VABI 114 Handbook

Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

............................................................................................................. 88 wanden ........................................................................................................ 57 bouwlaag verwijderen ......................................................................................................................................................................................................................................................... 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand.............................................................................. 55 offset serie lijnen ............................................................................ 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak ... 89 knop legenda ........... 88 hoek van de wand ...................................................................................v......................................................................................... 57 Knoppen bouwlaag .......................................... 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag .......................................................................................................................................... 55 cirkelboog tekenen ............................ 87 scherm definities ................................................................................................................................................................................................ 86 inleiding .. 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen ................. 61 ruimte invoeren via DXF-tekening .................. 86 scherm definities .................................................................................... 92 5 ...... 58 DXF-instellingen ..................veelhoek tekenen .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 56 ruimte verplaatsen ......................................................................................................................................................... 81 ruimte verwijderen ........ 76 ruimte laten inspringen t............................. 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) ........................................................................................................................................................................................................................................... 77 ruimte maken m.......................................................................................................................... 55 ellips of ovaal tekenen ..................................................................................... 58 instellingen ...................................................................................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 ....................................................................................................................................................................................................... 57 3D-weergave van ruimte ...................................................................... 57 bouwlaag tussenvoegen ......... 79 ruimte roteren en spiegelen ...............en deelwanden................................................ elkaar .......... Vloer.......................................... 65 ruimte invoeren via offset van lijnen ................................................................................................v.......... 86 knop legenda ............................................................................................................................ 71 ruimte kopieren .............................. 92 invoeren daken en plafonds ............. 57 bouwlaag kopiëren .................................. 57 ruimte splitsen .......... 90 controle wandinvoer met wandoverzicht ..................................................... 59 Voorbeelden .......... 56 ruimte selecteren .. 56 selectie lijnen verwijderen ................ 56 Knoppen ruimten.... 58 Knoppen instellingen .................... 55 rechthoek tekenen ..................................................... omliggende ruimten ..... 56 lijnen maken van ruimten ........................................................................................... Plafond) ......................................................................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 2 ...............................................................................................................................................................................................................................b............................ 57 2D-weergave van ruimte ................................................................................. 91 een vlak benoemen ........ 88 vloeren en plafonds ...........................................................................................................................................................................................................................................................................................o............... 91 hoofd..................... 89 knop overzicht ........................................................................................ 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) .......................................................... 89 3D-weergave van ruimte .............................................................................................................................. 56 ruimte van gesloten lijnen maken ............... 89 vorige / volgende wand .................................. 83 ruimte tegen elkaar plaatsen ........................................................................................................................... 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ................................................................................................. 58 rechtermuisknop ........................................................................ 89 Voorbeelden ............... 87 inleiding ....... 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen ........................................................................................ 90 scherm Wanden ............................................ 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen ................................................................

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

..................................................................................... 144 niveau buiten gebruikswijze ......................................... 141 ligging ..... 143 activiteit ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 144 vermogen ......................................................................................................................................................................................................................... 149 convectieweerstand .................................................................................................................................................................... 143 convectief deel .............................................................. 148 ABSglas ............. 141 gebouwdiepte .................................................................................................................................. 143 clo-waarde (zomer) ....................................... 150 LTAglas+zonw ............................................... 147 voorbeeld ........................................w.................................................................................................. 149 CFglas+zonw ....................................................................... 149 ABSglas+zonw ................................................................................................................................................................................................................ 150 straling ........................................................................................................................... 145 wateraanvoertemperatuur ........................................................ 149 ABSzonw .................................................................. 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) ....................................................................................................................... 140 Scherm Omgeving ................................................................................................................................................. 145 functie ...................................................................................................................................................................... 150 10 ........................................................................................................................................................................................................... 144 voelbaar ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 141 dakhoek ............................................... 148 aantal lagen ............................................... 140 beschutting .. ......................................................................................................................................................................................................................... 141 Scherm Persoonsgroep .. 150 doorstraling .... 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat............................................................................ 140 s....................................................................................................................... 150 emissiecoëfficiënt ................................. 144 eenheid ........... 141 dakhoogte ................................................................................................................................................... 150 glasnetwerk .............................................................................................................................. 147 projectnummer ................................................................................. 145 inleiding ..................................... 140 mu ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 146 waterretourtemperatuur .......................................................................................................................................................................................................................................... 143 clo-waarde (winter) ................................................ 150 LTAglas .................................................................... 145 percentage convectie ..............lambda/R ............................................................................................................................................................................. 144 niveau tijdens gebruikswijze ............................................................................................................................................ 149 Dglas+zonw ..... 146 Scherm Projectomschrijving....................................................................................... 149 CFglas ....... 145 apparaat .... 141 inleiding ..................................... 140 inleiding ..................................................................................................... 147 Scherm Raamconstructies ...................... 144 gebruiksperiode .... 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf ......................... 147 inleiding ...................................................................... 148 inleiding ..................................................................................................................................... 147 technicus ........................................................................................................................................................................................................... 141 aantal ...................................................................................................................... 149 Dglas ............................................................................................................................................. 140 rho .................. 150 Dzonw .............................................. 145 omgevingstemperatuur ...................................................... 147 projectomschrijving .......... 141 gebouwbreedte .......................... 147 opdrachtgever .................................................

. 160 gemiddelde wanddikte ................................................................ 154 Scherm Temperatuur setpoints ...................... 157 codering ........................................................................................... 156 luifel ................................................... 152 inleiding ............................................... 158 Scherm Vertrekgegevens ...... 152 Scherm Roostergegevens ................... 154 bij dagbedrijf ........................................................................................................................................................................................................ 155 inleiding .................................................................................... 151 ZTAglas ....................................................................................... 154 inleiding ................ 157 debietregeling ............................ 157 inleiding ................ 161 wateraanvoertemperatuur ................................. 151 zonweringnummer .....type zonwering .............................................................................................................................................................. 156 Scherm Ventilatievoorzieningen ..................................................................................................................................................................................................................................................... 156 raam naar binnen gelegen .......................................................................................................................... 151 Uglas ............................................................................................................................................ 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) .................... 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) .... 159 gemiddelde plenumhoogte ..................................... 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming . 153 totaal inblaaslucht....................................................................................................................................................................................................................... 158 minimumstand .................................................. 152 ZTAglas+zonw .............. 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 157 leverancier .................................................................................................. 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links ........................................................................................ 160 luchtuitwisseling met buiten ................ 159 binnencondities bij VAV-systeem .......................................... 158 VAV regeling .................................................................................................................................................................................................................. 161 luchttemperatuur aan de uitgang ......................................................................................................................................................................................... 154 inleiding .................................................... 155 Scherm Uitstekende geveldelen ............................................................................................................................................................................................................... 157 inleiding .............................................................................................................................................. 151 Uglas+zonw ................................. 162 11 ............................................................................ 159 inleiding ............................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang ...................................................................... 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) .............. 161 inleiding ....... 154 buitentemperatuur ....................................... 162 waterretourtemperatuur ........................................................................................................................................................................................................................................................ 154 gewenste temperatuur ......................... 160 gemiddelde vloerdikte .. 158 opwarming ............................................................. 161 thermisch vermogen ....... 151 ventilatiegeleiding ............................................................................................................................................................................................................................... 158 luchtdebiet .......................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts ............................................................ 160 type vertrek ................................................................................ 152 lucht wordt ........ 153 Scherm Stooklijnen ............................................................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) ............................. 153 totaal afzuiging ............................................................................ 160 verwarming .......................................................................................... 155 afstand raam tot luifel .......................................................................................... 161 Scherm Verwarmingsbatterij................................................................................................................................................................................ 157 Scherm Ventilatorgegevens ............................................................................................. 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf .............................................................................................

........................................................................................................................................................................................................... 163 Scherm Wandconstructiegegevens.................. 169 inleiding .............................. 174 uitvoer gaat naar ............................... 165 massa .......................................... 164 aantal lagen ........................ 169 feestdag/vakantiedag ................................................................................. 170 Scherm WTW Warmteterugwinning.................. 163 inleiding .......................... 170 inleiding ..................................................................................................................................... 171 inleiding ............................ 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren ...................................................... 162 koeling d.................................................................................................................................................................................................................................................................. 166 hoek wand ................................................................. 172 stooklijnen ................................................................................ 163 uitschakelen als Tbinnen < ........... 164 inleiding ..... 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming ................................................................ 164 dikte .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 168 Scherm Warmteopwekkers..................................................................................... 174 12 ...................................................................................................... 162 aanschakelen als Tbinnen > .................................................................................................................................................................................................................. 165 inleiding ..... maand-............................................................................................................................................................................ 163 uitschakeltemperatuur .......................................................... 169 retourtemperatuur ..............v................................................................ jaaroverzicht ...... 162 inleiding ........................................................................................................................................................................................... 171 starten uitvoer ......................... 166 eigen ruimte .........................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling ............................................................................................................................... buitenlucht ....................................................................................... 165 emissie ........................ 164 absorptie ................................. 171 starten met pagina .............................. 169 omgevingstemperatuur ..................................................................................................................................................... 162 Tbinnen-Tbuiten ................ 169 aanvoertemperatuur ...................................................................................................................................................................................................................................................................... 163 aanschakeltemperatuur ................................................ 170 soort ....................................... 167 wandnummer ....................................................................................................................................................................................... 171 oppervlaktetemperaturen ......................................................................................................................................................................................................................... 166 bouwlaag ....................................................................................................................... 163 Tbuiten ......................................................... 171 ring doorrekenen ........................ 174 keuze uitvoer ......... 167 soort vertrekken ..................................... 168 zone ............v.................................................................... 171 bouwlagen per pagina ..................................................................... 165 andere zijde ............................................................................................ 165 Scherm Wandcriteria.... 169 Scherm Weekindeling ................................................................................................... 162 koeling d............................................. 169 inleiding ............................................................................................................................................... 171 hele gebouw doorrekenen ..................................................................................................................................................................................................................................................... 165 laagnr ..................................................... 165 Rc-waarde ......................... 168 wandsoort ............ 166 helling wand ...................m.................................. 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag ........................................................................................................................................................... 172 uitvoer in .................................................................................................... luchtkoeler ..............................................................m........................................................................................................................................................................................................................ 164 bron voor verwarming/koeling in constructie ................. 174 uitleg uitvoerkolommen dag-..............

......................................................................... 177 Scherm Meldingen......................................................................................................... 185 inleiding ........... 181 versie 2........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................19 ............................................................. 181 versie 2....................................................................... 184 inleiding ..............................................................................................................14t ...................................................................................................................... 177 inleiding .............. 177 arraygrootte .................................................................. 182 versie 2.................................................................................................................................................................................................................................................................................... 178 versie 2...................................................................................................................................................................................... 178 pagina ................................................................................................................................................................... 182 versie 2................................................. 184 Scherm Instellen kleuren ...........................................12 .................... 184 kleuren in programma's ....................11 ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 184 inleiding ....................................................ventilatiestromen ..............................................18 ............................................................................................................................................................................... 178 pijltjestoetsen ......... 179 versie 2...............16 .......... 177 weergave isometrisch .......................................................... 177 font ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 185 bestanduitvoer naar.............................. 190 13 ................................................................................................ 184 Scherm Instellen paden ............................................................. 178 printen ................................................... 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma........................................... 179 versie 2.................................................................... 178 knop PgDn ......................................................... 184 algemene bestanden ...................................................................................................................................................................................................... 184 rasterlijnen .. 184 inleiding ................................................................................................................ 178 knop Pgup .............................................................................17b .......................................................................................................................................................................................................... 186 inleiding ....................................... 180 versie 2............................................. 177 visualisatiegegevens ........................................... 185 Scherm Instellen uitvoer..................... 188 beschrijving voorbeeld gebouw ............ 186 snel scherm font .............. 178 inleiding ...............................................10 ........................................................................ 180 versie 2........................ 183 Configuratie Scherm Configuratie ........................................................................................... 186 uitvoer naar...... 186 Gebruik programma Algemene werkwijze ...15 .................................................. 184 projectbestanden ........ 185 melding pauze ...................................................................14 ................................................................................................ 184 huidige ...........................................................................................................00 ................................................................................................................... 185 uitvoer font ................................................................................................................................... 185 Vabi................................................................................. 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 . 189 invoeren Projectomschrijving .............................................................................................................................................................................. 184 achtergrond ....... 181 versie 2........................................................................................................................................ 185 pagina marges..................... 185 fontgrootte ...................................................................................................................................... 185 tijdelijke bestanden .................................... 181 versie 2..... 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren ...... 185 werkbestanden ...............................................13 ................................................................... 182 versie 2.........................................................................................................

.......................................... 201 toewijzen wanden via eigen keuze........................................................................................................................... vloer en plafond...............b..................................................................................... 196 eigen keuze ............................................................. 191 invoeren Vertrekdefinities .......................... 197 vrije deelwanden.......................... 191 invoeren Ruimten ............................................................. wandcriteria ........................................................ 197 controle automatisch toegewezen wanden ............en deelwanden ............................................ 196 automatische wandtoewijzing m.......................................................... 201 plaatsen van ramen en deuren................. 205 inleiding ........................................................................................................................... 204 Voorbeeld installaties ......................................................................................................................invoeren Algemene gegevens................................................................................. 203 berekening starten................... 212 14 ............................................................ 195 hoofd............................................................... 190 invoeren Gebouwgegevens..................... 197 automatisch toewijzen van wanden........................................................................... 202 Invoeren Zone en installatie .................................................. 204 Voorbeeldproject maken...... 205 betonkernactivering ...................................................................................................................................................................................................... 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening .............v.................................................................................................. 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen ......................

de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd. Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft. klimaatplafond of betonkernactivering. 15 . Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode.J. Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee. De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling. Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie.J.14 (figuur 1). Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit. een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen.Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek. zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat. temperatuuroverschrijdingen. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek. De vertrekmatrix bevat de stralings.en koudebehoefte in vertrekken. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft. In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven. de warmte.13 en 5. blz 5. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is.

Programmaschema 16 .

Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan. Daarna start men een EPN-berekening.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. zoveel mogelijk gelijk te maken. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. gasleidng of hemel. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. koellast.& vuilwaterafvioer eenvoudig. De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-.of EPN-berekening. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen. Uniforme Omgeving. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. De 17 . tapwater. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving. In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. gebouwsimulatie. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen.

De overige invoervelden die voor beide programma's gelden. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. wand. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving. Deur Zie deelwand. Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. winter ontwerpcondities. Bij wanden. Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. zone. wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening).gegevens van de vertrekken. Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. raam of ventilatievoorziening. Deelwand Een deelwand is een wand. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. 18 . Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. Als men een regel uit dit overzicht selecteert. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. vloer of plafond. wand. wanden. oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. zone. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. zijn al automatisch ingevuld. Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. vertrek. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. deur. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer. vertrek.

Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst.DIC Raam Zie deelwand. IWP Interne Warmte Productie: armaturen. Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat. Gebouwinvoer Grafisch scherm. bijvoorbeeld radiatoren. personen en apparaten.PRJ en *. Zie IWP-criteria. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte.Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden. Zie LVKapparaten. Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. Een hoofdwand kan deelwanden bevatten. dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. 19 . LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings.en Koelapparaten. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object.

Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten. dakkapel of ventilatievoorziening. raam. deur. Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand. om zones op overslaan te zetten. maar niet in de uitvoer komt. welke aan een wand is gekoppeld. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm. 20 . Deze optie geldt in het actuele programma. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. zoals gang. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend. Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend. F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen.). dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd. F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens. waaruit men de terug te halen records kan selecteren. toilet enz. zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. Er verschijnt een overzicht van verwijderde records.

Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm. Tevens kan bij de schermen. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving. zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. die u kunt voorzien van een eigen naam. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. dat via de F9-toets op te roepen is. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1. Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. 21 . verschijnen deze defaultwaarden. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt.F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken.

verplaatst men per regel. Scroll bar. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven. Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies. Op het niveau van Wand.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. Sluiten van het betreffende invoerscherm. Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren. Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen. verplaatst men per bladzijde. vloer en plafond verschijnen alle hoofd. knoppen en functietoetsen. een icoon. Door op een pijltje te klikken. Behandeld worden de typen invoervelden. • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). het gehele scherm. Door op het vierkantje te klikken. Knop in combinatie met een invoerveld. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht.en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. • 22 . zogenaamde 'combo-box' . Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent. Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen).

Record toevoegen aan de UO-database. met gegevens. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. door middel van het klikken op de OK knop. Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren. Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. vanuit het scherm Zonegegevens. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens . Een overzicht van de records opvragen. Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens. Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Men keert terug naar het vorige scherm. • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop . Na het bevestigen van dit scherm. kunnen de gegevens 23 . of een eigen gemaakte databank. Als er nog geen eigen databank is.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. verschijnt er een extra scherm. Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. -knop. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm.knop en de aangegeven achter Zoom. Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld.

Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan. Opgave van de naam van de nieuwe databank. de Selecteer-knop. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren. Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen. de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren. Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 . gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop . In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen).in de databank worden opgenomen. Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop. te klikken. type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld. opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet. na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten.a. Een invoerscherm is o.

Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2. Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen. De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken. In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld. Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. uitgebreide invoer Niveau 3 . In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden). eenvoudige invoer Niveau 2 . Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert. 25 . Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu. dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken).• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is. Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat. Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 . Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. verschijnt een nieuw invoerscherm. Door het aanklikken van een verwijzingsveld. [1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken.

Ruim 800 bedrijven en instellingen. Rijksgebouwendienst etc. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen. zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. zijn aangesloten bij de Vabi. Tebodin. Stork Worksphere. Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. zoals Imtech. Men kan dus snel op een ander programma overgaan. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken. Uniforme Omgeving. De Vabi-programma's werken binnen de zgn. Het programma vraagt nog een bevestiging. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan.nl Internet: www. Deerns. Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek. Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren. GTI. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken. bouwfysica en elektrotechniek. Dit bespaart tijd. 26 . Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag.vabi. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland. in één keer worden ingelezen.

Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. Koellast. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl.en gramuren.en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. de telefonische helpdesk. vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) . Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Koellast. EPN. ramen. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 . EPN. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. Gebouwsimulatie. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden. voor de bepaling van de graad. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. eigen geveldelen en opstanden op het dak. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw. Dimensionering van leidingdiameters. service aan de gebruikers. Gebouwsimulatie. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. ramen. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening). De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules.

Meerder kanaalvormen (rechthoekig. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17. standaardmethode (klasse B)'. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren.en afzuiginstallaties. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting. Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer.a. Dimensionering van kanaalafmetingen. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Grafische invoer is mogelijk. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's. de polaire diagrammen wordenmee geleverd. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. rekenmethode I'. De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn. Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk. de afmetingen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft. Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht. rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit. Armaturen zijn in een rooster. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid. Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 . Berekening van toevoer. Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels.

per dag of per week. gewogen onder. Men kan ook een eigen database opstellen. Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. waarna de optimale situatie wordt bepaald. aftakkingen. de spanningsval per kabel. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur. Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder. de totale stroomsterkte.en bovengrens. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. lengte beveiliging.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN. kortsluitstromen en de nulgeleider. temperatuuroverschrijdingen. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties.en koudebehoeften in vertrekken. waarmee één kabel berekend kan worden. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen.en overschrijdingsuren en warmte. Zwembadverwarming m. Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database. Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren). 29 . Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’.v. roosters etc.b. Berekening van de stroomsterkte in elke kabel. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden.

De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Koellast. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd. Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk. Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten.en hogedrukgasnetten. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend. Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse. Stationaire berekening met een twee.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. EPN. Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992. Persriolen kunnen niet met dit 30 . ramen. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen. Hemelwater. Gebouwsimulatie. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst. Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk. Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen).

programma berekend worden.E. wordt de belasting per afvoerpunt bepaald. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen. maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend.n. koellastberekening etc.k. 31 . het primaire energiegebruik van het gebouw.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan. Daardoor vergemakkelijkt h. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden.n. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128). maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.N. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.K. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren.e. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden. H. Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie. Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie.e. Ook berekent h. de energiebehoefte van een gebouw. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie.k. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt.k. Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd.n. Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h.e. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving. utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies. Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68. Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt.

Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. zie Uniforme Omgeving. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project. Importeren Project. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen. In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten. Wegschrijven project als. Inlezen project. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. Wissen project. Wegschrijven project. zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s. Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten.Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer. waarin men het gewenste programma kan selecteren.

Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd.In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project. Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie. tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. 33 . Als deze projectnaam is geselecteerd. derde kolom : incl. In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden. De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt.

Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. zonder het eerst weg te schrijven. moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven. Indien het project toch gewist is. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. 34 . is er nog slechts één kans om het project terug te halen. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren.PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Als deze optie gekozen wordt. alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan. Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. Indien dit wordt bevestigd. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd. volgt het scherm : Importeren definitie gegevens. kan het project alsnog worden weggeschreven. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen.

Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project. Als er Nee wordt gekozen. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project.PRJ en . Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. 35 . Standaard is dit de project directory. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven.DIC) in de prullenbak gedeponeerd. wordt het oude project overschreven. Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven.Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten. Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. dan geeft het programma een melding. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. één met de extensie . worden de twee bestanden (. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Als hier Ja wordt gekozen.DIC.PRJ en één met de extensie . Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven. Wijziging extensie van de projectnaam. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. waar het project wordt bewaard. Wissen project Indien een project wordt gewist. • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld. Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project. Een project bestaat uit 2 bestanden.

Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. Door de knop aan te klikken. nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. één met de extensie . Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Zie Koppeling met tekenpakketten. Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen. Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Wijziging extensie van de projectnaam. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. 36 .Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten.PRJ • *.DIC. waarin tekening gegevens worden gevraagd.DXF • G*. Een project bestaat uit 2 bestanden. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project. verschijnen er andere extensies. Files volgens DXF tekening formaat. Standaard is dit de project directory.PRJ en één met de extensie .

De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul). en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven.Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd. De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven.DXF zijn. is het inlezen niet gelukt. Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand. dan krijgt de kelder het volgnummer 0. In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO. Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt. Knop Selecteren van de tekeninglagen. de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. waarop (een deel van) het gebouw is getekend. 37 . Stel dat er een kelder. Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven. verschijnt het scherm Projectomschrijving. Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen. Knop Door op deze knop te klikken. Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. Als alle gegevens zijn ingelezen. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO).

Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. De DXF-file wordt wel ingelezen. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd. aan het blok gekoppelde attributen. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters.Deurenblok De naam van het blok. Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. gaat de berekening niet altijd goed. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. moeten uit de tekening worden verwijderd. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. kan dit worden opgelost. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven. die overgebracht moet worden naar de UO. Het kan n.l. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. die de wanden voorstellen. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. maar voor de berekening gaat dit niet goed. De lijnen. dus eigenlijk 1 punt. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst. moeten op elkaar aansluiten. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. Deze gegevens zijn opgeslagen in. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. zijn dat het programma hierop vastloopt. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. welke later als fictieve wanden zijn op te geven. dat de gegevens over de deuren bevat. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden.

De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Laat men hier de cirkelboog staan. kan deze blijven staan. wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft. ‘Kantoor 2’ etc. Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen. krijgt u alleen die laagnamen te zien. Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. dat de hoogte van de deur of het raam bevat. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. die met die letters beginnen. • Hoogte De naam van het attribuut. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters.5 m. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). 39 . Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt. nl. De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven.

Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden.0). Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. dat de gegevens over de ramen bevat. Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven. De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. aan het blok gekoppelde attributen.o.o. Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt. De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm. Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. het noorden. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor. Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken). Ramen blok De naam van het blok. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven. Is het raam bijvoorbeeld 0. Het ramen. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand. moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. Hierna kan het blok worden gedefinieerd.v. Als een andere DXF-file moet worden gebruikt.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn. • 40 .80 m dan wordt voor de x-factor 0. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft. worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld. aan het blok toegevoegde attributen.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd. de vloer). als de attributen als objecten worden geselecteerd. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t.v. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. Via twee. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken. Deze gegevens zijn opgeslagen in.en deurenblok aan te maken en te plaatsen. In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven. kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek. De namen van de attributen moeten voor het ramen. in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t.

Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt. krijgt u alleen die laagnamen te zien. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden.01:Kantoor’. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 . De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen. Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. die met die letters beginnen. waarop de bouwlaag staat.• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen. of een aparte tekeninglaag. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag. Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven. Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend. Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn.

De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. reeds worden ingevuld. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen. binnencondities.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden. wanddikten. 42 . waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. wand. Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’. Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen.en deelwanden. moeten eerst enkele gegevens over de. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. in de tekening.d. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen. ventilatie e. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. die met deze beginletters beginnen. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen. ‘Toilet’. hoofd. ‘Gang’. gebruikte lagen en blokken worden opgegeven. Verticale offset De naam van het attribuut.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. soort verwarming. Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven. Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. ‘Kantoor 3’. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld. ‘Kantoor 2’. ‘Vergaderruimte’ etc. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld.

waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren. Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. Klik op de knop Verwerken DXF-file. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. met één bouwlaag per tekeninglaag. Geef het nummer van de bouwlaag op. waarin de in te lezen DXF-file staat. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja. waarin de verticale offset is opgeslagen. De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . Klik op de knop Openen. Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Klik op de naam van de DXF-file. Klik in het veld naast hoogte. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok.Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. Selecteer het bestandstype *. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project.DXF Ga naar de directory.

Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten. • • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen.Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen. Tik het nummer van de bouwlaag in. Herhaal de punten 2 t/m 7. waarop de betreffende ruimtenamen staan. waarop een bouwlaag staat. Klik met de muis in het veld naast Laagnaam.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is. Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. 44 .staat. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag.

Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt.VA126) IWP-groep (VA101.VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. wandgegevens etc.VA114.VA122) . Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren. In dit grafische scherm kan via punten. zones etc) getoond.) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen.VA114) Rooster (alleen VA101. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend.VA106. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren. Staan de definities (vertrekgegevens. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken.VA114. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld. (alleen VA101. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm.Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd.VA114. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen.VA107. ruimten. Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities. ruimte. Het definitiescherm heeft 3 functies. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc.VA121. 45 .VA102.

Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm. 3D-weergave bouwlaag. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag. vorige/volgende ruimte. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld. Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte. passend zoom. 3D-weergave gebouw. Dak. Door op de [LMK] te klikken. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. wordt deze ruimte actief. bouwlaag onder/boven.en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. overzicht ruimten. zoals zoomen. 46 .

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. ruimte en vertrek. In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities. bouwlaag. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. verschijnt een grafisch scherm. Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. zone. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd. alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. waarbij het niveau op Gebouw staat. Anderzijds. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt. Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. Scherm gebouwgegevens nr. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken. 1 verschijnt. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. 52 . Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. grijs rondje : het rooster is niet actief. VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Bij de programma’s VA114. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. omschrijving. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm. Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Hierin staan gegevens over nummer. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte.

veelhoek tekenen. Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen. Er verschijnt een grafisch scherm. 53 . In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend. selectiegebied van lijnen. ruimte en vertrek. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. In dit scherm staan een aantal iconen. lijnen maken van ruimten.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd. ellips of ovaal tekenen. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. zone. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. rechthoek tekenen. bouwlaag. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. 2. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden. De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. teken lijn.

De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken. eindpunt. lengte. rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. 54 .Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus. Deze ruimte is dan actief. Door op de [LMK] te klikken. De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. kan een lijn geselecteerd worden. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld. Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd. Zie Navigatieknoppen. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken. ontstaat een selectiegebied.

Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast.Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast. Er ontstaat een gesloten vlak. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Het begin. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Zie Rechtermuisknop. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Zie Rechtermuisknop. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Het begin. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Zie ook Rechtermuisknop. 55 . Er ontstaat een gesloten vlak. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. zoals ‘coordinaten’. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend. Zie Rechtermuisknop. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. De veelhoekwordt gesloten via de [RMK].en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend.

omschrijving. Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend. verplaatst of verwijderd kan worden. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven. waarna deze via de [RMK] gekopieerd. De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven. De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. Ruimtenummer. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven. 56 . Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. hoogte. De omschrijving. hoogte. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. Dit geldt dan per programma. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. Zie Rechtermuisknop.

De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. Deze worden dan automatisch geplaatst. =). Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. indien ingevuld. 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte. Klik vervolgens op de gewenste ruimte. =). Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’. De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Maak altijd eerst een backup van het project. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. Er bestaat geen undo-functie.Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt. 57 . Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Deze worden dan automatisch geplaatst. <. Er bestaat geen undo-functie. Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. <. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. indien ingevuld. 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. Maak altijd eerst een backup van het project. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd.

Zie ook RMK. lijnen. Snappen op grid. kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. gemaakt met . Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. krijgt deze hoogte. Zie ook RMK. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld. Snappen op DXF. Zie ook RMK. Elke nieuwe ruimte.. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst. Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen. Als dit wordt aangevinkt. naar bouwlaag . Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. Snappen op ruimte. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen. Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). ruimten en/of DXF worden uitgezet. Via RMK kan het snappen naar grid. Standaard hoogte ruimte. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. Loodrecht. Hierbij verschijnt een scherm. Snappen op lijn. zonenummers. zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. Assenstelsel voorgrond. Zie ook RMK. zoals : 58 . Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. Grid zichtbaar. LVK-apparaten. Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels). Als dit wordt aangevinkt.en uitgezet worden. roosters. luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. Als dit wordt aangevinkt. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag .’. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven. Zie ook RMK. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld.en uitgezet worden. ramen. Als dit wordt aangevinkt. Als dit wordt aangevinkt. Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. DXF. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten.Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt. De meeste functies kunnen ook via RMK aan. Zie ook RMK. Loodrecht op lijn/ruimte. DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. deuren. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m). zoals vertrekdefinities. wanden. Als dit wordt aangevinkt. Zie ook RMK. terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst.. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten.

Zie Instellingen . kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Grid. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven. verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken.of uitzetten. . Zie Instellingen Snappen op ruimte. Aan. Zie Instellingen . wordt afgebroken. De escape-toets heeft hetzelfde effect. Verschuiving X-richting. • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt. . Als een coördinaat is opgegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven. Aan. • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid.of uitzetten. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. Zie Instellingen Snappen op lijn. . Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven. Lengte en rotatie lijn. Coördinaten. Aan. Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven. Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen. . welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. de laagnaam. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. Begin. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt. Loodrecht op lijn/ruimte. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven. Per laag wordt het laagnummer aangegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld. (in m) Verschuiving Y-richting. Aan. Spiegelen horizontaal.of uitzetten. Bepaal snappunt. (in m) Overzicht lagen. Aan. Als via klikken de veelhoek worden gesloten.of uitzetten.• • DXF-bestand. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld. De handeling waar men op dat moment mee bezig is.of uitzetten. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. Zie Instellingen Snappen op DXF. Aan. een veelhoek wordt getekend.of uitzetten. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden.of uitzetten. 59 . Zie Instellingen . Lengte lijn. Roteren.en eindpunt worden door een lijn verbonden. Zie Instellingen Loodrecht. Spiegelen verticaal. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. Als een coördinaat is opgegeven. Aan. kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten.

Aan. Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd. Verwijderen. Het muisicoon verandert in een hand. Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven. verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Selecteer eerst een ruimte. dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o.en Vertrekgegevens zijn toegewezen. Zie Instellingen . Ga naar niveau ‘Ruimte’. die gewijzigd moet worden. • • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. worden rood. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm. Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. Indien de geometrie gesloten is. Eigenschappen. Indien in de orginele ruimte Zone. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt). Selecteer eerst een ruimte. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm.• • DXF. Verplaatsen. De ruimte is verwijderd. vertrek en/of zone gegevens. Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt). Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte. Als deze ruimte vertrek. • 60 . Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. Dan moet op de ruimte worden geklikt. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw.a. Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen.of uitzetten. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Kopiëren. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).en/of zonegegevens bevat. Selecteer eerst een ruimte. Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek.

Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat.Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. terwijl u tekent. zodat u deze makkelijk kunt bereiken. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Klik op de knop ‘Toepassen’. • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer.000 m. Vink ‘Snappen op grid’aan. • • • • • 61 . Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. rechter onderhoek van het bureaublad). Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Ga naar niveau ‘Ruimte’. indien deze uitgevinkt staat.

Klik op de knop ‘Ok’.• • • • Geef de X-grootte op. 3. 62 .250 m. 2. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek.800 m. Het context menu verschijnt. Geef de Y-grootte op.

Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. met de LMK klikken. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).400 m. Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. y-oorsprong. 63 . Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. y-oorsprong. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn.• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. De lijn wordt rood. y-oorsprong snapt.

zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. Als de muis dicht bij het eindpunt komt. De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Een rode lijn verschijnt. Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. Klik met de LMK. indien deze uitgevinkt staat. 64 . Y (m) 1. Een nieuwe ruimte is ingevoerd. gaat het rode punt snappen naar het eindpunt. Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’. Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4. Klik op de knop ‘Toepassen’. Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt). Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. Klik met de LMK. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn.000. Klik met de LMK. Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt.400. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand.• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan.

In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. Terug naar het tekenscherm. De lijn gegevens worden ingelezen. y-oorsprong (0. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’. Pas op. Klik op het icoon verschijnt. De verschuiving is ten opzicht van de x-. In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt).Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. 65 . Klik op de knop ‘Ok’. zijn eigenlijk onderleggers. Om een ruimte te maken van deze lijnen. (tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. moeten deze lijnen overgetrokken worden. Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen. Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. 0). worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn. lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. Nadat het DXF-bestand is geselecteerd.

Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. • Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. dan niets doen. 0). Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. Ga naar niveau ‘Ruimte’. met de LMK klikken. Het context menu verschijnt. • • Ga met de muis naar de x-. • • 66 . Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm.y-oorsprong (0. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt.

Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Zorg dat de pijl naar linksonder wijst. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. dan niets doen. • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn. Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen). Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar. op de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt). Het context menu verschijnt. Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. wordt ‘snappen op grid’ uitgezet. Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. met de LMK klikken.350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Door nogmaals deze optie te selecteren. Klik op de knop ‘Ok’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd.450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Het context menu verschijnt. In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd.350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst. Deze verandert in een rode richtingspijl. (vinkje verdwijnt). Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn. Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Zodra het bewegende rode punt snapt.• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. • • • 67 . Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).

(tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst.• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Klik in het midden van elk rechthoek. 68 . Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Klik op de knop ‘Ok’. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. bijv.250 m. • Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’.750 m. 69 . Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.• • • • Geef de X-grootte op. 3. Geef de Y-grootte op. 2. bijv.

y-oorsprong. Terug in het scherm Gebouwinvoer. y-oorsprong snapt.b. een rechthoek. dan niets doen. Klik op de knop ‘Ok’. met de LMK klikken. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m. Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). y-oorsprong. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. • • • • 70 . Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-.• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.v. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. Het context menu verschijnt. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand.

Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. • Klik op het icoon verschijnt. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt).Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. Ga naar niveau ‘Ruimte’. rechter onderhoek van het bureaublad). indien deze uitgevinkt staat. terwijl getekend wordt. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. • • 71 . Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk). Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. • • Open het scherm Gebouwinvoer.000 m.

Ga met de muis naar de x-. Klik met de LMK.• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan. gaat het rode punt snappen op de x-. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt). om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen. 0). Klik op de knop ‘Toepassen’. Dit kan ook met de muis. Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt. Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden. Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’. lengte : 6. Het context menu verschijnt. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek.0000’). 72 . Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Klik met de RMK in het tekenscherm. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. indien deze uitgevinkt staat. Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken. De eerste lijn wordt neergezet.y-oorsprong (0. Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-. Het tekenscherm verplaatst naar links.y-oorsprong. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’. y-oorsprong. terwijl de muis beweegt.000 en Y (m) 0. En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6. • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’.000.

250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Klik met de RMK in het tekenscherm. Druk dan op de ‘Enter’-toets. Dubbelklik op de laatste lijn. • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5. Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’. Het context menu verschijnt. De derde lijn wordt neergezet. Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links. De laatste lijn wordt neergezet. Klik met de RMK in het tekenscherm. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’.000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’. Het context menu verschijnt. Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt. Het context menu verschijnt. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan. Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt. 73 . Klik met de RMK in het tekenscherm. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’.160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt).

Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden. In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan. De lengte 2. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft.De ruimte is geplaatst. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. 74 . Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.In dit scherm ziet u de positie.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. rotatie en lengte van de lijn. Het muisicoon verandert in een hand. Ga naar niveau ‘Ruimte’. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Als de shift-toets ingedrukt blijft.v.b. een veelhoek. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden.

moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. snappunt bepalen.Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. 75 . lijn of ruimte. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. roteren. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. Ga naar niveau ‘Ruimte’. snappen op grid. Het context menu verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. zoals spiegelen. Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen.

Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. De ruimte is geplaatst.• • Selecteer de optie ‘Kopieren’. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. De ruimte is geplaatst. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. 76 . Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.

Voorbeeld : ruimte laten inspringen t. • 77 . Ga naar niveau ‘Ruimte’. Het context menu verschijnt.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Maak twee ruimten met de afmeting 5.4m x 2. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer.v. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving.o. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen.7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie. Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen.

• • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte). Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0.toets. Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. Het scherm Coordinaten verschijnt. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. met de LMK klikken.700 m 78 . Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Selecteer de optie ‘Coordinaten’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2. Het context menu verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). dan niets doen.

Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. Klik met de LMK op de rechter ruimte.a. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.b. De ruimte wordt neergezet. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. de verschuiving. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. De lijn wordt rood. (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt).v. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld. dan niets doen. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat. • • • Open het scherm Gebouwinvoer. met de LMK klikken. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. Voorbeeld : ruimte maken m. Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte. • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Het context menu verschijnt. 79 . Het context menu verschijnt.w. De x-. In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. U ziet een verticale lijn. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. y-posities’s is m. Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt.

De ruimte is gemaakt. dan niets doen. Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. klikken met de LMK.toets. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het eerste punt van de lijn ligt vast. Het muisicoon verandert in een hand. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. met de LMK klikken. • • • 80 .• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte.

• of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft. Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. • 81 . Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Het context menu verschijnt. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.

Selecteer de optie ‘Roteren’. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt. De ruimte wordt direct geroteerd. Tegen de klok in is de positive rotatie t.• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik vervolgens op ‘Ok’. De ruimte wordt direct gespiegeld. • • • Vul hier de rotatie in. Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden.v. De ruimte is geplaatst. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.o. de x-as. 82 .

Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’. De ruimte is verwijderd.en of vertrekgegevens heeft.a. vertrek en/of zone gegevens. klikt u op de ruimte. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast).Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. Indien de ruimte zone. 83 . Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer. • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. die u wilt verwijderen. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).

Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. • • 84 . vertrek en/of zone gegevens. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). • Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. De ruimte is verwijderd. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o.a.

De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. Klik op de knop ‘Ok’. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld. Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst. Het context menu verschijnt. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • • 85 . Terug in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’.

Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen. Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). Definities als wanden. Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. roosters. De ruimte is geplaatst. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. Verlaat het context menu met de ‘Esc’.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat.toets. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt. Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. dan niets doen. niveau Vertrek. met de LMK klikken. Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden. Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt. De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken. 86 .

Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar.Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld. Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst. Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Het plaatsen van hoofd. 87 . Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. Vloer. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd.en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. ook actief zijn in het definitiescherm.en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden. wanneer deze is opgegeven.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria. Bij het toewijzen van hoofd. door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken. niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm. kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst. Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. Hierna komt. de automatische keuze naar voren.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde). Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren).of deelwand die wordt verwijderd.en deelwanden zijn geplaatst. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd.

Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten.Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. De verschillende vloer. Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden.of plafonddeel te klikken.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer. Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden.of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte. vloer of plafond. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Het plaatsen van hoofd. Bij wanden. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. in het scherm vloer. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. 88 . zie legenda. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand.of plafonddeel. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer.of plafondaanzicht scherm.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer.of plafonddeel geplaatst. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. Voor overzicht van symbolen. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst. vloeren en plafonds.

Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand. Hier kan men wandgegevens opgeven. In dit overzicht staan wandnummer. wandnummer waarin deelwand zit. hoofd.of deelwand die wordt verwijderd. vloeren of plafonds per ruimte. de automatische keuze naar voren. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden). hoek en helling (0=plafond/dak. wanneer deze is opgegeven. 180=vloer) van de wand. lengte en breedte/hoogte van de wand. Knop Overzicht van alle wanden. oppervlakte van de wand. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand. 90=rechte wand.of plafonddeel. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. ook actief zijn in het definitiescherm.en deelwanden. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. omschrijving. omschrijving aangrenzend gebouw.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte.of deelwand 89 . soort vlak.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd. Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven. Hierna komt. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. De programma’s rekenen echter wel goed. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. 15-90=hellende wand. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer. Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp. omschrijving van aangrenzende ruimte. vloer of plafond in het vertrek.en deelwandnummer. omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte.

Niet correct geplaatste hoofd. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. Tevens krijgt het symbool een rode kleur. Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast. Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen. • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. om een Hoofdwand te selecteren. In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie. (Wordt als default aangegeven). De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. komt er v2 te staan. Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand.of deelwanden via automatische keuze. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand. Klik op het veld Wandnr. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst. die betreffende hoofdwand hebben.Letter v Vrije deelwand. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken.en deelwanden gaat per bouwlaag. De controle hoofd. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. is de automatische wandkeuze niet correct. 90 . Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd.

Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . Herhaal de punten 2 tot en met 9. Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd. Sluit het scherm met de knop . te selecteren. Klik op Overzicht.• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. niveau Wand. Klik op de knop Vul een omschrijving in. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. . Klik op de te controleren ruimte. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt. en selecteer een Hoofdwand. Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Kies in het menu: > Groter. Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. Vloer of Plafond. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren. Klik op Wandnr. Vul in: 0. Vul in: 0. Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd. Deze gaat controle via de knop Overzicht.

en deelwanden definities’. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. bijvoorbeeld een raam in een deur. 92 . Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . • Hoofd. Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. dakkapellen en borstweringen. Klik op het veld achter Nummer. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. . niveau Plafond. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm. die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand.en deelwanden De wandeigenschappen. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Vul een omschrijving in. worden vastgelegd in een hoofdwand. Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. Deelwanden zijn ventilatieopeningen. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld. Geef de eigenschappen van de deur op. Vul de lengte en breedte in. deuren. Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand. ramen. zoals de constructie.• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen. • • • Open het scherm Gebouwinvoer .

• • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam.en deelwanden definities’. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Vul een omschrijving in. 93 . Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .en deelwanden definities’.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden. Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten. Sluit het scherm.en deelwanden definities’. die gebruikt worden in Wandcriteria. Vul in het percentage. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. die gebruikt worden in Wandcriteria. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten. Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat. Geef de eigenschappen van het raam op. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. etc in. of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden.

De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken.of buitenzonwering. Geef het type zonwering op. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Geef de U-waarde op. tussen. die op dat moment op het scherm staat. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd. binnen-. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Vul de Omschrijving in. zie Raamconstructies. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Stel het niveau in op 1. • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Vul de overige programma afhankelijke velden in. Het scherm kent 3 niveaus. Stel het niveau in op 1. Vul gewenste afmetingen in. Selecteer scherm ‘Afmetingen’. 94 . Kies als soort Raam. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Vul een omschrijving in. Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. Vul de Omschrijving in. Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). Geef de soort schakeling op. Keuze uit geen. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand.

Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit.23). Vul de Omschrijving in. Geef respectievelijk de U. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. Wanneer de absorptie niet bekend is. ZTA. buitenscreens (D=0. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten.06 en ABS=0. maar de reflectie wel. • • • • • 95 . ZTA.. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. verschijnt een netwerk met zonwering. ABS. waarin alle waarden al zijn ingevuld. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Stel het niveau in op 2.17 en ABS=0. tussen of binnenzonwering). maar de reflectie wel.• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. Dit glasnetwerk kunt u Selecteren. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. ZTA. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. verschijnt een netwerk. • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand.30 en ABS=0. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. waarin alle waarden al zijn ingevuld. moet ook de U. Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. Dit glasnetwerk kunt u selecteren. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1. zoals verosol (D=0. De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0.30). dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. binnenscreens. Wanneer de absorptie niet bekend is. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is.34). De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct.

• • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Stel het niveau in op 3. Doorlating (D). Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei). Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. niveau Vloer. De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. tussen of binnenzonwering). Klik op de knop Berekenen. Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Wanneer de absorptie niet bekend is. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. maar nu in combinatie met zonwering. waarin de ingang zich bevindt. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas. Beschreven wordt hoe zonder aan 96 . De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Absorptiewaarden. ZTA en CF worden berekend. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen. waarna de U. maar de reflectie wel. LTA. Vul de Omschrijving in. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen.Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. • • • Open het scherm Gebouwinvoer .

Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. Stel het niveau in op 2. Vul de Omschrijving in. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. Geef het Aantal lagen op. Vul de Omschrijving in. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst. Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren. Vul de absorptiecoëfficiënten.de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen. 97 . Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa. Geef de Rc-waarde op. In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt. gebruik makende van vrije deelwanden. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Stel het niveau in op 1. Klik op het linker veld Laagnr. gegevens in. Achter het veld Constructie staat dan fictief.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. De Rc-waarde wordt dan berekend. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Vul de overige. Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. programma afhankelijke. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren.

laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld. 98 . Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren. Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. de dikte van de laag in. worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand.

• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. • • Open het scherm Gebouwinvoer . vloeren en plafonds goed zijn benoemd. Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. plat dak. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. Controleer per vertrek of de wanden. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. tussenvloer. tussenwand. • 99 . niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. begane grond vloer enz. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. niveau Wand. gangwand. Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de gewenste wand in een ruimte. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen. kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. hellend vlak. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand. Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen.

Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte.Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer . dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden.) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. Selecteer de te verwijderen deelwand. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Klik in de onderste regel (deelwand in . Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken. een vloer en een plafond. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. vloeren en plafonds. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is. In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden. in totaal zes vlakken. 100 .. • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven. 105 . Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling. berekeningsperiode. Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben. Er worden VA114-gegevens als telperiode. overschrijdingsniveaus. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken.en feestdagen kunnen worden opgegeven. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. Lengte Lengte [m] van de deelwand. waarna dit item kan worden ingevuld. waarin vakantie. klimaatfile. Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd. Daarbij moet ook een bestandje DBL??. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken. Dit vakje krijgt een rode kleur.Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand.114 worden aangemaakt (?? is jaartal). daguitvoer. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. zijn ook in de UO-versie te gebruiken.

Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. zet deze dan uit (Nee). Als er geen beschaduwing is. Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. Als er geen beschaduwing is. kan hier Ja worden opgegeven. jaar). (Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden. Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n). betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n). zoals overstekken. maand. zijmuren. Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). Als er geen beschaduwing is. Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. zet deze dan uit (Nee). 106 . Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren. zet deze dan uit (Nee). Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag. waarop de berekening moet starten. Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september.Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. kan hier Ja worden opgegeven. terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. Dit kan de rekentijd enorm verkorten.

2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst.v. convectiefactor is 1. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.0. Als er geen beschaduwing is. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Bij andere programma’s : 8-18 uur. 107 . in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen.Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. zet deze dan uit (Nee). de gevel kan hier Ja worden opgegeven. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. • • • 1: eenvoudig. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst.o. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken.

Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt). Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. dat de apparatuur aan staat.Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal. In het scherm wordt de periode opgegeven. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. Voor diverse vermogens per apparaat. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. zie geinstalleerd vermogen. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). Het overige gedeelte is stralingswarmte.

in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. geen afzuiging van verlichtingswarmte. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. convectiefactor is 0. 109 . Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. De rest is latente warmtebelasting. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. • 1: eenvoudig. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Bij andere programma’s : 818 uur. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken.8. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%). maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst.Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode.

pendel.76 cf=0. indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor. klikstrip. hand cf=0.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.72 cf=0. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.68 cf=0. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 . Aantal Opgave van het aantal armaturen. stand. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm.80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen. Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt.

Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode. Voor schakelwaarden. Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. 111 . Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode. Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling.• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). zie ‘schakelende verlichting’. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. per armatuur of totaal. Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is. maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2.

bejaardenhuizen. Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is. kantoren. magazijnen. Positie armatuur Positie van de armaturen. recreatieruimten. stalling. terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. winkels woningen. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in.Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in.en uitschakelen. werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 . laboratoria. werkplaatsen (ruw werk). scholen. opslag ziekenhuizen.

waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn.g. De criteria moeten tijdens en buiten 113 . Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven.en geluidseisen van een vertrek. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens.v. Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven. Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-. In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven. Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is.Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken. algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. verlichtings. Ramen blijven dicht t.

in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden.4 betekent 40% open). het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is.de Gebruiksperiode opgegeven worden. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. 114 .4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld. Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden. bv.3 en 4 zijn tussengelegen standen. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden. Ramen blijven dicht t. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert.g.g. De openstanden 2. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. (default 0. Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden. (0. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter.v. Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open. algemene belemmeringen. Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven.v.

telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. (default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt.Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. 115 . opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur). Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd. indien de wind op deze zijde van de gevel staat. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. zowel tijdens als buiten gebruiksperiode. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid. Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.

zijwanden en het dak. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op. Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies.w. worden deze afmetingen aangepast. de constructie voor de voorwand. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel. zoals de hellingen de voorwand en het dak. m. Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. en de gemiddelde wand. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven. 116 . Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies.Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel.en dakdikte. Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding).a.

[U] of [C]. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw.o. Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. komt in de uitvoer. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw. Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. Adres Het adres van het gebouw. horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft. Hoek voorwand t. utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W].Hoek dak t. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen.o. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd. Dit is een eis van het Bouwbesluit. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. 117 .v. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen.v. Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan.

moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen. deur. Wanneer men voor deze optie kiest. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten.bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties).en naadkarakteristieken. 118 . moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Plaats Postcode en plaats van het gebouw. De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie. temperatuurverschillen en de nog op te geven kier. De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties).Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven. kan de zonwering nooit schakelen. ventilatievoorziening). Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. windrichting. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven.en stralingstemperaturen berekend. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld.

Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. zie tabel 4. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer. In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld. Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte. Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet.Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties. worden deze genegeerd. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd.5 van ISSO53 en tabel 3. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren.3 van ISSO57. Deze is voor elke ruimtefunctie anders. Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld. de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven. 119 . Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. Voor VA101. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie.

maar als factor 0. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-. 120 . Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen. wordt dit getal als factor gezien. vloer.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte. maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. De afmetingen zijn goed opgegeven. De ruimte is nu aan de zone toegewezen. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden.Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. percentage of hoogtebeperking. Indien de oppervlakte is aangepast. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend.5. Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt.5 %.of plenumdikte. Kies een zonedefinitie. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren. Dus 0.

deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven. Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens .s. Voor wand. Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. selecteren. 121 .C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m.Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden. anders dan door krimp. Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt. zetting etc. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte. toevoegen. etc. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven. zoals een borstwering of een raam.

Dus 0. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen.5 Soort Soort deelwand. uitgedrukt in een percentage. maar als factor 0. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven. Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 . Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven.5 wordt niet geinterpreteerd als 0.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte. vloerdikte en plenumhoogte. wordt dit als een factor gezien. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden. De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen.5 %. Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd.

5 W/(K. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen. 123 . Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). klei. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden. zoals ramen en deuren. (alfa = 8. Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. droog zand. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden. worden toegevoegd aan hoofdwanden. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6.m²)) kruipruimte. Dit heeft alleen effect op de berekening. de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven. (alfa = 8. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Voor deelwand zie Gegevens deelwand.en deelwanden. compleet met alle deelwanden.5 W/(K. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden. Achter het veld constructie blijft dan fictief staan. De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc.• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd.

wordt 22 gr. maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt. ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20). 124 .• • K R kelder. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven.5 W/(K.m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald. (alfa = 8. (alfa = 8. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen. De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht.m²)) ruimte condities. ‘direct op grond’. Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak. ‘kelder’. dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op. (alfa = 8. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand.C. Soort Soort wand. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer. aangehouden.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld.5 W/(K. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven.5 W/(K.

Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand. Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand .Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen. 125 . Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat.en deelwanden. compleet met alle deelwanden. Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden. Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden. zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten. de andere rij is gereserveerd voor deelwanden. Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. behorend bij deze hoofdwand. Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project.

dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer. en van de inductieunit is 24. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd.v. 126 . Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. en van de radiator is 22. Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven.C. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d. Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat. die geplaatst zijn in de ruimte.9 gr.1 graad uit elkaar te zetten. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven. In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten.C.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app.C.0 gr. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op.0 gr.m. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven.C.1 gr. In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op.

. Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW.000 m3/h. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0. Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte. adiabatische koeling. Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek.000 * 200 kW = 4 kW. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel. dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. Met het aanvinken van de toe. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven.9 kW. koelbatterij. LBK. Afgifte. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren. Opwekking. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk.• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven. Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. mengsectie. 127 . warmteterugwinning. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator.of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven.en verwarmingsbatterij terug of op. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie. In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h.

Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is. dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit. verschijnt dit invoerveld. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 . de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven. Het programma kan met recirculatielucht werken. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept. In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven.

Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk.of wandkoeling aanwezig is. waarin deze bron zit. moeten ook bij het scherm LVK-app. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. e 129 .• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone. Als dit het geval is. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. Als dat hier wordt opgegeven. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. plafond. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. zie afzuiging. De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. gegevens ingevoerd worden. Voor oplossing. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst.

verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). Het programma kan met recirculatielucht werken. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is. Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Als dit het geval is. 130 . De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Als ‘ja’ wordt ingevuld. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Als dit het geval is. Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden.Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. Als dit het geval is. Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. verschijnt dit invoerveld.

Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling. Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. stralings.Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is.of koelplafond. moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden. moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. Hier worden de condities opgegeven. dag. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk.of comforttemperatuur.en standbybedrijf) worden opgegeven. De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. Als dit het geval is. koelen. 131 . Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag.en standbybedrijf). Deze geldt dan voor alle systemen. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is.

Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens). Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten. Voor oplossing. In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. ‘verkeersruimte’. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. Via het scherm Gebouwinvoer. gegevens ingevoerd worden. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. Als dat hier wordt opgegeven. dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’. niveau ‘IWP-groep’. Er kan maximaal één groep (armaturen. plafond. ‘verkeersruimte’. zie afzuiging. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. waarin deze bron zit. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’. Zie WTW. Hier worden de condities opgegeven. etc. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. Dit gaat via het 132 .of wandverwarming aanwezig is. moeten ook bij het scherm LVKapp. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt.

betreffende invoerscherm met de functietoets F2. Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. Deze jaarindeling kunt u aanpassen. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. Deze geeft de dagen van het jaar aan. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. personen en apparaten) worden gekoppeld. Niveau 2. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen. Hier kan een jaartal worden opgegeven. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. • 133 . worden de IWP groepen geplaatst. Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. De weekends zijn vet omrand. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. waarbij de weekends vet omrand zijn. paasvakantie. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. voorjaarsvakantie. waarna de dagen van het jaar worden getoond. personen en apparaten) worden gekoppeld. personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. zomervakantie en herfstvakantie. Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd.

kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt. (default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. aanvoertemperaturen. • Niveau 3. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. (default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt.zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. (default : 45%) 134 . Deze geeft de dagen van het jaar aan. door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij. Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee). normale of late pasen. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. waarbij de weekends vet omrand zijn. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Indien er op vocht geregeld moet worden. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen. welke in de uitvoer moeten komen.

waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang.v. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. waterretourtemperatuur. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven. 135 .en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling.De defaultwaarden voor wateraanvoer-. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven.g. De aan. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. het zeer grote debiet) aanwezig zijn. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald.

gevel) m /s/(m . 3 en 6 m/s.C.en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld. Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid.) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte.C.).h) m /s/(m . In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden. Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden. Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep.Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.en naaddichting kan worden uitgegaan van 0. Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 . Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid. (default 6 gr. Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid. Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m . verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’.1 m³/(m³. Bij maatregelen voor kier.h).vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0.C. (default 12 gr.h).2 m³/(m³.

wordt er gerekend met alleen de koelbatterij.geen richtwaarden te geven. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. (default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. kan de hoeveelheid bij 0. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. maar er worden verder geen gegevens opgegeven. (default : 90° C) 137 . Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. indien er wel ontvochtigd moet worden. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. 3 en 6 m/s worden opgegeven. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden. De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur. VA114 rekent met een luchtstooklijn. aanvoertemperaturen. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur.

Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. deuren etc. Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren. Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. ramen. de waterretourtemperatuur. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. (default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. 138 . Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. zijn opgegeven. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. ook als er meerdere ramen. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf.

kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. 139 . Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. wordt in het scherm dat dan verschijnt. de luchtuitwisseling aangegeven. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven.

K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving. Dit wordt grafisch weergegeven. een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0.Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht). Soortelijke warmte in [J/kg. De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen. dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W]. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S. maar de warmteweerstand worden opgegeven. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m. In dat geval moet niet de lambda.169. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0.K] van het materiaal. 140 .W. Afhankelijk van ligging. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening.182 aangehouden.

Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° . Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen. Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. 141 .Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt. geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. .

Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. De convectiefactor staat vast op 0.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden.• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm.7 en 0.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit.2 Met en clo=0. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. convectief is 50%. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Bij andere programma’s : 8-18 uur. 142 . Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. voelbaar is 60%. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte.9. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig.9. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep).7/0. De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur). 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst.

81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr. 55-60 Watt. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven. Hoe zwaarder de werkzaamheden. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14).27. Het metabolisme stijgt dan ook. 74 Watt is. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca.9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven.8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130. Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’.8 ca. Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend.In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit.24) worden gekozen (zie NEN5087). De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz. met=1. (default : 0. (default : 0.C. Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven. is de voelbare warmteproductie slechts ca.7) 143 . 25 gr. Bij een hogere binnentemperatuur van bv.C en een clo=0. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0.

144 . Het overige deel is stralingswarmte. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. De rest is latente warmtebelasting. Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode. De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0. Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn. Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar.Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte.5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Het voelbare deel moet ook worden opgegeven. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.

Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte. Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven.of verwarmingsdeel. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat. niveau LVK-app. Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. dat het voelbare deel 60% is. ‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’. 145 . houdt u er dan rekening mee. Hierna verschijnt de melding niet meer. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'. Functie Standaard staat hier 'verwarming'. Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven. terwijl dat niet is opgegeven.C. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen.

Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen.9 en voor koeling 999. Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities.9 146 .Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf. De setpoints zijn dan voor verwarming – 99. Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Zie scherm Bedrijfswijze. De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C.

Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld. Klik op de knop selecteren. Projectnummer Het project. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. Vul de projectgegevens in. Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. In dit scherm worden de algemene. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Men selecteert het in het menu Invoeren. 147 . Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. 60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor.

ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. D of ABS).03 en ABS=0. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. ABS. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen.34). dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm. gordijn en spouwen (maximaal 3). wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem. D en LTA worden opgegeven.06 en ABS=0.. Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden.25). De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting. 976 (D=0. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0.25). LTA. Daarnaast moeten de glaseigenschappen U. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm.30). 316 (D=0. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. LTA en CF van de combinatie bepaalt. Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden. LTA en eventueel type zonwering. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. • buitenscreens (D=0. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald. tussen.23) • binnenscreens.of buitenzonwering. rolluik. eventueel in combinatie met zonwering. 148 . Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1. CF. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. D. ZTA. ABS. ZTA. Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3]. • Niveau 3 : Netwerkversie. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. ZTA. ZTA. waarmee de CF kan worden bepaald. ZTA en CF. waarna het programma de U. • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. De U-waarde.Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand. ZTA. waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas.21 en ABS=0.17 en ABS=0. Vervolgens berekent het programma de U.30 en ABS=0. dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2.

Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du).23). De waarde wordt berekend uit de U. D en ABS. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven.30). Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. D en ABS. ZTA. (in W/(m². De waarde wordt berekend uit de U.en zonweringsvlakken. zoals verosol (ABS=0. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. binnenscreens. Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng). CFglas De convectiefactor. 149 . Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.w. buitenscreens (ABS=0. ZTA. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie.34). Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.en binnenkant en tussen de diverse glas. absorption (du). De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0. ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie.K)) Dglas De directe energietransmissie. CFglas+zonw De convectieweerstand. absorption (fr). transmission directe (fr). Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld.a.

Dglas+zonw De directe energietransmissie.K)). Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering. buitenscreens (D=0.a. transmission lumiere (fr).K)) 150 . De waarde van de doorstraling bij binnen.w. lichtdurchlassigkeit (du). Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas. Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng). Volgens ISSO32 kan hier 0. m. (in W/(m². LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. binnenscreens.of buitenzonwering is nul. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas. verschijnt het glasnetwerk (niveau 3). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.06).w.a. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling.17).a.84 aan te houden.30). m. Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt.w.86 aangehouden worden. LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt. zoals verosol (D=0. (in W/(m². Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen.en zonweringsvlakken. D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m. Doorstraling De doorstraling door zonwering. Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt.

Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. De doorgang van de warmte in Watt.m². Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). De doorgang van de warmte in Watts.K)).Type zonwering Type zonwering. Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. 151 . Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K. Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin.m². per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m². Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur.

(VA114 werkt met netto glasafmetingen). Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng). Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten. Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer. Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 . De waarde ligt tussen 0 en 1. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. langgolvige straling en convectieve overdracht. De waarde ligt tussen 0 en 1. deze SC is gelijk aan de ZTA / 0.ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain). Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd. Deze is gelijk aan de ZTA. langgolvige straling en convectieve overdracht. facteur solaire (fr).87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken.

Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen. Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’.Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd. Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’. 153 . zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden.

/ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer. Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden.1° C op. de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn. 154 . welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort. verschijnt een foutmelding op het scherm.en nachtbedrijf opgegeven. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt. stralings. In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat. dag. koelen. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0.en standbybedrijf) worden opgegeven. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit). dat de inblaas. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. De stooklijn kan aflopend.C. Als een stooklijn wordt opgegeven.en standbybedrijf).of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt. Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag.of koelplafond.

maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr. kan hier de afstand opgegeven worden.C. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf.C. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld.9 gr. Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is.C. Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven. dat de luifel verder doorloopt. 999 gr.9 gr. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99.C. Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999.C. kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien. 24 gr. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links. moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’. 155 .

Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is. Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. dat de luifel verder doorloopt.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts. Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. 156 . Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt. maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door. kan hier de afstand opgegeven worden.

Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven. Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. Smoorregeling. Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren. toerenregeling. wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters. inlaatklepverstelling. wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling.en een afvoerventilator opgegeven. codering Unieke codering van de ventilator. Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd. Indien er alleen afgezogen wordt.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. waaierschoepverstelling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. 157 . De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). Hier worden de gegevens van een toevoer. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld.

Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen.v. Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie. Klikt men dit invoerveld aan. Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning. Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator. Dit onderscheid is gemaakt t. Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken. Deze gegevens komen dan in de uitvoer. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden. • 158 . Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden. In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht.b. In normale gevallen kan 1. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven.5 graad worden aangehouden. De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden. Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’. dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken.VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen. Leverancier Leverancier van de ventilator. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven. De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. de EPN-berekening).

Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’. niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte. infiltratie / ventilatie. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd. De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum. vloerdikte. 159 . Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. noodzakelijk. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven.

Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek. verblijfsgebied etc. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten.9 gr. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken.C. Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 .Bij VA101. Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt. Type vertrek Er zijn twee invoervelden. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. VA121. zodat het apparaat nooit in zal komen. Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven.en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte..Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'. Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte.

Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden. zodat het apparaat nooit in zal komen.C. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. 161 . aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek.9 gr. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. Opgave in verband met de automatische wandselectie. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt.• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang.. (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven.

Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. 162 .v.m. buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d.m.v. Koeling d.m. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen.v.m. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling.v.v. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Deze moet dan wel opgegeven zijn. (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.m. (default : 24 gr. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken.C) Koeling d. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. onbehandelde buitenlucht.

Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur. (default : 19 gr. maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking. De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden. 163 .C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum. (default : 12 gr.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen.

Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9). met absorptie. 164 . 20 cm. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld. Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau.en buitenzijde. waar deze bron zit.of warmtebron (koelplafond. moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. dan moet hier de laag aangegeven worden.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. De bron bevindt zich. resp. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan. Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven. Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. die het dichtst bij de ruimte ligt. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. vervolgens een laag van 10 cm. te weten steen-isolatie-steen.en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen. vanuit de te berekenen ruimte gezien. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1).

Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2]. (default : 0. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid.9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. Voor dikke wanden. 165 . zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand.Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet.en buitenzijde. zie opmerking onder inleiding. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2]. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W].

Bij tussenvloeren wordt. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst.De default instelling is vrij. de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld. dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld.Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 . Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie.

Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. namelijk 0 en 180. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld.Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. event. event. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. toegepast mag worden. enz. waarbij 0 en 45 graden meetellen. bij de automatische plaatsing van wanden.

event. Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan. dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden. Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen. waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort. De default instelling is vrij.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst. bij de automatische plaatsing van wanden. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 .

Dit totale vermogen wordt verdubbeld.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Uit de aanvoer.C.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. 169 . Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. De aan. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Uit de aanvoer.

De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. 170 . Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Soort Soort warmteterugwinning. Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement). De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven.Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. waarvoor een ander rendement geldt.05.

De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken.Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen. Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER. Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0.PMV. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. 171 . Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door. kan het rendement worden ingevuld. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. Er kan ook direct worden gestart met F7. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart. Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt.

Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt. • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt. die achter elkaar worden uitgevoerd. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden.en koudebehoefte te dekken. Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer. kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond. Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden. Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen". Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken.en koelbatterijen opgegeven. Bij de centrale installatie worden geen verwarmings.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen. Meldingen worden na de berekening getoond. Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen.

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

en jaaroverzicht hetzelfde. maand-. wordt de totale uitvoer afgedrukt. maand. Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn.Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities. Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd. leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593). Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands. Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-. Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan. Uitleg uitvoerkolommen dag-. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 .

indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak. Deze waarde kan fluctueren. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile).wp.bronnen zoninstr.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa. comf. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). (Wh) : andere wa. Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. gemiddelde inblaastemperatuur. temp. koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. zoals fancoilunit. vloerverwarming. etc. verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd. • • inbl. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek).C) : binnentemp. (gr. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek. radiator. gem. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. inductieunit. (gr. duidt dat op warme of koude vlakken. 175 . In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. (gr. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2. gem. gem. (gr. (Wh):voelbare warmte geleverd door personen. vlak (W/m2) : buit. lucht gem.C. apparatuur en verlichting.C) : uurvak. inductieunit. etc).bronnen int. Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan. In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven.getotaliseerd. Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. plafondkoeling.19 ontbreekt het convectieve deel). gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. ).voelbr. temp. directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2. totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. zoals fancoilunit. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor.C) : binnentemp.

C. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren.C) : T-overs. door fans (Wh) : vocht.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak. (gr. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. gem. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr. in vertrek op die dag 176 . (gr. vochtgehalte na behandeling. temp. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp. energie afgegeven door ventilatoren. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. gem. lucht max.C): inbl.0 : T-overs.C.C) : retourtemp. (gr. in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr.C. • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss. vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile).C) : binnentemp. (gr. (gr. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie. voor beh. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht. 25. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht. gem. 28.• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek. lucht min. gemiddelde inblaastemperatuur. (g/kg) : vocht. na beh. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile).

Vanaf versie 2. Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond. Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 . Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt.De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt. verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. moet deze optie aangezet worden. Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening.

Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR).v. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven. etc). kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden.als de UO-versie voldoen aan beide testen. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur.2 gr. voor een klein aantal uren. Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd. De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0.o. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist.C. Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. T. Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. Kies hiervoor een True Type lettertype. De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. Indien er op geklikt wordt. Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer. Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). Zowel de DOS. Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts. wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt. de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan.Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. 178 . koelplafonds.

Versie 2.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone. betonkernactivering. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2.00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie). verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit.of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed.00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving.00 t/m 2. Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer.10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd.19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern. Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer. Bronnen in constructie voor bv. De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer. beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2. retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen. 179 . Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten.

• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp. dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/.30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen. vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t. metabolisme en clo waarde. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd. Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed. altijd zonewering op.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. • • • • • Versie 2.11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2.12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer. In deze versie is dit. 180 . Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven.v.g. overeenkomstig de dos-versie.

Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding. Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. 181 .14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet. indien nodig.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg. Projectnaam in uitvoer aangepast. Versie 2. De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt. Het programma keek niet naar de invoer.13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2. Bepaling inwendige maten. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen. verbeterd.8 m boven de vloer gesitueerd. Nu wordt er geen unit meegenomen. Het programma controleert hier niet op.14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit.Versie 2.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Dit is nu aangepast.

18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast. bleek in 2.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2.18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden. Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst.16 en 2. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek. 182 . ipv alleen de cursortoetsen. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters. • • Versie 2.16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project. Dakkapellen toegevoegd. maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam. • • • • • • • Versie 2. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop. Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. Interne zonverdeling is verbeterd. Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving. Dit is nu opgelost. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk. waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen.17 niet goed te gaan.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2.

19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn. volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging. Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW. tm versie 2.• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft. ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2. Karakterisering BKA verbeterd. Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden. Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie).18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent).18 hoger zijn.19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd. • • • • • • • • • • • • Versie 2. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan. In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening. Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten. gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn. Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. Dit is in de 2.16 gebeurde dit niet.16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek. De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen. Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening). Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen. 183 .19 versie aangepast. In versie 2.

kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. deuren. Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur. inactief stelsel. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). teksten/symbolen. achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld. die men zelf kan instellen. Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken. 184 . gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden. Kleuren en Bestanden. warmwaterleiding. Er is dan keuze uit Instellen uitvoer. waarin is opgestart (niet te wijzigen). Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. ramen. Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. Huidige Het huidige pad. ventilatieopeningen.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. Als men geen rasterlijnen wil. retourstelsel. die door de gebruiker zijn aan te passen.

Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten. Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. Uitvoer font Hier kan het font (lettertype. Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen. Vabi Hier is het pad aangegeven. Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen). die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen). Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen. waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen). tekstgrootte) ingesteld worden.Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma.

Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm. BG vloer).Vul de gegevens in. Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd.wand.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Syst. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening. Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven. • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s. Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond. die dus zal afwijken van het font op de printer. Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Voer alle wandconstructies een voor een in (bv. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat.en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen. Er wordt dan een standaard font gebruikt. Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld. een met de extensie .PRJ en een met de extensie . kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project. Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt. De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld. Buwand. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Een project bestaat uit 2 bestanden.waarschuwingen aanzienlijk verlengen. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd. Dak. Gawand. Sluit het scherm. • • • • 186 . (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker. Tuvloer.

en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen. deur. Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen. Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen. De algemeen geldende vermogens voor personen. Deur 1. Raam met bu. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. D. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen. In niveau 1 worden alleen de U. 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. ZTA.5.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. Voor uitleg zie Legenda. Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. zoals schakeling zonwering. Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK. In het programma worden wanden. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria).zw. apparatuur en verlichting resp. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst. LTA en CF gevraagd. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen. Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. • • • • • • • • 187 . Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. Het koppelen van wanden. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D.0 x 2. ABS zonwering en D zonwering. Raam met bu. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor. Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. aan : Buitenwand. (maak via automatische keuze bv. vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. Gangwand. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen. : 2 x 1. Dak. Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden. BG Vloer). Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. Daartoe moeten de zgn. moet bij zonwering voor een type worden gekozen. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten. vergaderzaal en een gang. : 3 x 1. Tussenvloer. Raam zonder zonwering : 2 x 1. (bv. De meest voorkomende wand-. raam. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities. ABS.zw.5. Tussenwand. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. Wandcriteria worden opgesteld.5. vloer. zoals een wand. Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies. Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. Voorbeelden staan bij raamconstructies. niveau Ruimte worden getekend. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen. Eigen keuze. ventilatieopening of dakkapel. Via menubalk Invoeren. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. 8.

De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm). Als al deze gegevens zijn ingevoerd. Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten. De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. De ruimten bg01. verschijnt er een rondje in de ruimte. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten. Hierna verschijnt een rondje in de ruimte. Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. via Producten. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd. waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst.en/of retourroosters worden aangemaakt. 188 . • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden.nl . Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen. Handleidingen. Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer.vabi. ruimte bg04 is een vergaderruimte. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. kunnen productgegevens worden aangemaakt. Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies. ruimte bg06 de toiletgroep.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden. Via de niveauknop LVK-app.bg02. zie Legenda. Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd.

In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl.5 m K/W. is gebalanceerde ventilatie aanwezig.1 m K/W.10 m.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak.2 W/m2 K.7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten). Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk.7 m. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3. Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig. de afmeting van de deur is 2 1. De U-waarde van het glas is 3. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen. Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3.0 2 2 m K/W. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie.0 m bij 2.0 m K/W. Er is op 2. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project. de Rc2 waarde van deze wanden is 0. glazen toegangsdeur).1 m K/W. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm. De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2. op de technische ruimte en het toilet na. De Rc-waarde van de deur is 0.25 m K/W. start met leeg een project 189 . Dit geldt ook voor de technische ruimte. In alle ruimten. De inwendige hoogte van de ruimten is 2. In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig.4 m. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm.

ga dan naar stap 2. en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Klik op de knop Selecteren. of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Schrijf de veranderde gegevens weg. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend. Vul de projectgegevens in. Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 . Het scherm Projectomschrijving verschijnt.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. 'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld.

Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. Sluit het scherm. In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. bg02 en bg03 zijn identiek. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden). klikt men op kopiëren 191 . Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op . Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. Invoeren Kantoorruimten bg01. Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer.• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan. bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden. bg02. Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. Dit maakt voor VA114 overigens niet uit. Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer.

Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. Alvorens deze te plaatsen.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt. De contour van de ruimte is zichtbaar. pas de hoogte aan (3. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in. sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. maakt men 192 . pas de hoogte aan (3. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. Het scherm Ruimte eigenschappen opent.4 meter) Klik op de button Sluiten. Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. Kies het snappunt.4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen. de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak. in de bankhal is een schuine wand aanwezig. • • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor). Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt.

bg02. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3. In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden.2 m en 0. 0. in dit geval het dak). De gemiddelde wanddikte.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK.1 m. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek. bg03. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0. • • • • • 193 . Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten. vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk. De gemiddelde wanddikte.4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën. Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief. bg02. Dit is voor VA114 niet van belang. In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje. bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01. bg02.

Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. Dit betreft de vergaderruimte. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens. Klik op de button Toevoegen. Dit betreft de toiletgroep. Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. bg03 en bg05. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte.v. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0. Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t. • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie.o. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien. Door nu te klikken op de ruimten bg02.2 m3/(m3/h) invullen en evt. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt.

een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen.Vertrekdefinitie 5 (bankhal. In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. 195 . en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten. ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. zoals in Plattegrond 1 hierboven. Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd. Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden.

maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten. zoals de constructie. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden.b. Automatische wandtoewijzing m. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 . Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden. zoals een liftkoker. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium.v. worden vastgelegd in een hoofdwand. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd.Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen.en deelwanden De wandeigenschappen. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen. Het programma bepaalt vervolgens per wand. Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen. vloeren en plafonds ook aangepast. Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. Hoofd.

Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). zonescheidende wand. begane grond vloer. vloer of plafond. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. Automatisch toewijzen van wanden. De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. plat dak. Aan de hoofd. tussenwand. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten. zonescheidende wand. hellend dak. gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand. vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. tussenwand. gebouwscheidende wand. 197 . vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. vloer of plafond is gekoppeld. gebouwscheidende vloer. De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. Vrije deelwanden Elke wand. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’. gangwand. tussenvloer. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld. dak. worden meegenomen.is opgegeven. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. Deelwanden opgenomen in een hoofdwand. begane grond vloer.

1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr. 4 en dat hoofdwand nr. Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand. Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. 1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. verander de omschrijving in Systeemwand. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. 1 verschijnt.

G: direct op grond. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht). Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen. Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. kruipruimte etc. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Laat bij omkeren Nee staan. Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen. Laat bij omkeren Nee staan. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel). De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. verschijnt.• Klik vervolgens op de knop Selecteren. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record).Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld.. Door T (tekening aanhouden) te laten staan. Hiervan wordt afgeweken. wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht. Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). Het scherm Gegevens deelwand . De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie. C: kruipruimte.. Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is. in hoofdwand . De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.). A: ander gebouw/woning.. welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen. • • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken. De hoofdwand is nu gedefinieerd. Klik nu op de knop Selecteren. etc.

Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. • • • • Klik nu op de knop Selecteren. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie.• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken. Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte). Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. De F5 kan gebruikt worden om records te wissen.

en deelwanden definities (onder). De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). de buitenwand met 40% glas. Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren. Laat bij omkeren Nee staan. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. De hoofdwand is nu gedefinieerd. worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen). • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen. Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd. Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer. Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). • • • • • • • 201 . Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken.en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst. Klik op de knop Toevoegen. Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie.

Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven.v. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal. Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is. Andere methode is. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand. Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m.en deelwanden definities. Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen. Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK. De wand staat nu in Hoofd.b. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. die automatisch geplaatst zijn.b. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%). Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’. Wijs op dezelfde wijze m. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas.en deelwanden definities. • • • • Plaatsen van deuren m. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. 202 . Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas.b. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden.h. Klik nu op de knop Selecteren. staat nu in het scherm Hoofd. De vrije deelwand. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand.v. het raam.• • Klik nu op de knop Sluiten. Klik nu op de knop Sluiten.

Zie installatievoorbeelden 203 . Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1. Klik nu op de knop Selecteren. Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. Het scherm Gebouwzone verschijnt. staat nu in het scherm Hoofd.0 m en 2. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. de deur. Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is.en deelwanden definities.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. Het scherm Afmetinggegevens verschijnt. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie. De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0.10 m op Klik op de knop Selecteren. Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand.

Teken de plattegrond. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief.. de berekening wordt gestart. Schrijf dit voorbeeldproject weg. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten. VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen. • • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in.v. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer). • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek.PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken. Het scherm Uitvoer verschijnt.b. verschijnen de resultaten op het scherm. Zijn er wel fouten gemaakt. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory. Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m. enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 . Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in. de wandeigenschappen en de wandcriteria. Start een nieuw project. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje..PRJ hebben. in plaats van de optie Nieuw project. wat er in de uitvoer moet verschijnen.. Klik nu op de knop Starten uitvoer. Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken.

• • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden.g.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 . bijvoorbeeld 0. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Als er net zoveel lucht wordt toe. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt. de ventilator kan hier worden ingevoerd. geef het nummer of naam van de bouwlaag op.DXF • ga naar de directory.v. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen. niveau Zone naar scherm Gebouwzone. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer. Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. klik op de knop Verwerken DXF-file. Ook de eventuele opwarming t. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. 70.• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *.

Hierna scherm Gebouwzone selecteren. waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte. Vervolgens dit scherm selecteren. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3.C. Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden. ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. e e e e • • • • 206 . worden ingevuld en bij Twater 90 gr. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld. Via het scherm Gebouwinvoer. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19. In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’). dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C.klikken. verschijnt het scherm Roostergegevens. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld. waarna het scherm Weekindeling verschijnt.

waterretourtemperatuur (bv.. niveau LVK-app.C.C.C. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. 6). Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel. 20) in. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. 70.C. 12. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. e e e e • • • • • • • • • 207 . 12). Sluit vervolgens dit scherm.Als ook mechanisch wordt afgevoerd. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. 70. zoals wateraanvoertemperatuur (bv. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr. zoals die door de fabrikant worden opgegeven. Via het scherm Gebouwinvoer. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. een retourwatertemperatuur van 70 gr. -7. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Hier staat het productnummer van de radiator in. luchttemperatuur (30. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. resp. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. De Luchtontvochtiger niet aanvinken.C. moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst. 90) aan de ingang en aan de uitgang. resp.C. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden.C. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. 10) en RV (45. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden. De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. Voer de specificaties in.

Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. als er overdag constant met 18 gr.• Bij de stooklijn (lucht. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf.C. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Twater=15 gr. Twater=80 gr. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. bij retourwatertemperatuur 17 gr. Sluit vervolgens dit scherm. Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’.C. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan.). kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. niveau LVK-app. 17. en bij omgevingstemperatuur 20 gr. 60. • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in. 20) ingevuld worden. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit.C.C.C.C. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. e e e e e e • • • • • • • • • 208 . Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. 20) ingevuld worden.C. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. Via het scherm Gebouwinvoer.). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. Regeling op luchttemperatuur laten staan. in. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Voer normale specificaties in. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Zie verder voorbeeld 2. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. moet worden ingeblazen. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden.C. Er verschijnt een icoontje in de ruimte.

Regeling op luchttemperatuur laten staan. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Hier staat het productnummer van de bron in. Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden.C. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. en bij omgevingstemperatuur 22 gr. e e e e e • • • • • • • • • 209 . 22) ingevuld worden. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19. 20) ingevuld worden. Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. een retourwatertemperatuur van 33 gr.C.). Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling.C. Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit vervolgens dit scherm.C. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Nu moeten de (fictieve) radiator. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. 21. Twater=35 gr. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Via het scherm Gebouwinvoer.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering. Twater=80 gr. niveau LVK-app. bij retourwatertemperatuur 21 gr. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld.C.. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Voer de specificaties in. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’.C. moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden. in. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming.C. 29. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming.). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte. in. Twater=19 gr.). De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. • • • Omschrijving invoeren.C. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen.

naverwarmen. de vloerverwarming 35/29. 19. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn. 90) aan de ingang en aan de uitgang.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70. 22) ingevuld worden. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden.C. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1. luchttemperatuur (30. 29. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden.C. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. Regeling op luchttemperatuur laten staan. 20) ingevuld worden. is de retourwatertemperatuur (33 gr. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen. 10) en RV (45. -7. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. • Omschrijving invoeren. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr. resp. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr.). waterretourtemperatuur (19 gr.). e e e e • • • • • 210 .C. resp. 29.) aangepast. De inblaastemperatuur van 18 gr.C. moet in elk geval gehaald worden. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. moeten sommige temperaturen aangepast worden. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven. 2p-fancoilunit. ingeblazen. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17.C. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Zie 2e voorbeeld. resp. 20) in. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35. Koel. radiator.en verwarmingsbatterij aanvinken. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren. Als dit gebeurt.

en koelbron zie voorbeeld 4. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20.C. Tsetpoint radiator (dag) = 21.). Bij de stooklijn voor het LBK-net (water.C. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. als er overdag constant met 18 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities.C.C. worden ingevuld en bij Twater 80 gr. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. de plafondkoeling. Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte.C. Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Twater=17 gr. kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20.9 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. Twater=50 gr.).0 gr. Voor de invoer van de warmte. Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. worden ingevuld en bij Twater 6 gr.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling.C. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. verwarming. dag). Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 .1 gr.0 gr.C.). Zie voorbeeld 1.C. Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt. Nu moeten de vloerverwarming. dag). koeling. moet worden ingeblazen. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Zie voorbeeld 2. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen.C. (lucht. Bij de stooklijn (lucht.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Twater=35 gr.C. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. (lucht.C. Twater=12 gr.). dag) kan bij Tbuiten 20 gr.

e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C). is de retourwatertemperatuur (33 gr. Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak. In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1. retour en setpoints) worden opgegeven. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd). Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd.en omgevingstemperatuur. Hinw staat vast op 25 W/m2K. Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt. vanuit de te berekenen ruimte gezien. dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. retour. De bron bevindt zich. De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in. bv de vloer.75 * 8 * dT1 / Ln (1.dT1/4) [W/m2] e 212 . waterretour. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt).) aangepast. Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen.0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw).C. e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer. Als bv.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0.9) is Heff 0. wateraanvoer-. dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK). De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. waar de bron zich bevindt. aanvoer.en omgevingstemperatuur. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt.en retourtemperatuur. de aanvoer-.

vloer. 3. plafond. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt. wanden. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt.Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. 2. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. (volgorde van keuze : 1. waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer. Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. Als het vermogen wordt aangepast. verschijnt een mededeling in het meldingscherm. wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald. 213 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.