. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties. waarna de optimale situatie wordt bepaald. per dag of per week.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren). kortsluitstromen en de nulgeleider. Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder.en overschrijdingsuren en warmte. temperatuuroverschrijdingen. lengte beveiliging. 29 . Berekening van de stroomsterkte in elke kabel.en koudebehoeften in vertrekken. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010. Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. Zwembadverwarming m. Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’. roosters etc. Men kan ook een eigen database opstellen.b.

EPN. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. Stationaire berekening met een twee. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. ramen. Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen). Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). Persriolen kunnen niet met dit 30 . constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie. dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen. Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk. Hemelwater.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). Koellast. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992. Gebouwsimulatie. Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald. Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen.en hogedrukgasnetten. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd.

utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies. H. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan.K.E. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren.k.n.N. koellastberekening etc. Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd. 31 . Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie.programma berekend worden. maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening. Daardoor vergemakkelijkt h. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie. maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie. het primaire energiegebruik van het gebouw. Ook berekent h. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt. wordt de belasting per afvoerpunt bepaald.e. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68.e. de energiebehoefte van een gebouw. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128).n.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt.k.k.e.n. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving. Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden.

Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. Wegschrijven project als. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen. Wissen project.Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer. Importeren Project. Inlezen project. In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. waarin men het gewenste programma kan selecteren. Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s. zie Uniforme Omgeving. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project. zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. Wegschrijven project. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten.

In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt. Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. Als deze projectnaam is geselecteerd. In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft. Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn. Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden. tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd. derde kolom : incl. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. 33 . Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie.

Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten. zonder het eerst weg te schrijven. kan het project alsnog worden weggeschreven. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen. Als deze optie gekozen wordt. Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen. Indien het project toch gewist is. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. is er nog slechts één kans om het project terug te halen. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd. Indien dit wordt bevestigd.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. 34 . volgt het scherm : Importeren definitie gegevens. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen.PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart.

Als er Nee wordt gekozen.DIC. In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. één met de extensie . worden de twee bestanden (. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. wordt het oude project overschreven. Een project bestaat uit 2 bestanden. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. Als hier Ja wordt gekozen.Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten.PRJ en . Standaard is dit de project directory. dan geeft het programma een melding. waar het project wordt bewaard.DIC) in de prullenbak gedeponeerd. Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project. Wijziging extensie van de projectnaam. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven. Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. 35 . Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project.PRJ en één met de extensie . Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. Wissen project Indien een project wordt gewist. Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld.

Een project bestaat uit 2 bestanden. Standaard is dit de project directory. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen. Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. waarin tekening gegevens worden gevraagd. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten.Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten. 36 . Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen. Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. verschijnen er andere extensies. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen. Door de knop aan te klikken.DXF • G*.PRJ • *. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan. Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *. Wijziging extensie van de projectnaam. Zie Koppeling met tekenpakketten. één met de extensie . Files volgens DXF tekening formaat. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project.DIC.PRJ en één met de extensie . Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem.

dan krijgt de kelder het volgnummer 0. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. Als alle gegevens zijn ingelezen.Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven. Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen. Knop Selecteren van de tekeninglagen.DXF zijn. Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven. 37 . In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO. Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. waarop (een deel van) het gebouw is getekend. De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul). Knop Door op deze knop te klikken. Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO). de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. verschijnt het scherm Projectomschrijving. Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. Stel dat er een kelder. is het inlezen niet gelukt. wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand.

De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. welke later als fictieve wanden zijn op te geven. aan het blok gekoppelde attributen. die de wanden voorstellen. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. dat de gegevens over de deuren bevat. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. gaat de berekening niet altijd goed. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO. die overgebracht moet worden naar de UO. Deze gegevens zijn opgeslagen in. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden. maar voor de berekening gaat dit niet goed. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. dus eigenlijk 1 punt. zijn dat het programma hierop vastloopt. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. De lijnen. Het kan n. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven. moeten op elkaar aansluiten. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. De DXF-file wordt wel ingelezen. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. kan dit worden opgelost. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd.l. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. moeten uit de tekening worden verwijderd.Deurenblok De naam van het blok. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen.

dat de hoogte van de deur of het raam bevat. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw. Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters.5 m. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. kan deze blijven staan. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’. • Hoogte De naam van het attribuut. De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft. 39 . nl. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. die met die letters beginnen. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Laat men hier de cirkelboog staan.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte. krijgt u alleen die laagnamen te zien. Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken. Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. ‘Kantoor 2’ etc. Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw.

Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk. als de attributen als objecten worden geselecteerd. Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is. de vloer).v. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken). In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven. aan het blok gekoppelde attributen. De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm. Als een andere DXF-file moet worden gebruikt. worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. Deze gegevens zijn opgeslagen in. • 40 .o. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand. in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t. dat de gegevens over de ramen bevat. Is het raam bijvoorbeeld 0.0). kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor.80 m dan wordt voor de x-factor 0. aan het blok toegevoegde attributen.o. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek.en deurenblok aan te maken en te plaatsen. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn. Ramen blok De naam van het blok. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven. Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst. moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt. Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven. De namen van de attributen moeten voor het ramen. het noorden.v. Het ramen.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd. Hierna kan het blok worden gedefinieerd. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken. Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. Via twee.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden.

Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden. Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt. Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 . Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens.• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene. De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen. waarop de bouwlaag staat. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. krijgt u alleen die laagnamen te zien. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters.01:Kantoor’. die met die letters beginnen. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. of een aparte tekeninglaag. Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven.

soort verwarming. hoofd. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. wanddikten.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden. ‘Gang’. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. ‘Toilet’. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. ‘Kantoor 2’. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria. die met deze beginletters beginnen. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen. reeds worden ingevuld. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen. 42 .d.en deelwanden. binnencondities. waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld. moeten eerst enkele gegevens over de. Verticale offset De naam van het attribuut. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. ‘Kantoor 3’. gebruikte lagen en blokken worden opgegeven. in de tekening. Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken. ‘Vergaderruimte’ etc. Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’. ventilatie e. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. wand.

Klik op de knop Verwerken DXF-file. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok. Selecteer het bestandstype *. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project. De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut.DXF Ga naar de directory. Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen. met één bouwlaag per tekeninglaag. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. Geef het nummer van de bouwlaag op. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens. waarin de in te lezen DXF-file staat. Klik op de naam van de DXF-file. Klik in het veld naast hoogte. waarin de verticale offset is opgeslagen.Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. Klik op de knop Openen. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren.

staat. waarop een bouwlaag staat. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. • • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen. Klik met de muis in het veld naast Laagnaam. Tik het nummer van de bouwlaag in. 44 . Herhaal de punten 2 t/m 7.Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen. Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten. waarop de betreffende ruimtenamen staan.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag.

Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd.VA107. Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken.VA102.VA126) IWP-groep (VA101. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren. zones etc) getoond. wandgegevens etc. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld. (alleen VA101.VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm.VA114.VA121.VA106. Het definitiescherm heeft 3 functies. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend. Staan de definities (vertrekgegevens. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc. ruimte.) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen.VA114. Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw. ruimten. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. In dit grafische scherm kan via punten.VA114) Rooster (alleen VA101. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens.VA122) . Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm.VA114. 45 .

Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. 46 .en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte. 3D-weergave bouwlaag. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag. overzicht ruimten. Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. bouwlaag onder/boven. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Dak. passend zoom. vorige/volgende ruimte. wordt deze ruimte actief. zoals zoomen. Door op de [LMK] te klikken. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken. Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen. Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. 3D-weergave gebouw.

Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. zone. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. waarbij het niveau op Gebouw staat. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt. bouwlaag. ruimte en vertrek. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw. In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities. verschijnt een grafisch scherm. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. Anderzijds. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. Scherm gebouwgegevens nr. alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. 1 verschijnt. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. omschrijving. Bij de programma’s VA114. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. 52 . Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte. Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. grijs rondje : het rooster is niet actief. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Hierin staan gegevens over nummer. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken.

2. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. lijnen maken van ruimten. Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. In dit scherm staan een aantal iconen. De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend. teken lijn. ruimte en vertrek. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. bouwlaag. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren. rechthoek tekenen. ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden. In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. ellips of ovaal tekenen. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. veelhoek tekenen. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. zone. waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen. Er verschijnt een grafisch scherm. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. 53 . selectiegebied van lijnen.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd.

Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd. Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld. Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd. De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. 54 . anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten. Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. Door op de [LMK] te klikken. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. lengte. ontstaat een selectiegebied. eindpunt. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken. Deze ruimte is dan actief. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. Zie Navigatieknoppen. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt. kan een lijn geselecteerd worden. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen.Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus.

De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Het begin. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast. zoals ‘coordinaten’. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend.Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn. Zie Rechtermuisknop. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Er ontstaat een gesloten vlak. Het begin. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. Er ontstaat een gesloten vlak. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend. Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. Zie Rechtermuisknop. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast. 55 . De veelhoekwordt gesloten via de [RMK]. Zie ook Rechtermuisknop. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Zie Rechtermuisknop.

Zie Rechtermuisknop.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten. De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen. omschrijving. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. Ruimtenummer. hoogte. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven. verplaatst of verwijderd kan worden. Dit geldt dan per programma. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. De omschrijving. 56 . Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven. waarna deze via de [RMK] gekopieerd. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. hoogte. Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven.

De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Deze worden dan automatisch geplaatst. =). Er bestaat geen undo-functie. Maak altijd eerst een backup van het project. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. <. Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. Klik vervolgens op de gewenste ruimte. Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt. =). Er bestaat geen undo-functie. indien ingevuld. De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. Deze worden dan automatisch geplaatst. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. 57 . indien ingevuld. De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. <. Maak altijd eerst een backup van het project. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’.Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd.

kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. De meeste functies kunnen ook via RMK aan. deuren. Loodrecht op lijn/ruimte. Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m).en uitgezet worden. Elke nieuwe ruimte. Zie ook RMK. ruimten en/of DXF worden uitgezet. Zie ook RMK. Snappen op lijn. Standaard hoogte ruimte. Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). Snappen op DXF. Zie ook RMK. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. naar bouwlaag . Zie ook RMK. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag . Loodrecht. Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. Assenstelsel voorgrond. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven. Snappen op ruimte. Grid zichtbaar.. Als dit wordt aangevinkt. roosters. Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. wanden. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten. Als dit wordt aangevinkt. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld. Als dit wordt aangevinkt. Zie ook RMK. LVK-apparaten.en uitgezet worden. Als dit wordt aangevinkt. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen.Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt.. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld.’. Hierbij verschijnt een scherm. Zie ook RMK. DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen. Als dit wordt aangevinkt. terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst. zonenummers. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. ramen. zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst. Snappen op grid. luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. Zie ook RMK. Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten. DXF. lijnen. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. krijgt deze hoogte. gemaakt met . zoals vertrekdefinities. Via RMK kan het snappen naar grid. Als dit wordt aangevinkt. zoals : 58 . Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels).

• • DXF-bestand. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. Aan. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden. Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. Spiegelen horizontaal. wordt afgebroken. kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten. de laagnaam. (in m) Verschuiving Y-richting. een veelhoek wordt getekend. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. Begin. Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven.of uitzetten. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. (in m) Overzicht lagen. Loodrecht op lijn/ruimte. Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen. Aan.of uitzetten. Per laag wordt het laagnummer aangegeven. De escape-toets heeft hetzelfde effect. Zie Instellingen . Aan. Grid. Lengte lijn. Coördinaten. Lengte en rotatie lijn. verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken. . . Verschuiving X-richting.of uitzetten. Als via klikken de veelhoek worden gesloten. . • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid. Zie Instellingen . Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. Aan. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld.en eindpunt worden door een lijn verbonden. Spiegelen verticaal. Aan.of uitzetten. Zie Instellingen Snappen op ruimte. Zie Instellingen Snappen op DXF.of uitzetten. • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt.of uitzetten. kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt. Bepaal snappunt. 59 . Als een coördinaat is opgegeven. . Als een coördinaat is opgegeven. Aan. De handeling waar men op dat moment mee bezig is. Zie Instellingen Snappen op lijn. Roteren.of uitzetten. Zie Instellingen . Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Aan. Zie Instellingen Loodrecht.

Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek. worden rood. Eigenschappen. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. Selecteer eerst een ruimte. Indien in de orginele ruimte Zone. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm. Dan moet op de ruimte worden geklikt. Selecteer eerst een ruimte. Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’.• • DXF. Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt). Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft. • 60 . Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o.en/of zonegegevens bevat. Aan. Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd. Zie Instellingen . Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. Verwijderen. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. Als deze ruimte vertrek. verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast. Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt). Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Verplaatsen. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).en Vertrekgegevens zijn toegewezen. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’. • • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Indien de geometrie gesloten is. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. vertrek en/of zone gegevens. die gewijzigd moet worden. Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte. Het muisicoon verandert in een hand.a.of uitzetten. Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen. Selecteer eerst een ruimte. Kopiëren. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. De ruimte is verwijderd. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt).

rechter onderhoek van het bureaublad). • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. • • • • • 61 . Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1.000 m. Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat. zodat u deze makkelijk kunt bereiken. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op de knop ‘Toepassen’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Vink ‘Snappen op grid’aan. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt.Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. terwijl u tekent.

62 . Geef de Y-grootte op. 3. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Het context menu verschijnt.800 m. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik op de knop ‘Ok’.250 m. 2.• • • • Geef de X-grootte op.

met de LMK klikken. y-oorsprong. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn. De lijn wordt rood. 63 .400 m. y-oorsprong.• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). y-oorsprong snapt. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-.

Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Klik met de LMK. Een rode lijn verschijnt. Y (m) 1. De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. Een nieuwe ruimte is ingevoerd. Klik op de knop ‘Toepassen’. Klik met de LMK. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4. gaat het rode punt snappen naar het eindpunt. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt.• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan. Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt). Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’.000. indien deze uitgevinkt staat. Als de muis dicht bij het eindpunt komt. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat. Klik met de LMK. 64 .400.

0). In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. De verschuiving is ten opzicht van de x-. moeten deze lijnen overgetrokken worden. Terug naar het tekenscherm. Om een ruimte te maken van deze lijnen. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen. lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. Pas op. Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. (tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). Klik op de knop ‘Ok’. • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt).Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon verschijnt. Nadat het DXF-bestand is geselecteerd. De lijn gegevens worden ingelezen. y-oorsprong (0. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’. 65 . worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven. Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn. zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. zijn eigenlijk onderleggers.

Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. 0). Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. • • Ga met de muis naar de x-. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. dan niets doen. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. • • 66 . Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Het context menu verschijnt. met de LMK klikken. • Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat.y-oorsprong (0. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.

Het context menu verschijnt. Het context menu verschijnt. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd. Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. Zorg dat de pijl naar linksonder wijst. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat.450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet.350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt).• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. wordt ‘snappen op grid’ uitgezet. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. (vinkje verdwijnt). Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen). • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn. op de LMK klikken. In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Deze verandert in een rode richtingspijl. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik op de knop ‘Ok’. dan niets doen. Zodra het bewegende rode punt snapt. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar. • • • 67 . Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. Door nogmaals deze optie te selecteren.350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst.

68 . Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik in het midden van elk rechthoek. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst.• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).

• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het context menu verschijnt. bijv. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. 69 . 3. Klik op de knop ‘Ok’. bijv.250 m. Geef de Y-grootte op.• • • • Geef de X-grootte op. 2. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt.750 m.

• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. • • • • 70 . Klik op de knop ‘Ok’. y-oorsprong. Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. Terug in het scherm Gebouwinvoer. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. met de LMK klikken. y-oorsprong snapt. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m. een rechthoek. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder.v. dan niets doen. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. y-oorsprong.b. Het context menu verschijnt. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand.

Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. rechter onderhoek van het bureaublad). terwijl getekend wordt. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv.000 m. indien deze uitgevinkt staat. zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk). • Klik op het icoon verschijnt. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt).Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. • • 71 . Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan.

000 en Y (m) 0.y-oorsprong (0. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. De eerste lijn wordt neergezet. Het tekenscherm verplaatst naar links. Het context menu verschijnt. Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts. Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-. Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt. Dit kan ook met de muis. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt.0000’). • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik op de knop ‘Toepassen’. gaat het rode punt snappen op de x-. En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6.000. 0).• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan. y-oorsprong.y-oorsprong. Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik met de RMK in het tekenscherm. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt). Ga met de muis naar de x-. indien deze uitgevinkt staat. terwijl de muis beweegt. lengte : 6. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’. Klik met de LMK. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek. 72 . maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt. om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen. Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken.

000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’. Het context menu verschijnt. Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Het context menu verschijnt. • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5. Klik met de RMK in het tekenscherm. 73 . Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik met de RMK in het tekenscherm. Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links. Druk dan op de ‘Enter’-toets. Klik met de RMK in het tekenscherm.250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. De laatste lijn wordt neergezet. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. De derde lijn wordt neergezet. Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt.160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan. Dubbelklik op de laatste lijn. Het context menu verschijnt. Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt.

Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden. Het muisicoon verandert in een hand. Als de shift-toets ingedrukt blijft. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.De ruimte is geplaatst. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m. • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).v. rotatie en lengte van de lijn. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).In dit scherm ziet u de positie. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm.b. De lengte 2. een veelhoek. 74 . In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan.

snappen op grid. Het context menu verschijnt. Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK. snappunt bepalen. 75 . Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. roteren. lijn of ruimte. zoals spiegelen.Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.

De ruimte is geplaatst. Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden.• • Selecteer de optie ‘Kopieren’. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. De ruimte is geplaatst. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Ga naar niveau ‘Ruimte’. 76 .

Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief.v. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen. Het context menu verschijnt. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen.7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie. Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving.o. • 77 . Ga naar niveau ‘Ruimte’. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.4m x 2. Maak twee ruimten met de afmeting 5. Voorbeeld : ruimte laten inspringen t.

• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Het context menu verschijnt. • • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte). • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0. Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Verlaat het context menu met de ‘Esc’. dan niets doen. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. Selecteer de optie ‘Coordinaten’.000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2.700 m 78 .toets. Het scherm Coordinaten verschijnt.

y-posities’s is m. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn.b. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. U ziet een verticale lijn. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Klik met de LMK op de rechter ruimte.v. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). De ruimte wordt neergezet. dan niets doen. met de LMK klikken. Ga naar niveau ‘Ruimte’. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). De x-. Voorbeeld : ruimte maken m. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.a.• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat. • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte. Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. Het context menu verschijnt. Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet.w. Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt. Het context menu verschijnt. de verschuiving. 79 . (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt). De lijn wordt rood. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn.

Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst. • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. De ruimte is gemaakt. • • • 80 . dan niets doen. Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). klikken met de LMK.toets. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. Het muisicoon verandert in een hand. Het eerste punt van de lijn ligt vast. met de LMK klikken. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.

Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. • 81 . verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). • of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Ga naar niveau ‘Ruimte’.

v. de x-as.o. De ruimte wordt direct geroteerd. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt. Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden. Tegen de klok in is de positive rotatie t. Klik vervolgens op ‘Ok’. De ruimte is geplaatst. 82 .• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen. Selecteer de optie ‘Roteren’. • • • Vul hier de rotatie in. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. De ruimte wordt direct gespiegeld.

Indien de ruimte zone. De ruimte is verwijderd. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast).a. Ga naar niveau ‘Ruimte’. 83 . Het context menu verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. vertrek en/of zone gegevens. • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK.Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’. klikt u op de ruimte. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. die u wilt verwijderen. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.en of vertrekgegevens heeft. Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan. vertrek en/of zone gegevens. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • • 84 . Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. De ruimte is verwijderd. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte.a. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Het context menu verschijnt. • Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast.

• • 85 . Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst. Het context menu verschijnt. Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik op de knop ‘Ok’.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld. Terug in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is.

Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. roosters. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden. Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.toets. niveau Vertrek.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. 86 . Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt. Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. Definities als wanden. met de LMK klikken. De ruimte is geplaatst. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen. dan niets doen. Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen.

niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst. de automatische keuze naar voren. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. Hierna komt. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst. Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst. kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm. Vloer. Bij het toewijzen van hoofd. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief.en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden. wanneer deze is opgegeven. 87 . Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren). Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld. Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Het plaatsen van hoofd.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde).Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer.en deelwanden zijn geplaatst.of deelwand die wordt verwijderd.en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. ook actief zijn in het definitiescherm. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand.

of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte.of plafonddeel te klikken. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer. 88 . vloer of plafond. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. Voor overzicht van symbolen. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand. zie legenda. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. vloeren en plafonds.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Bij wanden.Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer.of plafonddeel geplaatst. in het scherm vloer. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Het plaatsen van hoofd. Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief. De verschillende vloer. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin.of plafonddeel.of plafondaanzicht scherm.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer.

Hierna komt. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd. soort vlak. omschrijving van aangrenzende ruimte. Knop Overzicht van alle wanden. de automatische keuze naar voren. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. vloer of plafond in het vertrek.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer. wanneer deze is opgegeven. Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand. omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past. 180=vloer) van de wand. 15-90=hellende wand.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd.en deelwandnummer.of deelwand die wordt verwijderd. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. omschrijving aangrenzend gebouw. omschrijving.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd. hoofd. hoek en helling (0=plafond/dak. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek. De programma’s rekenen echter wel goed. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand. vloeren of plafonds per ruimte. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden). Hier kan men wandgegevens opgeven.of deelwand 89 .en deelwanden. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. 90=rechte wand. wandnummer waarin deelwand zit.of plafonddeel. oppervlakte van de wand. Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven. In dit overzicht staan wandnummer. lengte en breedte/hoogte van de wand. Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp. ook actief zijn in het definitiescherm.

om een Hoofdwand te selecteren. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast. 90 . Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand. Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst. Klik op het veld Wandnr. Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. Niet correct geplaatste hoofd. Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. komt er v2 te staan. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. is de automatische wandkeuze niet correct. Tevens krijgt het symbool een rode kleur. die betreffende hoofdwand hebben. • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand. Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria.Letter v Vrije deelwand. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken. Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen.of deelwanden via automatische keuze.en deelwanden gaat per bouwlaag. De controle hoofd. De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. (Wordt als default aangegeven). In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd.

• Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . Klik op Wandnr. Vloer of Plafond. niveau Wand. Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Sluit het scherm met de knop . Klik op de knop Vul een omschrijving in. Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm. Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt. Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd. Kies in het menu: > Groter. Klik op de te controleren ruimte. en selecteer een Hoofdwand. Herhaal de punten 2 tot en met 9. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd. Vul in: 0. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren. .• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. te selecteren. Deze gaat controle via de knop Overzicht. Vul in: 0. Klik op Overzicht.

die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. Geef de eigenschappen van de deur op. Vul een omschrijving in. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie. deuren. Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen.en deelwanden De wandeigenschappen. 92 . dakkapellen en borstweringen. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . .en deelwanden definities’.• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld. Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. bijvoorbeeld een raam in een deur. De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Deelwanden zijn ventilatieopeningen. Vul de lengte en breedte in. worden vastgelegd in een hoofdwand. ramen. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. niveau Plafond. zoals de constructie. Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. • Hoofd. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand. Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Klik op het veld achter Nummer.

Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .en deelwanden definities’.en deelwanden definities’. of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Vul een omschrijving in. Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. die gebruikt worden in Wandcriteria.en deelwanden definities’. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Sluit het scherm. Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten. • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . die gebruikt worden in Wandcriteria. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Vul in het percentage. Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. Geef de eigenschappen van het raam op. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. 93 . Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. etc in.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten. In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat.

Vul de Omschrijving in. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand. Vul de Omschrijving in. binnen-. Geef de soort schakeling op.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. zie Raamconstructies. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. Vul een omschrijving in. worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken. Geef het type zonwering op. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam.of buitenzonwering. Het scherm kent 3 niveaus. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). Selecteer scherm ‘Afmetingen’. Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. tussen. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Vul de overige programma afhankelijke velden in. Stel het niveau in op 1. Vul gewenste afmetingen in. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Keuze uit geen. Geef de U-waarde op. Kies als soort Raam. Stel het niveau in op 1. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. 94 . die op dat moment op het scherm staat.

dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Stel het niveau in op 2. ZTA. • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. verschijnt een netwerk.23). Wanneer de absorptie niet bekend is. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven.06 en ABS=0. ZTA. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. zoals verosol (D=0. worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren.. • • • • • 95 . Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. ABS.30 en ABS=0. ZTA. De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. maar de reflectie wel. Geef respectievelijk de U. CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen).• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. Wanneer de absorptie niet bekend is. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is. buitenscreens (D=0. verschijnt een netwerk met zonwering. Dit glasnetwerk kunt u Selecteren. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde.30). binnenscreens. Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1.17 en ABS=0. tussen of binnenzonwering). Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Vul de Omschrijving in. maar de reflectie wel. Dit glasnetwerk kunt u selecteren. waarin alle waarden al zijn ingevuld.34). moet ook de U. waarin alle waarden al zijn ingevuld. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. Handgeschakeld of automatisch geschakeld.

maar nu in combinatie met zonwering. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Doorlating (D). Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. • • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. maar de reflectie wel. LTA. Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei). Absorptiewaarden.Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen. Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen. niveau Vloer. De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas. waarna de U. Klik op de knop Berekenen. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Wanneer de absorptie niet bekend is. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). tussen of binnenzonwering). dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Vul de Omschrijving in. waarin de ingang zich bevindt. ZTA en CF worden berekend. Beschreven wordt hoe zonder aan 96 . Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen. Stel het niveau in op 3.

niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. gebruik makende van vrije deelwanden. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren. Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. De Rc-waarde wordt dan berekend. Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Vul de Omschrijving in. Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Vul de Omschrijving in. Stel het niveau in op 1. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst. Geef de Rc-waarde op. Klik op het linker veld Laagnr. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt.de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen. 97 . Geef het Aantal lagen op. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren. Vul de absorptiecoëfficiënten. Stel het niveau in op 2. gegevens in. Vul de overige. programma afhankelijke. Achter het veld Constructie staat dan fictief. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa. In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven.

Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in. worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. 98 . Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren. de dikte van de laag in. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld. De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer.

begane grond vloer enz. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Controleer per vertrek of de wanden. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken. Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. tussenvloer. Open het scherm Gebouwinvoer. niveau Wand. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. • • Open het scherm Gebouwinvoer . Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. tussenwand. hellend vlak. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. plat dak. • 99 . Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. vloeren en plafonds goed zijn benoemd.• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in. Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. Selecteer de gewenste wand in een ruimte. gangwand.

In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden.) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. vloeren en plafonds.Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer . In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. een vloer en een plafond. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is.. Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. in totaal zes vlakken. • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Selecteer de te verwijderen deelwand. Klik in de onderste regel (deelwand in . Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. 100 . Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip. Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

105 . Lengte Lengte [m] van de deelwand. Daarbij moet ook een bestandje DBL??. Er worden VA114-gegevens als telperiode. berekeningsperiode. overschrijdingsniveaus. waarin vakantie. klimaatfile. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven. waarna dit item kan worden ingevuld. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd. daguitvoer. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling. Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst.en feestdagen kunnen worden opgegeven. Dit vakje krijgt een rode kleur.Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken. maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd. Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken.114 worden aangemaakt (?? is jaartal). zijn ook in de UO-versie te gebruiken.

Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n). kan hier Ja worden opgegeven. 106 . Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. Als er geen beschaduwing is. Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren. zet deze dan uit (Nee). Als er geen beschaduwing is. Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). zoals overstekken. Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. kan hier Ja worden opgegeven. Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. jaar). Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen. zet deze dan uit (Nee). Als er geen beschaduwing is. maand. Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag. terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). zijmuren. (Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden. waarop de berekening moet starten. zet deze dan uit (Nee). Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n). die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september.

107 . Als er geen beschaduwing is. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken.v. convectiefactor is 1. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. zet deze dan uit (Nee). Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden.o. • • • 1: eenvoudig. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau .0. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. 2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Bij andere programma’s : 8-18 uur. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren. de gevel kan hier Ja worden opgegeven. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte.

Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. dat de apparatuur aan staat. De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. In het scherm wordt de periode opgegeven. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt). Het overige gedeelte is stralingswarmte. Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. zie geinstalleerd vermogen. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen.Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Voor diverse vermogens per apparaat.

Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren.8. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. • 1: eenvoudig. 109 .Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. geen afzuiging van verlichtingswarmte. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). convectiefactor is 0. Bij andere programma’s : 818 uur. Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . die betrekking hebben op de interne warmteproductie. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. De rest is latente warmtebelasting. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%).

Aantal Opgave van het aantal armaturen. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 . stand. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur.80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen. pendel. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.68 cf=0. hand cf=0. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm.72 cf=0.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen. klikstrip. indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’.76 cf=0.

Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. per armatuur of totaal. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. zie ‘schakelende verlichting’. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2. Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode. wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal. Voor schakelwaarden. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). 111 .• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling.

werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 . bejaardenhuizen. werkplaatsen (ruw werk). terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. winkels woningen. laboratoria. Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is.en uitschakelen.Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in. kantoren. stalling. scholen. Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden. recreatieruimten. magazijnen. Positie armatuur Positie van de armaturen. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. opslag ziekenhuizen. Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in.

Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen. Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven.en geluidseisen van een vertrek. Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. verlichtings. algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven. In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven.v. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven.g. Ramen blijven dicht t. Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria. Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens. De criteria moeten tijdens en buiten 113 .Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken.

4 betekent 40% open). 114 . Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden. (default 0.v. Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld.de Gebruiksperiode opgegeven worden. het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen. algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden.g. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek.v. De openstanden 2. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. bv. in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. (0.g. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden.3 en 4 zijn tussengelegen standen. algemene belemmeringen. Ramen blijven dicht t. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open.4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden.

Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur. 115 . Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur). Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd. indien de wind op deze zijde van de gevel staat. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig.Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd. zowel tijdens als buiten gebruiksperiode. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat. Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat. zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode. opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin. (default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid.

In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). m. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies.a. de constructie voor de voorwand. Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen. Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. 116 . worden deze afmetingen aangepast.Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel. Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). zijwanden en het dak.en dakdikte.w. Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte. en de gemiddelde wand. zoals de hellingen de voorwand en het dak. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel.

o. 117 .o. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. Dit is een eis van het Bouwbesluit.v. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw. Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld. Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen. Adres Het adres van het gebouw. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W]. komt in de uitvoer. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen.v.Hoek dak t. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd. horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw. Hoek voorwand t. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm. [U] of [C]. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft.

kan de zonwering nooit schakelen. deur. Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Wanneer men voor deze optie kiest. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. windrichting.bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven. maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Plaats Postcode en plaats van het gebouw.Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven.en stralingstemperaturen berekend. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie. ventilatievoorziening). 118 . Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). temperatuurverschillen en de nog op te geven kier.en naadkarakteristieken. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld. De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten. verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven.

3 van ISSO57. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren. 119 . Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan. Deze is voor elke ruimtefunctie anders. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. worden deze genegeerd. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd. Voor VA101. Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven.5 van ISSO53 en tabel 3. Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte. dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie. Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld. Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld. zie tabel 4. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties. Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet.Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken.

Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld.5 %. De ruimte is nu aan de zone toegewezen.Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. De afmetingen zijn goed opgegeven. vloer.5. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden. Kies een zonedefinitie. 120 . Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend. Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken.of plenumdikte. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand. wordt dit getal als factor gezien. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren. maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. percentage of hoogtebeperking. Dus 0. Indien de oppervlakte is aangepast. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. maar als factor 0.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0.

waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven. zoals een borstwering of een raam. Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. anders dan door krimp. toevoegen. deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven. 121 . Voor wand. selecteren. etc.C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m. Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens . zetting etc. Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand.Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden.s. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand.

Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 . Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven. De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt.5 wordt niet geinterpreteerd als 0. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen. vloerdikte en plenumhoogte.5 %. wordt dit als een factor gezien. maar als factor 0.5 Soort Soort deelwand. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast. uitgedrukt in een percentage. Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd. Dus 0.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam.

Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven. zoals ramen en deuren. klei. 123 . Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen. Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc. Voor deelwand zie Gegevens deelwand. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden. (alfa = 8.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning.5 W/(K. De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken.en deelwanden. compleet met alle deelwanden.m²)) kruipruimte. De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6.• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. Achter het veld constructie blijft dan fictief staan. Dit heeft alleen effect op de berekening. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen.5 W/(K. de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. (alfa = 8. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. worden toegevoegd aan hoofdwanden. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand. droog zand. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden.

m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand. Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak.m²)) ruimte condities. ‘kelder’. aangehouden. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld. (alfa = 8. ‘direct op grond’. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven.• • K R kelder. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’.C. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. (alfa = 8. Soort Soort wand. dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt. maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt. (alfa = 8.5 W/(K.5 W/(K. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. wordt 22 gr. 124 .5 W/(K. ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20). De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht. Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand.

en deelwanden.Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden. behorend bij deze hoofdwand. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten. Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden. Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden. compleet met alle deelwanden. Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project. zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand . 125 . Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt. Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. de andere rij is gereserveerd voor deelwanden.

Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22.m. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23.9 gr. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven.1 graad uit elkaar te zetten.C. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app.v.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten.0 gr. In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op. en van de inductieunit is 24. die geplaatst zijn in de ruimte. en van de radiator is 22. Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat.1 gr. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd.C.0 gr. Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven. 126 . In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op.C.C. dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer.

Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW. warmteterugwinning.of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel. koelbatterij. Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte. Afgifte.9 kW.• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. LBK.en verwarmingsbatterij terug of op. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie.000 m3/h. adiabatische koeling.. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0. dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. mengsectie. Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek.000 * 200 kW = 4 kW. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator. 127 . Met het aanvinken van de toe. Opwekking. Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven.

dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Het programma kan met recirculatielucht werken. Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging. Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept. Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 . RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is. verschijnt dit invoerveld.

verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. waarin deze bron zit. zie afzuiging. Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. Als dit het geval is. Als dat hier wordt opgegeven. moeten ook bij het scherm LVK-app.of wandkoeling aanwezig is. gegevens ingevoerd worden. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. Voor oplossing. e 129 . Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. plafond.• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk.

Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. verschijnt dit invoerveld. Als dit het geval is. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Als ‘ja’ wordt ingevuld. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen. Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. 130 . Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is. Als dit het geval is. waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Als dit het geval is. Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. Het programma kan met recirculatielucht werken. Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld.

koelen. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. Hier worden de condities opgegeven. 131 .of comforttemperatuur. moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden. Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling. Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. Deze geldt dan voor alle systemen. Als dit het geval is.of koelplafond. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. dag.Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. stralings. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk. moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden. De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij.en standbybedrijf) worden opgegeven.en standbybedrijf).

zie afzuiging. ‘verkeersruimte’. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. Er kan maximaal één groep (armaturen. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. Voor oplossing.of wandverwarming aanwezig is. Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. ‘verkeersruimte’. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Via het scherm Gebouwinvoer. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten. Zie WTW. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens). gegevens ingevoerd worden. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. moeten ook bij het scherm LVKapp. Hier worden de condities opgegeven. Dit gaat via het 132 . Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Als dat hier wordt opgegeven. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. etc. Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. plafond. waarin deze bron zit. dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’.Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. niveau ‘IWP-groep’. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm.

personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. zomervakantie en herfstvakantie. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep. worden de IWP groepen geplaatst. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. • 133 . Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. personen en apparaten) worden gekoppeld. De weekends zijn vet omrand. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. Hier kan een jaartal worden opgegeven. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. personen en apparaten) worden gekoppeld. Niveau 2. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. paasvakantie. voorjaarsvakantie. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd. Deze geeft de dagen van het jaar aan.betreffende invoerscherm met de functietoets F2. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen. waarbij de weekends vet omrand zijn. waarna de dagen van het jaar worden getoond. Deze jaarindeling kunt u aanpassen.

Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. normale of late pasen. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. aanvoertemperaturen. waarbij de weekends vet omrand zijn. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. (default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt. Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken. Deze geeft de dagen van het jaar aan. (default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 45%) 134 . welke in de uitvoer moeten komen. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee).zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Indien er op vocht geregeld moet worden. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. • Niveau 3. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is.

Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. waterretourtemperatuur. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven.De defaultwaarden voor wateraanvoer-.g. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven.v. het zeer grote debiet) aanwezig zijn. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen. moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. De aan. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. 135 .en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt.

Bij maatregelen voor kier.en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0.gevel) m /s/(m . Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m .vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte.C. (default 12 gr. Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden. (default 6 gr.C.Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur.h).C.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’. 3 en 6 m/s. Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid. Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid. Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep.en naaddichting kan worden uitgegaan van 0.1 m³/(m³. In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden. Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr.h). Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier.2 m³/(m³. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0. verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’.h) m /s/(m . Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld.). Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 . Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.

Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht. kan de hoeveelheid bij 0. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. 3 en 6 m/s worden opgegeven. (default : 90° C) 137 .geen richtwaarden te geven. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden. indien er wel ontvochtigd moet worden. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. aanvoertemperaturen. wordt er gerekend met alleen de koelbatterij. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. maar er worden verder geen gegevens opgegeven.

(default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren. de waterretourtemperatuur. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. deuren etc. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte. 138 . Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. ramen. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. zijn opgegeven. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. ook als er meerdere ramen.

Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. 139 . kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. wordt in het scherm dat dan verschijnt. Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. de luchtuitwisseling aangegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen.

In dat geval moet niet de lambda. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. Soortelijke warmte in [J/kg. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht). een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0. 140 . maar de warmteweerstand worden opgegeven.182 aangehouden. Dit wordt grafisch weergegeven.W.Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m. De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen. dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W].K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving.169. Afhankelijk van ligging. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is.K] van het materiaal. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort.

Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen. Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen. dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° .Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. . 141 . Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3.

2 Met en clo=0.9. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte.• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst.7/0. De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit. Bij andere programma’s : 8-18 uur. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst. In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). convectief is 50%.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. 142 . maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte.9. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur). die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. voelbaar is 60%. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. De convectiefactor staat vast op 0. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is.7 en 0.

8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0.27.C en een clo=0.In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit.C. 55-60 Watt. 74 Watt is. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca. (default : 0. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven. Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven.81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr. is de voelbare warmteproductie slechts ca. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’.9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven. met=1.24) worden gekozen (zie NEN5087). Hoe zwaarder de werkzaamheden. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14). Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven. De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz. Bij een hogere binnentemperatuur van bv. 25 gr.8 ca. (default : 0. Het metabolisme stijgt dan ook.7) 143 . Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek.

Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. De rest is latente warmtebelasting. Het overige deel is stralingswarmte. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven. De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0.Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte. Het voelbare deel moet ook worden opgegeven. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. 144 . Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode.

‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’. Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. 145 . Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven. niveau LVK-app. Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven. kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'. Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr.C. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat. houdt u er dan rekening mee. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens.of verwarmingsdeel. terwijl dat niet is opgegeven. dat het voelbare deel 60% is. Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. Hierna verschijnt de melding niet meer. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. Functie Standaard staat hier 'verwarming'.

Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties. Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C. Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur.9 146 .9 en voor koeling 999. Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf. De setpoints zijn dan voor verwarming – 99. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn.Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Zie scherm Bedrijfswijze.

Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. Men selecteert het in het menu Invoeren. 147 . Klik op de knop selecteren. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld. Projectnummer Het project. De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor. In dit scherm worden de algemene. Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. Vul de projectgegevens in. 60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt.

23) • binnenscreens. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0.30 en ABS=0. 148 . De U-waarde. 976 (D=0. Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1.Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand. ABS. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen. LTA en CF van de combinatie bepaalt. rolluik. eventueel in combinatie met zonwering. Daarnaast moeten de glaseigenschappen U. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. D en LTA worden opgegeven. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend. D.25). dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0. ABS. • Niveau 3 : Netwerkversie.03 en ABS=0. CF. waarna het programma de U. Vervolgens berekent het programma de U.. waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas. 316 (D=0.21 en ABS=0.17 en ABS=0. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald. ZTA. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. ZTA en CF. Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen. Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3]. dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2. ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. ZTA. D of ABS). wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem.of buitenzonwering.25). Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. ZTA. LTA. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden. Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden. waarmee de CF kan worden bepaald.30). LTA en eventueel type zonwering.06 en ABS=0. ZTA. • buitenscreens (D=0. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm. De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting.34). tussen. gordijn en spouwen (maximaal 3). • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. ZTA.

w.23). De waarde wordt berekend uit de U. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.34).en zonweringsvlakken. D en ABS.a. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. D en ABS. Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng).K)) Dglas De directe energietransmissie. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. absorption (fr). absorption (du). ZTA. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. binnenscreens. CFglas De convectiefactor. (in W/(m². ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd. CFglas+zonw De convectieweerstand. Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. zoals verosol (ABS=0. ZTA. buitenscreens (ABS=0.30). ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie. transmission directe (fr). Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. De waarde wordt berekend uit de U. 149 . Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld.ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie.en binnenkant en tussen de diverse glas. Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du). De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0.

zoals verosol (D=0. buitenscreens (D=0. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. binnenscreens. m. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering.a.w. Volgens ISSO32 kan hier 0. Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng). Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. verschijnt het glasnetwerk (niveau 3). Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. De waarde van de doorstraling bij binnen.K)) 150 . Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0.86 aangehouden worden. Doorstraling De doorstraling door zonwering. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. m. Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas.K)). (in W/(m².84 aan te houden. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt.en zonweringsvlakken.a.17). Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m. LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt.a. (in W/(m². Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling. D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten.w.Dglas+zonw De directe energietransmissie. Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas.of buitenzonwering is nul. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0.30). LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling.06). lichtdurchlassigkeit (du). transmission lumiere (fr). Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling.w.

Type zonwering Type zonwering. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). De doorgang van de warmte in Watt. Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.K)). Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. 151 . Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm. Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m². De doorgang van de warmte in Watts. Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K.m². Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin.m². Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur.

Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd.87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. (VA114 werkt met netto glasafmetingen).ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. facteur solaire (fr). deze SC is gelijk aan de ZTA / 0. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer. langgolvige straling en convectieve overdracht. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain). Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 . Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten. De waarde ligt tussen 0 en 1. langgolvige straling en convectieve overdracht. De waarde ligt tussen 0 en 1. Deze is gelijk aan de ZTA. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken. Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng). Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.

Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen.Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd. 153 . Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’. Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’. Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK).

Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat. de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv.of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt. Als een stooklijn wordt opgegeven. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt.1° C op. Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. verschijnt een foutmelding op het scherm. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur./ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. dag. De stooklijn kan aflopend. koelen. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven. welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort.of koelplafond.en standbybedrijf) worden opgegeven. De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit). Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven.en standbybedrijf). stralings. 154 . In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden. dat de inblaas.C. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden. Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn.en nachtbedrijf opgegeven. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven.

kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand. 999 gr. Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts.C.C. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld.C. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door. Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam.9 gr. Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is.9 gr. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien. 24 gr. moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr. kan hier de afstand opgegeven worden.C.C. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999. 155 . dat de luifel verder doorloopt.

dat de luifel verder doorloopt. maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door. Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt. kan hier de afstand opgegeven worden. 156 . Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts. Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is.

Hier worden de gegevens van een toevoer. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. Smoorregeling. dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn. toerenregeling. wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven. Indien er alleen afgezogen wordt. Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd. codering Unieke codering van de ventilator.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. 157 . inlaatklepverstelling. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren. Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator. waaierschoepverstelling.en een afvoerventilator opgegeven. Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling.

In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht. Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning. Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven.VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen.v. Dit onderscheid is gemaakt t.5 graad worden aangehouden. Deze gegevens komen dan in de uitvoer. Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld. de EPN-berekening). Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie. dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken. De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. Leverancier Leverancier van de ventilator. Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’. • 158 .b. Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator. De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden. In normale gevallen kan 1. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden. Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven. Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. Klikt men dit invoerveld aan. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden.

niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd. Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer. 159 . Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven. niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. infiltratie / ventilatie. Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum. De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. noodzakelijk. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. vloerdikte.

Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden.Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven.C. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 . Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt.. Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd. VA121. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten. zodat het apparaat nooit in zal komen.Bij VA101. verblijfsgebied etc. Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven. Type vertrek Er zijn twee invoervelden. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker.9 gr. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek.en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte.

wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. zodat het apparaat nooit in zal komen. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald.9 gr. Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden.• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Opgave in verband met de automatische wandselectie. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald.C. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven. Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij. VA114 rekent met een luchtstooklijn. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang. 161 . Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt.. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend.

m.m.v.v. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking.m.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. 162 . (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d. De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. (default : 24 gr. De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Koeling d.C) Koeling d.m.v. Deze moet dan wel opgegeven zijn.v.v.m. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht. onbehandelde buitenlucht.

(default : 12 gr. maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht.C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur. (default : 19 gr. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking. 163 . De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum. Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan.

164 . De bron bevindt zich. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld. vanuit de te berekenen ruimte gezien. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven.of warmtebron (koelplafond. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1). Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel. waar deze bron zit. Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. vervolgens een laag van 10 cm. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven.en buitenzijde. Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau. dan moet hier de laag aangegeven worden. resp. met absorptie. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. 20 cm. moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9). te weten steen-isolatie-steen.en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op. die het dichtst bij de ruimte ligt. De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa.

zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. (default : 0. Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. 165 .Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters. Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2]. Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2]. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W].9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. zie opmerking onder inleiding. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig.en buitenzijde. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. Voor dikke wanden.

In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 . Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Bij tussenvloeren wordt. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld. Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld.De default instelling is vrij. de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld. dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is.Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast.

enz.Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. namelijk 0 en 180. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. event. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden. bij de automatische plaatsing van wanden. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. waarbij 0 en 45 graden meetellen. Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. toegepast mag worden. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat. event.

Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 . event. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. De default instelling is vrij. Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven. bij de automatische plaatsing van wanden. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan. verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort.

Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren. Uit de aanvoer. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Dit totale vermogen wordt verdubbeld.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode.C.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. Uit de aanvoer. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. De aan. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is. Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven. 169 .

05. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. waarvoor een ander rendement geldt. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. Soort Soort warmteterugwinning. Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. 170 . Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement). Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling.Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld.

In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken.PMV. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend. Er kan ook direct worden gestart met F7.Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30. Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben. kan het rendement worden ingevuld. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt. De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart. Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door. kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. 171 .

Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen". Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . die achter elkaar worden uitgevoerd. Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer.en koelbatterijen opgegeven. Meldingen worden na de berekening getoond. Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond. Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden. kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt. Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken. Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden.en koudebehoefte te dekken. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). Bij de centrale installatie worden geen verwarmings. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen. Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen.

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld. Uitleg uitvoerkolommen dag-. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 . maand-. Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-. wordt de totale uitvoer afgedrukt. Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd.Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden. Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593). Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn. Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands.en jaaroverzicht hetzelfde. maand.

Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. Deze waarde kan fluctueren. comf. apparatuur en verlichting.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa. indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting. radiator. koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren.voelbr. (Wh) : andere wa. duidt dat op warme of koude vlakken. (Wh):voelbare warmte geleverd door personen. etc. (gr. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek.C) : binnentemp.19 ontbreekt het convectieve deel). In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven.C) : binnentemp. gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2. temp. verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor. gem. Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan. vlak (W/m2) : buit. • • inbl. temp.wp.getotaliseerd. directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2. inductieunit. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). (gr. plafondkoeling.bronnen zoninstr. inductieunit. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak. In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. etc). totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. zoals fancoilunit. In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. (gr. 175 .bronnen int. (gr. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek).C. gemiddelde inblaastemperatuur. zoals fancoilunit. lucht gem. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). gem.C) : uurvak. gem. ). vloerverwarming.

C) : T-overs.0 : T-overs.C): inbl. gemiddelde inblaastemperatuur. lucht max. energie afgegeven door ventilatoren. gem. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht. (gr. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. (gr. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss.C) : binnentemp. (gr. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. vochtgehalte na behandeling. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. 28. gem. 25. (gr. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren.• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr.C. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp. (gr. gem. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht.C) : retourtemp. in vertrek op die dag 176 . temp. lucht min.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak. (g/kg) : vocht. vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile). na beh. door fans (Wh) : vocht. voor beh.C. in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten.C.

Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening. Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte. Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 . Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt. moet deze optie aangezet worden. Vanaf versie 2.De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt.

o. koelplafonds. Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer. Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt. Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd. kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur. etc).v.2 gr. 178 . Zowel de DOS. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd. De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0.Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan.C. voor een klein aantal uren. Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR). Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven. Kies hiervoor een True Type lettertype. Indien er op geklikt wordt. Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd. De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. T. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist.als de UO-versie voldoen aan beide testen. Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts.

Bronnen in constructie voor bv.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd.00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2.of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed. Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer.00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving. (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie).19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2. verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit.10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens. Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten. De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer. Versie 2. betonkernactivering. 179 . beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes.00 t/m 2. retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden. Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.

12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer.30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen.g. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd. metabolisme en clo waarde.• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed. 180 .11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. overeenkomstig de dos-versie. Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur. • • • • • Versie 2. vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t. Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen. altijd zonewering op. In deze versie is dit.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam. dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/.v. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2.

Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald.8 m boven de vloer gesitueerd. De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt. Versie 2.14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2.13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Het programma keek niet naar de invoer. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen. 181 . Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. Bepaling inwendige maten.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt. Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend.Versie 2. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen. Nu wordt er geen unit meegenomen. Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd. Dit is nu aangepast.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg. indien nodig.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. Projectnaam in uitvoer aangepast. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost. verbeterd. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet. Het programma controleert hier niet op.14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.

maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd. Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2. Dit is nu opgelost.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2.16 en 2. Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop. Interne zonverdeling is verbeterd. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd.16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project. • • • • • • • Versie 2.17 niet goed te gaan. bleek in 2.18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast. 182 . Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters. • • Versie 2. waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen. Dakkapellen toegevoegd.18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. ipv alleen de cursortoetsen. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk.

Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW.18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2. Karakterisering BKA verbeterd. Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie). De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen. In versie 2. Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten. Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost. • • • • • • • • • • • • Versie 2. tm versie 2. volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging. Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent). Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd.18 hoger zijn. Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek. Dit is in de 2. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan.19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn.19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening.• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft. Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden.16 gebeurde dit niet.19 versie aangepast. gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. 183 . Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen.16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening).

Als men geen rasterlijnen wil. Er is dan keuze uit Instellen uitvoer. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Huidige Het huidige pad. kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. Kleuren en Bestanden. waarin is opgestart (niet te wijzigen). dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. ramen.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. deuren. die men zelf kan instellen. 184 . die door de gebruiker zijn aan te passen. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur. retourstelsel. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld. inactief stelsel. Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. teksten/symbolen. warmwaterleiding. Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken. ventilatieopeningen. gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden.

Uitvoer font Hier kan het font (lettertype. Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma. waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen). Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen).Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. tekstgrootte) ingesteld worden. Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen. Vabi Hier is het pad aangegeven. Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten. die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen).

Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn. • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen.PRJ en een met de extensie . Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm. Dak. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd. De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond.wand. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld. Buwand. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Syst. Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt. die dus zal afwijken van het font op de printer. kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt.en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat.waarschuwingen aanzienlijk verlengen. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening. Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven. Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren. Sluit het scherm. Een project bestaat uit 2 bestanden. Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project. (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. Voer alle wandconstructies een voor een in (bv. Gawand.Vul de gegevens in. BG vloer). • • • • 186 . Er wordt dan een standaard font gebruikt. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen. een met de extensie . Tuvloer. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld.

Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. zoals een wand. D. • • • • • • • • 187 . De algemeen geldende vermogens voor personen. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2. Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. zoals schakeling zonwering. (maak via automatische keuze bv. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen. Deur 1. Voorbeelden staan bij raamconstructies. Raam met bu. Het koppelen van wanden. vloer.5. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities. Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen. vergaderzaal en een gang. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen.0 x 2. ABS zonwering en D zonwering. Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. Wandcriteria worden opgesteld. Eigen keuze. : 3 x 1. Daartoe moeten de zgn. vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. In het programma worden wanden.zw. aan : Buitenwand. ZTA. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. 8. 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK. De meest voorkomende wand-. In niveau 1 worden alleen de U. Raam zonder zonwering : 2 x 1. ABS. ventilatieopening of dakkapel. Tussenwand. Raam met bu. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor. (bv. moet bij zonwering voor een type worden gekozen. BG Vloer). Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen. niveau Ruimte worden getekend. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst.zw. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen. deur. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. raam.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden. Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten. Gangwand. Dak. apparatuur en verlichting resp.5. Voor uitleg zie Legenda.5. : 2 x 1.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. Tussenvloer. Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria).en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. Via menubalk Invoeren. LTA en CF gevraagd. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden.

Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart. ruimte bg06 de toiletgroep. Hierna verschijnt een rondje in de ruimte. 188 . • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden. Handleidingen. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven.vabi. De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. Als al deze gegevens zijn ingevoerd. waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst. zie Legenda. Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd.nl .bg02. Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen. Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer. via Producten. ruimte bg04 is een vergaderruimte. De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm). Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden. Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies.en/of retourroosters worden aangemaakt. verschijnt er een rondje in de ruimte. De ruimten bg01. Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd. Via de niveauknop LVK-app. kunnen productgegevens worden aangemaakt. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst.

7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten).1 m K/W. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen.0 2 2 m K/W. In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig. De inwendige hoogte van de ruimten is 2. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2.4 m.25 m K/W. glazen toegangsdeur). Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig. op de technische ruimte en het toilet na.2 W/m2 K. Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. In alle ruimten. In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl. Er is op 2. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm. de afmeting van de deur is 2 1.0 m bij 2. De U-waarde van het glas is 3.0 m K/W.7 m. Dit geldt ook voor de technische ruimte. De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld. De Rc-waarde van de deur is 0. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm.5 m K/W. de Rc2 waarde van deze wanden is 0.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak. start met leeg een project 189 . De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie.1 m K/W. is gebalanceerde ventilatie aanwezig.10 m. Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3.

'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Klik op de knop Selecteren. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). Schrijf de veranderde gegevens weg. Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op. • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. Het scherm Projectomschrijving verschijnt. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 . Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld. ga dan naar stap 2. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. Vul de projectgegevens in. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project.

bg02. Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. bg02 en bg03 zijn identiek.• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op . Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. Sluit het scherm. Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer. In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen. bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden. Invoeren Kantoorruimten bg01. Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer. Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden). Dit maakt voor VA114 overigens niet uit. Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. klikt men op kopiëren 191 .

Het scherm Ruimte eigenschappen opent. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. De contour van de ruimte is zichtbaar. pas de hoogte aan (3. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt.4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt. in de bankhal is een schuine wand aanwezig. Alvorens deze te plaatsen. Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak. Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in. Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte. Kies het snappunt. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen. klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt.4 meter) Klik op de button Sluiten. • • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor). sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. maakt men 192 . pas de hoogte aan (3.

1 m. De gemiddelde wanddikte. bg02. Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3. Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt. Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0. bg03. bg02.2 m en 0.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. bg02. In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01. 0. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden. in dit geval het dak). In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje. • • • • • 193 . vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek.4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën. De gemiddelde wanddikte. bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01. Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten. Dit is voor VA114 niet van belang. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte.

Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld. Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0.o. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. bg03 en bg05. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien. De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie.2 m3/(m3/h) invullen en evt. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is. Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie. Door nu te klikken op de ruimten bg02. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld.v. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. Dit betreft de vergaderruimte. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens. Klik op de button Toevoegen. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren. • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t. Dit betreft de toiletgroep. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden.

In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen. zoals in Plattegrond 1 hierboven. Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte. 195 . Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd.Vertrekdefinitie 5 (bankhal. een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip.

Hoofd. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3. Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen. vloeren en plafonds ook aangepast. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 . Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen. maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. worden vastgelegd in een hoofdwand.v.Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden. zoals een liftkoker.b. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur.en deelwanden De wandeigenschappen. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer. zoals de constructie. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Automatische wandtoewijzing m. Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd. Het programma bepaalt vervolgens per wand. Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast.

is opgegeven. tussenwand. begane grond vloer. vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten. zonescheidende wand. tussenwand. vloer of plafond is gekoppeld. dak. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand. gebouwscheidende wand. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand. Deelwanden opgenomen in een hoofdwand. begane grond vloer. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’. vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. zonescheidende wand. hellend dak. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). worden meegenomen. Aan de hoofd. plat dak. De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. Automatisch toewijzen van wanden. vloer of plafond. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. gangwand. Vrije deelwanden Elke wand. 197 . Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op. gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. tussenvloer. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld. gebouwscheidende vloer.

1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. 1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. 4 en dat hoofdwand nr. Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. verander de omschrijving in Systeemwand. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. 1 verschijnt.

Door T (tekening aanhouden) te laten staan. Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie. Het scherm Gegevens deelwand . Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. G: direct op grond. Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Laat bij omkeren Nee staan. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.• Klik vervolgens op de knop Selecteren. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen.Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld.. Klik nu op de knop Selecteren. kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’.). Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). kruipruimte etc. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder. etc. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.. A: ander gebouw/woning. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht). De hoofdwand is nu gedefinieerd. verschijnt. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Laat bij omkeren Nee staan. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Hiervan wordt afgeweken. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd.. wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record). Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel). in hoofdwand . Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen. • • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. C: kruipruimte.

De F5 kan gebruikt worden om records te wissen. Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte). Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken.• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren. Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . • • • • Klik nu op de knop Selecteren.

de buitenwand met 40% glas. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst. Klik op de knop Toevoegen. • • • • • • • 201 . Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen. worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen). Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren.en deelwanden definities (onder). Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *. Laat bij omkeren Nee staan. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand. In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd. De hoofdwand is nu gedefinieerd. Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer.en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan.

het raam. Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK.b. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Klik nu op de knop Selecteren. Wijs op dezelfde wijze m. De vrije deelwand.• • Klik nu op de knop Sluiten. Andere methode is. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m. Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte. Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst.v. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd. 202 .b. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven.h. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal. De wand staat nu in Hoofd. Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is. Klik nu op de knop Sluiten.en deelwanden definities. Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen.v.en deelwanden definities. • • • • Plaatsen van deuren m. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%). Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. die automatisch geplaatst zijn. staat nu in het scherm Hoofd. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden. Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas.b.

Het scherm Afmetinggegevens verschijnt.0 m en 2. Zie installatievoorbeelden 203 . Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer. Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1. Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK. de deur. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld. Het scherm Gebouwzone verschijnt. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities.en deelwanden definities. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt.10 m op Klik op de knop Selecteren. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. Klik nu op de knop Selecteren. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. staat nu in het scherm Hoofd.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden.

enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 . Schrijf dit voorbeeldproject weg. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in. Teken de plattegrond. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. wat er in de uitvoer moet verschijnen. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer). in plaats van de optie Nieuw project. verschijnen de resultaten op het scherm. Zijn er wel fouten gemaakt. Het scherm Uitvoer verschijnt.. Start een nieuw project. VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m.PRJ hebben.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan.v. Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek. Klik nu op de knop Starten uitvoer.b. Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken.. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten..PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114. Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory. Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD. de berekening wordt gestart. • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. • • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. de wandeigenschappen en de wandcriteria. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn.

Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt.v. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen. In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. geef het nummer of naam van de bouwlaag op. Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. Ook de eventuele opwarming t. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken.g. niveau Zone naar scherm Gebouwzone. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. • • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden. 70. de ventilator kan hier worden ingevoerd. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. klik op de knop Verwerken DXF-file.• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 .DXF • ga naar de directory. Als er net zoveel lucht wordt toe. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. bijvoorbeeld 0.

verschijnt het scherm Roostergegevens. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. Vervolgens dit scherm selecteren. ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn.klikken. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten. waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen. Via het scherm Gebouwinvoer. e e e e • • • • 206 . Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. Hierna scherm Gebouwzone selecteren. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3. waarna het scherm Weekindeling verschijnt. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23. moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven.C. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld.C. In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’). dag) kan bij Tbuiten 20 gr. worden ingevuld en bij Twater 90 gr.

70. Voer de specificaties in. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Via het scherm Gebouwinvoer. e e e e • • • • • • • • • 207 . zoals wateraanvoertemperatuur (bv. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden.C.. Regeling op luchttemperatuur laten staan. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Er verschijnt een icoontje in de ruimte.C. resp.C. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. 20) in. -7. luchttemperatuur (30. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel. resp. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. 10) en RV (45. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan.C. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6. Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. een retourwatertemperatuur van 70 gr.C. waterretourtemperatuur (bv. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. zoals die door de fabrikant worden opgegeven. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. Sluit vervolgens dit scherm. 12). en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. 70. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd.C. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling. 12. moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. niveau LVK-app.C.Als ook mechanisch wordt afgevoerd. 6). 90) aan de ingang en aan de uitgang. Hier staat het productnummer van de radiator in.

Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Via het scherm Gebouwinvoer. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. als er overdag constant met 18 gr. bij retourwatertemperatuur 17 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. niveau LVK-app. Sluit vervolgens dit scherm. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven.). 17. • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat.C.• Bij de stooklijn (lucht. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte.C.C. in. Voer normale specificaties in. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden. 20) ingevuld worden. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. Twater=15 gr. 20) ingevuld worden. moet worden ingeblazen.C. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven.C.). het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15. Twater=80 gr. 60. en bij omgevingstemperatuur 20 gr.C. e e e e e e • • • • • • • • • 208 .C.C. Zie verder voorbeeld 2.

Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. Voer de specificaties in. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Nu moeten de (fictieve) radiator. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling.. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. 22) ingevuld worden. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming.C. De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29. een retourwatertemperatuur van 33 gr. moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden. Twater=80 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20.C.C. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. in. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat. Sluit vervolgens dit scherm. 21. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. e e e e e • • • • • • • • • 209 . Via het scherm Gebouwinvoer.C. 20) ingevuld worden. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19. Hier staat het productnummer van de bron in. Twater=35 gr.C. niveau LVK-app.). Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr.).C.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen. Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net. bij retourwatertemperatuur 21 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. • • • Omschrijving invoeren. in. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven.C. het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. 29. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat.C. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte. Twater=19 gr.C.). en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’. en bij omgevingstemperatuur 22 gr.

29. naverwarmen. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. 29. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden. resp. Koel. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. moeten sommige temperaturen aangepast worden. resp. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. • Omschrijving invoeren.C.en verwarmingsbatterij aanvinken. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn.). de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70. 2p-fancoilunit. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. 10) en RV (45. resp. 19. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen. Zie 2e voorbeeld. waterretourtemperatuur (19 gr. de vloerverwarming 35/29. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. -7. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven.). Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. Als dit gebeurt. ingeblazen. radiator. moet in elk geval gehaald worden.C. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel. 20) ingevuld worden. De inblaastemperatuur van 18 gr. e e e e • • • • • 210 .C. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. 90) aan de ingang en aan de uitgang. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering.C.) aangepast. luchttemperatuur (30. is de retourwatertemperatuur (33 gr. 20) in. 22) ingevuld worden. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren. Bij Luchtbevochtiger niets invullen.C. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1.

Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. Voor de invoer van de warmte. kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Tsetpoint radiator (dag) = 21.C.en koelbron zie voorbeeld 4. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.C.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. Bij de stooklijn (lucht. Twater=12 gr. moet worden ingeblazen.).C. Zie voorbeeld 1. Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities.). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. worden ingevuld en bij Twater 6 gr.C. Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24. (lucht. Twater=50 gr.). Twater=35 gr. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water.C. Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities.0 gr.C. koeling. verwarming. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Zie voorbeeld 2. worden ingevuld en bij Twater 80 gr. dag). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen.C. de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. de plafondkoeling. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt.C. (lucht. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 . Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen.C.0 gr. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24.C. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Nu moeten de vloerverwarming.9 gr.C.C. als er overdag constant met 18 gr.1 gr. Twater=17 gr.C. dag). dag) kan bij Tbuiten 20 gr.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte.). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.

bv de vloer. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd). Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt). is de retourwatertemperatuur (33 gr.C.dT1/4) [W/m2] e 212 .9) is Heff 0. retour en setpoints) worden opgegeven.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd. De bron bevindt zich. dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. de aanvoer-.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0.en omgevingstemperatuur.0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw). De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in. dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. wateraanvoer-. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. vanuit de te berekenen ruimte gezien. waterretour. waar de bron zich bevindt.en omgevingstemperatuur. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt.) aangepast. In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit. retour.75 * 8 * dT1 / Ln (1.en retourtemperatuur. e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven. Als bv. Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK). Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. aanvoer. Hinw staat vast op 25 W/m2K. e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer. Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak. De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C).

Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. wanden. plafond. 213 . verschijnt een mededeling in het meldingscherm. wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald. waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt. Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. 3. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt. 2. (volgorde van keuze : 1. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt. vloer. Als het vermogen wordt aangepast.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.