Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

....................... 61 ruimte invoeren via DXF-tekening ...................... 56 Knoppen ruimten........ 57 bouwlaag kopiëren ........................... 57 ruimte splitsen ................................................................................ 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand.............. 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen ..................................................................................................................................................................................................................................................................................... omliggende ruimten ..................................................................................................................................................................................................................................b............................. 71 ruimte kopieren ......... 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ........................................................o.......................................................... 86 scherm definities ............................................................................................................ 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen ................................ 87 inleiding ......... 55 cirkelboog tekenen ............................... 56 lijnen maken van ruimten ................. 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen .......................................................................................................................................... 56 ruimte verplaatsen ..................................................................................................................................................................... 65 ruimte invoeren via offset van lijnen .............................................. 92 5 .. 89 knop legenda ............................................................................................................ 89 Voorbeelden ......................................................................................... 88 vloeren en plafonds ............................................................................................. 56 selectie lijnen verwijderen ......... 58 rechtermuisknop ........... 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) ..................................................................................................................................................................................................................................................... 87 scherm definities ...................................... 58 DXF-instellingen ................................................................................................................................................................................. 89 vorige / volgende wand ............................ 57 Knoppen bouwlaag ......en deelwanden..................................veelhoek tekenen ....................................... 59 Voorbeelden ............... 57 bouwlaag verwijderen . 57 bouwlaag tussenvoegen .................................... 56 ruimte selecteren .............................................. 58 instellingen ............ 55 rechthoek tekenen ................................................................................................ 83 ruimte tegen elkaar plaatsen ............. 57 2D-weergave van ruimte ........................................................................................................... 77 ruimte maken m.............................................................. Vloer............................................................................................................................................................ 56 ruimte van gesloten lijnen maken ........................................................... 58 Knoppen instellingen .......................................................... 89 3D-weergave van ruimte ................................................................................ 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag ......................... 90 scherm Wanden .................................. 90 controle wandinvoer met wandoverzicht ......................................................................................... Plafond) .............. 76 ruimte laten inspringen t............................. 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) ..................................................................................................... 57 3D-weergave van ruimte ......................................................................... 86 knop legenda ................................................................................... 55 ellips of ovaal tekenen ....................................................... 86 inleiding .........................................................................v................................................................................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 2 ................................... 55 offset serie lijnen ......................................... 91 hoofd................................................................................................................v........................................................... 89 knop overzicht ............................ elkaar ................................................ 79 ruimte roteren en spiegelen ............................................................................................................................................................................................... 81 ruimte verwijderen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 88 hoek van de wand ...................................... 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak ....................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 ....................................................... 88 wanden ...................................................................................................................................... 92 invoeren daken en plafonds .................. 91 een vlak benoemen ..............

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

....... 150 doorstraling ................ 149 CFglas+zonw .... 145 wateraanvoertemperatuur ............................................................................................................................................................................. 144 voelbaar ............................................................................................................................................................................................................. 149 ABSzonw ..................................................................... 149 CFglas .......................................................................... 147 opdrachtgever ................................... 143 clo-waarde (zomer) ............................. 147 projectnummer ............................................................................................................................................................................................................................. 141 aantal ............................................................................................................................................................................................................................................................................ 150 straling ....................................................................................................................................................................................................................................................................................... 150 LTAglas ...... 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) ............................................................................................................ 150 glasnetwerk .................................................................................................... 145 inleiding ....................... 149 Dglas ............................................................................................................................... 141 ligging .............. 150 LTAglas+zonw .............................................. 141 gebouwbreedte ................................................ 144 vermogen ....... 147 technicus ..................................................................... 148 ABSglas ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 140 s.............................................................................................................. 141 dakhoek .......................................................................................................................................... 143 convectief deel .......... 149 ABSglas+zonw ............................................................................................................................................................................ 150 emissiecoëfficiënt .... 147 projectomschrijving ..............................................lambda/R ............................................................................................................................................ 141 gebouwdiepte ............................... 147 Scherm Raamconstructies .................................... 141 Scherm Persoonsgroep ...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 140 Scherm Omgeving ................................. 143 activiteit . 144 gebruiksperiode ........................................................................................................................................................ 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf ................................................................................. 140 beschutting .............................................................................................................................................................................................................................................................. 140 mu ............................................................................................................................................... 144 niveau tijdens gebruikswijze .............................. 148 inleiding ................................................................................................................................................................. 149 convectieweerstand .............w.......................................................................... 147 voorbeeld ................... 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat........................................................................................................................................................................................................................................ 140 rho ............... 140 inleiding ...................................................... 144 eenheid ....................................................................................................................................... 143 clo-waarde (winter) ............................................................................. 146 Scherm Projectomschrijving................... 144 niveau buiten gebruikswijze ..................................................................... 146 waterretourtemperatuur ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 149 Dglas+zonw ........................................................................................... 141 dakhoogte .. 145 percentage convectie ... 148 aantal lagen ...................................................................................................................................... 150 Dzonw .............................................................................................................................................................................................................................................................................. .......... 147 inleiding ..................................................... 145 omgevingstemperatuur ....... 145 apparaat ................................................................... 150 10 ........................................................................................................................................ 141 inleiding ......... 145 functie .....................

........................................................................... 151 Uglas .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 152 inleiding ............................................................................................ 152 ZTAglas+zonw ..................................................... 154 bij dagbedrijf ................. 156 luifel ............................................................ 158 VAV regeling ................................................................................................ 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf ............................................................................. 155 inleiding ...................................................................................... 158 minimumstand .............................................type zonwering ....................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming ....................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links ........................................................................... 153 Scherm Stooklijnen ............................................................................... 160 verwarming ...................................... 152 Scherm Roostergegevens .............................................................................................................................................. 162 11 ......... 162 waterretourtemperatuur ................................. 157 Scherm Ventilatorgegevens ..................................................................................................... 160 gemiddelde vloerdikte .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 159 gemiddelde plenumhoogte ............................................................................................................................... 151 Uglas+zonw .............................................................................................................................. 151 zonweringnummer .................... 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) ...................................................................................................................... 157 inleiding ......................................................................................................................................................................................................................... 158 luchtdebiet .................................... 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) .................................................. 159 inleiding ...................................................................................................................... 154 gewenste temperatuur ....................................... 154 Scherm Temperatuur setpoints ...................................................................................................... 161 thermisch vermogen ...... 161 inleiding ......................................................... 159 binnencondities bij VAV-systeem .................................... 157 debietregeling .......................................................................................................................... 161 Scherm Verwarmingsbatterij.............................................................................................................................................................................................. 157 codering ................................................................................ 151 ventilatiegeleiding ............................................................................................................................. 160 gemiddelde wanddikte .......................................................... 156 raam naar binnen gelegen .......... 157 inleiding ............................................. 160 luchtuitwisseling met buiten ....................................................................................... 151 ZTAglas ......................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang .................................................................................................................................................................................................................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts ............................................ 158 opwarming ....................... 161 luchttemperatuur aan de uitgang ........................................ 154 inleiding ............................................................................................................................................................... 154 buitentemperatuur ............................................ 161 wateraanvoertemperatuur ...... 158 Scherm Vertrekgegevens ................................ 157 leverancier ................................................................................................................. 152 lucht wordt ...................................................................................................... 153 totaal afzuiging ........................... 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) .................. 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) ...................................... 156 Scherm Ventilatievoorzieningen ...................................................... 154 inleiding ...................................................................................................................................................................... 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf .................................................................................................. 155 afstand raam tot luifel .................................................................... 153 totaal inblaaslucht.................................................................................................................................................................................. 160 type vertrek ....................... 155 Scherm Uitstekende geveldelen ..............................................................................

................... jaaroverzicht .............................................................................................................................................................................................. 162 inleiding .. 163 Scherm Wandconstructiegegevens.................................... 163 uitschakelen als Tbinnen < ................... 171 inleiding ................................................................................................................................................... 174 uitvoer gaat naar ................................ 174 uitleg uitvoerkolommen dag-................................................ 170 soort .................................. 171 bouwlagen per pagina ......................................... 162 Tbinnen-Tbuiten ............................. 165 andere zijde ................................................................................................. 174 12 .................................................................................................................................................. 162 koeling d................... 171 oppervlaktetemperaturen .......... 166 bouwlaag ............................................................................................................................................................................................................. 171 hele gebouw doorrekenen ........................................ 169 inleiding .................... 165 Scherm Wandcriteria............................................................................................................................ 171 starten met pagina .................... 164 aantal lagen ....................................................................................................................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling ................... 165 emissie ......................... buitenlucht ................. 166 helling wand ......................................................................................................................... 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren ................................................................. 174 keuze uitvoer ...... 163 inleiding ....................................m............................................................................................. 169 omgevingstemperatuur ......................... 165 Rc-waarde .................... 162 aanschakelen als Tbinnen > ........................................ 172 stooklijnen .........................................................................................................................................................................................................................................m.......................................................................................... 165 laagnr ....................................................................................................................................................................................................................... 170 Scherm WTW Warmteterugwinning.................................................................................... 171 ring doorrekenen ............................................................................................................................ 164 absorptie ................................................................................................................................................................................................................................................................ 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag .........................................................................................................v........................................................................v.................................................... 162 koeling d................................................... 164 dikte ....................................................... 163 uitschakeltemperatuur .................................................................. 167 wandnummer ............................................................................................ 167 soort vertrekken ............................................................................................................................ 166 hoek wand .................... 169 feestdag/vakantiedag .................................................................................................. 164 bron voor verwarming/koeling in constructie ............................................................................................................ 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming ..................................................................................................................................... 163 Tbuiten ........................................................................................ 169 Scherm Weekindeling . 168 zone ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 170 inleiding .................. 166 eigen ruimte ............... 169 inleiding ........... 169 aanvoertemperatuur ............................................................................................................................. 171 starten uitvoer .................................................................................................................................................................... 163 aanschakeltemperatuur .................................................................................................................................. 164 inleiding ................................................................................................................................. 165 inleiding ............................. 168 Scherm Warmteopwekkers................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 172 uitvoer in ..................................................................... 168 wandsoort ............................................. maand-................. 169 retourtemperatuur ....................................... luchtkoeler ........ 165 massa ...........................................................

............................................................................................ 182 versie 2.....19 ........................................... 186 Gebruik programma Algemene werkwijze ............................................................................................................................18 ................................................................................................................................................................................. 178 knop Pgup .................................. 181 versie 2........................................... 185 bestanduitvoer naar................ 179 versie 2..... 185 werkbestanden ...................................................................................................00 ...................................................................................................................................................................................................................................... 184 huidige .........................................................................13 .................................................................... 186 inleiding ........... 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 ........................... 185 inleiding .................................................................................................. 184 Scherm Instellen kleuren ................................................................... 185 uitvoer font .............................14 .................................................................................................................................................................................................................................................... 182 versie 2....... 185 pagina marges........................................ 177 visualisatiegegevens .............................................. 185 melding pauze ......................................................................................................................................................................... 179 versie 2.............................................................................................................................................................................................. 180 versie 2..................................... 177 arraygrootte ........... 185 fontgrootte ........................................................................................... 178 inleiding .................................. 189 invoeren Projectomschrijving ......................14t ... 181 versie 2................. 184 Scherm Instellen paden ...... 190 13 .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 184 projectbestanden ............................................... 184 achtergrond ................................................................................................................................................................................................................................................................... 184 algemene bestanden ........................................... 186 snel scherm font ...............17b ......................................................... 177 font ............................................................................................................................................... 177 inleiding ........................... 188 beschrijving voorbeeld gebouw .................................................. 177 Scherm Meldingen............................................................................ 178 pagina .............................................................................................................................................................................. 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren ............................................................................................................... 185 tijdelijke bestanden ......................................................................................................................................................................................................................................................... 184 inleiding ............................................................................................16 ................................................................................................................................................. 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma................................................................................ 178 printen ..............12 .......................................................... 182 versie 2................................................... 177 weergave isometrisch ............ventilatiestromen .................... 183 Configuratie Scherm Configuratie .................................................................................................... 184 rasterlijnen ......... 178 knop PgDn .................................................... 185 Vabi................15 ............................................................................................................................... 185 Scherm Instellen uitvoer............................................................................................................................................................................................................................. 184 inleiding ................................................................................................................................................ 181 versie 2...... 186 uitvoer naar...................... 181 versie 2........................................... 178 versie 2....................................................................................................11 ........................ 180 versie 2................................................................................................................10 ....................... 178 pijltjestoetsen ........................................................................................................................... 184 inleiding ................. 184 kleuren in programma's .......................................................................

.............. 196 eigen keuze ....................................................... 196 automatische wandtoewijzing m.............................................invoeren Algemene gegevens.................................................................... 212 14 ........................... 195 hoofd...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening .................................. wandcriteria ....................................... 201 toewijzen wanden via eigen keuze.......v. 203 berekening starten...... 205 betonkernactivering ................ 197 controle automatisch toegewezen wanden ................................................................................................b...................................................................................................................... 204 Voorbeeldproject maken...................... 190 invoeren Gebouwgegevens...................................................... 205 inleiding ....................................................................... 202 Invoeren Zone en installatie ......... 204 Voorbeeld installaties .................................................. 191 invoeren Vertrekdefinities ............ 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen ....................................................................en deelwanden .................................. vloer en plafond.... 197 vrije deelwanden..................................................................................................................... 197 automatisch toewijzen van wanden........................... 191 invoeren Ruimten ..................................... 201 plaatsen van ramen en deuren........................................................................................................................................................................................................................................................................

de warmte. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat. In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven. Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek. klimaatplafond of betonkernactivering. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P. 15 . temperatuuroverschrijdingen. De vertrekmatrix bevat de stralings. de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden.13 en 5. Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". blz 5.Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen.en koudebehoefte in vertrekken.J. op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming.J. Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft. Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie. De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965. zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is. Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd.14 (figuur 1). De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit.

Programmaschema 16 .

uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. Uniforme Omgeving. De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's. zoveel mogelijk gelijk te maken. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen. De 17 . tapwater. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan.& vuilwaterafvioer eenvoudig. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving. koellast. In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. gebouwsimulatie. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. gasleidng of hemel.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's. Daarna start men een EPN-berekening. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast.of EPN-berekening. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer.

18 . Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening). Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. vertrek. Bij wanden. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. vloer of plafond. wanden. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. wand. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. winter ontwerpcondities. wand. raam of ventilatievoorziening. oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. Deur Zie deelwand. vertrek. De overige invoervelden die voor beide programma's gelden. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving. zone. zone. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. Als men een regel uit dit overzicht selecteert. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. deur. Deelwand Een deelwand is een wand.gegevens van de vertrekken. zijn al automatisch ingevuld.

en Koelapparaten. IWP Interne Warmte Productie: armaturen. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. personen en apparaten. Een hoofdwand kan deelwanden bevatten. Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven. Zie IWP-criteria. bijvoorbeeld radiatoren.DIC Raam Zie deelwand.PRJ en *. 19 .Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden. dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten. Zie LVKapparaten. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst. LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings. Gebouwinvoer Grafisch scherm.

F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen. deur. zoals gang. Er verschijnt een overzicht van verwijderde records. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. 20 . F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens. zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). welke aan een wand is gekoppeld. dakkapel of ventilatievoorziening. waaruit men de terug te halen records kan selecteren. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand. dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd. maar niet in de uitvoer komt. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2. toilet enz. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten. raam. De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. om zones op overslaan te zetten.). er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm. Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend. Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend. Deze optie geldt in het actuele programma.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten.

F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. verschijnen deze defaultwaarden. zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. die u kunt voorzien van een eigen naam. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1. Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt. Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm.F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving. 21 . Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. dat via de F9-toets op te roepen is. Tevens kan bij de schermen.

Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen. Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. • 22 . In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken. Door op een pijltje te klikken. Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld. Op het niveau van Wand. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren. Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). een icoon.en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. Sluiten van het betreffende invoerscherm. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. Door op het vierkantje te klikken. Scroll bar. • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen). verplaatst men per regel. Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent. het gehele scherm. zogenaamde 'combo-box' . databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven. verplaatst men per bladzijde. Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). knoppen en functietoetsen. vloer en plafond verschijnen alle hoofd. Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. Behandeld worden de typen invoervelden. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. Knop in combinatie met een invoerveld.

met gegevens. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. Een overzicht van de records opvragen. Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling. • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. Als er nog geen eigen databank is. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens . of een eigen gemaakte databank.knop en de aangegeven achter Zoom. of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. kunnen de gegevens 23 . Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Record toevoegen aan de UO-database. Na het bevestigen van dit scherm. vanuit het scherm Zonegegevens. Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop . -knop. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm. verschijnt er een extra scherm. Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren. door middel van het klikken op de OK knop. Men keert terug naar het vorige scherm.

de Selecteer-knop. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen. te klikken. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop. De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 .a. Opgave van de naam van de nieuwe databank. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren. Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan. na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten. Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. Een invoerscherm is o. de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren. opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken. Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet.in de databank worden opgenomen. In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen). Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld. gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop .

Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken. verschijnt een nieuw invoerscherm. Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 . maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. Door het aanklikken van een verwijzingsveld. uitgebreide invoer Niveau 3 . Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is. Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken). dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert. Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2. [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. [1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken. Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden).• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat. 25 . Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. eenvoudige invoer Niveau 2 . In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen. Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu.

Men kan dus snel op een ander programma overgaan. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek.nl Internet: www. 26 . Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken. Ruim 800 bedrijven en instellingen.vabi. Rijksgebouwendienst etc. Uniforme Omgeving. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. Deerns. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan. in één keer worden ingelezen. bouwfysica en elektrotechniek. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland. Tebodin. zoals Imtech. GTI. De Vabi-programma's werken binnen de zgn. zijn aangesloten bij de Vabi. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates. Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'. Het programma vraagt nog een bevestiging. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag. Dit bespaart tijd. Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens. Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Stork Worksphere.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt.

Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. service aan de gebruikers. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan. voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) .en gramuren. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals.en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. ramen. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. voor de bepaling van de graad. om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 . Koellast. de telefonische helpdesk. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Gebouwsimulatie.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. ramen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl. Gebouwsimulatie. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. eigen geveldelen en opstanden op het dak. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules. Koellast. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). EPN. Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. EPN. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s. Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. Dimensionering van leidingdiameters. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening).

Grafische invoer is mogelijk. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting.a. rekenmethode I'. De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn. Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's. Berekening van toevoer. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). de polaire diagrammen wordenmee geleverd. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft. Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 . Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o.en afzuiginstallaties. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. de afmetingen. Armaturen zijn in een rooster. standaardmethode (klasse B)'. Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren. Dimensionering van kanaalafmetingen. Meerder kanaalvormen (rechthoekig. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid. rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen. Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit.

lengte beveiliging. Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. gewogen onder. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend. Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database.en overschrijdingsuren en warmte.b. de spanningsval per kabel.v. waarna de optimale situatie wordt bepaald. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder. Berekening van de stroomsterkte in elke kabel.en bovengrens. 29 . aftakkingen. de totale stroomsterkte. zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN. per dag of per week. Zwembadverwarming m. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren). kortsluitstromen en de nulgeleider. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden. Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur.en koudebehoeften in vertrekken. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen. temperatuuroverschrijdingen. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties. Men kan ook een eigen database opstellen. roosters etc. Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010. waarmee één kabel berekend kan worden.

Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Gebouwsimulatie. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. Persriolen kunnen niet met dit 30 . Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. Koellast. EPN. Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk. tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen.en hogedrukgasnetten. Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Hemelwater. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen. Stationaire berekening met een twee. Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd. Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. ramen. Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen). Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken.

e.e. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan. Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen.k.n.programma berekend worden. Daardoor vergemakkelijkt h.K. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden. Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd.e. Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h.k.k. koellastberekening etc. Ook berekent h. de energiebehoefte van een gebouw. 31 .n. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt. het primaire energiegebruik van het gebouw. maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie. Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68.E. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden.N. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. H. Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving. wordt de belasting per afvoerpunt bepaald. utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128). Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt.n. maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving.

Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project. In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten. zie Uniforme Omgeving. Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. Wissen project. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . waarin men het gewenste programma kan selecteren. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten. Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Importeren Project. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. Wegschrijven project als. Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. Wegschrijven project. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s.Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer. Inlezen project.

Als deze projectnaam is geselecteerd. Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt. Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn. 33 . • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd. Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden.In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project. derde kolom : incl. Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft.

Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Indien het project toch gewist is. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd.PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. kan het project alsnog worden weggeschreven. Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren. zonder het eerst weg te schrijven. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen. volgt het scherm : Importeren definitie gegevens. Indien dit wordt bevestigd. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. Als deze optie gekozen wordt. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project. 34 . alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. is er nog slechts één kans om het project terug te halen. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten. moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven. Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan.

Wijziging extensie van de projectnaam. Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. Wissen project Indien een project wordt gewist. dan geeft het programma een melding. Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven. worden de twee bestanden (.DIC) in de prullenbak gedeponeerd. Standaard is dit de project directory. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. 35 . Als hier Ja wordt gekozen. Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. waar het project wordt bewaard. één met de extensie . wordt het oude project overschreven. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten.DIC. Een project bestaat uit 2 bestanden.Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten.PRJ en .PRJ en één met de extensie . Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven. Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project. Als er Nee wordt gekozen. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project. Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk.

36 . verschijnen er andere extensies. Standaard is dit de project directory.PRJ • *.DXF • G*. Een project bestaat uit 2 bestanden. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen. één met de extensie . Files volgens DXF tekening formaat. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld.DIC. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving. Door de knop aan te klikken. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten.PRJ en één met de extensie . nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem.Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten. Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. Zie Koppeling met tekenpakketten. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *. Wijziging extensie van de projectnaam. Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. waarin tekening gegevens worden gevraagd. Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen. Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen.

Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand. 37 . De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul).Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. dan krijgt de kelder het volgnummer 0. Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen. Als alle gegevens zijn ingelezen. Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven. verschijnt het scherm Projectomschrijving. Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO. is het inlezen niet gelukt. de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO). Knop Selecteren van de tekeninglagen. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd. en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven. Stel dat er een kelder. wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen. Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt.DXF zijn. Knop Door op deze knop te klikken. Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. waarop (een deel van) het gebouw is getekend.

Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst. maar voor de berekening gaat dit niet goed. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is.l. zijn dat het programma hierop vastloopt. Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd. Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. kan dit worden opgelost. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. De lijnen.Deurenblok De naam van het blok. Het kan n. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven. Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . die de wanden voorstellen. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. die overgebracht moet worden naar de UO. moeten op elkaar aansluiten. dat de gegevens over de deuren bevat. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien. moeten uit de tekening worden verwijderd. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. De DXF-file wordt wel ingelezen. Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. aan het blok gekoppelde attributen. Deze gegevens zijn opgeslagen in. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. gaat de berekening niet altijd goed. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. welke later als fictieve wanden zijn op te geven. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. dus eigenlijk 1 punt.

wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. 39 . Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. Laat men hier de cirkelboog staan. • Hoogte De naam van het attribuut. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). nl. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’. ‘Kantoor 2’ etc. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven. wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte. Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken.5 m. die met die letters beginnen. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft. Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw. kan deze blijven staan. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. dat de hoogte van de deur of het raam bevat. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. krijgt u alleen die laagnamen te zien. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken.

v. De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. Hierna kan het blok worden gedefinieerd. dat de gegevens over de ramen bevat. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t. Deze gegevens zijn opgeslagen in. Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is. aan het blok toegevoegde attributen. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken).0). Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor.en deurenblok aan te maken en te plaatsen. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. Het ramen. Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken. • 40 . moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt. Is het raam bijvoorbeeld 0. worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn. Ramen blok De naam van het blok. het noorden. in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t. Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. Via twee. Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven. Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm. De namen van de attributen moeten voor het ramen. In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt. aan het blok gekoppelde attributen. Als een andere DXF-file moet worden gebruikt. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand.o.o.80 m dan wordt voor de x-factor 0. als de attributen als objecten worden geselecteerd.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd. de vloer).v.

Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag.01:Kantoor’. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters. De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn. krijgt u alleen die laagnamen te zien. Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden.• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 . die met die letters beginnen. of een aparte tekeninglaag. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen. Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen. Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. waarop de bouwlaag staat. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is.

binnencondities. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen. ‘Vergaderruimte’ etc. ‘Toilet’. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen. ‘Kantoor 2’. in de tekening. ‘Kantoor 3’. ‘Gang’. gebruikte lagen en blokken worden opgegeven. ventilatie e.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden.en deelwanden. Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’.d. reeds worden ingevuld. wand. Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen. moeten eerst enkele gegevens over de. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. hoofd. 42 . Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. Verticale offset De naam van het attribuut. die met deze beginletters beginnen. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. wanddikten. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. soort verwarming. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken. waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen.

De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. waarin de in te lezen DXF-file staat. Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen.DXF Ga naar de directory. waarin de verticale offset is opgeslagen. Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. met één bouwlaag per tekeninglaag. Selecteer het bestandstype *. Klik op de knop Openen. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens.Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. Klik op de knop Verwerken DXF-file. Klik op de naam van de DXF-file. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja. Geef het nummer van de bouwlaag op. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok. Klik in het veld naast hoogte. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok.

waarop de betreffende ruimtenamen staan.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is. Tik het nummer van de bouwlaag in. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag.Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen. • • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. waarop een bouwlaag staat. Herhaal de punten 2 t/m 7. 44 . Klik met de muis in het veld naast Laagnaam. Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten.staat.

VA107.VA121. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend.VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101.VA122) .) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen. ruimten. Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm. Staan de definities (vertrekgegevens. ruimte. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt. 45 . Het definitiescherm heeft 3 functies.VA114. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app. (alleen VA101.Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd.VA106. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities.VA114.VA114) Rooster (alleen VA101. In dit grafische scherm kan via punten. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens.VA126) IWP-groep (VA101. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm. Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren. Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren. wandgegevens etc.VA114.VA102. zones etc) getoond. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken.

vorige/volgende ruimte. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen. zoals zoomen. Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm. Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. Door op de [LMK] te klikken.en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. Dak. Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag. wordt deze ruimte actief. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. 46 . 3D-weergave gebouw. bouwlaag onder/boven. passend zoom. overzicht ruimten.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. 3D-weergave bouwlaag. Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken.

alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. bouwlaag. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. ruimte en vertrek. Scherm gebouwgegevens nr.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. Anderzijds. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. waarbij het niveau op Gebouw staat. zone. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt. Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. verschijnt een grafisch scherm. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd. In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . 1 verschijnt. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

Hierin staan gegevens over nummer. omschrijving. Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. 52 . Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Bij de programma’s VA114. VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. grijs rondje : het rooster is niet actief.

In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. Er verschijnt een grafisch scherm.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. 2. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. selectiegebied van lijnen. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren. veelhoek tekenen. teken lijn. 53 . De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. lijnen maken van ruimten. rechthoek tekenen. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden. bouwlaag. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend. ellips of ovaal tekenen. In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen. Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. In dit scherm staan een aantal iconen. ruimte en vertrek. zone. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen.

rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. Deze ruimte is dan actief. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken. anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd. Door op de [LMK] te klikken. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. lengte. Zie Navigatieknoppen. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt. De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken.Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd. Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld. ontstaat een selectiegebied. eindpunt. kan een lijn geselecteerd worden. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. 54 . Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen.

optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Zie Rechtermuisknop. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast. Er ontstaat een gesloten vlak. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Het begin. zoals ‘coordinaten’.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Zie Rechtermuisknop. Zie ook Rechtermuisknop. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. 55 .Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. Er ontstaat een gesloten vlak. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. De veelhoekwordt gesloten via de [RMK]. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend. Het begin. Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. Zie Rechtermuisknop. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan.

De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. Ruimtenummer. Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. verplaatst of verwijderd kan worden. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. De omschrijving. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. hoogte. waarna deze via de [RMK] gekopieerd. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. hoogte. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. Dit geldt dan per programma. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen. Zie Rechtermuisknop. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven. De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. omschrijving. Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken. 56 . Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend.

Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. <. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. <. 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte.Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’. 57 . Er bestaat geen undo-functie. De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. Klik vervolgens op de gewenste ruimte. Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. Deze worden dan automatisch geplaatst. Maak altijd eerst een backup van het project. Maak altijd eerst een backup van het project. Deze worden dan automatisch geplaatst. =). Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. =). 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. indien ingevuld. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt. indien ingevuld. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. Er bestaat geen undo-functie. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst.

LVK-apparaten. DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. Zie ook RMK. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen. Zie ook RMK. wanden. naar bouwlaag . Zie ook RMK. gemaakt met . Elke nieuwe ruimte. ramen.. roosters. Zie ook RMK. Loodrecht op lijn/ruimte. Loodrecht. terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst. Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. Als dit wordt aangevinkt. Snappen op lijn. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld. DXF. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten.en uitgezet worden. lijnen. kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag . Assenstelsel voorgrond.en uitgezet worden. Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. De meeste functies kunnen ook via RMK aan. Als dit wordt aangevinkt. Snappen op ruimte. Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. Zie ook RMK. zonenummers. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld.Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt. ruimten en/of DXF worden uitgezet. Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). zoals : 58 . Standaard hoogte ruimte. Via RMK kan het snappen naar grid. Zie ook RMK. Als dit wordt aangevinkt. Grid zichtbaar. Als dit wordt aangevinkt. luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. Als dit wordt aangevinkt. Snappen op DXF. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven. Als dit wordt aangevinkt. Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. zoals vertrekdefinities. Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels). deuren. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m). Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten..’. Zie ook RMK. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. Hierbij verschijnt een scherm. zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. krijgt deze hoogte. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. Snappen op grid.

of uitzetten.• • DXF-bestand. Lengte en rotatie lijn. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven.en eindpunt worden door een lijn verbonden. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden. De handeling waar men op dat moment mee bezig is. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven.of uitzetten. de laagnaam. Zie Instellingen Loodrecht. kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Aan. Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen. Als via klikken de veelhoek worden gesloten. Aan. verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. Spiegelen horizontaal.of uitzetten. Per laag wordt het laagnummer aangegeven. welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. Loodrecht op lijn/ruimte. . Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt. Aan. Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld. 59 . kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten. . . Zie Instellingen . Verschuiving X-richting.of uitzetten. Lengte lijn. Als een coördinaat is opgegeven. (in m) Verschuiving Y-richting. Aan. Aan. De escape-toets heeft hetzelfde effect. Zie Instellingen Snappen op lijn. Bepaal snappunt. een veelhoek wordt getekend. Zie Instellingen Snappen op ruimte. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Aan. Zie Instellingen . • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. Aan. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. Begin. (in m) Overzicht lagen. • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt. Roteren. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. . Grid. Spiegelen verticaal. wordt afgebroken. Als een coördinaat is opgegeven.of uitzetten.of uitzetten. Zie Instellingen . Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven.of uitzetten. Coördinaten. Zie Instellingen Snappen op DXF.

Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Selecteer eerst een ruimte. Verplaatsen. Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt). • 60 . Selecteer eerst een ruimte. Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden. Eigenschappen. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Zie Instellingen . Kopiëren. Dan moet op de ruimte worden geklikt. Verwijderen. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft.en Vertrekgegevens zijn toegewezen. Indien de geometrie gesloten is. die gewijzigd moet worden.a. Aan. Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt). Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’. Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd. worden rood. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. • • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek.• • DXF. Selecteer eerst een ruimte. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm. Als deze ruimte vertrek.en/of zonegegevens bevat. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Indien in de orginele ruimte Zone. Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm.of uitzetten. Ga naar niveau ‘Ruimte’. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Het muisicoon verandert in een hand. Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen. De ruimte is verwijderd. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. vertrek en/of zone gegevens.

Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad.000 m. Vink ‘Snappen op grid’aan. Klik op de knop ‘Toepassen’. rechter onderhoek van het bureaublad). Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. • • Open het scherm Gebouwinvoer. • • • • • 61 . terwijl u tekent. Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). zodat u deze makkelijk kunt bereiken. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer.Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. indien deze uitgevinkt staat. indien deze uitgevinkt staat. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv.

• • • • Geef de X-grootte op. 2. 3.800 m. 62 . Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Geef de Y-grootte op. Klik op de knop ‘Ok’.250 m. Het context menu verschijnt. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek.

De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. y-oorsprong. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. 63 . y-oorsprong. • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. met de LMK klikken. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn. De lijn wordt rood.• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’.400 m. y-oorsprong snapt. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).

• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt. gaat het rode punt snappen naar het eindpunt. De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. Een rode lijn verschijnt. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4. Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Klik met de LMK. Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt). Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt.000. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Een nieuwe ruimte is ingevoerd. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Klik op de knop ‘Toepassen’. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. Als de muis dicht bij het eindpunt komt. Y (m) 1. Klik met de LMK. 64 . • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat. Klik met de LMK. indien deze uitgevinkt staat. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).400. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’.

Pas op. Klik op de knop ‘Ok’. zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen. Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Klik op het icoon verschijnt. In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. De verschuiving is ten opzicht van de x-. (tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. moeten deze lijnen overgetrokken worden. Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven. Om een ruimte te maken van deze lijnen. Nadat het DXF-bestand is geselecteerd. Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. y-oorsprong (0. In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. 0). In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’.Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. De lijn gegevens worden ingelezen. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Terug naar het tekenscherm. 65 . In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. zijn eigenlijk onderleggers.

Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. • Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. dan niets doen. Ga naar niveau ‘Ruimte’. 0).y-oorsprong (0. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het context menu verschijnt. • • 66 . Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Het context menu verschijnt. met de LMK klikken. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm.Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. • • Ga met de muis naar de x-.

dan niets doen. Klik op de knop ‘Ok’. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Door nogmaals deze optie te selecteren. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt). Zorg dat de pijl naar linksonder wijst. Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. Het context menu verschijnt. Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. (vinkje verdwijnt). In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd.• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. Deze verandert in een rode richtingspijl. Het context menu verschijnt. Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn. • • • 67 .350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen). U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Zodra het bewegende rode punt snapt. • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. met de LMK klikken. wordt ‘snappen op grid’ uitgezet.450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. op de LMK klikken.350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst.

(tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt.• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik in het midden van elk rechthoek. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. 68 . Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst.

Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. 3.750 m. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek.250 m. bijv. • Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het context menu verschijnt. 69 . bijv.• • • • Geef de X-grootte op. 2. Klik op de knop ‘Ok’. Geef de Y-grootte op.

Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. met de LMK klikken. Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-.• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Terug in het scherm Gebouwinvoer. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m. Het context menu verschijnt.b. dan niets doen. y-oorsprong. een rechthoek. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand.v. Klik op de knop ‘Ok’. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. y-oorsprong. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. • • • • 70 . y-oorsprong snapt. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-.

indien deze uitgevinkt staat. terwijl getekend wordt. rechter onderhoek van het bureaublad). • • Open het scherm Gebouwinvoer. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Ga naar niveau ‘Ruimte’.Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig.000 m. • Klik op het icoon verschijnt. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk). • • 71 .

Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-.y-oorsprong (0. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt).000. maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. lengte : 6. Klik met de RMK in het tekenscherm. y-oorsprong. Het tekenscherm verplaatst naar links. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt.• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan.y-oorsprong. 0). 72 . Klik op de knop ‘Toepassen’. indien deze uitgevinkt staat. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. terwijl de muis beweegt. Het context menu verschijnt. Dit kan ook met de muis.000 en Y (m) 0. Ga met de muis naar de x-. gaat het rode punt snappen op de x-. Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt. En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek. De eerste lijn wordt neergezet. • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen. Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts. Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’. Klik met de LMK. Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken.0000’). Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt.

000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’. Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. 73 . Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3.250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. De derde lijn wordt neergezet.160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’. Dubbelklik op de laatste lijn. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het tekenscherm. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik met de RMK in het tekenscherm. De laatste lijn wordt neergezet. Het context menu verschijnt. Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt. Druk dan op de ‘Enter’-toets. Het context menu verschijnt.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Klik met de RMK in het tekenscherm. • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5. Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’.

Het muisicoon verandert in een hand.b. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. De lengte 2. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan. een veelhoek.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief.v. 74 . rotatie en lengte van de lijn. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. Als de shift-toets ingedrukt blijft. Ga naar niveau ‘Ruimte’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft.In dit scherm ziet u de positie. Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer.De ruimte is geplaatst. Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m.

Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. lijn of ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK. roteren. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. Het context menu verschijnt. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. snappen op grid.Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. 75 . snappunt bepalen. zoals spiegelen. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden.

Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. De ruimte is geplaatst. Ga naar niveau ‘Ruimte’. De ruimte is geplaatst. Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.• • Selecteer de optie ‘Kopieren’. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. 76 .

Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving. • 77 . Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen. Ga naar niveau ‘Ruimte’.o. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer.7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Maak twee ruimten met de afmeting 5.4m x 2. Voorbeeld : ruimte laten inspringen t. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden.v.

Het scherm Coordinaten verschijnt. Het context menu verschijnt.700 m 78 . Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. Selecteer de optie ‘Coordinaten’. dan niets doen.toets. • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0. • • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte). Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat.000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).

dan niets doen. 79 . Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn. • • • Open het scherm Gebouwinvoer. y-posities’s is m.b. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte.• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat.w. Klik met de LMK op de rechter ruimte.v. In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld.a. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. de verschuiving. • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn. Voorbeeld : ruimte maken m. Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt. Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. De lijn wordt rood. Het context menu verschijnt. U ziet een verticale lijn. met de LMK klikken. De ruimte wordt neergezet. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. De x-. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.

dan niets doen. Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Het muisicoon verandert in een hand.toets. Het eerste punt van de lijn ligt vast. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte. Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. De ruimte is gemaakt. klikken met de LMK. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. • • • 80 . Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. met de LMK klikken.

Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • 81 . verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft. • of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

de x-as.o. De ruimte wordt direct geroteerd. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden.• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen. 82 . Klik vervolgens op ‘Ok’. Selecteer de optie ‘Roteren’. Tegen de klok in is de positive rotatie t. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. De ruimte is geplaatst.v. De ruimte wordt direct gespiegeld. • • • Vul hier de rotatie in.

Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Het context menu verschijnt.a. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. 83 . Indien de ruimte zone. klikt u op de ruimte. die u wilt verwijderen. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast). vertrek en/of zone gegevens. • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. De ruimte is verwijderd. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK.en of vertrekgegevens heeft. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’. Ga naar niveau ‘Ruimte’.

Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. • Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. vertrek en/of zone gegevens. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. De ruimte is verwijderd. • • 84 . Het context menu verschijnt. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm.a. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o.

Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik op de knop ‘Ok’. Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het context menu verschijnt. De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld. Terug in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. • • 85 . Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is.

Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte. De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt. Definities als wanden. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen. De ruimte is geplaatst. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. roosters. Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. 86 . niveau Vertrek. Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. met de LMK klikken. Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer.toets. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt. hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken. dan niets doen.

Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm.en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief. Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde). Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten.en deelwanden zijn geplaatst.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst.Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer. door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Bij het toewijzen van hoofd. Hierna komt. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria.of deelwand die wordt verwijderd. Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst. kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar. Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld.en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. de automatische keuze naar voren. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst. Vloer. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren). 87 . Het plaatsen van hoofd. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd. Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. ook actief zijn in het definitiescherm. wanneer deze is opgegeven.

of plafonddeel. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. vloer of plafond. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer. Het plaatsen van hoofd.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. vloeren en plafonds. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer. 88 . Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden.of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. zie legenda. Voor overzicht van symbolen. Bij wanden.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer.of plafonddeel geplaatst. in het scherm vloer.of plafonddeel te klikken. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak.of plafondaanzicht scherm. De verschillende vloer.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer.Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer.

180=vloer) van de wand. oppervlakte van de wand. Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. 15-90=hellende wand. wanneer deze is opgegeven. omschrijving aangrenzend gebouw. omschrijving van aangrenzende ruimte. Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd.en deelwandnummer. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. lengte en breedte/hoogte van de wand. soort vlak. Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven.of deelwand 89 . wandnummer waarin deelwand zit. vloeren of plafonds per ruimte.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. In dit overzicht staan wandnummer. Knop Overzicht van alle wanden. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden).en deelwanden. hoofd. vloer of plafond in het vertrek. 90=rechte wand. Hierna komt. de automatische keuze naar voren. ook actief zijn in het definitiescherm. hoek en helling (0=plafond/dak. omschrijving. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek. omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte.of deelwand die wordt verwijderd. De programma’s rekenen echter wel goed.of plafonddeel. Hier kan men wandgegevens opgeven. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand.

(Wordt als default aangegeven). • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. komt er v2 te staan. Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. die betreffende hoofdwand hebben. 90 . Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand. Klik op het veld Wandnr. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. is de automatische wandkeuze niet correct. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd. De controle hoofd. Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria.of deelwanden via automatische keuze. Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen. Tevens krijgt het symbool een rode kleur.Letter v Vrije deelwand. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast. Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie. Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst.en deelwanden gaat per bouwlaag. Niet correct geplaatste hoofd. om een Hoofdwand te selecteren. Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken. In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd.

Vul in: 0. en selecteer een Hoofdwand. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. Deze gaat controle via de knop Overzicht. Vloer of Plafond. Klik op de te controleren ruimte. Sluit het scherm met de knop . Kies in het menu: > Groter. te selecteren. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren. Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd. Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. Vul in: 0. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd.• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. Klik op de knop Vul een omschrijving in. . Klik op Overzicht. Herhaal de punten 2 tot en met 9. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt. niveau Wand. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Klik op Wandnr.

Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Vul een omschrijving in. ramen. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen. Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand. zoals de constructie. dakkapellen en borstweringen. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie. Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld. niveau Plafond.en deelwanden De wandeigenschappen. bijvoorbeeld een raam in een deur. Vul de lengte en breedte in. • • • Open het scherm Gebouwinvoer .• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Geef de eigenschappen van de deur op. Deelwanden zijn ventilatieopeningen. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. . 92 .en deelwanden definities’. Klik op het veld achter Nummer. deuren. • Hoofd. Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm. worden vastgelegd in een hoofdwand. Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd.

Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten. In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat. • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Vul een omschrijving in. 93 . Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd.en deelwanden definities’. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Vul in het percentage. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Geef de eigenschappen van het raam op. Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam. die gebruikt worden in Wandcriteria.en deelwanden definities’. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Sluit het scherm. die gebruikt worden in Wandcriteria. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten.en deelwanden definities’. etc in. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .

Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. die op dat moment op het scherm staat. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. 94 . worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd. binnen-. Het scherm kent 3 niveaus. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand. Geef het type zonwering op. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). Vul een omschrijving in. Selecteer scherm ‘Afmetingen’.of buitenzonwering. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Stel het niveau in op 1. Geef de soort schakeling op. Stel het niveau in op 1. Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. zie Raamconstructies. Vul de overige programma afhankelijke velden in. • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken. Keuze uit geen. Vul de Omschrijving in. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. Geef de U-waarde op. Vul de Omschrijving in. tussen. Vul gewenste afmetingen in. Kies als soort Raam.

ZTA. Vul de Omschrijving in.• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct.23). ZTA. Stel het niveau in op 2.06 en ABS=0. tussen of binnenzonwering). buitenscreens (D=0. ZTA. CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. waarin alle waarden al zijn ingevuld. zoals verosol (D=0. Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit. moet ook de U. De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. Wanneer de absorptie niet bekend is. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Geef respectievelijk de U. • • • • • 95 . Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1. • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. waarin alle waarden al zijn ingevuld.17 en ABS=0. maar de reflectie wel. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. verschijnt een netwerk. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Dit glasnetwerk kunt u Selecteren. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde. ABS. binnenscreens.30 en ABS=0. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. maar de reflectie wel.34). De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt.30). dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. verschijnt een netwerk met zonwering. Wanneer de absorptie niet bekend is. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. Dit glasnetwerk kunt u selecteren.. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam.

Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Wanneer de absorptie niet bekend is. Stel het niveau in op 3. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen.Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. • • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Vul de Omschrijving in. Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. LTA. maar nu in combinatie met zonwering. Doorlating (D). Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). niveau Vloer. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen. Klik op de knop Berekenen. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Absorptiewaarden. Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei). Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. waarin de ingang zich bevindt. waarna de U. De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen. maar de reflectie wel. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Beschreven wordt hoe zonder aan 96 . Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. ZTA en CF worden berekend. tussen of binnenzonwering).

In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. gegevens in. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Stel het niveau in op 2. Vul de Omschrijving in. Klik op het linker veld Laagnr. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst. Achter het veld Constructie staat dan fictief. 97 .de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt. Geef het Aantal lagen op. Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. programma afhankelijke. Geef de Rc-waarde op. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Vul de absorptiecoëfficiënten. Vul de overige. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren. gebruik makende van vrije deelwanden. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. Stel het niveau in op 1. Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Vul de Omschrijving in. De Rc-waarde wordt dan berekend.

worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven. Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren. Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren. de dikte van de laag in. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op. De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld. 98 .

• • Open het scherm Gebouwinvoer . Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. hellend vlak. tussenvloer. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. begane grond vloer enz. Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. Selecteer de gewenste wand in een ruimte. Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. Open het scherm Gebouwinvoer. plat dak. gangwand. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. vloeren en plafonds goed zijn benoemd. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in. Controleer per vertrek of de wanden.• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. • 99 . Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. niveau Wand. tussenwand. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen.

Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken. Selecteer de te verwijderen deelwand. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden. een vloer en een plafond.. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft. Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden.) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. 100 . in totaal zes vlakken. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. vloeren en plafonds. Klik in de onderste regel (deelwand in . niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip.Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer . waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

daguitvoer. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd. klimaatfile. waarna dit item kan worden ingevuld. maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd. zijn ook in de UO-versie te gebruiken. Er worden VA114-gegevens als telperiode. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst.114 worden aangemaakt (?? is jaartal). Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven. 105 . Daarbij moet ook een bestandje DBL??. waarin vakantie. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken.en feestdagen kunnen worden opgegeven. Dit vakje krijgt een rode kleur. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst. Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden.Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben. berekeningsperiode. Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. overschrijdingsniveaus. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken. Lengte Lengte [m] van de deelwand. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling.

maand. Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). Als er geen beschaduwing is. zet deze dan uit (Nee). Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren. Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. kan hier Ja worden opgegeven. terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september. Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen.Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. zijmuren. 106 . Als er geen beschaduwing is. Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. (Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden. zet deze dan uit (Nee). Dit kan de rekentijd enorm verkorten. kan hier Ja worden opgegeven. waarop de berekening moet starten. Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. jaar). Als er geen beschaduwing is. zet deze dan uit (Nee). Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n). Dit kan de rekentijd enorm verkorten. zoals overstekken. Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n). Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag.

0. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. convectiefactor is 1. • • • 1: eenvoudig. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur.Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Bij andere programma’s : 8-18 uur. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen.v. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.o. Als er geen beschaduwing is. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. 107 . Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. 2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst. zet deze dan uit (Nee). Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. de gevel kan hier Ja worden opgegeven.

Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt).Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. In het scherm wordt de periode opgegeven. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Het overige gedeelte is stralingswarmte. dat de apparatuur aan staat. Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. zie geinstalleerd vermogen. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Voor diverse vermogens per apparaat. Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar.

in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Bij andere programma’s : 818 uur. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. De rest is latente warmtebelasting. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren.Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst.8. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. 109 . Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%). Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. geen afzuiging van verlichtingswarmte. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. • 1: eenvoudig. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. convectiefactor is 0. Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen.

80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen. Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 . Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor. Aantal Opgave van het aantal armaturen.76 cf=0. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. hand cf=0. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm. indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’.72 cf=0. klikstrip. pendel.68 cf=0.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend. stand.

Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling. Voor schakelwaarden. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. zie ‘schakelende verlichting’. Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal. Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode. per armatuur of totaal. waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. 111 . Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2.• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk.

Positie armatuur Positie van de armaturen. scholen. Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 . Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt.Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in. Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden. laboratoria.en uitschakelen. kantoren. recreatieruimten. werkplaatsen (ruw werk). terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. opslag ziekenhuizen. magazijnen. bejaardenhuizen. stalling. Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). winkels woningen.

Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is. Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’.Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken. De criteria moeten tijdens en buiten 113 . Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria. Ramen blijven dicht t. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven.g. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn.v. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. verlichtings.en geluidseisen van een vertrek. waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens. In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven.

het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen. Ramen blijven dicht t. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden. Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.de Gebruiksperiode opgegeven worden. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden. bv. algemene belemmeringen. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden.v.v. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld. De openstanden 2. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is. Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven. 114 . (default 0. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek.3 en 4 zijn tussengelegen standen.g.g. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter.4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden.4 betekent 40% open). algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. (0.

Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd. zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat. telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. 115 . (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden.Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid. Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. zowel tijdens als buiten gebruiksperiode. (default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. indien de wind op deze zijde van de gevel staat.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur).

worden deze afmetingen aangepast. Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding).Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. en de gemiddelde wand. zoals de hellingen de voorwand en het dak. de constructie voor de voorwand. m. Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op. 116 . Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding).en dakdikte.a. Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte. zijwanden en het dak.w.

horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm. utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W]. komt in de uitvoer. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw.o. Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen. [U] of [C]. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven.o. Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. Hoek voorwand t. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft. Dit is een eis van het Bouwbesluit. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw.Hoek dak t. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.v. 117 . Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld. Adres Het adres van het gebouw. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd.v.

moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven. deur.en naadkarakteristieken. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. ventilatievoorziening). windrichting. Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven. kan de zonwering nooit schakelen. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. 118 . De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven.Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld.en stralingstemperaturen berekend. Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie. temperatuurverschillen en de nog op te geven kier.bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Wanneer men voor deze optie kiest. Plaats Postcode en plaats van het gebouw.

de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven. Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet. Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening.3 van ISSO57. Deze is voor elke ruimtefunctie anders. Voor VA101. Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld.Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld. 119 .5 van ISSO53 en tabel 3. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken. zie tabel 4. Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan. worden deze genegeerd. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer. dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie. Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld.

houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte.5 %. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend. 120 . maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren. Indien de oppervlakte is aangepast.of plenumdikte. Dus 0. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek.5.Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. percentage of hoogtebeperking. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen. Kies een zonedefinitie. maar als factor 0. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven. De afmetingen zijn goed opgegeven. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand. Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0. wordt dit getal als factor gezien. De ruimte is nu aan de zone toegewezen. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-. vloer.

C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m. Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens . 121 .Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden. waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven. Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt. toevoegen. etc. Voor wand. Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. selecteren. deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven. zetting etc. zoals een borstwering of een raam. Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte.s. anders dan door krimp. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven.

Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen.5 Soort Soort deelwand. De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte. maar als factor 0. Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen. uitgedrukt in een percentage.5 wordt niet geinterpreteerd als 0. Dus 0.5 %. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden. wordt dit als een factor gezien. Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op. vloerdikte en plenumhoogte. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 . Deze omschrijving komt in de uitvoer.

Dit heeft alleen effect op de berekening. Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand.• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld.5 W/(K. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen. Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven. zoals ramen en deuren. klei.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). (alfa = 8. 123 . Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen. De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat.en deelwanden.m²)) kruipruimte. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden. Achter het veld constructie blijft dan fictief staan. de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. droog zand. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden.5 W/(K. De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken. worden toegevoegd aan hoofdwanden. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden. Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. (alfa = 8. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Voor deelwand zie Gegevens deelwand. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. compleet met alle deelwanden. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand.

dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). (alfa = 8. 124 .5 W/(K. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen. ‘kelder’. Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand. Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt.5 W/(K. Soort Soort wand. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld. ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20). aangehouden. maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. (alfa = 8.5 W/(K. wordt 22 gr.m²)) ruimte condities.• • K R kelder. Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak. (alfa = 8. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt.C. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer. ‘direct op grond’.m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand.

Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project. Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden. Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand . zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. 125 . Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project. Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt.Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden. de andere rij is gereserveerd voor deelwanden. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat. behorend bij deze hoofdwand. compleet met alle deelwanden. zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen.en deelwanden. Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden.

C. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23. Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer.C.C. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d.1 gr.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app. Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt.v.m. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven. In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten. en van de radiator is 22.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0.0 gr. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte.9 gr. en van de inductieunit is 24. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd.0 gr. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22.C. 126 . In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op. Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op.1 graad uit elkaar te zetten. die geplaatst zijn in de ruimte.

Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie. koelbatterij. Met het aanvinken van de toe.of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven. In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h.9 kW.000 * 200 kW = 4 kW.. dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. adiabatische koeling. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW. Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven. Opwekking. warmteterugwinning. LBK.• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. mengsectie. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20.000 m3/h.en verwarmingsbatterij terug of op. Afgifte. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft. Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0. 127 . Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator. Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren.

Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging. RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 . Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. Het programma kan met recirculatielucht werken. Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. verschijnt dit invoerveld. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven. In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit. de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven. Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld.

Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. zie afzuiging. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk.• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Als dat hier wordt opgegeven. Als dit het geval is. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. waarin deze bron zit. plafond.of wandkoeling aanwezig is. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. moeten ook bij het scherm LVK-app. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. gegevens ingevoerd worden. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. e 129 . verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. Voor oplossing.

moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd.Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. Het programma kan met recirculatielucht werken. Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan. Als dit het geval is. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen. Als dit het geval is. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. Als dit het geval is. Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. verschijnt dit invoerveld. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. Als ‘ja’ wordt ingevuld. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. 130 .

Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden. moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden. Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling. Deze geldt dan voor alle systemen.en standbybedrijf) worden opgegeven. Als dit het geval is.of comforttemperatuur. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. dag. De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is. Hier worden de condities opgegeven. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk. 131 . en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is. Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij. koelen.en standbybedrijf).of koelplafond. Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. stralings.

personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’.Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. moeten ook bij het scherm LVKapp. Voor oplossing. niveau ‘IWP-groep’. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. Via het scherm Gebouwinvoer. Hier worden de condities opgegeven. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Er kan maximaal één groep (armaturen. Als dat hier wordt opgegeven. ‘verkeersruimte’. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. zie afzuiging. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. gegevens ingevoerd worden. Zie WTW. etc. Dit gaat via het 132 . dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’. plafond. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. waarin deze bron zit. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens).of wandverwarming aanwezig is. ‘verkeersruimte’. Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten.

Deze geeft de dagen van het jaar aan. • 133 . paasvakantie. In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. Deze jaarindeling kunt u aanpassen. zomervakantie en herfstvakantie. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd. personen en apparaten) worden gekoppeld. De weekends zijn vet omrand. worden de IWP groepen geplaatst. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. waarna de dagen van het jaar worden getoond. personen en apparaten) worden gekoppeld. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. waarbij de weekends vet omrand zijn. Niveau 2. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. Hier kan een jaartal worden opgegeven. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep.betreffende invoerscherm met de functietoets F2. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. voorjaarsvakantie. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie.

(default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij. waarbij de weekends vet omrand zijn. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt. Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee). door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege. Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt. VA114 rekent met een luchtstooklijn. kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. • Niveau 3. (default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. aanvoertemperaturen. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. normale of late pasen. (default : 45%) 134 . De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Indien er op vocht geregeld moet worden. Deze geeft de dagen van het jaar aan. Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd.zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. welke in de uitvoer moeten komen. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen.

het zeer grote debiet) aanwezig zijn.De defaultwaarden voor wateraanvoer-. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend.g. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang. De aan. 135 .v. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven. waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven. waterretourtemperatuur. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie.

) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr.1 m³/(m³.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’.h) m /s/(m . Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid.2 m³/(m³.C. Bij maatregelen voor kier.vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen. Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m . Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid.C. 3 en 6 m/s. verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’. Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier. (default 12 gr. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0.h). Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden. In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden. Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep. (default 6 gr. Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 .en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0.h). Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur.en naaddichting kan worden uitgegaan van 0.C. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid.).gevel) m /s/(m .

Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. (default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. kan de hoeveelheid bij 0. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden. wordt er gerekend met alleen de koelbatterij.geen richtwaarden te geven. De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. maar er worden verder geen gegevens opgegeven. aanvoertemperaturen. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. 3 en 6 m/s worden opgegeven. VA114 rekent met een luchtstooklijn. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. (default : 90° C) 137 . indien er wel ontvochtigd moet worden. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen.

Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. ook als er meerdere ramen. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. 138 . deuren etc. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. de waterretourtemperatuur. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. (default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. ramen. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren. zijn opgegeven.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte. Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden.

Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. de luchtuitwisseling aangegeven. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. 139 . kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn. wordt in het scherm dat dan verschijnt. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven.

Dit wordt grafisch weergegeven. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht). Afhankelijk van ligging. 140 .K] van het materiaal.K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving. Soortelijke warmte in [J/kg. een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0.169.182 aangehouden.W.Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0. dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W]. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort. In dat geval moet niet de lambda. maar de warmteweerstand worden opgegeven. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S.

Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. 141 . dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° . . Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen. Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m].Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt.

7/0. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.7 en 0. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Bij andere programma’s : 8-18 uur. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). De convectiefactor staat vast op 0.• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur). In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven. 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst. Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. convectief is 50%. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. voelbaar is 60%. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. 142 . Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte.2 Met en clo=0.9. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte.9.

74 Watt is. 55-60 Watt.In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit. (default : 0. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven.C en een clo=0. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven.8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’. (default : 0. De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz.7) 143 .24) worden gekozen (zie NEN5087).9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven. Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven. Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek. 25 gr. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0. Hoe zwaarder de werkzaamheden. is de voelbare warmteproductie slechts ca. Bij een hogere binnentemperatuur van bv. Het metabolisme stijgt dan ook. Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend.81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr.27. met=1.8 ca. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14).C.

Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven. Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). Het voelbare deel moet ook worden opgegeven. Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. 144 .5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. De rest is latente warmtebelasting. Het overige deel is stralingswarmte. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar.Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte.

Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. Functie Standaard staat hier 'verwarming'. Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'. houdt u er dan rekening mee. terwijl dat niet is opgegeven. Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr. kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten.of verwarmingsdeel. dat het voelbare deel 60% is. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. 145 . Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt. ‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte. Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen. niveau LVK-app. Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat.C. In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. Hierna verschijnt de melding niet meer.

9 en voor koeling 999. Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur. Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf.Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). Zie scherm Bedrijfswijze. Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C. De setpoints zijn dan voor verwarming – 99. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen. De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C.9 146 . Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.

In dit scherm worden de algemene. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. 147 . De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. Men selecteert het in het menu Invoeren. Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. Klik op de knop selecteren. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. Projectnummer Het project.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving. 60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt. Vul de projectgegevens in.

D en LTA worden opgegeven. wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem. Vervolgens berekent het programma de U. ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen. tussen. ZTA. ABS.34). ZTA. ZTA. • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. 148 . Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden.23) • binnenscreens. LTA en CF van de combinatie bepaalt. LTA. waarmee de CF kan worden bepaald. waarna het programma de U. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald. rolluik. eventueel in combinatie met zonwering. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0. D. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm.Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3]. ABS.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat. gordijn en spouwen (maximaal 3). CF. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U.30 en ABS=0. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. De U-waarde. 316 (D=0. • Niveau 3 : Netwerkversie. • buitenscreens (D=0. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas. Daarnaast moeten de glaseigenschappen U.25).21 en ABS=0..03 en ABS=0. ZTA. Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden. 976 (D=0. D of ABS). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. ZTA. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm. Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen.of buitenzonwering. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven.17 en ABS=0. De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting.25). Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden. waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. LTA en eventueel type zonwering. ZTA en CF.30). dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2.06 en ABS=0.

absorption (fr). (in W/(m². De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0. 149 .w. D en ABS. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.en zonweringsvlakken. transmission directe (fr). absorption (du).ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie.23). binnenscreens. zoals verosol (ABS=0. CFglas+zonw De convectieweerstand. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. De waarde wordt berekend uit de U. Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du).34). Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. buitenscreens (ABS=0. CFglas De convectiefactor. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng). ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie. De waarde wordt berekend uit de U. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven.K)) Dglas De directe energietransmissie. ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m.30). ZTA. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.en binnenkant en tussen de diverse glas. ZTA. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.a. D en ABS.

buitenscreens (D=0. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen.84 aan te houden.Dglas+zonw De directe energietransmissie. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m.w.a. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. De waarde van de doorstraling bij binnen. Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng). Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. verschijnt het glasnetwerk (niveau 3). LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt. Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt.K)) 150 . Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas. (in W/(m².K)). LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. Doorstraling De doorstraling door zonwering.17). Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0. m. Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt.30). D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten.w. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling.en zonweringsvlakken. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.w.a. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. m. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. zoals verosol (D=0. Volgens ISSO32 kan hier 0. (in W/(m².86 aangehouden worden.of buitenzonwering is nul. binnenscreens.a. Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas. lichtdurchlassigkeit (du). transmission lumiere (fr).06).

m². (VA114 werkt met netto glasafmetingen). De doorgang van de warmte in Watt.K)). De doorgang van de warmte in Watts. 151 . Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur. Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K.Type zonwering Type zonwering. Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m². Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm.m².

ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. De waarde ligt tussen 0 en 1. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). deze SC is gelijk aan de ZTA / 0. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken. Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten. langgolvige straling en convectieve overdracht. Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 . De waarde ligt tussen 0 en 1. Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd. In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain).87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. Deze is gelijk aan de ZTA. Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer. facteur solaire (fr). Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng). langgolvige straling en convectieve overdracht.

153 .Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie. Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’. zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden. moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’.

Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat.en standbybedrijf) worden opgegeven.1° C op. verschijnt een foutmelding op het scherm.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven.C. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr. welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven. dag./ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. koelen. De stooklijn kan aflopend. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur. dat de inblaas.en nachtbedrijf opgegeven. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer.en standbybedrijf). stralings. 154 . De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen.of koelplafond. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt. Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven. Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag.of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt. Als een stooklijn wordt opgegeven. de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden. De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit). Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden.

Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam. kan hier de afstand opgegeven worden. maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door.C.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr. dat de luifel verder doorloopt.C. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven. 999 gr. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld. moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99. 155 . Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel.C. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf. kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien. Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts.C.9 gr.9 gr. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf.C. 24 gr.

Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. dat de luifel verder doorloopt. Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is. Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. 156 . kan hier de afstand opgegeven worden. maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door. Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts. Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt.

dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn. 157 . wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters. De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). Hier worden de gegevens van een toevoer. Smoorregeling. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling.en een afvoerventilator opgegeven. Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld. Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren. toerenregeling.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator. Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Indien er alleen afgezogen wordt. codering Unieke codering van de ventilator. Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven. waaierschoepverstelling. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling. inlaatklepverstelling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling.

Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld. Klikt men dit invoerveld aan. De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven. Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’. Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden. De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden. dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken. Dit onderscheid is gemaakt t. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden. In normale gevallen kan 1. Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen.b. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven. Deze gegevens komen dan in de uitvoer. Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden.5 graad worden aangehouden. Leverancier Leverancier van de ventilator. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht.v. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. • 158 .VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen. de EPN-berekening). Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator. Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie.

Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven. infiltratie / ventilatie. dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. 159 . Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. noodzakelijk. vloerdikte.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer. De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd. Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum. De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’.

zodat het apparaat nooit in zal komen.Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte.9 gr. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken. Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt.en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte.. Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 . Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie.C.Bij VA101. verblijfsgebied etc. Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden. VA121. Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek. Type vertrek Er zijn twee invoervelden.

De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator.9 gr. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Opgave in verband met de automatische wandselectie. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven.. 161 . Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij. Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. zodat het apparaat nooit in zal komen. aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt.• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden.C. waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur.

162 . buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. Deze moet dan wel opgegeven zijn.m.m. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn.v.m.v.m. De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd. De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken.v.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek.C) Koeling d. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking. Koeling d. onbehandelde buitenlucht. (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling. (default : 24 gr.v. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen.m. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler.v.

maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking. (default : 19 gr.C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur. 163 . Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum. De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden. (default : 12 gr.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur.

Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. die het dichtst bij de ruimte ligt. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven. te weten steen-isolatie-steen. De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven.en buitenzijde. De bron bevindt zich. resp.of warmtebron (koelplafond. Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven. Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. met absorptie. 20 cm.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld.en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. vanuit de te berekenen ruimte gezien. Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. waar deze bron zit. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1). Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op. vervolgens een laag van 10 cm. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. dan moet hier de laag aangegeven worden. 164 . aan de binnenkant van de aangevinkte laag. Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9).

Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet. Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. (default : 0.9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Voor dikke wanden. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2]. 165 . zie opmerking onder inleiding. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid.en buitenzijde. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2].Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W]. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden.

de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt.De default instelling is vrij. Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 . In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’.Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. Bij tussenvloeren wordt. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0. dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie.

enz. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. bij de automatische plaatsing van wanden. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld. Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0. Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand. event. toegepast mag worden. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. namelijk 0 en 180. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden. event.Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld. waarbij 0 en 45 graden meetellen.

dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven. event. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 . bij de automatische plaatsing van wanden.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort. De default instelling is vrij. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan. Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen.

Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen. de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren. Uit de aanvoer. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld. Uit de aanvoer. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden.C. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. 169 . Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. De aan. Dit totale vermogen wordt verdubbeld.

Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement). In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld. Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. Soort Soort warmteterugwinning. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. 170 .05.Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven. waarvoor een ander rendement geldt.

In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd. De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen. Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend.Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend. Er kan ook direct worden gestart met F7. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0. 171 . Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt.PMV. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER. kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. kan het rendement worden ingevuld. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart.

Bij de centrale installatie worden geen verwarmings. Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond.en koudebehoefte te dekken.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt. die achter elkaar worden uitgevoerd. Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen. Meldingen worden na de berekening getoond.en koelbatterijen opgegeven. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen". Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer. kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt. Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen. • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt. Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden.

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

maand. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 . met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities.en jaaroverzicht hetzelfde. Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands. Uitleg uitvoerkolommen dag-. leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593).Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan. wordt de totale uitvoer afgedrukt. De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld. maand-. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden. Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn. Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd. Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-.

Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. lucht gem. vloerverwarming. verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. temp. etc.getotaliseerd. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak.wp. plafondkoeling. gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor. (gr. inductieunit. gemiddelde inblaastemperatuur. temp.C. In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa.19 ontbreekt het convectieve deel).voelbr. totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). (gr. zoals fancoilunit. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2.bronnen zoninstr. zoals fancoilunit. koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. gem.C) : uurvak. directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2.bronnen int. indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting. apparatuur en verlichting. Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan.C) : binnentemp. Deze waarde kan fluctueren. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). (gr. 175 . gem. duidt dat op warme of koude vlakken. (Wh) : andere wa. gem. radiator.C) : binnentemp. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. ). inductieunit. In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. comf. vlak (W/m2) : buit. In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek. • • inbl. etc). (gr. Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). (Wh):voelbare warmte geleverd door personen.

• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak.C. vochtgehalte na behandeling. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr. gem. • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss. (gr. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. door fans (Wh) : vocht. in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr. in vertrek op die dag 176 . vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile).C. 25. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht.C) : T-overs. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie. 28.C) : retourtemp. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. (gr. energie afgegeven door ventilatoren. lucht min. gem. lucht max. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. temp. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp.0 : T-overs. (gr.C) : binnentemp.C. na beh. gemiddelde inblaastemperatuur.C): inbl. gem. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. (gr. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht. (gr. (g/kg) : vocht. voor beh. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile).

Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte. moet deze optie aangezet worden. Vanaf versie 2. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma. Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 .De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt. Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt. Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening.

de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan. voor een klein aantal uren. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven.als de UO-versie voldoen aan beide testen. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. 178 . Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist.o. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd. Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts. koelplafonds. Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd. Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR). wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt.Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. Indien er op geklikt wordt. kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden. Zowel de DOS. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. T.v. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan.2 gr.C. Kies hiervoor een True Type lettertype. etc). Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur. De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0.

beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes. (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie). Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling.00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd. verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit. retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2. betonkernactivering.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd. Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten. De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer.of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Bronnen in constructie voor bv. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen. Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer. Versie 2. 179 .10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens.19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone.00 t/m 2.00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving.

vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t. • • • • • Versie 2.12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer.v. In deze versie is dit.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed.11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2.• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp. dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/. Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. overeenkomstig de dos-versie. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen.30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen.g. altijd zonewering op. 180 . Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. metabolisme en clo waarde.

De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg. Het programma controleert hier niet op. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen. 181 . Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald.13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2. Het programma keek niet naar de invoer. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Versie 2. indien nodig. Bepaling inwendige maten.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt.Versie 2.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen. Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost. Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. verbeterd. Nu wordt er geen unit meegenomen.8 m boven de vloer gesitueerd. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd.14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit. Dit is nu aangepast. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. Projectnaam in uitvoer aangepast.

Dakkapellen toegevoegd.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging. waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd. bleek in 2. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2. Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving.18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk. Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters.18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast. ipv alleen de cursortoetsen. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd. 182 .16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.17 niet goed te gaan. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project. Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk. • • • • • • • Versie 2. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden. • • Versie 2. Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Dit is nu opgelost. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk.16 en 2. Interne zonverdeling is verbeterd.

Karakterisering BKA verbeterd. De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen. In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening. tm versie 2. volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging. Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek. Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden. In versie 2. Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen. • • • • • • • • • • • • Versie 2. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn. Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd.16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie). 183 .18 hoger zijn.19 versie aangepast. Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW.• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft.19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn.16 gebeurde dit niet. Dit is in de 2.19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening). Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent). ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2. Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost.18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan. Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten.

Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. Als men geen rasterlijnen wil. die door de gebruiker zijn aan te passen. kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. Huidige Het huidige pad. gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden. warmwaterleiding. Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. inactief stelsel. Er is dan keuze uit Instellen uitvoer. ventilatieopeningen. Kleuren en Bestanden. Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. ramen. 184 . Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur. retourstelsel.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. teksten/symbolen. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). waarin is opgestart (niet te wijzigen). deuren. die men zelf kan instellen. dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld.

Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen. die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen). Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma. Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen.Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. Vabi Hier is het pad aangegeven. Uitvoer font Hier kan het font (lettertype. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten. waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database. tekstgrootte) ingesteld worden. waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen).

waarschuwingen aanzienlijk verlengen. kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld. Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond. (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker. Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. • • • • 186 . Er wordt dan een standaard font gebruikt. De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt. • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd.wand. Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Voer alle wandconstructies een voor een in (bv.en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project. Een project bestaat uit 2 bestanden. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat. Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld. een met de extensie . Buwand. Syst. Tuvloer. Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm. Gawand. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen. Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren.Vul de gegevens in. die dus zal afwijken van het font op de printer. BG vloer). Dak. Sluit het scherm.PRJ en een met de extensie . Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt.

Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. Daartoe moeten de zgn. Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. Deur 1. In het programma worden wanden. 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. Gangwand.en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen. apparatuur en verlichting resp. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden. vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. zoals schakeling zonwering.zw. ABS. ZTA. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten. : 3 x 1.zw. vloer. LTA en CF gevraagd.5. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan. Via menubalk Invoeren. raam.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. Raam met bu. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer. Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden. Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. Raam met bu. Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen.0 x 2. vergaderzaal en een gang.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang. Eigen keuze. niveau Ruimte worden getekend. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. (bv. Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. BG Vloer). Wandcriteria worden opgesteld. Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. D. moet bij zonwering voor een type worden gekozen. ventilatieopening of dakkapel. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria). Dak. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst. aan : Buitenwand.5. zoals een wand. Tussenvloer. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor. deur. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen. De meest voorkomende wand-. 8. Tussenwand. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. In niveau 1 worden alleen de U. Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies. • • • • • • • • 187 . Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden. : 2 x 1. Voorbeelden staan bij raamconstructies. Het koppelen van wanden. (maak via automatische keuze bv. ABS zonwering en D zonwering. Raam zonder zonwering : 2 x 1.5. Voor uitleg zie Legenda. De algemeen geldende vermogens voor personen. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen. Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2.

Hierna verschijnt een rondje in de ruimte. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. verschijnt er een rondje in de ruimte. • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven. Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer. ruimte bg04 is een vergaderruimte. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst.vabi.en/of retourroosters worden aangemaakt. Als al deze gegevens zijn ingevoerd. Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd. Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten. via Producten.bg02. kunnen productgegevens worden aangemaakt. De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden. Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm).nl . Via de niveauknop LVK-app. De ruimten bg01. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd. Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart. zie Legenda. 188 . Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd. Handleidingen. ruimte bg06 de toiletgroep.

Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3.1 m K/W.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen. is gebalanceerde ventilatie aanwezig.25 m K/W.0 m bij 2. de afmeting van de deur is 2 1. In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm.1 m K/W. In alle ruimten. start met leeg een project 189 . Er is op 2.10 m. op de technische ruimte en het toilet na. De U-waarde van het glas is 3. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld.0 m K/W. glazen toegangsdeur). De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm. Dit geldt ook voor de technische ruimte. Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk. In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig. de Rc2 waarde van deze wanden is 0. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2. Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3.2 W/m2 K.0 2 2 m K/W.7 m.5 m K/W.4 m. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project. De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3. De inwendige hoogte van de ruimten is 2. De Rc-waarde van de deur is 0.7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten).

en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. Vul de projectgegevens in. Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 . Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Schrijf de veranderde gegevens weg. Klik op de knop Selecteren. Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. 'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. ga dan naar stap 2.

Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer. waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen. Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden). bg02 en bg03 zijn identiek. Invoeren Kantoorruimten bg01. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. bg02. Dit maakt voor VA114 overigens niet uit. Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. Sluit het scherm. Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer.• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op . Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. klikt men op kopiëren 191 . bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden.

• • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor). • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. pas de hoogte aan (3. Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. Alvorens deze te plaatsen. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. pas de hoogte aan (3. De contour van de ruimte is zichtbaar. sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt. Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. in de bankhal is een schuine wand aanwezig. maakt men 192 .4 meter) Klik op de button Sluiten. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte. Kies het snappunt.4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok.

Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek. bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01. De gemiddelde wanddikte. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden. bg03. bg02.4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën.1 m. Dit is voor VA114 niet van belang. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. in dit geval het dak). De gemiddelde wanddikte. • • • • • 193 .2 m en 0. vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk. bg02. 0. In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje. In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01. Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt. bg02. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief. Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK. Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten.

Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie. bg03 en bg05. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0. Dit betreft de toiletgroep. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. Door nu te klikken op de ruimten bg02.2 m3/(m3/h) invullen en evt. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte. Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden.o.v. Klik op de button Toevoegen. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld. Dit betreft de vergaderruimte. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren. Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien. De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is. Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities.

Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte. en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. 195 .Vertrekdefinitie 5 (bankhal. Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. zoals in Plattegrond 1 hierboven. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip. In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen. een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld.

Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur. Hoofd. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. Automatische wandtoewijzing m. zoals een liftkoker. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten.en deelwanden De wandeigenschappen. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen. Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer.v. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast. Het programma bepaalt vervolgens per wand. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden.b. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 . Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3. maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit. Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden. Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen. Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. zoals de constructie.Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. worden vastgelegd in een hoofdwand. vloeren en plafonds ook aangepast. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen.

begane grond vloer. De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. tussenvloer. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’. Vrije deelwanden Elke wand. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. dak. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. vloer of plafond is gekoppeld. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten. tussenwand. vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing. Deelwanden opgenomen in een hoofdwand. Aan de hoofd.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. zonescheidende wand. worden meegenomen. Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op. hellend dak. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand. gebouwscheidende vloer. begane grond vloer. tussenwand. Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand.is opgegeven. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). plat dak. 197 . vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand. vloer of plafond. gebouwscheidende wand. zonescheidende wand. gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. Automatisch toewijzen van wanden. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. gangwand.

Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. 1 verschijnt. Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. 1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr. 1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. 4 en dat hoofdwand nr. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. verander de omschrijving in Systeemwand.

Laat bij omkeren Nee staan. in hoofdwand . etc. Klik nu op de knop Selecteren.. A: ander gebouw/woning.• Klik vervolgens op de knop Selecteren. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. • • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken. kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’.).Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld. G: direct op grond. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record). kruipruimte etc. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht). wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht. Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd. Door T (tekening aanhouden) te laten staan. Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel). Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. De hoofdwand is nu gedefinieerd. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Laat bij omkeren Nee staan. Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen. Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. C: kruipruimte. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan.. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . verschijnt. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is.. Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen. welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Hiervan wordt afgeweken. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). Het scherm Gegevens deelwand . Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.

Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken. Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. De F5 kan gebruikt worden om records te wissen. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe.• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte). • • • • Klik nu op de knop Selecteren. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden.

Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren. Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken.en deelwanden definities (onder). dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand. Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd. De hoofdwand is nu gedefinieerd. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. Laat bij omkeren Nee staan. de buitenwand met 40% glas. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen. Klik op de knop Toevoegen.en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *. • • • • • • • 201 . Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen). • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK.

b. De wand staat nu in Hoofd. het raam.en deelwanden definities. Andere methode is.b. De vrije deelwand. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%). Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’.b. Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen. Klik nu op de knop Selecteren.• • Klik nu op de knop Sluiten. staat nu in het scherm Hoofd. Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is. die automatisch geplaatst zijn. Klik nu op de knop Sluiten. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden.v. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Wijs op dezelfde wijze m. Het scherm Raamconstructies verschijnt.en deelwanden definities. • • • • Plaatsen van deuren m. Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd.h. 202 . Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt.v. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden.

de deur. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. staat nu in het scherm Hoofd. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd. Klik nu op de knop Selecteren. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld. Het scherm Gebouwzone verschijnt. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen.10 m op Klik op de knop Selecteren. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities. Zie installatievoorbeelden 203 . Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK. Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie.0 m en 2. Het scherm Afmetinggegevens verschijnt.en deelwanden definities. Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1.

wat er in de uitvoer moet verschijnen. Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan. • • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren. Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek.PRJ hebben. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken. Het scherm Uitvoer verschijnt.. VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen.PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn.. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer). • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 .v. Start een nieuw project. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. de wandeigenschappen en de wandcriteria. Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD. Klik nu op de knop Starten uitvoer. Schrijf dit voorbeeldproject weg. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief. verschijnen de resultaten op het scherm. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. de berekening wordt gestart. Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken. in plaats van de optie Nieuw project.. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken. Zijn er wel fouten gemaakt. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen. Teken de plattegrond.b. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m.

Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden. geef het nummer of naam van de bouwlaag op. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. bijvoorbeeld 0. • • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen.g. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. de ventilator kan hier worden ingevoerd.DXF • ga naar de directory.v. Als er net zoveel lucht wordt toe. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Ook de eventuele opwarming t. klik op de knop Verwerken DXF-file. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. niveau Zone naar scherm Gebouwzone. 70. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 .• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *.

e e e e • • • • 206 . verschijnt het scherm Roostergegevens. ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. Vervolgens dit scherm selecteren. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23. waarna het scherm Weekindeling verschijnt.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. Hierna scherm Gebouwzone selecteren. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3. Via het scherm Gebouwinvoer. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn.klikken. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten.C. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’). Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen.C. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld.

C. 6). 90) aan de ingang en aan de uitgang. Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel. e e e e • • • • • • • • • 207 . Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in. -7. luchttemperatuur (30. zoals die door de fabrikant worden opgegeven. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. 20) in. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. Hier staat het productnummer van de radiator in. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. resp. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6. 70. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. waterretourtemperatuur (bv. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. resp.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden. 10) en RV (45.. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat.C. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan.C.C. Via het scherm Gebouwinvoer. Voer de specificaties in. Regeling op luchttemperatuur laten staan. 12. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. niveau LVK-app. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. 70. een retourwatertemperatuur van 70 gr. zoals wateraanvoertemperatuur (bv. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. Sluit vervolgens dit scherm.C.Als ook mechanisch wordt afgevoerd.C. 12).C.

Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. en bij omgevingstemperatuur 20 gr. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Twater=80 gr.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit.C.C. Via het scherm Gebouwinvoer. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. bij retourwatertemperatuur 17 gr. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15.C. niveau LVK-app. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet.C. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities.C. Voer normale specificaties in. in. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in.). e e e e e e • • • • • • • • • 208 .C. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Twater=15 gr. 20) ingevuld worden. • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven.). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming.• Bij de stooklijn (lucht.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Regeling op luchttemperatuur laten staan. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. 60. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Zie verder voorbeeld 2. Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. 20) ingevuld worden. moet worden ingeblazen. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr. als er overdag constant met 18 gr. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden. Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. 17.C. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Sluit vervolgens dit scherm.

Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C.). en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’. • • • Omschrijving invoeren. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. Voer de specificaties in.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. in. Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. in. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. 21. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). niveau LVK-app. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. 29.C. Twater=19 gr. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet.. Regeling op luchttemperatuur laten staan. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Sluit vervolgens dit scherm. en bij omgevingstemperatuur 22 gr. 20) ingevuld worden. moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20.C. Nu moeten de (fictieve) radiator.C. Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat.C.C. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Hier staat het productnummer van de bron in. e e e e e • • • • • • • • • 209 . Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken.C.C. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr. Twater=35 gr. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen. Via het scherm Gebouwinvoer. Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden.C. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte. 22) ingevuld worden. De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29. een retourwatertemperatuur van 33 gr.). Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Twater=80 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. bij retourwatertemperatuur 21 gr. het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd.

ingeblazen. resp. e e e e • • • • • 210 . Als dit gebeurt. 20) ingevuld worden. 2p-fancoilunit. is de retourwatertemperatuur (33 gr. Koel. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. 10) en RV (45. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel. moeten sommige temperaturen aangepast worden. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35. Regeling op luchttemperatuur laten staan. 29. moet in elk geval gehaald worden. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35.C.). Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17. • Omschrijving invoeren. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. radiator. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. -7. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden. 90) aan de ingang en aan de uitgang. naverwarmen. resp. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. de vloerverwarming 35/29. resp. 20) in. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven.).C. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr.) aangepast. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering. Zie 2e voorbeeld. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1.en verwarmingsbatterij aanvinken. 19.C. de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. luchttemperatuur (30. De inblaastemperatuur van 18 gr. 29.C.C. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren. 22) ingevuld worden. waterretourtemperatuur (19 gr.

Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20.C. Bij de stooklijn (lucht. Twater=50 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. verwarming. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. Zie voorbeeld 2. Zie voorbeeld 1.C. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24.). Twater=12 gr. Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C.C.C. (lucht.C. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling.C. Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. de plafondkoeling.0 gr. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Nu moeten de vloerverwarming. (lucht.C.9 gr.). dag). Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22.0 gr. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt. kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. moet worden ingeblazen. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. Tsetpoint radiator (dag) = 21. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. dag). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 .C. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte.C. de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte.C. Voor de invoer van de warmte. worden ingevuld en bij Twater 80 gr. Twater=35 gr. als er overdag constant met 18 gr.).).C. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. koeling.1 gr. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water.C.en koelbron zie voorbeeld 4. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. Twater=17 gr.C.

75 * 8 * dT1 / Ln (1. e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK).0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw). Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. bv de vloer. Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen.) aangepast.en omgevingstemperatuur.9) is Heff 0. Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd. De bron bevindt zich.en retourtemperatuur. is de retourwatertemperatuur (33 gr. waar de bron zich bevindt. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. waterretour.C. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. de aanvoer-. De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. retour en setpoints) worden opgegeven. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt. Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. aanvoer. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C). wateraanvoer-. dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. Als bv. e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven. Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1. De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt. retour. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt).Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. Hinw staat vast op 25 W/m2K. dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd).en omgevingstemperatuur. vanuit de te berekenen ruimte gezien. In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit.dT1/4) [W/m2] e 212 .

213 . wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. 2. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer.Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. wanden. waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. vloer. Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. plafond. Als het vermogen wordt aangepast. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt. verschijnt een mededeling in het meldingscherm. (volgorde van keuze : 1. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt. 3.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful