Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

.... 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen ..................................................... Vloer.................................. 92 invoeren daken en plafonds ................................... 61 ruimte invoeren via DXF-tekening ......................................................................................... 89 Voorbeelden ................................................................................. 56 lijnen maken van ruimten ........................................................................ 87 scherm definities ........................................................................... 79 ruimte roteren en spiegelen ..................... 91 hoofd.......................................................................... Plafond) ..................................................................................................................................................... 55 rechthoek tekenen ................................................................................ 57 bouwlaag verwijderen ..................................... 90 scherm Wanden ......................... 88 wanden .... 58 rechtermuisknop ................ 88 vloeren en plafonds ............ 88 hoek van de wand .......... 71 ruimte kopieren ...................... 57 Knoppen bouwlaag ....................................................................................................................................................................... 89 vorige / volgende wand ................................................................ 56 ruimte verplaatsen ..................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 ............................................................................... 57 bouwlaag kopiëren ............................................. 83 ruimte tegen elkaar plaatsen ..................................................................................................................... 81 ruimte verwijderen ................................... 55 offset serie lijnen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 86 knop legenda ................................................................................veelhoek tekenen ............ 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................o...... 55 ellips of ovaal tekenen ..................................................................v...................................................................................................... 87 inleiding .......................................................................... 56 ruimte van gesloten lijnen maken ..................................................................................... 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ......................................................................... 57 ruimte splitsen ...................................................................................................................................................................................................................................................................................... 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak .. 56 selectie lijnen verwijderen .................................................................................................................................en deelwanden....................... 65 ruimte invoeren via offset van lijnen ...................................................... 58 DXF-instellingen ....................... 89 3D-weergave van ruimte ......................... 89 knop legenda ........... 91 een vlak benoemen .............................................................. omliggende ruimten .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 92 5 ................................................................................................... 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) .....................v............................................................... 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) ....................................................................................... 58 Knoppen instellingen ......................................................................................................................... 59 Voorbeelden ............................................................................... 86 scherm definities .............................................................................. 86 inleiding . 90 automatische wandkeuze op niveau 2 ......... 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen ....................................................................................................... 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag ........................................ 57 2D-weergave van ruimte ................................................................................................................................................... 58 instellingen ................................................................... 57 3D-weergave van ruimte .. 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen .......... 89 knop overzicht ........ 77 ruimte maken m........................................................... 90 controle wandinvoer met wandoverzicht ........................................ 76 ruimte laten inspringen t......................... 56 ruimte selecteren ................................................. 57 bouwlaag tussenvoegen .............. 55 cirkelboog tekenen ....................b......... 56 Knoppen ruimten.............................. elkaar .............................................................................

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

............................................................................................................................................................. 144 niveau buiten gebruikswijze ............................................................................. 141 inleiding ......................................................................................................... 145 wateraanvoertemperatuur .................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................................... 147 projectomschrijving ................................. 149 CFglas+zonw ........................................................................ 145 percentage convectie ........................................................................................................................................... 140 inleiding ..................................................................... 148 inleiding ............ 149 CFglas ................ 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) ..................................................................................................................................................... 150 doorstraling ............................................................................................................... 145 inleiding ................................................................................................. 150 10 .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 140 beschutting ................................................................................................... 141 gebouwbreedte .......................................................................................................................... 141 ligging ........................................................................................................................................................................................................ 141 Scherm Persoonsgroep .............................................................................................................................................................................................................. 150 Dzonw ...................................... 147 inleiding ..................................................................................................................................................................................................................................... 146 Scherm Projectomschrijving.................................................................................................................................................................... 145 functie ..................................................... 150 LTAglas+zonw ....................................................................................... 141 aantal .............................................................. 149 convectieweerstand .............................................. 144 eenheid .................... 141 dakhoogte .............................................................................................................................................................................. 140 Scherm Omgeving ...... 149 Dglas .................................................... 143 clo-waarde (winter) ............................................................... 145 omgevingstemperatuur .......................................... 149 ABSzonw .................................................. 147 voorbeeld ...............................................................................lambda/R ........................................... 143 convectief deel ...................................................... 146 waterretourtemperatuur ............................................................... 141 dakhoek ............................................................................................................................. 150 glasnetwerk ......... 144 voelbaar ................w.......................... 143 activiteit ................................................................................................ 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf ..................................................................................................... 150 LTAglas ........................................ 149 ABSglas+zonw ................................................................................................................................ 145 apparaat ....... 148 aantal lagen .......................................................................................... 140 mu ................................................................................... 143 clo-waarde (zomer) ............... 140 rho ............................. 150 straling ........ 150 emissiecoëfficiënt ................................................................................................... 147 projectnummer .................................................................................................................................................................................................................................................................................. 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat............................................................................................. 144 vermogen ............................................................... 147 technicus ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 149 Dglas+zonw ........................................................................ 141 gebouwdiepte ......................................................... 148 ABSglas ....................................... 140 s.......................................................................................................................... 144 gebruiksperiode ....................... 147 Scherm Raamconstructies .......................................................................................... 147 opdrachtgever ......................................................................... 144 niveau tijdens gebruikswijze ............................

............................ 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts ................................................................................................................................. 157 codering ......................................................... 157 inleiding ... 158 VAV regeling ............................................................................................................... 157 leverancier ......................................................................................................... 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) ....................................................................................................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................................................................................... 160 gemiddelde wanddikte ........................................................................................................................................... 157 debietregeling ........... 153 totaal afzuiging ................... 152 lucht wordt ............................................... 155 Scherm Uitstekende geveldelen ................................................................................... 151 ZTAglas .............................................................................................. 159 binnencondities bij VAV-systeem ....................... 152 Scherm Roostergegevens ... 151 ventilatiegeleiding ....................................................................................................................................................................................................................................................................... 151 Uglas ................................................................................................................... 158 Scherm Vertrekgegevens .. 153 totaal inblaaslucht......................................................................................... 155 afstand raam tot luifel .................................................................................................................. 159 inleiding .................................................................................................... 152 ZTAglas+zonw ........................................................................................................................................ 158 minimumstand .............. 155 inleiding .................................................................................................................................................. 160 type vertrek ....................... 151 zonweringnummer .......................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) .. 154 buitentemperatuur ................................................................................................................................. 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) ..................................... 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) ........... 158 opwarming ................................................................................................................................ 154 Scherm Temperatuur setpoints .............................................................................................. 153 Scherm Stooklijnen .................... 154 inleiding ....... 157 inleiding ...................................................................................................................................................................................... 161 inleiding ................................................................................................ 160 gemiddelde vloerdikte ............... 151 Uglas+zonw ................................................................................................. 158 luchtdebiet ............ 161 luchttemperatuur aan de uitgang .................................................................................. 162 11 ............... 154 bij dagbedrijf .................................................................... 161 Scherm Verwarmingsbatterij........ 162 waterretourtemperatuur ...................................................................................................... 157 Scherm Ventilatorgegevens ...................................................................................................................................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links ................................................................. 154 inleiding .................................. 160 verwarming ...........type zonwering ...................................................................................................... 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf ............................................................................. 160 luchtuitwisseling met buiten ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 156 luifel ................................................................................................................................. 161 thermisch vermogen ............................................................................................................................................................................. 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf .................................... 154 gewenste temperatuur ............. 161 wateraanvoertemperatuur .................................................................................................... 159 gemiddelde plenumhoogte ............................................. 156 raam naar binnen gelegen .................................................................................................... 156 Scherm Ventilatievoorzieningen ........................................................................................................................................................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming .................................................................................................................................................................................... 152 inleiding .....................................................................

........................................................................................................................................................................... 163 uitschakeltemperatuur .................................................................................................................. 169 feestdag/vakantiedag ................ 169 omgevingstemperatuur ..................................................................................................................................................................................................................... 166 helling wand .. 171 bouwlagen per pagina ................... 162 aanschakelen als Tbinnen > .................................................................................................................................... 166 eigen ruimte ........ 162 koeling d..............................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling .. 162 koeling d......................................................................................................................m......................................................................................... 171 oppervlaktetemperaturen .............................................. 172 uitvoer in .............. 171 inleiding ............................................................................................................................................. 169 inleiding ...................................................................... 165 Scherm Wandcriteria........................................................................................................................................................................................................ 162 inleiding ...................................................................................................................................................................................................................................................... 174 12 ...............................................................m........................ 163 Tbuiten ........................................................ 172 stooklijnen ................................................. buitenlucht ..................................... 170 soort ......................... 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren .... jaaroverzicht ........ 174 keuze uitvoer ................................................................................................................................... 162 Tbinnen-Tbuiten .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 165 inleiding ................................................................................................................................................................................................. 167 soort vertrekken ........................................................................... 163 aanschakeltemperatuur ....................................................................................................................................................................................................................... 164 inleiding ...................................... 168 wandsoort ............................ 169 aanvoertemperatuur .......v.. 169 inleiding ................................. 163 uitschakelen als Tbinnen < .................................................................................................................................................................................................................................. 169 retourtemperatuur ................................................................................ 165 massa ................................. 165 emissie ............................................................................................................................................................................................................. 168 Scherm Warmteopwekkers................... 171 ring doorrekenen ...................... 163 inleiding ................................................ 164 absorptie .......................................................................................................................................................................................................................... 166 hoek wand ................................................. 170 inleiding ............................................................................... 171 hele gebouw doorrekenen ..............................................................................v....................... 167 wandnummer ......................................................................................................................................................................................................................... 165 Rc-waarde ................................ 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming ....................................................................................................... 164 bron voor verwarming/koeling in constructie .... 174 uitleg uitvoerkolommen dag-........ 168 zone ... 165 laagnr .. luchtkoeler .................................. 163 Scherm Wandconstructiegegevens......................... 171 starten met pagina ..................................................................................................................................... 164 aantal lagen ............... 165 andere zijde ........................................................................................... 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag ..................................................................................................... 171 starten uitvoer ........................................................................................................................................... 169 Scherm Weekindeling ...................................................................................... 164 dikte .......................................................................................................................... 170 Scherm WTW Warmteterugwinning.................................................................................... 166 bouwlaag .................................................................................................................................................................................... maand-.......... 174 uitvoer gaat naar ...........................

............................................................................................................................................................................................................................................................... 185 werkbestanden ................................................................................................................................................................................................. 185 bestanduitvoer naar............................ 184 inleiding .......................................................................................... 179 versie 2................ 177 weergave isometrisch ..................................................................... 184 Scherm Instellen kleuren ............. 188 beschrijving voorbeeld gebouw .........................................................16 .......................................................................................................................................................................................... 181 versie 2................................................................................................................................................... 178 printen ................................................................................................................................................................................................................................................................................14 ..................................................................................................................... 185 Vabi.........................................19 ................................................................................................................................................ 182 versie 2.. 185 fontgrootte ................................................ 177 Scherm Meldingen........................................................................................................................................................................................................................................ 184 algemene bestanden ............................... 178 pagina .... 177 arraygrootte ....................................................................17b .................................................................................................................................. 177 inleiding ......................................................................................................... 186 inleiding ......... 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren ... 177 font ..................... 185 tijdelijke bestanden .............................00 ................... 184 kleuren in programma's ....... 179 versie 2.................. 178 versie 2............................. 184 inleiding ...................... 184 Scherm Instellen paden ......................................................................................................................................... 184 inleiding ....................................... 182 versie 2........................................................... 185 Scherm Instellen uitvoer............................................... 177 visualisatiegegevens ..............................................................................11 ................................................. 185 melding pauze .................................................................13 .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 178 knop Pgup ...................................................................................... 178 pijltjestoetsen .................................................................................. 184 huidige ............................................................................15 . 180 versie 2......... 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 ............. 184 achtergrond ..... 178 inleiding ............ 185 pagina marges........................................................................................................................................................... 180 versie 2................ 185 uitvoer font .................................................................................................................................................................................12 .................................................................................................... 186 snel scherm font ............. 186 Gebruik programma Algemene werkwijze ....ventilatiestromen ........................................................................... 181 versie 2............................................................................................................................................. 189 invoeren Projectomschrijving ............................................................................................................................................................... 185 inleiding .............................................................................................................................................................. 186 uitvoer naar.............................................................................................................................14t .......................................................................................................................................................................10 .................................. 183 Configuratie Scherm Configuratie ...................... 181 versie 2........ 190 13 ................ 184 rasterlijnen .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 181 versie 2...................................................... 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma........................................................................... 182 versie 2................................................................................................ 178 knop PgDn ............................................................ 184 projectbestanden ..............18 ...........................

............................................................. 197 automatisch toewijzen van wanden........................................ 203 berekening starten........................................................ 205 betonkernactivering ................................ 196 eigen keuze .......................................... 202 Invoeren Zone en installatie .................................................................................................................................................................................................................................. 195 hoofd............ 191 invoeren Ruimten ..................... 201 toewijzen wanden via eigen keuze...................... 197 vrije deelwanden............................................................................................................................................................................................................................b.................. wandcriteria .............................................................................................................................. 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen .......... 190 invoeren Gebouwgegevens............................................................................................................................................... 197 controle automatisch toegewezen wanden .................................................... 191 invoeren Vertrekdefinities ........................................en deelwanden .... 196 automatische wandtoewijzing m........ 201 plaatsen van ramen en deuren.................................................................................... 205 inleiding ............................................................................. 204 Voorbeeld installaties .............................................................. vloer en plafond...................................................v................... 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening ...........................invoeren Algemene gegevens..................................................... 204 Voorbeeldproject maken................................................................. 212 14 ..

Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming. 15 . Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode. Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft. een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek. op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd. De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. de warmte. De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling.Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek. de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand.13 en 5. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd. temperatuuroverschrijdingen. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965.J.14 (figuur 1). In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven.J.en koudebehoefte in vertrekken. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen. De vertrekmatrix bevat de stralings. klimaatplafond of betonkernactivering. zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P. blz 5.

Programmaschema 16 .

Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's. zoveel mogelijk gelijk te maken. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving.of EPN-berekening. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend. Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. Uniforme Omgeving. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer. tapwater. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening. De 17 . In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. Daarna start men een EPN-berekening. De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-. gebouwsimulatie.& vuilwaterafvioer eenvoudig. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. gasleidng of hemel. koellast. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast.

vertrek. Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. raam of ventilatievoorziening. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities. Bij wanden. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. wand. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. vloer of plafond. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. winter ontwerpcondities. 18 . Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. Als men een regel uit dit overzicht selecteert. wanden. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening). oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. Deelwand Een deelwand is een wand. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving. zone. zijn al automatisch ingevuld. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. Deur Zie deelwand. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken. Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. vertrek.gegevens van de vertrekken. deur. Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. zone. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. wand. De overige invoervelden die voor beide programma's gelden.

dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten.DIC Raam Zie deelwand. Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst. Zie IWP-criteria. bijvoorbeeld radiatoren. LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings. Gebouwinvoer Grafisch scherm. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte. IWP Interne Warmte Productie: armaturen. Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat.Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden.PRJ en *. 19 . Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Een hoofdwand kan deelwanden bevatten.en Koelapparaten. personen en apparaten. Zie LVKapparaten.

zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten. 20 . deur. waaruit men de terug te halen records kan selecteren. toilet enz. F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens. Deze optie geldt in het actuele programma. welke aan een wand is gekoppeld. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten.). om zones op overslaan te zetten. Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd. raam. zoals gang. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend. maar niet in de uitvoer komt. dakkapel of ventilatievoorziening. Er verschijnt een overzicht van verwijderde records. De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2.

F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken. F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm.F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. Tevens kan bij de schermen. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt. 21 . die u kunt voorzien van een eigen naam. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1. dat via de F9-toets op te roepen is. zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. verschijnen deze defaultwaarden.

Door op het vierkantje te klikken. Knop in combinatie met een invoerveld. Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. Door op een pijltje te klikken.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren.en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld. databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven. een icoon. verplaatst men per regel. vloer en plafond verschijnen alle hoofd. het gehele scherm. zogenaamde 'combo-box' . Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. verplaatst men per bladzijde. knoppen en functietoetsen. Behandeld worden de typen invoervelden. Sluiten van het betreffende invoerscherm. Scroll bar. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht. Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. • 22 . Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent. Op het niveau van Wand. kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen). In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken.

Als er nog geen eigen databank is. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. vanuit het scherm Zonegegevens. of een eigen gemaakte databank. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling. Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. kunnen de gegevens 23 . • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. door middel van het klikken op de OK knop. Na het bevestigen van dit scherm. Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. Een overzicht van de records opvragen. Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. -knop. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm. Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. verschijnt er een extra scherm. Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop . of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. met gegevens.knop en de aangegeven achter Zoom. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. Record toevoegen aan de UO-database. Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens. Men keert terug naar het vorige scherm. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens .

Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. Een invoerscherm is o. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop.a. De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 . de Selecteer-knop. Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen.in de databank worden opgenomen. opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren. de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren. Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop . na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten. type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld. In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen). Opgave van de naam van de nieuwe databank. Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan. te klikken.

Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is. [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu. Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken). In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden). Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert.• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. uitgebreide invoer Niveau 3 . Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat. In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen. Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2. [1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken. De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken. verschijnt een nieuw invoerscherm. eenvoudige invoer Niveau 2 . 25 . Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 . Door het aanklikken van een verwijzingsveld. Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld.

Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'. Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens.nl Internet: www. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken. Uniforme Omgeving. Deerns. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven.vabi. Ruim 800 bedrijven en instellingen. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates. Rijksgebouwendienst etc. Dit bespaart tijd. GTI.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen. De Vabi-programma's werken binnen de zgn. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken. bouwfysica en elektrotechniek. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek. Het programma vraagt nog een bevestiging. Tebodin. Stork Worksphere. Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren. zijn aangesloten bij de Vabi. 26 . zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. in één keer worden ingelezen. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt. Men kan dus snel op een ander programma overgaan. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. zoals Imtech.

EPN. Dimensionering van leidingdiameters. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules. voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. ramen. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. service aan de gebruikers. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. Koellast. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. de telefonische helpdesk. Gebouwsimulatie. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening). om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 .en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. EPN. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl. Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. eigen geveldelen en opstanden op het dak. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. voor de bepaling van de graad. Koellast. ramen. vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) .en gramuren. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Gebouwsimulatie.

en afzuiginstallaties. rekenmethode I'.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen. de afmetingen. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen. Armaturen zijn in een rooster. Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 .a. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. Grafische invoer is mogelijk. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer. Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17. Dimensionering van kanaalafmetingen. Berekening van toevoer. Meerder kanaalvormen (rechthoekig. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit. Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht. standaardmethode (klasse B)'. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft. de polaire diagrammen wordenmee geleverd. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid. Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk. Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn.

temperatuuroverschrijdingen. waarmee één kabel berekend kan worden.b. de spanningsval per kabel. roosters etc. Zwembadverwarming m. Men kan ook een eigen database opstellen. gewogen onder. Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder. Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend. kortsluitstromen en de nulgeleider. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen.en koudebehoeften in vertrekken.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur. Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010. per dag of per week. aftakkingen.en bovengrens. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren). Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database. lengte beveiliging.v. waarna de optimale situatie wordt bepaald. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden. 29 .en overschrijdingsuren en warmte. de totale stroomsterkte. Berekening van de stroomsterkte in elke kabel. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden.

Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald. Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen. ramen. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. Gebouwsimulatie. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. EPN.en hogedrukgasnetten. Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Koellast. Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst. Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd. Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk. Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken. Hemelwater. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen. Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten. Stationaire berekening met een twee. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen). De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Persriolen kunnen niet met dit 30 .

n. Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68. de energiebehoefte van een gebouw. wordt de belasting per afvoerpunt bepaald. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. het primaire energiegebruik van het gebouw. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving. Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128). Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen. 31 . maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening.n. koellastberekening etc.K. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie.E.N. Daardoor vergemakkelijkt h. Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt. Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd. utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies.e.e. H. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren. Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie.k.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.k. Ook berekent h. maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp.programma berekend worden.n.k.e.

zie Uniforme Omgeving. Inlezen project. In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project. Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Importeren Project. Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. Wegschrijven project. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten. Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. Wegschrijven project als. waarin men het gewenste programma kan selecteren. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen. Wissen project. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten.Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer.

Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn. derde kolom : incl. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden. Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie. tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft. Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden. Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. Als deze projectnaam is geselecteerd. 33 .In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project. De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd.

Als deze optie gekozen wordt. volgt het scherm : Importeren definitie gegevens. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren. moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven. Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. Indien het project toch gewist is. kan het project alsnog worden weggeschreven. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart. zonder het eerst weg te schrijven. alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. is er nog slechts één kans om het project terug te halen. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan. 34 . Indien dit wordt bevestigd. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project.PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma.

De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma.PRJ en . In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven. Als er Nee wordt gekozen. Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven. dan geeft het programma een melding. Een project bestaat uit 2 bestanden. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. Als hier Ja wordt gekozen.DIC. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project. Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten.PRJ en één met de extensie . Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. 35 . Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven. Standaard is dit de project directory. waar het project wordt bewaard. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project. wordt het oude project overschreven. Wijziging extensie van de projectnaam. • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. worden de twee bestanden (. Wissen project Indien een project wordt gewist. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk.DIC) in de prullenbak gedeponeerd.Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. één met de extensie .

waarin tekening gegevens worden gevraagd. Wijziging extensie van de projectnaam. Zie Koppeling met tekenpakketten. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem.DXF • G*. Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. verschijnen er andere extensies. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen. Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen.PRJ • *. 36 . Files volgens DXF tekening formaat. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. één met de extensie . Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan.PRJ en één met de extensie . Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. Standaard is dit de project directory.Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten. Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *. Door de knop aan te klikken.DIC. Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen. Een project bestaat uit 2 bestanden.

De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul). De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. Als alle gegevens zijn ingelezen. is het inlezen niet gelukt. Knop Selecteren van de tekeninglagen. Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt. dan krijgt de kelder het volgnummer 0. wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen. Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. verschijnt het scherm Projectomschrijving. Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO). waarop (een deel van) het gebouw is getekend. 37 . Knop Door op deze knop te klikken. In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO.DXF zijn. Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand. Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. Stel dat er een kelder. Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd.Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen.

Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. gaat de berekening niet altijd goed. Deze gegevens zijn opgeslagen in. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is. moeten uit de tekening worden verwijderd. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst. dus eigenlijk 1 punt. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. kan dit worden opgelost. welke later als fictieve wanden zijn op te geven. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. moeten op elkaar aansluiten. zijn dat het programma hierop vastloopt. die de wanden voorstellen. maar voor de berekening gaat dit niet goed. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd.l. De DXF-file wordt wel ingelezen. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien.Deurenblok De naam van het blok. die overgebracht moet worden naar de UO. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. Het kan n. De lijnen. dat de gegevens over de deuren bevat. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. aan het blok gekoppelde attributen. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd. Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO.

wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. krijgt u alleen die laagnamen te zien. Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden.5 m. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. • Hoogte De naam van het attribuut. nl. Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. 39 . Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. kan deze blijven staan. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen. De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. dat de hoogte van de deur of het raam bevat. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’. Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. die met die letters beginnen. Laat men hier de cirkelboog staan. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt. ‘Kantoor 2’ etc. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft.

aan het blok gekoppelde attributen. Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven. Deze gegevens zijn opgeslagen in. Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld.en deurenblok aan te maken en te plaatsen. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek. Ramen blok De naam van het blok. Hierna kan het blok worden gedefinieerd.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn. kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven. • 40 . aan het blok toegevoegde attributen. In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken. Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor. als de attributen als objecten worden geselecteerd. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven.80 m dan wordt voor de x-factor 0. De namen van de attributen moeten voor het ramen. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt. dat de gegevens over de ramen bevat.v. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand.v. Is het raam bijvoorbeeld 0. Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken). De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm. Via twee. Als een andere DXF-file moet worden gebruikt. Het ramen.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t.o.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt.o. het noorden. De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters.0). Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. de vloer). in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd.

Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen.• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. die met die letters beginnen. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 . Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt. waarop de bouwlaag staat. Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene. Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. of een aparte tekeninglaag. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn. Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO.01:Kantoor’. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt. De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is. krijgt u alleen die laagnamen te zien. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens.

gebruikte lagen en blokken worden opgegeven.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld. Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. wanddikten. ‘Vergaderruimte’ etc. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen. ‘Gang’. Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria.d. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. hoofd. wand. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. 42 . ‘Kantoor 2’. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen. ventilatie e. die met deze beginletters beginnen.en deelwanden. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven. in de tekening. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen. binnencondities.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. ‘Kantoor 3’. waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek. Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’. reeds worden ingevuld. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld. soort verwarming. ‘Toilet’. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. Verticale offset De naam van het attribuut. Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. moeten eerst enkele gegevens over de.

met één bouwlaag per tekeninglaag. Klik op de knop Openen.DXF Ga naar de directory. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok. Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen. De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . waarin de in te lezen DXF-file staat. Selecteer het bestandstype *. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren. Geef het nummer van de bouwlaag op.Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. Klik op de naam van de DXF-file. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok. Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. waarin de verticale offset is opgeslagen. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. Klik op de knop Verwerken DXF-file. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. Klik in het veld naast hoogte. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO.

44 . waarop de betreffende ruimtenamen staan. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag.Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen. waarop een bouwlaag staat. Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. Klik met de muis in het veld naast Laagnaam.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is.staat. • • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. Tik het nummer van de bouwlaag in. Herhaal de punten 2 t/m 7. Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten.

VA126) IWP-groep (VA101. 45 . Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm.VA114. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken.VA114) Rooster (alleen VA101.VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren. Staan de definities (vertrekgegevens.VA121.VA102. Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm.) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw.VA114. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren. zones etc) getoond. ruimte. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen. Het definitiescherm heeft 3 functies. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities.Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd.VA114. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld.VA107. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens. (alleen VA101.VA122) . Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd. ruimten. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. In dit grafische scherm kan via punten. wandgegevens etc. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app.VA106. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt.

46 . 3D-weergave gebouw. Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt. vorige/volgende ruimte. Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten. 3D-weergave bouwlaag. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. bouwlaag onder/boven. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. zoals zoomen. passend zoom. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Door op de [LMK] te klikken. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte. Dak. Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. wordt deze ruimte actief. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag.en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld. overzicht ruimten.

waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. waarbij het niveau op Gebouw staat. Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. Anderzijds. bouwlaag. 1 verschijnt. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. ruimte en vertrek. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. zone. Scherm gebouwgegevens nr. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities. alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd. verschijnt een grafisch scherm. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities. In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

grijs rondje : het rooster is niet actief. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. 52 . Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. Hierin staan gegevens over nummer.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte. omschrijving. VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Bij de programma’s VA114. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster.

rechthoek tekenen. De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. veelhoek tekenen. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). In dit scherm staan een aantal iconen. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden. selectiegebied van lijnen. Er verschijnt een grafisch scherm. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd. bouwlaag. Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend. ellips of ovaal tekenen. ruimte en vertrek. Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. teken lijn. lijnen maken van ruimten. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. zone. 53 . Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. 2.

kan een lijn geselecteerd worden. 54 . Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken. Deze ruimte is dan actief. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd.Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. eindpunt. De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt. Door op de [LMK] te klikken. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen. Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken. ontstaat een selectiegebied. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten. Zie Navigatieknoppen. rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. lengte. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld.

Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. zoals ‘coordinaten’. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Zie Rechtermuisknop. Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Het begin. Zie Rechtermuisknop. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Er ontstaat een gesloten vlak.Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. 55 . Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. De veelhoekwordt gesloten via de [RMK]. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Zie Rechtermuisknop. Zie ook Rechtermuisknop. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Er ontstaat een gesloten vlak. Het begin. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast.

Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. waarna deze via de [RMK] gekopieerd. 56 . De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. Zie Rechtermuisknop. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven. Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten. hoogte. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken. De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. Ruimtenummer. De omschrijving. hoogte. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. Dit geldt dan per programma. Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend. verplaatst of verwijderd kan worden. omschrijving. Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is.

Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. =). Klik vervolgens op de gewenste ruimte. De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. indien ingevuld. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Deze worden dan automatisch geplaatst. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. Deze worden dan automatisch geplaatst. Maak altijd eerst een backup van het project. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst. Er bestaat geen undo-functie. Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. indien ingevuld. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. Er bestaat geen undo-functie. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt.Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’. <. Maak altijd eerst een backup van het project. <. =). 57 . Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd.

Als dit wordt aangevinkt. Zie ook RMK. zoals : 58 . krijgt deze hoogte. Snappen op DXF. Snappen op ruimte. wanden. DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. DXF.en uitgezet worden. Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. Hierbij verschijnt een scherm. Snappen op grid. Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. lijnen. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen. naar bouwlaag . ruimten en/of DXF worden uitgezet. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten. Zie ook RMK.en uitgezet worden. luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. Als dit wordt aangevinkt. Grid zichtbaar. Zie ook RMK. Elke nieuwe ruimte. Als dit wordt aangevinkt. Snappen op lijn. Zie ook RMK. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld..Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt. Als dit wordt aangevinkt. gemaakt met . zonenummers. deuren. Zie ook RMK. zoals vertrekdefinities. Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels). Loodrecht. Standaard hoogte ruimte. De meeste functies kunnen ook via RMK aan. LVK-apparaten. Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. roosters. Als dit wordt aangevinkt. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld. kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. Via RMK kan het snappen naar grid. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst. Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven. ramen.. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag . Zie ook RMK. Zie ook RMK.’. Loodrecht op lijn/ruimte. Assenstelsel voorgrond. Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen. terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m). Als dit wordt aangevinkt.

of uitzetten. Zie Instellingen Snappen op lijn. Aan. verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven. Zie Instellingen Snappen op DXF. Aan. • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt. welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. 59 . .of uitzetten. Bepaal snappunt. Aan. Spiegelen verticaal.of uitzetten. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt. Zie Instellingen . Begin. Roteren. Aan. Lengte lijn. Aan. Verschuiving X-richting. Spiegelen horizontaal. (in m) Verschuiving Y-richting. de laagnaam. Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven. Als een coördinaat is opgegeven. . Aan. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. Aan. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. (in m) Overzicht lagen. . kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven.en eindpunt worden door een lijn verbonden. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. Zie Instellingen Loodrecht. Zie Instellingen Snappen op ruimte. Coördinaten. Loodrecht op lijn/ruimte. De handeling waar men op dat moment mee bezig is. een veelhoek wordt getekend. Per laag wordt het laagnummer aangegeven. Grid.of uitzetten. Zie Instellingen . wordt afgebroken. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven. Als via klikken de veelhoek worden gesloten. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. De escape-toets heeft hetzelfde effect. . Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven.of uitzetten. Lengte en rotatie lijn. Zie Instellingen .of uitzetten.• • DXF-bestand. • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid.of uitzetten. kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Als een coördinaat is opgegeven.

Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. De ruimte is verwijderd. Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt). Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’. Zie Instellingen . dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Kopiëren. Het muisicoon verandert in een hand. verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’. Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd. Selecteer eerst een ruimte. Dan moet op de ruimte worden geklikt. Ga naar niveau ‘Ruimte’. • • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek. vertrek en/of zone gegevens. die gewijzigd moet worden. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt). Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden. Eigenschappen. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte.en Vertrekgegevens zijn toegewezen. • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm.of uitzetten. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft. Selecteer eerst een ruimte. worden rood. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm.• • DXF. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. Selecteer eerst een ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Verwijderen. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. Indien in de orginele ruimte Zone. Aan. Als deze ruimte vertrek.en/of zonegegevens bevat. • 60 . Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Indien de geometrie gesloten is. Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte. Verplaatsen. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’.a.

indien deze uitgevinkt staat. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). Vink ‘Snappen op grid’aan.000 m. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). Klik op de knop ‘Toepassen’. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. rechter onderhoek van het bureaublad). terwijl u tekent. Ga naar niveau ‘Ruimte’. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. • • • • • 61 . Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv.Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. indien deze uitgevinkt staat. zodat u deze makkelijk kunt bereiken.

Klik op de knop ‘Ok’. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Het context menu verschijnt.250 m. 3.800 m. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Geef de Y-grootte op. 62 .• • • • Geef de X-grootte op. 2.

Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). met de LMK klikken. y-oorsprong snapt. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. 63 . De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).400 m. • • • Klik met de muis op het rode punt links onder.• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. y-oorsprong. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. De lijn wordt rood. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. y-oorsprong.

Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Een rode lijn verschijnt. Klik met de LMK.400. Klik met de LMK. • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. Y (m) 1. Als de muis dicht bij het eindpunt komt. Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’. Een nieuwe ruimte is ingevoerd.• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer.000. Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt. Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. Klik met de LMK. Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. Klik op de knop ‘Toepassen’. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). 64 . Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt). gaat het rode punt snappen naar het eindpunt. De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. indien deze uitgevinkt staat.

zijn eigenlijk onderleggers. Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn. De verschuiving is ten opzicht van de x-. Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. (tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). Nadat het DXF-bestand is geselecteerd. worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven. In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen. In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. moeten deze lijnen overgetrokken worden. zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. y-oorsprong (0. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’. lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. Om een ruimte te maken van deze lijnen. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt).Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. Klik op het icoon verschijnt. De lijn gegevens worden ingelezen. 0). Pas op. • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. 65 . Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. Terug naar het tekenscherm. Klik op de knop ‘Ok’.

• Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. met de LMK klikken. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Het context menu verschijnt. dan niets doen. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). • • Ga met de muis naar de x-. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. 0). Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm.y-oorsprong (0. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt.Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. • • 66 .

• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. op de LMK klikken. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. Zodra het bewegende rode punt snapt. Het context menu verschijnt. Door nogmaals deze optie te selecteren. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst. Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. wordt ‘snappen op grid’ uitgezet. Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen).450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet.350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. • • • 67 . Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt). dan niets doen. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd. Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd. Klik op de knop ‘Ok’. Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. Deze verandert in een rode richtingspijl. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. (vinkje verdwijnt). Het context menu verschijnt. Zorg dat de pijl naar linksonder wijst. • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn.

Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst. 68 . Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer.• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Klik in het midden van elk rechthoek. Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Ga naar niveau ‘Ruimte’. (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt).

• • • • Geef de X-grootte op. Het context menu verschijnt. bijv. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek.750 m.250 m. Geef de Y-grootte op. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Klik op de knop ‘Ok’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. 69 . • Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. bijv. 3. 2.

Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. • • • • 70 . Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-.• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder.v. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. dan niets doen. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. met de LMK klikken. Klik op de knop ‘Ok’.b. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. een rechthoek. Het context menu verschijnt. y-oorsprong snapt. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m. y-oorsprong. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). y-oorsprong. Terug in het scherm Gebouwinvoer.

• • Open het scherm Gebouwinvoer. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan.Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat. Ga naar niveau ‘Ruimte’. In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk).000 m. terwijl getekend wordt. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. • • 71 . rechter onderhoek van het bureaublad). zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. • Klik op het icoon verschijnt.

gaat het rode punt snappen op de x-.0000’). Dit kan ook met de muis. Klik met de LMK. En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6. De eerste lijn wordt neergezet. Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden.y-oorsprong (0. Ga met de muis naar de x-. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’. Klik op de knop ‘Toepassen’.y-oorsprong. indien deze uitgevinkt staat. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. 0). Het tekenscherm verplaatst naar links. Het context menu verschijnt.• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek.000 en Y (m) 0. 72 . Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt. om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen.000. Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts. terwijl de muis beweegt. Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-. lengte : 6. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik met de RMK in het tekenscherm. y-oorsprong. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt). Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken. maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt.

Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt. Klik met de RMK in het tekenscherm. • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5. Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Het context menu verschijnt. Druk dan op de ‘Enter’-toets.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3.000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’. 73 . De laatste lijn wordt neergezet. De derde lijn wordt neergezet. Klik met de RMK in het tekenscherm. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’. Het context menu verschijnt.160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. Klik met de RMK in het tekenscherm. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’. Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Het context menu verschijnt.250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. Dubbelklik op de laatste lijn.

rotatie en lengte van de lijn. Het muisicoon verandert in een hand.b. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan. De lengte 2. • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). 74 .In dit scherm ziet u de positie. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden.De ruimte is geplaatst. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden. een veelhoek. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. Als de shift-toets ingedrukt blijft. Ga naar niveau ‘Ruimte’.v. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm.

snappunt bepalen. roteren. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. lijn of ruimte. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt.Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. 75 . moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK. zoals spiegelen. snappen op grid.

Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. De ruimte is geplaatst. • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. 76 . Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. De ruimte is geplaatst. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.• • Selecteer de optie ‘Kopieren’.

Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. Voorbeeld : ruimte laten inspringen t. Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend.v. Maak twee ruimten met de afmeting 5. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. • 77 .4m x 2. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving. Het context menu verschijnt. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.o.7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie. Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen. Ga naar niveau ‘Ruimte’.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

dan niets doen. Verlaat het context menu met de ‘Esc’.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat.toets. Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. Het scherm Coordinaten verschijnt. Selecteer de optie ‘Coordinaten’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte). • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0. Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2. Het context menu verschijnt.700 m 78 . Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.

• • • Open het scherm Gebouwinvoer. y-posities’s is m. In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn. U ziet een verticale lijn. De ruimte wordt neergezet. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Klik met de LMK op de rechter ruimte. Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt.a. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken.w. Voorbeeld : ruimte maken m.• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat. dan niets doen.b. De x-. Het context menu verschijnt. Het context menu verschijnt. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld. De lijn wordt rood. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. 79 . de verschuiving. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet.v.

Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. De ruimte is gemaakt. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. met de LMK klikken. Het muisicoon verandert in een hand. Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst. Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt. dan niets doen. Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. klikken met de LMK. • • • 80 .toets. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. Het eerste punt van de lijn ligt vast.

Het context menu verschijnt. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. • of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. • 81 . verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast.

Tegen de klok in is de positive rotatie t. 82 . de x-as. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik vervolgens op ‘Ok’. • • • Vul hier de rotatie in. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt. De ruimte wordt direct gespiegeld. De ruimte is geplaatst. Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden.o.v. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Selecteer de optie ‘Roteren’. De ruimte wordt direct geroteerd.• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen.

83 . Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’. klikt u op de ruimte. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Indien de ruimte zone. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast). die u wilt verwijderen. vertrek en/of zone gegevens.en of vertrekgegevens heeft. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief.a. De ruimte is verwijderd. • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o.Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).

Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast.a. Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan. • • 84 . Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. • Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Ga naar niveau ‘Ruimte’.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. De ruimte is verwijderd. vertrek en/of zone gegevens. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft.

Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Terug in het scherm Gebouwinvoer. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Klik op de knop ‘Ok’. • • 85 . De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. Het context menu verschijnt. Het context menu verschijnt. Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’.

niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. niveau Vertrek. Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. roosters. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer. Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens. Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen. met de LMK klikken. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken. 86 . Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen. Definities als wanden. Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. De ruimte is geplaatst. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt.toets. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. dan niets doen. Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.

en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. 87 . Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd.Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst.en deelwanden zijn geplaatst. Vloer. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren).en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde). in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand. Het plaatsen van hoofd. Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. Hierna komt. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria.of deelwand die wordt verwijderd.en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden. Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief. wanneer deze is opgegeven. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten. Bij het toewijzen van hoofd. door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken. de automatische keuze naar voren. Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. ook actief zijn in het definitiescherm. kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets.of plafonddeel te klikken. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden.of plafondaanzicht scherm.of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte.of plafonddeel geplaatst. Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken.of plafonddeel. 88 . Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst. Het plaatsen van hoofd.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Voor overzicht van symbolen. zie legenda. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer. Bij wanden. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst. in het scherm vloer. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. De verschillende vloer. vloer of plafond. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. vloeren en plafonds. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie.

180=vloer) van de wand. ook actief zijn in het definitiescherm. In dit overzicht staan wandnummer.en deelwanden. Knop Overzicht van alle wanden. omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte. Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand. Hierna komt.en deelwandnummer. lengte en breedte/hoogte van de wand. omschrijving van aangrenzende ruimte. De programma’s rekenen echter wel goed. de automatische keuze naar voren. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. 15-90=hellende wand.of plafonddeel.of deelwand 89 . Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd. hoek en helling (0=plafond/dak. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. omschrijving aangrenzend gebouw. vloer of plafond in het vertrek. Hier kan men wandgegevens opgeven. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden). Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp. wandnummer waarin deelwand zit.of deelwand die wordt verwijderd. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. 90=rechte wand. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd. soort vlak. oppervlakte van de wand. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. omschrijving. vloeren of plafonds per ruimte. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past. hoofd. wanneer deze is opgegeven.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer.

Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie.of deelwanden via automatische keuze.en deelwanden gaat per bouwlaag.Letter v Vrije deelwand. Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. Klik op het veld Wandnr. Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. Tevens krijgt het symbool een rode kleur. 90 . De controle hoofd. (Wordt als default aangegeven). Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen. is de automatische wandkeuze niet correct. die betreffende hoofdwand hebben. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd. Niet correct geplaatste hoofd. Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. om een Hoofdwand te selecteren. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand. komt er v2 te staan. In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd.

Klik op de knop Vul een omschrijving in. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. te selecteren. en selecteer een Hoofdwand. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Vul in: 0. . Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd. Kies in het menu: > Groter. Deze gaat controle via de knop Overzicht. Sluit het scherm met de knop . Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd. Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . Vloer of Plafond. Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm.• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. Klik op Overzicht. Vul in: 0. Klik op de te controleren ruimte. Herhaal de punten 2 tot en met 9. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt. Klik op Wandnr. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. niveau Wand.

Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm. . Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld. die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Deelwanden zijn ventilatieopeningen. worden vastgelegd in een hoofdwand. deuren. ramen. zoals de constructie. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. dakkapellen en borstweringen. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen. Vul de lengte en breedte in.• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . niveau Plafond. Geef de eigenschappen van de deur op. Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. bijvoorbeeld een raam in een deur. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand.en deelwanden definities’. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. 92 .en deelwanden De wandeigenschappen. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. • Hoofd. De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Klik op het veld achter Nummer. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. Vul een omschrijving in.

In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat.en deelwanden definities’. Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam. Vul een omschrijving in. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). etc in. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .en deelwanden definities’. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Sluit het scherm. Vul in het percentage. Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden.en deelwanden definities’. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. 93 . Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. die gebruikt worden in Wandcriteria. die gebruikt worden in Wandcriteria. Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten. Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Geef de eigenschappen van het raam op. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’).

Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). 94 . Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Vul de Omschrijving in. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. Geef het type zonwering op. zie Raamconstructies. Keuze uit geen. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Vul de Omschrijving in. Geef de U-waarde op. Het scherm kent 3 niveaus. Vul de overige programma afhankelijke velden in. Stel het niveau in op 1. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken. • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. tussen. binnen-. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Stel het niveau in op 1. Selecteer scherm ‘Afmetingen’.of buitenzonwering. Vul gewenste afmetingen in. Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Handgeschakeld of automatisch geschakeld.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. die op dat moment op het scherm staat. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Kies als soort Raam. Vul een omschrijving in. Geef de soort schakeling op. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand. worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd.

Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen).30). De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde. waarin alle waarden al zijn ingevuld. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Stel het niveau in op 2. binnenscreens. • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Geef respectievelijk de U. worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit. CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. Dit glasnetwerk kunt u Selecteren. ZTA. De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. Vul de Omschrijving in. moet ook de U. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. verschijnt een netwerk. maar de reflectie wel. Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1.30 en ABS=0. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand.23). Handgeschakeld of automatisch geschakeld. verschijnt een netwerk met zonwering. ABS.06 en ABS=0. buitenscreens (D=0. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. ZTA. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. maar de reflectie wel. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is. zoals verosol (D=0.34).. ZTA. • • • • • 95 . terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. Wanneer de absorptie niet bekend is.17 en ABS=0. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Dit glasnetwerk kunt u selecteren. waarin alle waarden al zijn ingevuld. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. Wanneer de absorptie niet bekend is.• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. tussen of binnenzonwering). Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1.

Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen. niveau Vloer. • • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei). Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. waarin de ingang zich bevindt. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Stel het niveau in op 3. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen. Vul de Omschrijving in. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen.Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. waarna de U. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. tussen of binnenzonwering). Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Doorlating (D). Beschreven wordt hoe zonder aan 96 . LTA. maar de reflectie wel. maar nu in combinatie met zonwering. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Absorptiewaarden. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Klik op de knop Berekenen. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas. Wanneer de absorptie niet bekend is. ZTA en CF worden berekend.

Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt. Geef de Rc-waarde op. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst.de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa. gegevens in. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven. niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Stel het niveau in op 2. Stel het niveau in op 1. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Vul de Omschrijving in. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren. Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. Achter het veld Constructie staat dan fictief. 97 . Geef het Aantal lagen op. Vul de Omschrijving in. Vul de absorptiecoëfficiënten. gebruik makende van vrije deelwanden. Klik op het linker veld Laagnr.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Vul de overige. De Rc-waarde wordt dan berekend. Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. programma afhankelijke.

Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen. Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. 98 . Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven. laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld. De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op. de dikte van de laag in. Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in.

• 99 . hellend vlak. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. tussenvloer. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. • • Open het scherm Gebouwinvoer . begane grond vloer enz. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. Controleer per vertrek of de wanden. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken.• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. Open het scherm Gebouwinvoer. Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. tussenwand. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen. Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand. plat dak. Selecteer de gewenste wand in een ruimte. Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. vloeren en plafonds goed zijn benoemd. niveau Wand. kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. gangwand. Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in.

In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. vloeren en plafonds. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden. Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. in totaal zes vlakken. 100 . dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft..) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. een vloer en een plafond. • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr. Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. Selecteer de te verwijderen deelwand. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken.Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer . niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden. Klik in de onderste regel (deelwand in .

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand. waarin vakantie. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. Dit vakje krijgt een rode kleur. 105 . maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken. overschrijdingsniveaus.114 worden aangemaakt (?? is jaartal). daguitvoer. waarna dit item kan worden ingevuld. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden. berekeningsperiode. klimaatfile. Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben. Daarbij moet ook een bestandje DBL??.en feestdagen kunnen worden opgegeven. Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst. zijn ook in de UO-versie te gebruiken. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven. Er worden VA114-gegevens als telperiode. Lengte Lengte [m] van de deelwand.

terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren. kan hier Ja worden opgegeven. zet deze dan uit (Nee). Als er geen beschaduwing is. Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Als er geen beschaduwing is. betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n). Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). Als er geen beschaduwing is. Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag. jaar). zet deze dan uit (Nee). Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. zoals overstekken. Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. maand. die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september. waarop de berekening moet starten. kan hier Ja worden opgegeven. zijmuren. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n). Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen. zet deze dan uit (Nee). 106 . Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. Dit kan de rekentijd enorm verkorten.Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. (Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden.

Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Als er geen beschaduwing is. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren.v. • • • 1: eenvoudig. Bij andere programma’s : 8-18 uur. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. 107 . zet deze dan uit (Nee).o. 2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden.Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t.0. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. convectiefactor is 1. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. de gevel kan hier Ja worden opgegeven. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte.

Voor diverse vermogens per apparaat. dat de apparatuur aan staat. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). zie geinstalleerd vermogen. Het overige gedeelte is stralingswarmte. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt). De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. In het scherm wordt de periode opgegeven. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling.

109 . Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%). Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm.Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode.8. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst. Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. geen afzuiging van verlichtingswarmte. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. De rest is latente warmtebelasting. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. Bij andere programma’s : 818 uur. • 1: eenvoudig. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. convectiefactor is 0. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte.

Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen. indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor. hand cf=0. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm.76 cf=0.80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. stand.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.72 cf=0. Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. Aantal Opgave van het aantal armaturen.68 cf=0. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 . pendel. klikstrip.

Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode.• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Voor schakelwaarden. waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). zie ‘schakelende verlichting’. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal. 111 . die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2. wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode. per armatuur of totaal. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.

kantoren.en uitschakelen. Positie armatuur Positie van de armaturen. recreatieruimten.Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in. magazijnen. bejaardenhuizen.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. stalling. scholen. Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden. opslag ziekenhuizen. werkplaatsen (ruw werk). Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is. winkels woningen. werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 . laboratoria. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in. Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt.

v. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen. Ramen blijven dicht t. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria. verlichtings. Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven.Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken. Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven. Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn.en geluidseisen van een vertrek. algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-.g. De criteria moeten tijdens en buiten 113 . waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd.

Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open.3 en 4 zijn tussengelegen standen. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld. Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden. algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden.v. De openstanden 2.g. (0. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. 114 .de Gebruiksperiode opgegeven worden.4 betekent 40% open). Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden.4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden. het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen.v. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. bv.g. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden. (default 0. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek. algemene belemmeringen. Ramen blijven dicht t. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is.

zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. indien de wind op deze zijde van de gevel staat. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt. opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin. 115 . zowel tijdens als buiten gebruiksperiode. (default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur). Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid. Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd.Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur.

worden deze afmetingen aangepast. de constructie voor de voorwand. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven.a. 116 . zijwanden en het dak. Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen.en dakdikte. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel. en de gemiddelde wand. In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op. m.Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel. Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies.w. Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). zoals de hellingen de voorwand en het dak. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding).

Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.Hoek dak t. [U] of [C]. horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel. Adres Het adres van het gebouw. komt in de uitvoer.v. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven. 117 . Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen.o. utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W]. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw.v. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd. Dit is een eis van het Bouwbesluit. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft. in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan.o. Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Hoek voorwand t.

ventilatievoorziening). Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Plaats Postcode en plaats van het gebouw. 118 . kan de zonwering nooit schakelen.Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden.en stralingstemperaturen berekend. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven.en naadkarakteristieken. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. windrichting. Wanneer men voor deze optie kiest. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld. deur. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten. Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven.bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. temperatuurverschillen en de nog op te geven kier. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven.

Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer.3 van ISSO57.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren. Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld. Deze is voor elke ruimtefunctie anders. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven.Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening. Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie. Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld.5 van ISSO53 en tabel 3. In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties. zie tabel 4. worden deze genegeerd. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld. 119 . Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet. Voor VA101. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd.

Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren. Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld. houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0.Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. Dus 0. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken. Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt. Kies een zonedefinitie. De ruimte is nu aan de zone toegewezen. vloer. Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. wordt dit getal als factor gezien. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-. Indien de oppervlakte is aangepast. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. percentage of hoogtebeperking.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken. 120 . maar als factor 0. De afmetingen zijn goed opgegeven. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren.5.5 %.of plenumdikte. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven.

selecteren. etc.s. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand. Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. toevoegen. zetting etc. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. Voor wand. 121 . Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. anders dan door krimp.Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte. deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens. waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven.C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m. Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens . zoals een borstwering of een raam. Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt.

De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op.5 wordt niet geinterpreteerd als 0. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen. maar als factor 0. Dus 0. Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven.5 %. Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast. Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven. wordt dit als een factor gezien. uitgedrukt in een percentage. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden. Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 . vloerdikte en plenumhoogte.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte.5 Soort Soort deelwand.

en deelwanden. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc. 123 . wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen. Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand.m²)) kruipruimte.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). worden toegevoegd aan hoofdwanden. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Dit heeft alleen effect op de berekening.• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Achter het veld constructie blijft dan fictief staan.5 W/(K. droog zand.5 W/(K. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden. klei. compleet met alle deelwanden. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand. (alfa = 8. Voor deelwand zie Gegevens deelwand. (alfa = 8. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6. de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. zoals ramen en deuren. De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken.

De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht. ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20).m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand. ‘direct op grond’.• • K R kelder.5 W/(K. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven. Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak. 124 . Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op. maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’. aangehouden. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer. dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). ‘kelder’. Deze omschrijving komt in de uitvoer.C.5 W/(K. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde. (alfa = 8.m²)) ruimte condities. Soort Soort wand. wordt 22 gr. Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven.5 W/(K. (alfa = 8. (alfa = 8.

Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand . Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden. compleet met alle deelwanden. Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project.en deelwanden. Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten.Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat. Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt. 125 . behorend bij deze hoofdwand. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand. de andere rij is gereserveerd voor deelwanden. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen. zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten. Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden.

In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten. dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten.m. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22.C. Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat.v. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte. Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven.0 gr.9 gr. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming. die geplaatst zijn in de ruimte. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23.1 gr.1 graad uit elkaar te zetten. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0. en van de inductieunit is 24.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d.C. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven.0 gr. Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. 126 . en van de radiator is 22.C. In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op.C.

dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. adiabatische koeling. Opwekking. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk. 127 .000 * 200 kW = 4 kW. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0. Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven.of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel. warmteterugwinning. Afgifte. koelbatterij. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven.• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven. Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. LBK. mengsectie.000 m3/h. Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek. Met het aanvinken van de toe. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft.9 kW. In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren.en verwarmingsbatterij terug of op. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator..

Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. Het programma kan met recirculatielucht werken. In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. verschijnt dit invoerveld. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 . waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is. de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept. Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app.

Voor oplossing. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen.of wandkoeling aanwezig is. Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. waarin deze bron zit. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. Als dit het geval is. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. zie afzuiging. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. e 129 . plafond. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. gegevens ingevoerd worden. Als dat hier wordt opgegeven. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. moeten ook bij het scherm LVK-app.• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone.

Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen. Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. Het programma kan met recirculatielucht werken. waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. Als dit het geval is. Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is. Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden. verschijnt dit invoerveld. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Als dit het geval is. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. 130 . Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Als ‘ja’ wordt ingevuld. De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Als dit het geval is.

De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden.en standbybedrijf). vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. Hier worden de condities opgegeven. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk. stralings. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is. Deze geldt dan voor alle systemen. moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden.of koelplafond. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. dag. Als dit het geval is. koelen.en standbybedrijf) worden opgegeven.Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. 131 . Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling. Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven.of comforttemperatuur. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is.

personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. zie afzuiging. Dit gaat via het 132 . De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk.of wandverwarming aanwezig is. moeten ook bij het scherm LVKapp. waarin deze bron zit. Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. plafond. Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm. Via het scherm Gebouwinvoer. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt.Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. Zie WTW. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. Er kan maximaal één groep (armaturen. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. niveau ‘IWP-groep’. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. ‘verkeersruimte’. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens). Als dat hier wordt opgegeven. dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. ‘verkeersruimte’. Voor oplossing. Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. etc. Hier worden de condities opgegeven. gegevens ingevoerd worden. personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd.

Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. zomervakantie en herfstvakantie. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. personen en apparaten) worden gekoppeld. Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. waarna de dagen van het jaar worden getoond. Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. paasvakantie. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. voorjaarsvakantie. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. personen en apparaten) worden gekoppeld. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie.betreffende invoerscherm met de functietoets F2. Deze jaarindeling kunt u aanpassen. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen. worden de IWP groepen geplaatst. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. Niveau 2. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. Hier kan een jaartal worden opgegeven. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. waarbij de weekends vet omrand zijn. personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. • 133 . Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. Deze geeft de dagen van het jaar aan. De weekends zijn vet omrand. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd.

(default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. • Niveau 3. waarbij de weekends vet omrand zijn. (default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 45%) 134 . Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt. Indien er op vocht geregeld moet worden. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is. Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee). luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden.zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. aanvoertemperaturen. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen. normale of late pasen. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. welke in de uitvoer moeten komen. VA114 rekent met een luchtstooklijn. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Deze geeft de dagen van het jaar aan. door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden.

moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven.g.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. 135 . waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. waterretourtemperatuur. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen.De defaultwaarden voor wateraanvoer-. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven.v. De aan. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang. Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. het zeer grote debiet) aanwezig zijn. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven.

1 m³/(m³.h) m /s/(m . Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 .C. (default 12 gr. Bij maatregelen voor kier.en naaddichting kan worden uitgegaan van 0. Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid.2 m³/(m³.en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0. Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier.vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen. Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep. Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid.C. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0. Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid. In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden. verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’.). (default 6 gr. Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m .Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’.gevel) m /s/(m . Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld.h).C. Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden.h). Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. 3 en 6 m/s. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte.

wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. 3 en 6 m/s worden opgegeven. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. indien er wel ontvochtigd moet worden. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. (default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht. kan de hoeveelheid bij 0. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. maar er worden verder geen gegevens opgegeven. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. VA114 rekent met een luchtstooklijn. De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur.geen richtwaarden te geven. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. wordt er gerekend met alleen de koelbatterij. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. aanvoertemperaturen. (default : 90° C) 137 . luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald.

Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte. ook als er meerdere ramen. ramen. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf. (default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. zijn opgegeven. de waterretourtemperatuur. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. deuren etc. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. 138 . Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren.

Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. de luchtuitwisseling aangegeven. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. wordt in het scherm dat dan verschijnt. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. 139 . Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn.

K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving. maar de warmteweerstand worden opgegeven.182 aangehouden. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht). een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0. In dat geval moet niet de lambda. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m. Dit wordt grafisch weergegeven. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is.W. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S. 140 . De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen.Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening. Afhankelijk van ligging. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort. dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W].K] van het materiaal.169. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. Soortelijke warmte in [J/kg.

Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen. 141 . geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° .Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. . Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m].

Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken.2 Met en clo=0. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte.• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Bij andere programma’s : 8-18 uur. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. De convectiefactor staat vast op 0.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden. 142 .7/0. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. voelbaar is 60%. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. convectief is 50%. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden.9. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst.7 en 0.9.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit. 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur). of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken.

De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz.24) worden gekozen (zie NEN5087). Hoe zwaarder de werkzaamheden. Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek. (default : 0. is de voelbare warmteproductie slechts ca. Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven. 74 Watt is. (default : 0. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14). met=1. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven. Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend.8 ca. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0. 55-60 Watt. Bij een hogere binnentemperatuur van bv.9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0.C en een clo=0. 25 gr.81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr.27.C. Het metabolisme stijgt dan ook.In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven.7) 143 .8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca.

die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. 144 .5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Het overige deel is stralingswarmte. De rest is latente warmtebelasting. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). Het voelbare deel moet ook worden opgegeven. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven. Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0.Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte. Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling.

kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr. terwijl dat niet is opgegeven. Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt.of verwarmingsdeel. houdt u er dan rekening mee. dat het voelbare deel 60% is.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven.C. Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. ‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’. Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte. Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. niveau LVK-app. Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens. Functie Standaard staat hier 'verwarming'. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. 145 . Hierna verschijnt de melding niet meer. Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven.

De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). De setpoints zijn dan voor verwarming – 99. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf. Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Zie scherm Bedrijfswijze.9 146 . Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities. Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties.9 en voor koeling 999.Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C.

60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt. Men selecteert het in het menu Invoeren.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor. Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. Vul de projectgegevens in. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Projectnummer Het project. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. In dit scherm worden de algemene. 147 . Klik op de knop selecteren. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer. Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer.

976 (D=0. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0. gordijn en spouwen (maximaal 3). dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm.25). waarmee de CF kan worden bepaald.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. tussen. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. D of ABS). Daarnaast moeten de glaseigenschappen U. Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald. Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1. waarna het programma de U. • buitenscreens (D=0. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm. ZTA en CF. ABS. waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U. dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2. Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden. 148 . ZTA. D en LTA worden opgegeven. wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem.34).Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3]. Vervolgens berekent het programma de U.23) • binnenscreens.30). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. 316 (D=0. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld. Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen. LTA en eventueel type zonwering. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0. CF.30 en ABS=0. ZTA. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen.of buitenzonwering. D. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. eventueel in combinatie met zonwering. ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting.25).21 en ABS=0. Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat. ZTA. • Niveau 3 : Netwerkversie. rolluik..06 en ABS=0.17 en ABS=0. ZTA.03 en ABS=0. De U-waarde. ZTA. LTA en CF van de combinatie bepaalt. LTA. ABS.

34). CFglas De convectiefactor. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd.23). CFglas+zonw De convectieweerstand. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld.ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.30). D en ABS. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. buitenscreens (ABS=0. zoals verosol (ABS=0. transmission directe (fr). absorption (du). absorption (fr).a. Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. De waarde wordt berekend uit de U. De waarde wordt berekend uit de U. binnenscreens. Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng).w. D en ABS. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld.en binnenkant en tussen de diverse glas. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. (in W/(m². maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. ZTA. ZTA. 149 .K)) Dglas De directe energietransmissie. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0.en zonweringsvlakken. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du).

K)). verschijnt het glasnetwerk (niveau 3). Volgens ISSO32 kan hier 0. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.en zonweringsvlakken.86 aangehouden worden. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m. m.17). Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng).84 aan te houden. LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt.Dglas+zonw De directe energietransmissie. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. De waarde van de doorstraling bij binnen.a. buitenscreens (D=0. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering. (in W/(m². lichtdurchlassigkeit (du). D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling. transmission lumiere (fr). Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas.a. (in W/(m². D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. Doorstraling De doorstraling door zonwering. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen.of buitenzonwering is nul. Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0.w.30).w. Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas.K)) 150 . binnenscreens.a. Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0.w. Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt. zoals verosol (D=0.06). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. m.

Type zonwering Type zonwering.m². Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur. Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K. De doorgang van de warmte in Watts. Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m².K)). 151 . per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. De doorgang van de warmte in Watt. Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.m². Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin.

De waarde ligt tussen 0 en 1. Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd. niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). facteur solaire (fr). Deze is gelijk aan de ZTA. Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten. In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain). langgolvige straling en convectieve overdracht. Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng). De waarde ligt tussen 0 en 1. deze SC is gelijk aan de ZTA / 0.87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling.ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer. Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 . Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). langgolvige straling en convectieve overdracht.

Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen. Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd.Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. 153 . Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie. moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’.

In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden. Als een stooklijn wordt opgegeven.1° C op. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. stralings. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit). Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag. 154 .of koelplafond. Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven.en standbybedrijf). waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden.of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt. welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur. dag. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. verschijnt een foutmelding op het scherm. dat de inblaas. De stooklijn kan aflopend. de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn. koelen. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr. Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0.en nachtbedrijf opgegeven.en standbybedrijf) worden opgegeven. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn.C./ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk.

9 gr. 999 gr.C. moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’. 24 gr. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99. Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is.C. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld.9 gr. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf.C. kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr. Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. kan hier de afstand opgegeven worden. dat de luifel verder doorloopt.C. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999.C. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links. Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts. 155 . maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf.

kan hier de afstand opgegeven worden. Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is. maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door. 156 . Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. dat de luifel verder doorloopt. Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt. Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts.

Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. inlaatklepverstelling. codering Unieke codering van de ventilator. dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling. Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. waaierschoepverstelling. Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld. Indien er alleen afgezogen wordt. 157 .en een afvoerventilator opgegeven. wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters. Hier worden de gegevens van een toevoer. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). Smoorregeling. Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren. toerenregeling. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling.

Deze gegevens komen dan in de uitvoer. de EPN-berekening). Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning.5 graad worden aangehouden. De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie. • 158 .v. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven. Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator.VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen. Leverancier Leverancier van de ventilator. Klikt men dit invoerveld aan. In normale gevallen kan 1. Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden. dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. Dit onderscheid is gemaakt t. In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht.b. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden. Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen. De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden. Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden.

De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven. Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum. Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. infiltratie / ventilatie. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. vloerdikte. noodzakelijk. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’. niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. 159 . Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer.

. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek. Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt. Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie.9 gr. verblijfsgebied etc. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd. VA121. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep.Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'. Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker. Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven.Bij VA101. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte. zodat het apparaat nooit in zal komen. Type vertrek Er zijn twee invoervelden. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 .en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte.C.

waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden. aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen.C.• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. Opgave in verband met de automatische wandselectie. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij.. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. 161 . De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. VA114 rekent met een luchtstooklijn. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven.9 gr. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur. zodat het apparaat nooit in zal komen. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden.

m. (default : 24 gr. Deze moet dan wel opgegeven zijn.C) Koeling d.v. 162 .m. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. Koeling d. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d.v. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler. (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.v.m. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen.v.v. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd.m.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters.m. onbehandelde buitenlucht. De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht.

maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht. 163 . Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking. Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen. (default : 12 gr. Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek.C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur. (default : 19 gr.

De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan. Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. waar deze bron zit. Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel. Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. De bron bevindt zich. dan moet hier de laag aangegeven worden.en buitenzijde.of warmtebron (koelplafond. resp.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag. Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op. 164 . Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1). 20 cm. vanuit de te berekenen ruimte gezien. Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. die het dichtst bij de ruimte ligt.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven. te weten steen-isolatie-steen. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9).en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld. Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau. met absorptie. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. vervolgens een laag van 10 cm. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven.

Voor dikke wanden. 165 . Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand.en buitenzijde. Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid.9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W]. zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. zie opmerking onder inleiding. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2]. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden. (default : 0. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2].Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters.

Bij tussenvloeren wordt. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt.Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is. de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld. Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee.De default instelling is vrij. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 .

event. event.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . waarbij 0 en 45 graden meetellen. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. namelijk 0 en 180. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven.Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. enz. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld. Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat. bij de automatische plaatsing van wanden. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand. toegepast mag worden. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0.

waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven. bij de automatische plaatsing van wanden. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst. verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort. dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden. De default instelling is vrij.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 . Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. event. Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen.

De aan. Uit de aanvoer. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd. De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven. Uit de aanvoer.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld.C. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. 169 . Dit totale vermogen wordt verdubbeld. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr.

De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld. 170 .Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven.05. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Soort Soort warmteterugwinning. De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement). waarvoor een ander rendement geldt.

Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER.PMV. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. Er kan ook direct worden gestart met F7. De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken. kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. 171 . In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0. kan het rendement worden ingevuld. Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen.Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt. Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door.

Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond. Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen. Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt. Bij de centrale installatie worden geen verwarmings. Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen". Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken. • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt. Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. Meldingen worden na de berekening getoond.en koelbatterijen opgegeven. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer.en koudebehoefte te dekken. Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. die achter elkaar worden uitgevoerd.

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands.Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 . Uitleg uitvoerkolommen dag-.en jaaroverzicht hetzelfde. Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn. maand. met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities. Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan. wordt de totale uitvoer afgedrukt. De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593). Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. maand-. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld. Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd.

verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. zoals fancoilunit. In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd.bronnen zoninstr. 175 . In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven.wp. • • inbl. inductieunit. plafondkoeling.C. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2. (Wh):voelbare warmte geleverd door personen. apparatuur en verlichting. gem. Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan. ). gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2. Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. lucht gem. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek. koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. Deze waarde kan fluctueren. radiator.C) : uurvak. inductieunit. temp. zoals fancoilunit. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven.bronnen int. Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak. (gr. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor.C) : binnentemp.voelbr.C) : binnentemp.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). gem. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. (gr. etc.19 ontbreekt het convectieve deel). duidt dat op warme of koude vlakken. gemiddelde inblaastemperatuur. etc). vloerverwarming. totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. (Wh) : andere wa. gem. (gr. (gr. indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting. temp. comf. vlak (W/m2) : buit. gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek.getotaliseerd. In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven.

0 : T-overs. energie afgegeven door ventilatoren. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht.C. na beh. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht. (gr. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). temp. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. door fans (Wh) : vocht. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten.C) : binnentemp. (gr.C) : T-overs. (gr. lucht min. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie. gem.C): inbl. vochtgehalte na behandeling. (gr. gem.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak. lucht max.C. vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile). in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr. (g/kg) : vocht. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. gem. in vertrek op die dag 176 . verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr.C. gemiddelde inblaastemperatuur. 28. 25. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp. • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss. (gr. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. voor beh.C) : retourtemp.• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek.

De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt. Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening. Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt. Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond. Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. moet deze optie aangezet worden. Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. Vanaf versie 2. verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 .

C. koelplafonds. de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan. Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven. kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden.2 gr. Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd. De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0. Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. Zowel de DOS. Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist. voor een klein aantal uren. 178 . Indien er op geklikt wordt. etc). T. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR). De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur.Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. Kies hiervoor een True Type lettertype. Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd.o. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan.v. wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt.als de UO-versie voldoen aan beide testen.

00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving.19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone. Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen. Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer. Versie 2.10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd. betonkernactivering. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer. Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling. De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer.00 t/m 2. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2. Bronnen in constructie voor bv. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2. beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes.00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed. 179 . (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie). retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden.

g.30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen. Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. 180 .11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer.v. dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/. In deze versie is dit. metabolisme en clo waarde. vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t. altijd zonewering op. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2. overeenkomstig de dos-versie.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur. • • • • • Versie 2.• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam. Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven.

Versie 2. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd. Dit is nu aangepast. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen. De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt. Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend.Versie 2.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet. Het programma controleert hier niet op.13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Bepaling inwendige maten. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen. 181 .14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.8 m boven de vloer gesitueerd. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg.14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2. verbeterd. indien nodig. Nu wordt er geen unit meegenomen. Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding. Projectnaam in uitvoer aangepast. Het programma keek niet naar de invoer. Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2.

Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk. Interne zonverdeling is verbeterd. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd. Dakkapellen toegevoegd. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd.18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk. waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen. Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst.16 en 2. Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam. bleek in 2. ipv alleen de cursortoetsen.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2. 182 . Dit is nu opgelost. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project. • • • • • • • Versie 2.17 niet goed te gaan.18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop. Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. • • Versie 2. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd.

Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening).19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn. ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2. tm versie 2. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen.16 gebeurde dit niet. Dit is in de 2. In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening. Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek.• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft.19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. In versie 2. gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn. • • • • • • • • • • • • Versie 2. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan. Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden. Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent). Karakterisering BKA verbeterd. Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie).16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten. 183 . Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost.19 versie aangepast. Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd. Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW.18 hoger zijn. volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging.18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen.

achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld. die door de gebruiker zijn aan te passen.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. ramen. dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. ventilatieopeningen. gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Als men geen rasterlijnen wil. teksten/symbolen. Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken. inactief stelsel. Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. deuren. Kleuren en Bestanden. Huidige Het huidige pad. warmwaterleiding. Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. 184 . retourstelsel. waarin is opgestart (niet te wijzigen). die men zelf kan instellen. Er is dan keuze uit Instellen uitvoer.

waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen). Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen). tekstgrootte) ingesteld worden. Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen). waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma. Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen. Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten. Uitvoer font Hier kan het font (lettertype.Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. Vabi Hier is het pad aangegeven. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database.

Voer alle wandconstructies een voor een in (bv. Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Sluit het scherm.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt. kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt.waarschuwingen aanzienlijk verlengen. Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld. Gawand. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd. Een project bestaat uit 2 bestanden. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat. Tuvloer. Dak. Syst. BG vloer). Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen.PRJ en een met de extensie . De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening.wand. Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven.Vul de gegevens in. Er wordt dan een standaard font gebruikt. een met de extensie . Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen. die dus zal afwijken van het font op de printer. (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker. • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s. Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn. Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld. • • • • 186 .en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Buwand. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies. Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren.

Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen. De algemeen geldende vermogens voor personen. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. Raam met bu. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan. LTA en CF gevraagd. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen. Tussenvloer. Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. ABS. vergaderzaal en een gang. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities. (maak via automatische keuze bv. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden. Voor uitleg zie Legenda. Wandcriteria worden opgesteld. vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. Het koppelen van wanden. raam. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen. ABS zonwering en D zonwering. De meest voorkomende wand-. Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies.0 x 2. • • • • • • • • 187 . ventilatieopening of dakkapel. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. 8. Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D. : 2 x 1. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor.5. Daartoe moeten de zgn. In niveau 1 worden alleen de U. Gangwand. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2. Raam met bu. Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. : 3 x 1.zw. 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. vloer. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen. Via menubalk Invoeren. D. Deur 1. zoals schakeling zonwering.5. aan : Buitenwand. Eigen keuze. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria). Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden. (bv.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. zoals een wand. Voorbeelden staan bij raamconstructies.zw. Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald. Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. Raam zonder zonwering : 2 x 1. Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. deur. Dak. niveau Ruimte worden getekend.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang. apparatuur en verlichting resp. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen. ZTA.en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen. In het programma worden wanden. Tussenwand. moet bij zonwering voor een type worden gekozen.5. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten. BG Vloer).

Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer. ruimte bg06 de toiletgroep.bg02. via Producten. Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst. Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd. zie Legenda. De ruimten bg01. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst. waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen. Hierna verschijnt een rondje in de ruimte. kunnen productgegevens worden aangemaakt. • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart. Handleidingen. De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm). Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd. ruimte bg04 is een vergaderruimte. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven. Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. Als al deze gegevens zijn ingevoerd.en/of retourroosters worden aangemaakt. Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd. Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. verschijnt er een rondje in de ruimte. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst. Via de niveauknop LVK-app. 188 . De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten.vabi. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden.nl .

10 m.1 m K/W. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld.25 m K/W. In alle ruimten. glazen toegangsdeur). In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig.4 m.7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten).7 m. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm. Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig.2 W/m2 K. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3.1 m K/W. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project. Er is op 2. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2. De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak. is gebalanceerde ventilatie aanwezig. start met leeg een project 189 .0 m bij 2.0 m K/W. De U-waarde van het glas is 3. op de technische ruimte en het toilet na. de afmeting van de deur is 2 1. De inwendige hoogte van de ruimten is 2. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm. In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl. De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1. Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk. Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3.5 m K/W. De Rc-waarde van de deur is 0. Dit geldt ook voor de technische ruimte. de Rc2 waarde van deze wanden is 0.0 2 2 m K/W. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen.

De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). ga dan naar stap 2. of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. Schrijf de veranderde gegevens weg. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend. Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in. • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. Vul de projectgegevens in.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. 'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld. Het scherm Projectomschrijving verschijnt. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 . Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Klik op de knop Selecteren. en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet.

Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. klikt men op kopiëren 191 . Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. bg02. Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. Sluit het scherm. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op . Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden). In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. bg02 en bg03 zijn identiek. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen. Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden. Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. Invoeren Kantoorruimten bg01. Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer. Dit maakt voor VA114 overigens niet uit. Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer.• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan.

maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. De contour van de ruimte is zichtbaar. • • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor).4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen.4 meter) Klik op de button Sluiten. pas de hoogte aan (3. klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt. Alvorens deze te plaatsen. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in. Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt. in de bankhal is een schuine wand aanwezig. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte. pas de hoogte aan (3. Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. Kies het snappunt. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. maakt men 192 . Het scherm Ruimte eigenschappen opent. Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren.

Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte. bg02. bg03. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden. vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk.1 m.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak. De gemiddelde wanddikte. De gemiddelde wanddikte. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3. • • • • • 193 . Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. in dit geval het dak).4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01. bg02. Het scherm Ruimte eigenschappen opent.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek. Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. 0. Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten. Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief. In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt. In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje.2 m en 0. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0. bg02. Dit is voor VA114 niet van belang. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01.

Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0.v. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld. Dit betreft de vergaderruimte.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. Klik op de button Toevoegen.2 m3/(m3/h) invullen en evt. Door nu te klikken op de ruimten bg02. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren.o. • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld. Dit betreft de toiletgroep. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is. De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . bg03 en bg05. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens. Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden.

zoals in Plattegrond 1 hierboven. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden. een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd. Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. 195 . ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.Vertrekdefinitie 5 (bankhal. In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip.

Automatische wandtoewijzing m. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen. Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. vloeren en plafonds ook aangepast. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden.b. zoals de constructie. Hoofd. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd. Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. Het programma bepaalt vervolgens per wand. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden.en deelwanden De wandeigenschappen. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 . maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit.Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen. zoals een liftkoker. worden vastgelegd in een hoofdwand.v. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer.

Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand. gangwand. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. Vrije deelwanden Elke wand. vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. zonescheidende wand. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’. De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing. tussenwand. gebouwscheidende vloer. 197 . begane grond vloer. plat dak.is opgegeven. hellend dak. Automatisch toewijzen van wanden. begane grond vloer. gebouwscheidende wand. tussenwand. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op. worden meegenomen. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten. Deelwanden opgenomen in een hoofdwand. Aan de hoofd. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand. De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). vloer of plafond is gekoppeld. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. dak. vloer of plafond. tussenvloer. zonescheidende wand. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand.

verander de omschrijving in Systeemwand. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. 1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. 1 verschijnt. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. 4 en dat hoofdwand nr. Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken. Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . 1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand.

Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. kruipruimte etc.. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. G: direct op grond. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd. Hiervan wordt afgeweken. kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen. Door T (tekening aanhouden) te laten staan. Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. C: kruipruimte. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Laat bij omkeren Nee staan. Klik nu op de knop Selecteren. Het scherm Gegevens deelwand . Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. verschijnt. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record).). De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht). etc. welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen. De hoofdwand is nu gedefinieerd. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel).. A: ander gebouw/woning. in hoofdwand . Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie. wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld. Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). • • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken.. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Laat bij omkeren Nee staan.• Klik vervolgens op de knop Selecteren.

Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. De F5 kan gebruikt worden om records te wissen. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. Men keert terug in het scherm Wandcriteria.• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren. • • • • Klik nu op de knop Selecteren. Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie. Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte).

Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. • • • • • • • 201 . Laat bij omkeren Nee staan. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). De hoofdwand is nu gedefinieerd.en deelwanden definities (onder). De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand.en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst. Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken. worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen). Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd. Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst. Klik op de knop Toevoegen. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. de buitenwand met 40% glas. • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK.

v. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. staat nu in het scherm Hoofd. Andere methode is. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte. Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd.en deelwanden definities. het raam.v.h. Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen. die automatisch geplaatst zijn. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%). De wand staat nu in Hoofd. • • • • Plaatsen van deuren m.b. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand. 202 . Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie.b.en deelwanden definities. Klik nu op de knop Sluiten. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden. Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK. Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’. Het scherm Raamconstructies verschijnt. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt.b. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. De vrije deelwand. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m.• • Klik nu op de knop Sluiten. Wijs op dezelfde wijze m. Klik nu op de knop Selecteren.

De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities. Zie installatievoorbeelden 203 . Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer.en deelwanden definities. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is. de deur. Het scherm Afmetinggegevens verschijnt. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. staat nu in het scherm Hoofd. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’. Klik nu op de knop Selecteren.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Het scherm Gebouwzone verschijnt. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1. Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen.10 m op Klik op de knop Selecteren.0 m en 2.

Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory. Schrijf dit voorbeeldproject weg. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan. verschijnen de resultaten op het scherm. • • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren.PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114. • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken. in plaats van de optie Nieuw project. Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD.b.PRJ hebben. Start een nieuw project. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. Klik nu op de knop Starten uitvoer. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen.. VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. de wandeigenschappen en de wandcriteria. Het scherm Uitvoer verschijnt. enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 . Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten.. Zijn er wel fouten gemaakt. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in.. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief.v. wat er in de uitvoer moet verschijnen. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer). de berekening wordt gestart. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m. Teken de plattegrond. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje.

20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 . klik op de knop Verwerken DXF-file. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. Als er net zoveel lucht wordt toe.DXF • ga naar de directory. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Ook de eventuele opwarming t. Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden. 70. de ventilator kan hier worden ingevoerd. bijvoorbeeld 0. • • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen. niveau Zone naar scherm Gebouwzone.g.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). geef het nummer of naam van de bouwlaag op. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt.• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *. Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken.v. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen.

waarna het scherm Weekindeling verschijnt. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen.C. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming.klikken. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Vervolgens dit scherm selecteren. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld. e e e e • • • • 206 .C. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. Via het scherm Gebouwinvoer. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19. In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’). dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’. verschijnt het scherm Roostergegevens. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3. niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven. waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte. Hierna scherm Gebouwzone selecteren.

-7.C.C. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. luchttemperatuur (30. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. Sluit vervolgens dit scherm. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. 10) en RV (45.C.C. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in.C. niveau LVK-app. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. waterretourtemperatuur (bv. 70. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. Voer de specificaties in. zoals die door de fabrikant worden opgegeven. Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel. 20) in. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. 12. e e e e • • • • • • • • • 207 . 12). Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Via het scherm Gebouwinvoer. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling. zoals wateraanvoertemperatuur (bv.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden. resp. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr. Hier staat het productnummer van de radiator in.C. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. een retourwatertemperatuur van 70 gr. 70. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Regeling op luchttemperatuur laten staan. 6). 90) aan de ingang en aan de uitgang. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6.Als ook mechanisch wordt afgevoerd. Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst. resp. De Luchtontvochtiger niet aanvinken.C.. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen.

De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet.).C.C. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr.C. moet worden ingeblazen. e e e e e e • • • • • • • • • 208 . niveau LVK-app. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15. Twater=80 gr. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. Via het scherm Gebouwinvoer. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Zie verder voorbeeld 2. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden. • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven. bij retourwatertemperatuur 17 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20.).• Bij de stooklijn (lucht. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. 20) ingevuld worden. en bij omgevingstemperatuur 20 gr. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in. Regeling op luchttemperatuur laten staan. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.C. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. in. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60. Twater=15 gr. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld.C. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. als er overdag constant met 18 gr. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities.C. Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte.C. 20) ingevuld worden.C. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit vervolgens dit scherm. 17. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. Voer normale specificaties in.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. 60.

het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte. in. • • • Omschrijving invoeren. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat. 29.C. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering.C. Twater=80 gr. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Voer de specificaties in.).C. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat.C. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20.). Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19.). niveau LVK-app. De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29. Hier staat het productnummer van de bron in. 22) ingevuld worden. in. Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. en bij omgevingstemperatuur 22 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net. 20) ingevuld worden. Nu moeten de (fictieve) radiator. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20.C. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Sluit vervolgens dit scherm. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. e e e e e • • • • • • • • • 209 . De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet.C. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. Regeling op luchttemperatuur laten staan. moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen. Twater=19 gr. Via het scherm Gebouwinvoer. een retourwatertemperatuur van 33 gr.C. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. bij retourwatertemperatuur 21 gr. Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr.C.C. 21. Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden.. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Twater=35 gr.

ingeblazen. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn.C. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen.). Bij Luchtbevochtiger niets invullen. resp. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. de vloerverwarming 35/29. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. -7. de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70. 29. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven.en verwarmingsbatterij aanvinken. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. is de retourwatertemperatuur (33 gr. naverwarmen. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr. resp. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17. 20) ingevuld worden. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. Zie 2e voorbeeld.C. 90) aan de ingang en aan de uitgang. 22) ingevuld worden. 10) en RV (45. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr. 20) in. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. moet in elk geval gehaald worden. Koel. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35. waterretourtemperatuur (19 gr. e e e e • • • • • 210 .Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. luchttemperatuur (30.C. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden. Als dit gebeurt. 19. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. radiator. 2p-fancoilunit. 29.) aangepast. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. • Omschrijving invoeren. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven.C. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. resp. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. moeten sommige temperaturen aangepast worden. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren.C. De inblaastemperatuur van 18 gr.).

Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24. de plafondkoeling.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. Nu moeten de vloerverwarming. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. dag). (lucht. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.).0 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. (lucht. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C. de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Twater=17 gr.C. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven.en koelbron zie voorbeeld 4.C.1 gr. Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22. Tsetpoint radiator (dag) = 21. verwarming.C. Voor de invoer van de warmte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Zie voorbeeld 2. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 . kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven. worden ingevuld en bij Twater 80 gr. Twater=12 gr. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt.C.). dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20.C. dag). Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. koeling. Zie voorbeeld 1.). moet worden ingeblazen. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities.C. als er overdag constant met 18 gr. Twater=35 gr. Bij de stooklijn (lucht.C.C. Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt. Twater=50 gr.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20.C.9 gr.0 gr.C. Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld.).

dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C). dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd. de aanvoer-. e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven. Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1. aanvoer. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. vanuit de te berekenen ruimte gezien.75 * 8 * dT1 / Ln (1.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0. In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit. waar de bron zich bevindt. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt. bv de vloer. De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. Als bv.dT1/4) [W/m2] e 212 .C. waterretour.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. retour en setpoints) worden opgegeven.en omgevingstemperatuur.9) is Heff 0. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd). Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak.en retourtemperatuur. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK).) aangepast. Hinw staat vast op 25 W/m2K. De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt).0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw). Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen. is de retourwatertemperatuur (33 gr. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer.en omgevingstemperatuur. Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. wateraanvoer-. De bron bevindt zich. retour.

3. plafond. Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald. 2. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. 213 . waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt. Als het vermogen wordt aangepast. vloer. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt. verschijnt een mededeling in het meldingscherm. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer.Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. (volgorde van keuze : 1. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt. wanden.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.