Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

............ 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag ...................................................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 2 ...................... 56 ruimte van gesloten lijnen maken ........... 89 vorige / volgende wand ...........veelhoek tekenen .... 56 lijnen maken van ruimten .......................... 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) . 65 ruimte invoeren via offset van lijnen ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 83 ruimte tegen elkaar plaatsen ................................................................... Plafond) ........................................................................... 86 inleiding ....................................................... 59 Voorbeelden ............................................... 58 rechtermuisknop .................... 57 bouwlaag kopiëren .................................................. 89 knop overzicht ..................... 56 selectie lijnen verwijderen ................................................................................................................................................................ omliggende ruimten .......................... 79 ruimte roteren en spiegelen ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 57 3D-weergave van ruimte . 81 ruimte verwijderen ..... 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen .............................. 58 DXF-instellingen .................................................................................................................................................... 92 invoeren daken en plafonds ................................................................................... 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen ...................... 90 scherm Wanden ..................................................................................................................................................................................................................................................................................... 55 offset serie lijnen ......... 89 knop legenda .................. Vloer............................. 89 3D-weergave van ruimte ................................................................ 87 scherm definities ....................... 56 Knoppen ruimten....... 57 2D-weergave van ruimte ........................................................... 58 Knoppen instellingen ................................................................................................................................................... 90 controle wandinvoer met wandoverzicht ................ 86 knop legenda ..................................................... 58 instellingen .en deelwanden................................. 86 scherm definities ........................................................................... 77 ruimte maken m. 91 hoofd............................... 71 ruimte kopieren ........................... 55 cirkelboog tekenen ....................................................................o................................................ 57 bouwlaag tussenvoegen ......... 87 inleiding ....... 57 ruimte splitsen ..................................................................... 88 hoek van de wand ..................................................................................................................................................................................................... 57 Knoppen bouwlaag ....................................v............. 88 wanden .......... 88 vloeren en plafonds ......... 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand...................... 55 rechthoek tekenen ....................................................................................................................... elkaar ............................................................................................................................................................. 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) ........................ 55 ellips of ovaal tekenen ........................................................................................... 89 Voorbeelden .............................................................................................................. 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak ......................................................................................................................................................... 61 ruimte invoeren via DXF-tekening ............................................... 56 ruimte verplaatsen ....................................................... 92 5 .................................................................................................................... 57 bouwlaag verwijderen . 76 ruimte laten inspringen t............................................................................................................................................................................... 56 ruimte selecteren ................................................................................... 91 een vlak benoemen ......................................................................................................................................................................................................v...........................................................................................................................................................b............................................................................ 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ......... 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen .......................................................................................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 ...

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

.............. 148 ABSglas ................................ 147 projectnummer ...... 144 eenheid ........................................ 150 emissiecoëfficiënt ........................................................................... 147 inleiding ........................................................................................... 150 glasnetwerk ......................................................................... 141 Scherm Persoonsgroep .........................................................w.............................................................................................................................................................................................. 144 vermogen ...................... 141 gebouwbreedte ...................................................................................................................................... 143 convectief deel .............. 149 ABSzonw .................................. 147 voorbeeld .............................................................................................................................................. 146 waterretourtemperatuur ................................................................................................................................................................................................................................................. 148 inleiding ...................lambda/R ......................................................... 150 doorstraling ................. 140 s.................................................. 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) .............. 149 Dglas ...... 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat.............................................................................................................................................................................. 141 aantal ..................................................................................................................................................................................................... 150 10 ............................. 150 LTAglas+zonw ..................................................................................................... 149 ABSglas+zonw ......................................................................................................................................................................................................................... 141 dakhoek ........................................ 140 Scherm Omgeving ....................................... 145 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 144 voelbaar .................................................................................... 147 opdrachtgever ........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ...................................................... 150 LTAglas ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 143 clo-waarde (zomer) ...................................................... 141 inleiding ................................................ 140 rho ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 149 Dglas+zonw ................................................................................................................................................ 149 CFglas ...... 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf .......................................................................................................... 145 inleiding ... 147 technicus .............................................................................. 145 omgevingstemperatuur .. 146 Scherm Projectomschrijving................................................................................................................................................ 140 beschutting ........................................................................ 150 Dzonw ....................... 145 apparaat ......................................... 143 clo-waarde (winter) ................................................................ 140 inleiding .......................... 150 straling ........... 144 niveau buiten gebruikswijze ......... 148 aantal lagen ............................. 147 Scherm Raamconstructies ................................................................. 147 projectomschrijving ....................................................................................... 141 dakhoogte ................................................................................................ 149 convectieweerstand .................................................................................................................................................................................. 145 functie .. 141 ligging .................................................................................................................................................................................................... 144 niveau tijdens gebruikswijze .............................................................. 141 gebouwdiepte ........................................................................................................ 149 CFglas+zonw ..................................................................................................... 143 activiteit .............................................................................................................. 140 mu ................................................................................................................................................................................................................................................ 144 gebruiksperiode ........................................... 145 percentage convectie ......................................................................................................................................................................................................

......................................................................................................................................................................................................................................................................................... 159 inleiding ............................................................................................................................................ 154 inleiding ..................... 162 11 ......................................................................... 160 gemiddelde wanddikte ................................................................... 153 totaal inblaaslucht...................................................................................................... 154 buitentemperatuur .............................................................................................................................................. 160 type vertrek ................................................................................ 151 ZTAglas ................................type zonwering ....................................................................................................... 152 Scherm Roostergegevens ................................... 157 inleiding ............................................ 158 luchtdebiet ................................................................................................................................................................................................................... 157 leverancier ....................................................... 155 afstand raam tot luifel ................................................................................... 154 Scherm Temperatuur setpoints ....................................................................................................................... 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) ......................................................................................................................... 158 minimumstand .................................................................................................................................... 152 ZTAglas+zonw .......................... 156 raam naar binnen gelegen ............................ 154 gewenste temperatuur ........................................................... 158 opwarming .............................. 154 inleiding ........ 153 Scherm Stooklijnen ....................................................................................... 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf ....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming .................... 151 Uglas .............................................................................................. 161 Scherm Verwarmingsbatterij......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 161 thermisch vermogen ..................................................................... 157 codering .............................................................................................. 162 waterretourtemperatuur . 151 ventilatiegeleiding .......................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang ...................... 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) .. 154 bij dagbedrijf ................ 157 Scherm Ventilatorgegevens .......................................................................................................................................................................... 161 inleiding ................ 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf ...................................................................................................................................................................................................... 158 VAV regeling ........................................................................................................................................................... 160 luchtuitwisseling met buiten ...................................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de uitgang ................................................................................................................................................... 158 Scherm Vertrekgegevens ................................................................................................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts ................ 153 totaal afzuiging ......................... 152 inleiding ............................ 156 luifel ............. 161 wateraanvoertemperatuur ....................................................................................................................... 157 debietregeling ... 159 gemiddelde plenumhoogte .............................................................................................................................. 156 Scherm Ventilatievoorzieningen ................................................................................................. 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) ............................................................................................................................................ 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) ........................................................................ 160 verwarming ...................... 151 Uglas+zonw ............................................................................................................... 155 Scherm Uitstekende geveldelen ...... 151 zonweringnummer ...................................................................................................................................... 152 lucht wordt .................................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links .......... 159 binnencondities bij VAV-systeem ............. 160 gemiddelde vloerdikte ....... 157 inleiding ....................................................... 155 inleiding ......................

.......................m..........v....................... 164 aantal lagen .............................................................................................................................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling ........................................................................................................................................................................................ 166 hoek wand .................................. 165 andere zijde .................................... 163 Scherm Wandconstructiegegevens................................................ 163 aanschakeltemperatuur ... 174 keuze uitvoer .......................................................................... 165 inleiding .......... 170 Scherm WTW Warmteterugwinning.............................................................................................................................. 165 massa ...................................................................................................................................... 169 omgevingstemperatuur ................................................................................................................................... 168 zone ........ 169 inleiding ................................................... 164 bron voor verwarming/koeling in constructie ........................................................................................................................................... 165 Rc-waarde ............................................................................................................... 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming ........................................................................................................................................................................................v................................................................................ 174 12 ............. 172 stooklijnen ....................................................................................................................................................................................................... 164 absorptie .......... 169 retourtemperatuur ................................................................................................................................... 164 inleiding ............................................................................................................................................ 166 helling wand .............................................................. 167 wandnummer ..................... 162 inleiding ................................................................................................................................. 174 uitvoer gaat naar ...................................................... 165 emissie ...................................... 172 uitvoer in ............................................................................................................................................................................................... 171 starten met pagina .................................................................................................... 171 bouwlagen per pagina ....................................................................................................................... 171 hele gebouw doorrekenen ......................................................................................... 166 eigen ruimte .................. 163 Tbuiten .................. 174 uitleg uitvoerkolommen dag-............................................................................................................................................. 171 starten uitvoer ............................... jaaroverzicht ............................. 163 inleiding ........................................................................... 163 uitschakeltemperatuur ................. 171 ring doorrekenen ...................................................................... 162 aanschakelen als Tbinnen > ......................................................................................................................................................... maand-......................................................... 169 Scherm Weekindeling .............................. buitenlucht ................................................................................................................................................................... 162 koeling d..... 168 Scherm Warmteopwekkers.................................................. 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren .......... 171 oppervlaktetemperaturen ............................................................................................... 169 inleiding .............................................................................................................................................................. 164 dikte ........ 168 wandsoort ......... luchtkoeler ...................... 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag ....................................... 163 uitschakelen als Tbinnen < .............m.......................................................................................................................................................................................................................................... 170 inleiding .................................................................................................................................................................... 167 soort vertrekken .............................................................. 171 inleiding ........................................................................................................................................................................................................................................................................... 165 Scherm Wandcriteria..................................................................................................................................................................... 170 soort ...................................................................... 165 laagnr .......................................................................... 162 koeling d...................................................................................................... 169 feestdag/vakantiedag ........... 162 Tbinnen-Tbuiten ............................................. 166 bouwlaag ............................................................................................................................................................. 169 aanvoertemperatuur ...............................

............................................................................................................................... 177 arraygrootte ...........................16 .......... 177 visualisatiegegevens .................................. 184 projectbestanden ...............................00 .................................................................. 182 versie 2................ 184 Scherm Instellen paden ......... 185 melding pauze .. 185 pagina marges................................... 186 snel scherm font .......................................... 184 algemene bestanden ................................................ 177 Scherm Meldingen................................................................................................................................. 185 werkbestanden .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 178 versie 2....................................................................................................................................................................................... 186 inleiding .................................................................................................................................................................... 184 huidige .......................................................................................................................................................................... 184 achtergrond .............................................................18 ...................... 183 Configuratie Scherm Configuratie ........14t .................................................... 178 inleiding .......................................................... 185 inleiding .......................................................................................... 185 uitvoer font ............. 185 Scherm Instellen uitvoer............... 186 uitvoer naar............................................................ 182 versie 2................................................................................................ 181 versie 2................................ 184 Scherm Instellen kleuren .. 188 beschrijving voorbeeld gebouw ............................................................................................12 ............ 177 font ................................................................... 180 versie 2........ 181 versie 2................................................................................. 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma........................................................................................ 189 invoeren Projectomschrijving ..................................................................................................... 184 inleiding .....19 ....................................... 178 knop Pgup ........................................................................................... 178 pijltjestoetsen .............. 178 printen ............................................................................................................................. 180 versie 2........................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 177 inleiding ........11 . 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 ............ 184 rasterlijnen .......................................................................................................... 178 knop PgDn .................17b ................................................................... 184 inleiding ............................................................... 181 versie 2..................................................................................................................... 182 versie 2...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 185 Vabi....................................... 179 versie 2...................................................................... 181 versie 2........................................................................... 178 pagina ......................................................... 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren ................................................................................................................... 185 tijdelijke bestanden ..............................................15 .......................................................................................................................ventilatiestromen ............................................................................................................................................................................................................. 179 versie 2..........................................................................................14 ....................................13 .............................................................................................................................................................................................................................................................................. 177 weergave isometrisch .............................................................................................. 186 Gebruik programma Algemene werkwijze ................................................................ 184 kleuren in programma's ............................................... 185 fontgrootte ................................................................................................................................ 185 bestanduitvoer naar............................. 190 13 .................................................................................................................10 ............................................................... 184 inleiding ................................................................................................

...... 202 Invoeren Zone en installatie ...................................... 201 plaatsen van ramen en deuren...................................................................... 197 automatisch toewijzen van wanden......................................................................................................................................................................................................... 196 eigen keuze ................................ 190 invoeren Gebouwgegevens............... 195 hoofd........................................ wandcriteria ................................................................................................b.......................... 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen ...............v. 212 14 ................................................................................................................................. 203 berekening starten................................................................................................. 197 vrije deelwanden............................................................................................................ 191 invoeren Ruimten ......................... 205 inleiding ....................................................................................................................................... 205 betonkernactivering .................................................. 191 invoeren Vertrekdefinities ................................................. 204 Voorbeeldproject maken............................................... 201 toewijzen wanden via eigen keuze.................................................................................................................................................................................................................................... vloer en plafond....................................................en deelwanden .. 197 controle automatisch toegewezen wanden .......invoeren Algemene gegevens... 204 Voorbeeld installaties .... 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening ..................................................... 196 automatische wandtoewijzing m............................................

op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand. 15 . zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P.en koudebehoefte in vertrekken.J. In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven. De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling.13 en 5. de warmte. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965.J. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen. Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat. De vertrekmatrix bevat de stralings. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming. een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie.Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode.14 (figuur 1). klimaatplafond of betonkernactivering. blz 5. temperatuuroverschrijdingen. Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd. De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit. Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee.

Programmaschema 16 .

zoveel mogelijk gelijk te maken. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer. uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening.of EPN-berekening.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen. De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend. gebouwsimulatie. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast. tapwater. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. De 17 . De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-. Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren.& vuilwaterafvioer eenvoudig. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving. Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. Daarna start men een EPN-berekening. Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. koellast. Uniforme Omgeving. gasleidng of hemel. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's.

wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. wand. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer. zone. De overige invoervelden die voor beide programma's gelden. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. raam of ventilatievoorziening. zijn al automatisch ingevuld. vertrek. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving. Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. zone. vloer of plafond. Deelwand Een deelwand is een wand. Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening). oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities. vertrek. wanden. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. Bij wanden. wand. Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. 18 . Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. deur. Deur Zie deelwand. Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. winter ontwerpcondities. Als men een regel uit dit overzicht selecteert.gegevens van de vertrekken.

en Koelapparaten. Gebouwinvoer Grafisch scherm. Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven. dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. bijvoorbeeld radiatoren.PRJ en *. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte. personen en apparaten.DIC Raam Zie deelwand. Zie LVKapparaten. LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings. Een hoofdwand kan deelwanden bevatten. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst.Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden. 19 . Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. Zie IWP-criteria. Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. IWP Interne Warmte Productie: armaturen.

toilet enz. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. deur. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten. om zones op overslaan te zetten. dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd. F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten. Er verschijnt een overzicht van verwijderde records. De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. raam. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm. maar niet in de uitvoer komt. Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. waaruit men de terug te halen records kan selecteren.). dakkapel of ventilatievoorziening. welke aan een wand is gekoppeld. Deze optie geldt in het actuele programma. er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm. zoals gang. F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens. zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). 20 . Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend.

Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm. dat via de F9-toets op te roepen is. die u kunt voorzien van een eigen naam. F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken. Tevens kan bij de schermen. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. 21 . Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. verschijnen deze defaultwaarden. waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt.F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving.

Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). verplaatst men per regel. Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht. Scroll bar. Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen. In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken. Knop in combinatie met een invoerveld. een icoon. verplaatst men per bladzijde. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld. databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven. vloer en plafond verschijnen alle hoofd. het gehele scherm. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren. zogenaamde 'combo-box' . Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). knoppen en functietoetsen. Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. Door op een pijltje te klikken. • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen). Op het niveau van Wand.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies.en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. Sluiten van het betreffende invoerscherm. Behandeld worden de typen invoervelden. Door op het vierkantje te klikken. Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. • 22 .

knop en de aangegeven achter Zoom. Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop . Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. Als er nog geen eigen databank is. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling. De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. Na het bevestigen van dit scherm. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. vanuit het scherm Zonegegevens. of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. Record toevoegen aan de UO-database. Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens . met gegevens. Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens. door middel van het klikken op de OK knop. Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. verschijnt er een extra scherm. Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). kunnen de gegevens 23 . -knop. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren. Men keert terug naar het vorige scherm. of een eigen gemaakte databank. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Een overzicht van de records opvragen.

Opgave van de naam van de nieuwe databank. De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 . Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen. Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet.in de databank worden opgenomen. de Selecteer-knop.a. te klikken. Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken. na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten. de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop. In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen). opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren. gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop . Een invoerscherm is o. Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan. Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld.

Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 . 25 . Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld. eenvoudige invoer Niveau 2 . maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2. Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen. Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat. uitgebreide invoer Niveau 3 .• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert. [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken. Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu. Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken). Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. Door het aanklikken van een verwijzingsveld. In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden). Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. [1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken. verschijnt een nieuw invoerscherm. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is.

bouwfysica en elektrotechniek. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan. Het programma vraagt nog een bevestiging. zoals Imtech. Men kan dus snel op een ander programma overgaan. zijn aangesloten bij de Vabi. Tebodin. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen. De Vabi-programma's werken binnen de zgn. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt. Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'. Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek. GTI. in één keer worden ingelezen. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven. Stork Worksphere.vabi. 26 . Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Ruim 800 bedrijven en instellingen. Rijksgebouwendienst etc. Uniforme Omgeving. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken. Dit bespaart tijd.nl Internet: www. zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens. Deerns. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken.

Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. EPN. voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. voor de bepaling van de graad. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Gebouwsimulatie. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw. service aan de gebruikers. Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. Gebouwsimulatie. Koellast. om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 . bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl. de telefonische helpdesk. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening). constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. Dimensionering van leidingdiameters. Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte.en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) . ramen. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. EPN. eigen geveldelen en opstanden op het dak. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken.en gramuren. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. ramen. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s. Koellast.

Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht. rekenmethode I'.en afzuiginstallaties.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting. Dimensionering van kanaalafmetingen. Berekening van toevoer. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen. Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. standaardmethode (klasse B)'. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 . de afmetingen. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte. Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. Grafische invoer is mogelijk. Armaturen zijn in een rooster.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden. Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft. Meerder kanaalvormen (rechthoekig. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. de polaire diagrammen wordenmee geleverd.a. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn.

zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren). Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. kortsluitstromen en de nulgeleider. gewogen onder. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur.b.en koudebehoeften in vertrekken. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden. waarmee één kabel berekend kan worden. Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’. lengte beveiliging. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.en overschrijdingsuren en warmte. waarna de optimale situatie wordt bepaald. Zwembadverwarming m. roosters etc. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden. Berekening van de stroomsterkte in elke kabel. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen. aftakkingen.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN.v.en bovengrens. 29 . Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten. Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen. Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database. temperatuuroverschrijdingen. Men kan ook een eigen database opstellen. de spanningsval per kabel. per dag of per week. de totale stroomsterkte. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend.

Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald. dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten. Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering. Stationaire berekening met een twee. Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk.en hogedrukgasnetten. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Gebouwsimulatie. Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk. tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Koellast. Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd. EPN. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992. Hemelwater.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen). Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). ramen. Persriolen kunnen niet met dit 30 . Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse.

Daardoor vergemakkelijkt h. H. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen. Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend.e. Ook berekent h. het primaire energiegebruik van het gebouw. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. wordt de belasting per afvoerpunt bepaald. utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies. maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren.N. Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt.k.e. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie. 31 . Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan.K. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128). maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving.E.n. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden.e. koellastberekening etc. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.k. Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden. Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd.programma berekend worden. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt.k. de energiebehoefte van een gebouw.n. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving.n.

Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer. Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. zie Uniforme Omgeving. Wegschrijven project als. Inlezen project. Importeren Project. Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s. waarin men het gewenste programma kan selecteren. Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. Wissen project. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten. Wegschrijven project.

tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. Als deze projectnaam is geselecteerd. derde kolom : incl.In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project. zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd. Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn. Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden. In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. 33 . Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt. Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden.

PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. Als deze optie gekozen wordt. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. is er nog slechts één kans om het project terug te halen. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten. Indien dit wordt bevestigd. Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren. alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart. volgt het scherm : Importeren definitie gegevens. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project. Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. kan het project alsnog worden weggeschreven. Indien het project toch gewist is. 34 . verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan. zonder het eerst weg te schrijven.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen.

DIC. Standaard is dit de project directory. Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. Een project bestaat uit 2 bestanden. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. Als er Nee wordt gekozen. Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven.PRJ en één met de extensie .Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten. In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven.PRJ en . waar het project wordt bewaard. Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven. Als hier Ja wordt gekozen. Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. wordt het oude project overschreven. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project. Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. 35 . • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld. één met de extensie . worden de twee bestanden (. Wissen project Indien een project wordt gewist.DIC) in de prullenbak gedeponeerd. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project. Wijziging extensie van de projectnaam. dan geeft het programma een melding. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem.

DXF • G*. Zie Koppeling met tekenpakketten. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen. Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. 36 . Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. Wijziging extensie van de projectnaam.Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. Een project bestaat uit 2 bestanden. nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan. Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *. verschijnen er andere extensies. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend.PRJ en één met de extensie . waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen.PRJ • *. Files volgens DXF tekening formaat. Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. één met de extensie . Standaard is dit de project directory. Door de knop aan te klikken.DIC. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving. waarin tekening gegevens worden gevraagd. Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen.

De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul). Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen. 37 . Stel dat er een kelder. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. verschijnt het scherm Projectomschrijving. en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven.Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO). Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. waarop (een deel van) het gebouw is getekend. dan krijgt de kelder het volgnummer 0.DXF zijn. is het inlezen niet gelukt. In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven. Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven. Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. Knop Door op deze knop te klikken. Knop Selecteren van de tekeninglagen. Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt. wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen. Als alle gegevens zijn ingelezen. er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd.

Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. moeten op elkaar aansluiten. die de wanden voorstellen. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. Het kan n. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. dat de gegevens over de deuren bevat. zijn dat het programma hierop vastloopt. Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. dus eigenlijk 1 punt. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. aan het blok gekoppelde attributen. die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. De lijnen. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. gaat de berekening niet altijd goed. moeten uit de tekening worden verwijderd. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden. maar voor de berekening gaat dit niet goed. kan dit worden opgelost. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd. Deze gegevens zijn opgeslagen in. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO. welke later als fictieve wanden zijn op te geven.l. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . De DXF-file wordt wel ingelezen.Deurenblok De naam van het blok. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen. die overgebracht moet worden naar de UO.

Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt. wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken. krijgt u alleen die laagnamen te zien. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm.5 m. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Laat men hier de cirkelboog staan. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw. Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. nl. De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’. Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven. Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken. wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. • Hoogte De naam van het attribuut. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. die met die letters beginnen.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. 39 . waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. dat de hoogte van de deur of het raam bevat. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. kan deze blijven staan. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft. ‘Kantoor 2’ etc. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters.

Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. de vloer). worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven. Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst.v. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt. Het ramen. aan het blok gekoppelde attributen. Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven.80 m dan wordt voor de x-factor 0. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand. aan het blok toegevoegde attributen. als de attributen als objecten worden geselecteerd. De namen van de attributen moeten voor het ramen.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. Via twee. Als een andere DXF-file moet worden gebruikt. Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is.o. Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn.o. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken). De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters.v. het noorden.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. Is het raam bijvoorbeeld 0. In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven. Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk. Hierna kan het blok worden gedefinieerd. Deze gegevens zijn opgeslagen in.0).en deurenblok aan te maken en te plaatsen. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek. in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t. kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft. • 40 . moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt. Ramen blok De naam van het blok. Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t. dat de gegevens over de ramen bevat.

• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend. die met die letters beginnen. De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn. waarop de bouwlaag staat.01:Kantoor’. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens. of een aparte tekeninglaag. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden. Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt. Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene. krijgt u alleen die laagnamen te zien. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag. Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 .

Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria. binnencondities. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. wanddikten. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. reeds worden ingevuld. ‘Kantoor 2’. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen. ‘Gang’. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. ‘Kantoor 3’. moeten eerst enkele gegevens over de. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm.en deelwanden. die met deze beginletters beginnen. Verticale offset De naam van het attribuut. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen. in de tekening. ‘Toilet’. Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. 42 . Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. ‘Vergaderruimte’ etc. Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken. gebruikte lagen en blokken worden opgegeven. soort verwarming. waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek.d. wand. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen. hoofd. ventilatie e. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden.

Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. Geef het nummer van de bouwlaag op. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. Klik op de knop Openen. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok.DXF Ga naar de directory. Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. Klik in het veld naast hoogte. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project. waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. met één bouwlaag per tekeninglaag. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok. Klik op de naam van de DXF-file. De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . Selecteer het bestandstype *. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO. waarin de verticale offset is opgeslagen. Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. waarin de in te lezen DXF-file staat. Klik op de knop Verwerken DXF-file. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens.

Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen. 44 . Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. waarop een bouwlaag staat. Klik met de muis in het veld naast Laagnaam. waarop de betreffende ruimtenamen staan. Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten. • • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen. Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. Tik het nummer van de bouwlaag in.staat. Herhaal de punten 2 t/m 7.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is.

zones etc) getoond.) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen. ruimte. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc.VA106.VA122) . Staan de definities (vertrekgegevens. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren.VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101. Het definitiescherm heeft 3 functies. Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm. (alleen VA101. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen.VA114) Rooster (alleen VA101.VA102.VA114. Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm.VA126) IWP-groep (VA101.VA114. Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd. ruimten. wandgegevens etc. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app.VA114. 45 .VA121. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm.VA107. In dit grafische scherm kan via punten.Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend.

wordt deze ruimte actief. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Door op de [LMK] te klikken. Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken. 46 .en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. 3D-weergave bouwlaag. passend zoom. Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt. Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte. Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. zoals zoomen. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. bouwlaag onder/boven. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. overzicht ruimten. vorige/volgende ruimte. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. Dak. 3D-weergave gebouw. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld.

In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. bouwlaag. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd. waarbij het niveau op Gebouw staat. 1 verschijnt. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. zone. Anderzijds. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. verschijnt een grafisch scherm. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities. Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. Scherm gebouwgegevens nr. Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. ruimte en vertrek. Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. Hierin staan gegevens over nummer. 52 . Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Bij de programma’s VA114. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster. omschrijving. Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat. grijs rondje : het rooster is niet actief.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte.

Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend. zone. De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. Er verschijnt een grafisch scherm. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. lijnen maken van ruimten. Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen. 53 . In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen. teken lijn. veelhoek tekenen. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. ellips of ovaal tekenen. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. bouwlaag. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren. In dit scherm staan een aantal iconen. ruimte en vertrek. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. 2. Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd. ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. selectiegebied van lijnen. rechthoek tekenen.

Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. eindpunt. Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd. Door op de [LMK] te klikken. Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. Zie Navigatieknoppen. Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld. rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. kan een lijn geselecteerd worden. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken. anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken. ontstaat een selectiegebied. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt.Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen. 54 . ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten. lengte. Deze ruimte is dan actief.

Er ontstaat een gesloten vlak. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. Het begin. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend.Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. Het begin. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Zie Rechtermuisknop. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Zie Rechtermuisknop. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn. optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend. Zie ook Rechtermuisknop. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. zoals ‘coordinaten’. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast. Zie Rechtermuisknop. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend. De veelhoekwordt gesloten via de [RMK]. 55 . De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. Er ontstaat een gesloten vlak. De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend.

De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. hoogte. Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt. verplaatst of verwijderd kan worden. Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. Ruimtenummer. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. Dit geldt dan per programma. waarna deze via de [RMK] gekopieerd. Zie Rechtermuisknop. hoogte. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. omschrijving. De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen. 56 . Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. De omschrijving.

Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. Er bestaat geen undo-functie. <. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt. <. Maak altijd eerst een backup van het project. 57 . 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte. indien ingevuld. De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. Deze worden dan automatisch geplaatst. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’. =). =). Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. Er bestaat geen undo-functie. De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Maak altijd eerst een backup van het project. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd. Klik vervolgens op de gewenste ruimte. indien ingevuld. Deze worden dan automatisch geplaatst. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>.

luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. Standaard hoogte ruimte. Zie ook RMK. Als dit wordt aangevinkt. terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst. zonenummers. gemaakt met . Hierbij verschijnt een scherm. Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. lijnen. ruimten en/of DXF worden uitgezet. wanden. Als dit wordt aangevinkt. Als dit wordt aangevinkt. naar bouwlaag . Via RMK kan het snappen naar grid. DXF. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst. Grid zichtbaar. zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven.. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld. Snappen op DXF. Assenstelsel voorgrond. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen.en uitgezet worden. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag . verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten. Zie ook RMK. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. Zie ook RMK.. Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels). Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m). Als dit wordt aangevinkt. Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. Elke nieuwe ruimte. kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. LVK-apparaten. Zie ook RMK. zoals : 58 . roosters. Zie ook RMK. Zie ook RMK. krijgt deze hoogte. deuren. Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. Snappen op ruimte.en uitgezet worden. Als dit wordt aangevinkt. Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen.’. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. Als dit wordt aangevinkt. Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. Snappen op lijn. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld. De meeste functies kunnen ook via RMK aan.Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt. Zie ook RMK. Snappen op grid. ramen. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. zoals vertrekdefinities. Loodrecht op lijn/ruimte. Loodrecht.

Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen. Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. Zie Instellingen Loodrecht. Zie Instellingen Snappen op lijn. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. Zie Instellingen . De handeling waar men op dat moment mee bezig is. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. wordt afgebroken. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. Lengte lijn.of uitzetten. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven. de laagnaam. Aan. Per laag wordt het laagnummer aangegeven.of uitzetten. • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt. Aan. Zie Instellingen . Coördinaten. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden. Zie Instellingen Snappen op ruimte. . Zie Instellingen Snappen op DXF. Begin. kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten. Aan. (in m) Verschuiving Y-richting. Aan. Als een coördinaat is opgegeven.of uitzetten.en eindpunt worden door een lijn verbonden.of uitzetten.of uitzetten. Spiegelen horizontaal. 59 . verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken. Aan. Als via klikken de veelhoek worden gesloten.• • DXF-bestand. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven. een veelhoek wordt getekend. De escape-toets heeft hetzelfde effect. Roteren. Verschuiving X-richting. (in m) Overzicht lagen. Als een coördinaat is opgegeven. Grid. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Bepaal snappunt. .of uitzetten. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven. Aan.of uitzetten. Loodrecht op lijn/ruimte. Aan. . . kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt. welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. Lengte en rotatie lijn. Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven. Zie Instellingen . Spiegelen verticaal.

Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft. • 60 . die gewijzigd moet worden. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Kopiëren. Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven.en/of zonegegevens bevat. Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden.a. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte. Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd.en Vertrekgegevens zijn toegewezen. verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast. Ga naar niveau ‘Ruimte’. De ruimte is verwijderd. Indien in de orginele ruimte Zone. vertrek en/of zone gegevens. Verplaatsen. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’. Selecteer eerst een ruimte. Dan moet op de ruimte worden geklikt. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. Indien de geometrie gesloten is. worden rood. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Selecteer eerst een ruimte. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Verwijderen. Aan. Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt).• • DXF. Het muisicoon verandert in een hand. Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Selecteer eerst een ruimte. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Eigenschappen. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm. Zie Instellingen . • • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o. • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).of uitzetten. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt). Als deze ruimte vertrek. Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’.

zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. terwijl u tekent. Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). zodat u deze makkelijk kunt bereiken. • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. rechter onderhoek van het bureaublad). Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad.000 m.Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. indien deze uitgevinkt staat. Vink ‘Snappen op grid’aan. • • • • • 61 . Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. indien deze uitgevinkt staat. Klik op de knop ‘Toepassen’. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’.

62 . In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Klik op de knop ‘Ok’. 2.800 m. 3. Geef de Y-grootte op.• • • • Geef de X-grootte op. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.250 m. Het context menu verschijnt.

Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. met de LMK klikken. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. 63 . De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn.• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. y-oorsprong snapt. De lijn wordt rood. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). y-oorsprong.400 m. y-oorsprong.

(tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Een rode lijn verschijnt. Als de muis dicht bij het eindpunt komt. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt. 64 . Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt). Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn. indien deze uitgevinkt staat. Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. Klik met de LMK. Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’. gaat het rode punt snappen naar het eindpunt. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt. Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Y (m) 1.• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan. De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer.000.400. Klik met de LMK. Klik op de knop ‘Toepassen’. Een nieuwe ruimte is ingevoerd. Klik met de LMK. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4.

Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn. Nadat het DXF-bestand is geselecteerd. y-oorsprong (0. In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. Klik op het icoon verschijnt. zijn eigenlijk onderleggers. 0). Ga naar niveau ‘Ruimte’. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’. lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. De lijn gegevens worden ingelezen. 65 . Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. (tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. moeten deze lijnen overgetrokken worden.Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op de knop ‘Ok’. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. Om een ruimte te maken van deze lijnen. Terug naar het tekenscherm. Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven. Pas op. De verschuiving is ten opzicht van de x-. zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen.

Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. 0). Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. met de LMK klikken. dan niets doen. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Het context menu verschijnt. Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. • • Ga met de muis naar de x-. • Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Het context menu verschijnt. • • 66 .Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer.y-oorsprong (0. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).

Het context menu verschijnt. Deze verandert in een rode richtingspijl. op de LMK klikken.350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd. U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar. Zorg dat de pijl naar linksonder wijst. • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. Zodra het bewegende rode punt snapt.450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het context menu verschijnt. met de LMK klikken. • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn.• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. • • • 67 . dan niets doen. wordt ‘snappen op grid’ uitgezet. Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen).350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt). Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Klik op de knop ‘Ok’. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd. Door nogmaals deze optie te selecteren. (vinkje verdwijnt).

Ga naar niveau ‘Ruimte’. Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst. (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt).• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. 68 . Klik in het midden van elk rechthoek. Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Geef de Y-grootte op. bijv.750 m. bijv. 3. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Klik op de knop ‘Ok’. 69 . 2. • Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’.250 m. Het context menu verschijnt.• • • • Geef de X-grootte op. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt.

v. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. • • • • 70 . Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Klik op de knop ‘Ok’. y-oorsprong. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).b. met de LMK klikken. Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. y-oorsprong. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder. een rechthoek. y-oorsprong snapt.• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Terug in het scherm Gebouwinvoer. dan niets doen. Het context menu verschijnt. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand.

In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk). rechter onderhoek van het bureaublad). Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. • Klik op het icoon verschijnt. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat. Ga naar niveau ‘Ruimte’.000 m.Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. terwijl getekend wordt. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. • • 71 .

y-oorsprong. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt). Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts. gaat het rode punt snappen op de x-. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’. En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6.y-oorsprong (0. Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt.• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan. Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt. Het context menu verschijnt. Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-. maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. 72 . Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden. Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken. Klik met de LMK. om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen.000 en Y (m) 0. lengte : 6.000. 0). Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. De eerste lijn wordt neergezet.0000’). y-oorsprong. terwijl de muis beweegt. Dit kan ook met de muis. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek. indien deze uitgevinkt staat. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’. Ga met de muis naar de x-. Klik met de RMK in het tekenscherm. Klik op de knop ‘Toepassen’. • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Het tekenscherm verplaatst naar links.

Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik met de RMK in het tekenscherm.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’. 73 . Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’. Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5.000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’. Dubbelklik op de laatste lijn. Klik met de RMK in het tekenscherm. Het context menu verschijnt. Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt.250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. De derde lijn wordt neergezet. Het context menu verschijnt. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt.160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. Het context menu verschijnt. De laatste lijn wordt neergezet. Druk dan op de ‘Enter’-toets. Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3. Klik met de RMK in het tekenscherm. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan.

Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten.In dit scherm ziet u de positie. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).De ruimte is geplaatst. In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft. Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden. Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer.v.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. 74 . Als de shift-toets ingedrukt blijft. De lengte 2.b. een veelhoek. Het muisicoon verandert in een hand. rotatie en lengte van de lijn.

Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Het context menu verschijnt. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. snappunt bepalen. moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden.Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. 75 . In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. snappen op grid. zoals spiegelen. lijn of ruimte. Ga naar niveau ‘Ruimte’. roteren. Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK.

Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.• • Selecteer de optie ‘Kopieren’. • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Ga naar niveau ‘Ruimte’. De ruimte is geplaatst. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. 76 . Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden. De ruimte is geplaatst.

Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen.o.v. Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. Ga naar niveau ‘Ruimte’. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen.7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen.4m x 2. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • 77 . Voorbeeld : ruimte laten inspringen t.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Maak twee ruimten met de afmeting 5. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving. Het context menu verschijnt. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden.

Het scherm Coordinaten verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het context menu verschijnt. Verlaat het context menu met de ‘Esc’.700 m 78 . Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0. met de LMK klikken. Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. dan niets doen.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt. Selecteer de optie ‘Coordinaten’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte).toets.000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2.

Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). U ziet een verticale lijn. Klik met de LMK op de rechter ruimte. met de LMK klikken. (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt). Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn. 79 . De x-. dan niets doen.v. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd.• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. • • • Open het scherm Gebouwinvoer. y-posities’s is m. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte. Het context menu verschijnt. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld. Het context menu verschijnt. Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt. Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. Voorbeeld : ruimte maken m.a. Ga naar niveau ‘Ruimte’. De ruimte wordt neergezet.w. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken.b. de verschuiving. De lijn wordt rood.

Het muisicoon verandert in een hand. • • • 80 . Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte. De ruimte is gemaakt. Het eerste punt van de lijn ligt vast. Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. dan niets doen. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst. Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. met de LMK klikken. Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Verlaat het context menu met de ‘Esc’.toets. klikken met de LMK. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.

Ga naar niveau ‘Ruimte’. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Het context menu verschijnt.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. • of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm. • 81 . Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.

v. De ruimte is geplaatst. De ruimte wordt direct geroteerd.o.• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen. Selecteer de optie ‘Roteren’. de x-as. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt. De ruimte wordt direct gespiegeld. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. • • • Vul hier de rotatie in. Tegen de klok in is de positive rotatie t. Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden. 82 . Klik vervolgens op ‘Ok’.

en of vertrekgegevens heeft.a. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’.Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. klikt u op de ruimte. Indien de ruimte zone. 83 . De ruimte is verwijderd. Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. die u wilt verwijderen. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). vertrek en/of zone gegevens. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast). • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. vertrek en/of zone gegevens. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. • • 84 . Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. Het context menu verschijnt.a. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. • Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. De ruimte is verwijderd. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).

De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. Het context menu verschijnt. Terug in het scherm Gebouwinvoer. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. • • 85 . Klik op de knop ‘Ok’.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’. Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst. Het context menu verschijnt.

Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte. hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. De ruimte is geplaatst. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. met de LMK klikken.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen.toets. Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. roosters. De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. 86 . Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. dan niets doen. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. niveau Vertrek. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. Definities als wanden. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken. Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer. Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen. Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt.

Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm. 87 . Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren). Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. wanneer deze is opgegeven. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand. Hierna komt. ook actief zijn in het definitiescherm. Vloer.Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar. de automatische keuze naar voren. Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde). kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst. Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd. Bij het toewijzen van hoofd. door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten. Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd. Het plaatsen van hoofd.en deelwanden zijn geplaatst. Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria.en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden.en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt.of deelwand die wordt verwijderd.

vloer of plafond. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Bij wanden.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer. Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak. 88 . Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. vloeren en plafonds. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen. Het plaatsen van hoofd. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria.of plafondaanzicht scherm. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. in het scherm vloer.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst.of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte.of plafonddeel geplaatst. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets.of plafonddeel te klikken.Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief.of plafonddeel. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer. De verschillende vloer. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. zie legenda. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin.

Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp. hoofd.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer.en deelwandnummer. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past.of deelwand die wordt verwijderd. vloeren of plafonds per ruimte. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte.en deelwanden. In dit overzicht staan wandnummer. omschrijving. De programma’s rekenen echter wel goed. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. de automatische keuze naar voren. oppervlakte van de wand. Knop Overzicht van alle wanden. lengte en breedte/hoogte van de wand. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden). omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte. Hier kan men wandgegevens opgeven. 15-90=hellende wand.of plafonddeel. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek.of deelwand 89 . 180=vloer) van de wand. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. Hierna komt. vloer of plafond in het vertrek.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. 90=rechte wand. wanneer deze is opgegeven. omschrijving van aangrenzende ruimte. omschrijving aangrenzend gebouw. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd. Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven. hoek en helling (0=plafond/dak. Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand. soort vlak. ook actief zijn in het definitiescherm. wandnummer waarin deelwand zit.

is de automatische wandkeuze niet correct. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. (Wordt als default aangegeven). Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken. • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria.of deelwanden via automatische keuze. De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. die betreffende hoofdwand hebben. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie. komt er v2 te staan. 90 . In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat. Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst. Klik op het veld Wandnr. om een Hoofdwand te selecteren. Niet correct geplaatste hoofd. Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen.en deelwanden gaat per bouwlaag. Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. De controle hoofd. Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. Tevens krijgt het symbool een rode kleur. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast.Letter v Vrije deelwand. Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand.

Vul in: 0. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. Kies in het menu: > Groter. Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren.• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd. Deze gaat controle via de knop Overzicht. Klik op de knop Vul een omschrijving in. Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd. Vul in: 0. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Herhaal de punten 2 tot en met 9. te selecteren. Klik op de te controleren ruimte. Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. Klik op Wandnr. Klik op Overzicht. niveau Wand. Sluit het scherm met de knop . Vloer of Plafond. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt. . Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. en selecteer een Hoofdwand.

Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm. Klik op het veld achter Nummer. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. dakkapellen en borstweringen. Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen.• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .en deelwanden De wandeigenschappen. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. Geef de eigenschappen van de deur op. die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand. bijvoorbeeld een raam in een deur. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. .en deelwanden definities’. 92 . zoals de constructie. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Deelwanden zijn ventilatieopeningen. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie. Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd. niveau Plafond. Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. worden vastgelegd in een hoofdwand. ramen. Vul een omschrijving in. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld. Vul de lengte en breedte in. Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. • Hoofd. deuren.

Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd.en deelwanden definities’. Geef de eigenschappen van het raam op. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Vul een omschrijving in. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat. Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’).en deelwanden definities’. die gebruikt worden in Wandcriteria. die gebruikt worden in Wandcriteria. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. etc in. Vul in het percentage. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam. Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten.en deelwanden definities’. Sluit het scherm. 93 . • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .

of buitenzonwering. Vul een omschrijving in. worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Vul de Omschrijving in. Geef de U-waarde op. Het scherm kent 3 niveaus. Vul gewenste afmetingen in. Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. zie Raamconstructies. Keuze uit geen. Kies als soort Raam. die op dat moment op het scherm staat. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Vul de overige programma afhankelijke velden in. Vul de Omschrijving in.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand. Geef de soort schakeling op. Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken. Stel het niveau in op 1. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Stel het niveau in op 1. tussen. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. binnen-. Selecteer scherm ‘Afmetingen’. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Geef het type zonwering op. 94 . • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam.

Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). ZTA. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. ZTA. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt.. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. ABS. Dit glasnetwerk kunt u selecteren. ZTA. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. binnenscreens. verschijnt een netwerk. Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. waarin alle waarden al zijn ingevuld. Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1.34). Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. Wanneer de absorptie niet bekend is. verschijnt een netwerk met zonwering.17 en ABS=0. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1. Vul de Omschrijving in. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is.• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Dit glasnetwerk kunt u Selecteren. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren.30 en ABS=0. maar de reflectie wel. CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. • • • • • 95 . • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. maar de reflectie wel. Stel het niveau in op 2. tussen of binnenzonwering).06 en ABS=0. waarin alle waarden al zijn ingevuld.30). Geef respectievelijk de U. buitenscreens (D=0. De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. zoals verosol (D=0.23). terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. moet ook de U. De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. Wanneer de absorptie niet bekend is.

niveau Vloer. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. Klik op de knop Berekenen. Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei). Doorlating (D). • • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Beschreven wordt hoe zonder aan 96 .Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen. waarna de U. Vul de Omschrijving in. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. ZTA en CF worden berekend. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Wanneer de absorptie niet bekend is. Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen. waarin de ingang zich bevindt. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Absorptiewaarden. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Stel het niveau in op 3. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. LTA. maar nu in combinatie met zonwering. Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. maar de reflectie wel. tussen of binnenzonwering).

Vul de Omschrijving in. Vul de overige. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa. Vul de absorptiecoëfficiënten. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Achter het veld Constructie staat dan fictief. Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. Stel het niveau in op 2.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. De Rc-waarde wordt dan berekend. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst. Klik op het linker veld Laagnr. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren. Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand.de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen. niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren. Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt. programma afhankelijke. Geef de Rc-waarde op. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Geef het Aantal lagen op. Stel het niveau in op 1. gebruik makende van vrije deelwanden. Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. gegevens in. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven. 97 . Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Vul de Omschrijving in. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt.

Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren. De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag. 98 . worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. de dikte van de laag in. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren. laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld.

kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. begane grond vloer enz. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. Open het scherm Gebouwinvoer. Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand. gangwand. Controleer per vertrek of de wanden. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. hellend vlak. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken. plat dak. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. • 99 . Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. Selecteer de gewenste wand in een ruimte.• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. niveau Wand. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. tussenvloer. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in. vloeren en plafonds goed zijn benoemd. Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. tussenwand. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. • • Open het scherm Gebouwinvoer . In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden.

Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. Klik in de onderste regel (deelwand in . Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. een vloer en een plafond. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. vloeren en plafonds. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden.Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer .) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden. Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. 100 . Selecteer de te verwijderen deelwand. Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken.. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. in totaal zes vlakken. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is. Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

overschrijdingsniveaus. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden. Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven.114 worden aangemaakt (?? is jaartal). Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben. Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. Daarbij moet ook een bestandje DBL??. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken. Er worden VA114-gegevens als telperiode. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling. berekeningsperiode. waarna dit item kan worden ingevuld. Lengte Lengte [m] van de deelwand. daguitvoer. waarin vakantie. zijn ook in de UO-versie te gebruiken. Dit vakje krijgt een rode kleur. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst. Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd.Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand. klimaatfile. 105 .en feestdagen kunnen worden opgegeven. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd.

Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. Als er geen beschaduwing is. zijmuren. zet deze dan uit (Nee). Als er geen beschaduwing is. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n). Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. Als er geen beschaduwing is. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. kan hier Ja worden opgegeven. waarop de berekening moet starten. Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen. Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren. Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. kan hier Ja worden opgegeven. maand. jaar). (Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). zoals overstekken. Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. zet deze dan uit (Nee). Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. 106 . Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. zet deze dan uit (Nee). Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag. die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september. betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n).

0. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. • • • 1: eenvoudig. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren.v. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. 2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst. 107 . Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. convectiefactor is 1. Bij andere programma’s : 8-18 uur. zet deze dan uit (Nee).Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t. de gevel kan hier Ja worden opgegeven. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.o. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Als er geen beschaduwing is. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur.

Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt). zie geinstalleerd vermogen. In het scherm wordt de periode opgegeven. Voor diverse vermogens per apparaat. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. dat de apparatuur aan staat.Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. Het overige gedeelte is stralingswarmte. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal.

Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%). Bij andere programma’s : 818 uur. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.8. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. • 1: eenvoudig. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. 109 . maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst.Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode. convectiefactor is 0. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). die betrekking hebben op de interne warmteproductie. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren. geen afzuiging van verlichtingswarmte. Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. De rest is latente warmtebelasting.

hand cf=0. Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm. indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’.76 cf=0.80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor.68 cf=0.72 cf=0. Aantal Opgave van het aantal armaturen. klikstrip. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. stand. pendel. Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 .

Voor schakelwaarden. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar.• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling. maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). 111 . Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2. Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode. per armatuur of totaal. Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. zie ‘schakelende verlichting’. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode.

en uitschakelen.Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in. werkplaatsen (ruw werk). Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in. Positie armatuur Positie van de armaturen. kantoren. bejaardenhuizen. Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is. opslag ziekenhuizen. winkels woningen. scholen. recreatieruimten. laboratoria. magazijnen. stalling. terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 . Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt.

Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven.v. verlichtings. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven.g. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens. waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens.en geluidseisen van een vertrek. Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens. Ramen blijven dicht t. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. De criteria moeten tijdens en buiten 113 . Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria.Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken. algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is. In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen.

(default 0.4 betekent 40% open). Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden.g. De openstanden 2. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter. het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen.4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden. Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. Ramen blijven dicht t. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open.v. (0. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden. in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert.de Gebruiksperiode opgegeven worden. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek.v. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is. 114 .g.3 en 4 zijn tussengelegen standen. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld. bv. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. algemene belemmeringen. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden. algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.

(default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden.Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. indien de wind op deze zijde van de gevel staat. opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin. Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur. Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. zowel tijdens als buiten gebruiksperiode.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur). Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. 115 . Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd. Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat. (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt.

Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op.en dakdikte. Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen. Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven.Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel. zoals de hellingen de voorwand en het dak. en de gemiddelde wand. 116 . zijwanden en het dak. worden deze afmetingen aangepast. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel. de constructie voor de voorwand. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies.w. Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). m.a. Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding).

utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W]. Hoek voorwand t.v. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd.o. Dit is een eis van het Bouwbesluit. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw.o. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft.v. Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.Hoek dak t. horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan. Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld. komt in de uitvoer. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. 117 . [U] of [C]. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven. in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Adres Het adres van het gebouw. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw.

118 . verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven. windrichting.en stralingstemperaturen berekend. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. Wanneer men voor deze optie kiest. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). Plaats Postcode en plaats van het gebouw. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. kan de zonwering nooit schakelen. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld. Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. ventilatievoorziening).en naadkarakteristieken.Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden. De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. deur.bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. temperatuurverschillen en de nog op te geven kier. De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten. Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend.

In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. Voor VA101. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening. de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken.Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren.3 van ISSO57. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. worden deze genegeerd. 119 . Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd. wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie. zie tabel 4. dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. Deze is voor elke ruimtefunctie anders.5 van ISSO53 en tabel 3. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties. Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan. Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet. Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven. Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld.

Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek. De ruimte is nu aan de zone toegewezen. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand. De afmetingen zijn goed opgegeven.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. Indien de oppervlakte is aangepast. Kies een zonedefinitie. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven.5 %. Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend. 120 .Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren. vloer. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-. maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. wordt dit getal als factor gezien. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. maar als factor 0. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt. Dus 0.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0.5. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven. Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren. percentage of hoogtebeperking. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen.of plenumdikte. houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte.

Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden. anders dan door krimp.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven.C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m. selecteren. waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven. deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens. Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt. 121 . Voor wand. zoals een borstwering of een raam. etc.s. toevoegen. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens . Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. zetting etc. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand. Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen.

5 wordt niet geinterpreteerd als 0. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. uitgedrukt in een percentage.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 .5 %.5 Soort Soort deelwand. Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd. vloerdikte en plenumhoogte. Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam. wordt dit als een factor gezien. Dus 0. De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt. Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden. maar als factor 0. Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven.

Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. zoals ramen en deuren. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. Achter het veld constructie blijft dan fictief staan. worden toegevoegd aan hoofdwanden. droog zand. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden.5 W/(K. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld.• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden.en deelwanden. (alfa = 8. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden.5 W/(K.m²)) kruipruimte. (alfa = 8. klei. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen. Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand. Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning. Voor deelwand zie Gegevens deelwand. De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. Dit heeft alleen effect op de berekening. 123 . De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken. compleet met alle deelwanden.

(alfa = 8. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde. ‘direct op grond’. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op.5 W/(K. Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt. aangehouden. De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht. 124 . Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven. ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20). maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens.• • K R kelder. (alfa = 8. Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand. wordt 22 gr. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. (alfa = 8. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer.5 W/(K. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand.5 W/(K.C. Deze omschrijving komt in de uitvoer. ‘kelder’. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen.m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald.m²)) ruimte condities. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’. dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). Soort Soort wand.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld.

de andere rij is gereserveerd voor deelwanden. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden.Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt.en deelwanden. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat. Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten. 125 . Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand . behorend bij deze hoofdwand. zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen. compleet met alle deelwanden. Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten. Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project.

v. dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven.9 gr.C. Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. 126 . verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten.m.C.0 gr.1 gr. en van de inductieunit is 24. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22. In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven. In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d.1 graad uit elkaar te zetten. die geplaatst zijn in de ruimte.C.C.0 gr. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat. Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. en van de radiator is 22.

9 kW. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk. 127 . koelbatterij. Afgifte. Opwekking. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20.000 * 200 kW = 4 kW. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft.of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven. dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator.• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek. LBK. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie.000 m3/h. adiabatische koeling. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven. Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren. Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte.en verwarmingsbatterij terug of op. Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven. mengsectie. warmteterugwinning. In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h.. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW. Met het aanvinken van de toe.

Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit. Het programma kan met recirculatielucht werken. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is. dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit. verschijnt dit invoerveld. Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 . Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven.

De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. waarin deze bron zit. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. Als dat hier wordt opgegeven. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Voor oplossing. gegevens ingevoerd worden. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. e 129 . moeten ook bij het scherm LVK-app. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. zie afzuiging. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Als dit het geval is. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt.• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone.of wandkoeling aanwezig is. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. plafond.

waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. Als dit het geval is. Het programma kan met recirculatielucht werken. verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. Als dit het geval is. De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan. Als ‘ja’ wordt ingevuld. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. Als dit het geval is. verschijnt dit invoerveld. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven.Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. 130 . Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is.

moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden.of comforttemperatuur. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk. De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen.Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is.of koelplafond. stralings. moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden. koelen. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. dag. Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling.en standbybedrijf). Deze geldt dan voor alle systemen. 131 . Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag.en standbybedrijf) worden opgegeven. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. Hier worden de condities opgegeven. Als dit het geval is.

In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm. zie afzuiging. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Als dat hier wordt opgegeven. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt.Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. ‘verkeersruimte’. personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’.of wandverwarming aanwezig is. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Via het scherm Gebouwinvoer. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. ‘verkeersruimte’. Voor oplossing. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens). Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. niveau ‘IWP-groep’. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Hier worden de condities opgegeven. Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. Zie WTW. Er kan maximaal één groep (armaturen. waarin deze bron zit. moeten ook bij het scherm LVKapp. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’. Dit gaat via het 132 . Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten. gegevens ingevoerd worden. Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. etc. plafond.

betreffende invoerscherm met de functietoets F2. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. De weekends zijn vet omrand. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. voorjaarsvakantie. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. zomervakantie en herfstvakantie. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. Deze geeft de dagen van het jaar aan. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. • 133 . waarna de dagen van het jaar worden getoond. Hier kan een jaartal worden opgegeven. personen en apparaten) worden gekoppeld. Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. Niveau 2. waarbij de weekends vet omrand zijn. paasvakantie. Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. personen en apparaten) worden gekoppeld. worden de IWP groepen geplaatst. Deze jaarindeling kunt u aanpassen. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen.

Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. (default : 45%) 134 . Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege. Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. (default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. Indien er op vocht geregeld moet worden. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. welke in de uitvoer moeten komen. • Niveau 3. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Deze geeft de dagen van het jaar aan. Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. normale of late pasen. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. waarbij de weekends vet omrand zijn. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. VA114 rekent met een luchtstooklijn. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. (default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt.zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee). kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken. aanvoertemperaturen. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij.

g. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven. waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. 135 . zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. De aan. moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. het zeer grote debiet) aanwezig zijn.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald.De defaultwaarden voor wateraanvoer-. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. waterretourtemperatuur.v. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.

C.) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’.h). (default 6 gr.vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen.Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.2 m³/(m³.1 m³/(m³. (default 12 gr. Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld. 3 en 6 m/s. Bij maatregelen voor kier.en naaddichting kan worden uitgegaan van 0. Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 . Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid. Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden. Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m . Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.gevel) m /s/(m . Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid. Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte.h).).C. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0.h) m /s/(m . Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’. In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden.C.

(default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. aanvoertemperaturen. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. wordt er gerekend met alleen de koelbatterij. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie.geen richtwaarden te geven. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. 3 en 6 m/s worden opgegeven. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. kan de hoeveelheid bij 0. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. indien er wel ontvochtigd moet worden. maar er worden verder geen gegevens opgegeven. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. (default : 90° C) 137 . De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald.

Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. (default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden. ramen. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. de waterretourtemperatuur. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. ook als er meerdere ramen. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. 138 . Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. zijn opgegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd. deuren etc.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte.

wordt in het scherm dat dan verschijnt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. 139 . de luchtuitwisseling aangegeven. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven.

182 aangehouden. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m.K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving. een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. 140 .Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S. Afhankelijk van ligging. In dat geval moet niet de lambda. dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W]. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht). Soortelijke warmte in [J/kg. Dit wordt grafisch weergegeven.W. De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen.K] van het materiaal. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is. maar de warmteweerstand worden opgegeven.169.

Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° . Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen. . Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten.Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt. 141 . geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m].

In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven.9. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur.7/0. De convectiefactor staat vast op 0. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen.2 Met en clo=0.9. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. convectief is 50%. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is.• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur). die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig.7 en 0. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit. voelbaar is 60%. Bij andere programma’s : 8-18 uur. 142 . of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken.

8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130.27. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14). Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0. Bij een hogere binnentemperatuur van bv. Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek. is de voelbare warmteproductie slechts ca. Het metabolisme stijgt dan ook.C en een clo=0.8 ca. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca.C. 25 gr. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven. met=1. Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend. (default : 0. 55-60 Watt. 74 Watt is.In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit.81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr. Hoe zwaarder de werkzaamheden.24) worden gekozen (zie NEN5087).7) 143 .9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven. (default : 0. De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven.

De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Het overige deel is stralingswarmte. waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven. Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. 144 .5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen.Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte. De rest is latente warmtebelasting. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn. Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode. Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Het voelbare deel moet ook worden opgegeven.

C. Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. ‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. dat het voelbare deel 60% is. Hierna verschijnt de melding niet meer. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'.of verwarmingsdeel. terwijl dat niet is opgegeven. 145 . Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt. Functie Standaard staat hier 'verwarming'. houdt u er dan rekening mee. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr. Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte. Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen. Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat. Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. niveau LVK-app.

9 146 . Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf. Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur. Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities. De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen. Zie scherm Bedrijfswijze. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De setpoints zijn dan voor verwarming – 99.9 en voor koeling 999. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties.Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.

147 . Klik op de knop selecteren. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer. 60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Men selecteert het in het menu Invoeren. De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. Vul de projectgegevens in. Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. In dit scherm worden de algemene. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld. Projectnummer Het project. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer.

rolluik. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. CF. waarna het programma de U. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0. ZTA.Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand.30 en ABS=0. tussen.25). Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat.21 en ABS=0. ZTA. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld. 316 (D=0. • buitenscreens (D=0. ABS. waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U.25). Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden. LTA en eventueel type zonwering.of buitenzonwering. gordijn en spouwen (maximaal 3). LTA. dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. De U-waarde. ZTA.03 en ABS=0.23) • binnenscreens. Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden. D en LTA worden opgegeven. eventueel in combinatie met zonwering. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. waarmee de CF kan worden bepaald. ZTA. LTA en CF van de combinatie bepaalt. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct.06 en ABS=0. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald.. dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm. • Niveau 3 : Netwerkversie. ABS. Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen.34). Daarnaast moeten de glaseigenschappen U. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0.17 en ABS=0. 976 (D=0. • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend. 148 . die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3]. D of ABS). ZTA. Vervolgens berekent het programma de U. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas. ZTA en CF. Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1. De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting. ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem. D.30).

buitenscreens (ABS=0.34). ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie.w.23). ZTA. De waarde wordt berekend uit de U. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. CFglas De convectiefactor. Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0. zoals verosol (ABS=0. Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. transmission directe (fr).a. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. D en ABS. 149 . binnenscreens. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. De waarde wordt berekend uit de U.K)) Dglas De directe energietransmissie.ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie. absorption (du). D en ABS. ZTA. CFglas+zonw De convectieweerstand. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m.en zonweringsvlakken. ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd. (in W/(m². Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.en binnenkant en tussen de diverse glas. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. absorption (fr). Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng).30).

86 aangehouden worden. LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m.30). m. Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas.Dglas+zonw De directe energietransmissie.a.a. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld.17). transmission lumiere (fr).06). Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt. Volgens ISSO32 kan hier 0. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling.w. De waarde van de doorstraling bij binnen. (in W/(m². Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering.K)). Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng). binnenscreens. Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. Doorstraling De doorstraling door zonwering. D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten.of buitenzonwering is nul. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt. buitenscreens (D=0.a.w. m. verschijnt het glasnetwerk (niveau 3). zoals verosol (D=0.K)) 150 . lichtdurchlassigkeit (du). Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen.w.84 aan te houden. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0.en zonweringsvlakken. (in W/(m². Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas.

Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin.m². per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm. Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur. Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.K)). De doorgang van de warmte in Watt. Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K.m². 151 . Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m².Type zonwering Type zonwering. De doorgang van de warmte in Watts.

niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken. De waarde ligt tussen 0 en 1. facteur solaire (fr). Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd. Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 . langgolvige straling en convectieve overdracht. De waarde ligt tussen 0 en 1. langgolvige straling en convectieve overdracht. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten.ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). Deze is gelijk aan de ZTA.87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. deze SC is gelijk aan de ZTA / 0. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain). Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng).

Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen. Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie. Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’. zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden. moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. 153 . Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK).Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK).

en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn. Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat. waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt. 154 . In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden.1° C op. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur. Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven. De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit). Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0.en standbybedrijf).C. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. dat de inblaas. Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag./ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk. Als een stooklijn wordt opgegeven. de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn. verschijnt een foutmelding op het scherm.en standbybedrijf) worden opgegeven. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. koelen.of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. De stooklijn kan aflopend. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer. dag. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv.en nachtbedrijf opgegeven. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr. welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort.of koelplafond. stralings.

Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel.C.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr.9 gr.C. kan hier de afstand opgegeven worden.C. 155 . Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999. Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is. dat de luifel verder doorloopt. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99. 999 gr.C. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien. Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam. kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand.9 gr. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links.C. maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’. 24 gr. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld.

dat de luifel verder doorloopt.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts. kan hier de afstand opgegeven worden. Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt. Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door. Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is. 156 .

Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters.en een afvoerventilator opgegeven. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Smoorregeling. toerenregeling. Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. Hier worden de gegevens van een toevoer. 157 . Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven. Indien er alleen afgezogen wordt. codering Unieke codering van de ventilator. waaierschoepverstelling. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd. Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn. Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld. inlaatklepverstelling.

Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven. In normale gevallen kan 1. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. Deze gegevens komen dan in de uitvoer.v. In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden. Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden. Dit onderscheid is gemaakt t. Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator. • 158 . De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. Klikt men dit invoerveld aan. Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’. Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen. Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld.b. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Leverancier Leverancier van de ventilator.5 graad worden aangehouden. Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning. de EPN-berekening). De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden.VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven.

dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. noodzakelijk. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. 159 . De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd. vloerdikte. infiltratie / ventilatie. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum.

C. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 . Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte. verblijfsgebied etc.Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd. Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie.Bij VA101. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten.en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte. Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker. Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening.9 gr. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. zodat het apparaat nooit in zal komen. Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek. Type vertrek Er zijn twee invoervelden.. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. VA121. Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven.

Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. Opgave in verband met de automatische wandselectie.• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven.C. Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur..9 gr. zodat het apparaat nooit in zal komen. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. 161 . (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt.

Deze moet dan wel opgegeven zijn. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Koeling d. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters.v.v. (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.v. De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling.v.v. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.C) Koeling d.m. onbehandelde buitenlucht.m.m.m. (default : 24 gr. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn.m. 162 . De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken.

Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan. De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden. maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur. Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur. (default : 19 gr.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum. 163 . (default : 12 gr.C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek.

met absorptie. vanuit de te berekenen ruimte gezien.en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9). Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven. te weten steen-isolatie-steen. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. die het dichtst bij de ruimte ligt. waar deze bron zit. 164 . moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven. Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1). vervolgens een laag van 10 cm. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven. Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag. Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau. Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. De bron bevindt zich. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel. resp. 20 cm. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden.en buitenzijde. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld.of warmtebron (koelplafond. dan moet hier de laag aangegeven worden. De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa.

165 .en buitenzijde. zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. zie opmerking onder inleiding. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig. Voor dikke wanden. Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2]. (default : 0. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W]. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2]. Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet.Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters.9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand.

Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld. de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 . dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. Bij tussenvloeren wordt. Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie.De default instelling is vrij. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie.

Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . namelijk 0 en 180.Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat. toegepast mag worden. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. event. event.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. enz. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld. bij de automatische plaatsing van wanden. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. waarbij 0 en 45 graden meetellen. Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden.

bij de automatische plaatsing van wanden. verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst. Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 . De default instelling is vrij. event. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen. waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven.

en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Uit de aanvoer.C. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien. Uit de aanvoer. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren. 169 . de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. De aan. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). moet de installatie ook ‘stand by’ zijn.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is.

De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood.05. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. 170 . Soort Soort warmteterugwinning. Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is.Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven. waarvoor een ander rendement geldt. De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement).

171 . kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken. Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend. Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt. Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. Er kan ook direct worden gestart met F7. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER. De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken.Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart. In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door.PMV. kan het rendement worden ingevuld. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt.

en koudebehoefte te dekken. Meldingen worden na de berekening getoond. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt. Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. die achter elkaar worden uitgevoerd.en koelbatterijen opgegeven. Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken. • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt. Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden. Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen. Bij de centrale installatie worden geen verwarmings. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden. Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond. Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen".

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

Uitleg uitvoerkolommen dag-. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld. Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd.Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593). Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-. Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 . Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn. maand-. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden. met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities. wordt de totale uitvoer afgedrukt.en jaaroverzicht hetzelfde. maand. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan.

C) : binnentemp.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa. lucht gem. duidt dat op warme of koude vlakken. ). apparatuur en verlichting. gemiddelde inblaastemperatuur. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2. gem. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). zoals fancoilunit. gem. Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan.getotaliseerd. In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. (Wh):voelbare warmte geleverd door personen. Deze waarde kan fluctueren. • • inbl. verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. (Wh) : andere wa. temp. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting. (gr. inductieunit. temp. comf.C) : uurvak. plafondkoeling. 175 . In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd. inductieunit. etc. gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek.19 ontbreekt het convectieve deel). In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. gem. (gr. Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak.C. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. zoals fancoilunit. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek. (gr. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek).voelbr.bronnen zoninstr. radiator.C) : binnentemp. vlak (W/m2) : buit. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor. directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2. totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. (gr. vloerverwarming.bronnen int. etc). koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren.wp.

vochtgehalte na behandeling. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. energie afgegeven door ventilatoren. 28. gemiddelde inblaastemperatuur. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht. gem. door fans (Wh) : vocht. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie. lucht max. (gr. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht.C): inbl.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr.C.C.C. (gr. (gr. vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile).C) : binnentemp. temp. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. (gr. 25. gem. lucht min. gem. (g/kg) : vocht. voor beh.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak. in vertrek op die dag 176 . • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss. (gr. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten.C) : T-overs.0 : T-overs. na beh.C) : retourtemp. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile).• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek. in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr.

Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening. moet deze optie aangezet worden. Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 .De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. Vanaf versie 2. Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt. verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte. Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond.

178 . Indien er op geklikt wordt. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0. Zowel de DOS. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR). Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd.als de UO-versie voldoen aan beide testen.Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer.2 gr.v. kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden. T. Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts. de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan.o. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist. koelplafonds. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd. Kies hiervoor een True Type lettertype. voor een klein aantal uren. wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt. Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven.C. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur. etc).

179 . Versie 2. Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten.00 t/m 2. (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie). De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer. Bronnen in constructie voor bv. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone.of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer.00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving. Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2. verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd. retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden.19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern. betonkernactivering. Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen.10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd.

dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/. 180 . overeenkomstig de dos-versie.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed. • • • • • Versie 2. altijd zonewering op. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur. Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam.v.11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. In deze versie is dit. Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2. vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven.30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen.• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp.g. metabolisme en clo waarde.12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer.

verbeterd.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt. Dit is nu aangepast. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg. Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2.14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen.13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Het programma keek niet naar de invoer.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit. Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald.8 m boven de vloer gesitueerd. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet. De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen. Nu wordt er geen unit meegenomen.Versie 2. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen. indien nodig. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd. Bepaling inwendige maten. Versie 2. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding. Het programma controleert hier niet op. Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. 181 . Projectnaam in uitvoer aangepast.

Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt.18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd. Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. • • • • • • • Versie 2. Dit is nu opgelost. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop.16 en 2. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk. • • Versie 2. Interne zonverdeling is verbeterd.18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters. Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden. ipv alleen de cursortoetsen. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk. bleek in 2. 182 . waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project.17 niet goed te gaan. Dakkapellen toegevoegd. Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek.16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk. maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam.

Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden. gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn. Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd. In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening.18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie). Dit is in de 2.• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek. • • • • • • • • • • • • Versie 2. tm versie 2. Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost. Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW. Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening). Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen.19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn.19 versie aangepast. De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen. volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan.16 gebeurde dit niet. Karakterisering BKA verbeterd.19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.18 hoger zijn. Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten. 183 . ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2.16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). In versie 2. Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent).

184 . teksten/symbolen. dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. waarin is opgestart (niet te wijzigen). Kleuren en Bestanden.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld. warmwaterleiding. gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. die men zelf kan instellen. Als men geen rasterlijnen wil. Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. ramen. deuren. die door de gebruiker zijn aan te passen. Huidige Het huidige pad. kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. inactief stelsel. Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. Er is dan keuze uit Instellen uitvoer. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur. retourstelsel. ventilatieopeningen. Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken.

Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma. die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen). Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen. Vabi Hier is het pad aangegeven. Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen. waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen). Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen). waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. tekstgrootte) ingesteld worden. Uitvoer font Hier kan het font (lettertype. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten.Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database.

wand. Buwand. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld. Een project bestaat uit 2 bestanden. die dus zal afwijken van het font op de printer. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project. Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen. Dak. (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. Tuvloer. Voer alle wandconstructies een voor een in (bv.waarschuwingen aanzienlijk verlengen. Er wordt dan een standaard font gebruikt. Sluit het scherm.PRJ en een met de extensie . Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn. kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt. Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Gawand. • • • • 186 . Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd. BG vloer). Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening.en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies. • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s.Vul de gegevens in. een met de extensie . Syst. Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt. De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen.

Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. LTA en CF gevraagd. Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen. BG Vloer). 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. Tussenvloer. Deur 1. deur. vloer.0 x 2. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen. Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen. ventilatieopening of dakkapel. moet bij zonwering voor een type worden gekozen. raam. Raam met bu. Daartoe moeten de zgn. : 3 x 1. Dak.zw. De algemeen geldende vermogens voor personen. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden. (bv. Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen.en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst. Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. Raam met bu. vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. Via menubalk Invoeren. ZTA. (maak via automatische keuze bv. De meest voorkomende wand-. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities. zoals een wand. niveau Ruimte worden getekend. Wandcriteria worden opgesteld. Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald. Voor uitleg zie Legenda. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2. zoals schakeling zonwering. In het programma worden wanden. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria). Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK.5. In niveau 1 worden alleen de U. Eigen keuze. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. Raam zonder zonwering : 2 x 1. • • • • • • • • 187 . Het koppelen van wanden. Voorbeelden staan bij raamconstructies. : 2 x 1. aan : Buitenwand. Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer.5. D. 8. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden. Gangwand. Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang. Tussenwand. apparatuur en verlichting resp. ABS. ABS zonwering en D zonwering.5. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D. vergaderzaal en een gang.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten.zw.

zie Legenda. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst. via Producten. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten. Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst. Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd.nl . Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd. De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. Hierna verschijnt een rondje in de ruimte. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. 188 . Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. Als al deze gegevens zijn ingevoerd. ruimte bg04 is een vergaderruimte. verschijnt er een rondje in de ruimte. Handleidingen. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies. Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst. waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld.vabi. • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten. Via de niveauknop LVK-app.en/of retourroosters worden aangemaakt. Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer. ruimte bg06 de toiletgroep. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven. Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen.bg02. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden. kunnen productgegevens worden aangemaakt. De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm). De ruimten bg01.

op de technische ruimte en het toilet na.10 m.5 m K/W. In alle ruimten.0 m K/W. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie. Er is op 2. start met leeg een project 189 . De inwendige hoogte van de ruimten is 2. In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig. is gebalanceerde ventilatie aanwezig.2 W/m2 K. De U-waarde van het glas is 3.0 m bij 2.25 m K/W. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen.1 m K/W. De Rc-waarde van de deur is 0. Dit geldt ook voor de technische ruimte. Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3.0 2 2 m K/W.7 m. glazen toegangsdeur). In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld.1 m K/W. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak. de Rc2 waarde van deze wanden is 0. Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig.4 m. De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm. de afmeting van de deur is 2 1. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm. Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk.7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten). De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3. De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3.

of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend. Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Vul de projectgegevens in. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld. • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Schrijf de veranderde gegevens weg. De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. Het scherm Projectomschrijving verschijnt. 'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Klik op de knop Selecteren. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in. ga dan naar stap 2. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 .

In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. Invoeren Kantoorruimten bg01. Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden. klikt men op kopiëren 191 . Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer. Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen. Dit maakt voor VA114 overigens niet uit. Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. bg02. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden).• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan. bg02 en bg03 zijn identiek. Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. Sluit het scherm. Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op .

pas de hoogte aan (3. Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. De contour van de ruimte is zichtbaar. Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte. maakt men 192 . • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. • • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor). sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. in de bankhal is een schuine wand aanwezig.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt. de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak.4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok. Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in.4 meter) Klik op de button Sluiten. Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen. Alvorens deze te plaatsen. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. Kies het snappunt. pas de hoogte aan (3. Het scherm Ruimte eigenschappen opent.

In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0. bg03. Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. De gemiddelde wanddikte. 0. Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten. Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. bg02. De gemiddelde wanddikte. in dit geval het dak). Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt.4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK. vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01. In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte.1 m. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3. • • • • • 193 . bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01. bg02. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek. Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden. Dit is voor VA114 niet van belang.2 m en 0. bg02.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak.

2 m3/(m3/h) invullen en evt. Klik op de button Toevoegen. bg03 en bg05. • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden. Dit betreft de vergaderruimte. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens.o. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld. Door nu te klikken op de ruimten bg02. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien. Dit betreft de toiletgroep. Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt. Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld.v. De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie.

Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd. en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.Vertrekdefinitie 5 (bankhal. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. zoals in Plattegrond 1 hierboven. In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld. Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. 195 .

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen. Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer. Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen. vloeren en plafonds ook aangepast. zoals een liftkoker. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. Hoofd. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium.v. worden vastgelegd in een hoofdwand. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3. zoals de constructie. Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden.en deelwanden De wandeigenschappen. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast.Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. Automatische wandtoewijzing m. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 . Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen.b. Het programma bepaalt vervolgens per wand.

Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op. zonescheidende wand. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). begane grond vloer. tussenwand. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand. dak. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). Vrije deelwanden Elke wand. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand. worden meegenomen. 197 . zonescheidende wand. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten. begane grond vloer. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. Aan de hoofd. vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. tussenwand. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. Deelwanden opgenomen in een hoofdwand. vloer of plafond is gekoppeld. Automatisch toewijzen van wanden.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. gebouwscheidende vloer. gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. gebouwscheidende wand. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld. vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. plat dak. tussenvloer. vloer of plafond. De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing.is opgegeven. gangwand. hellend dak. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’.

1 verschijnt. verander de omschrijving in Systeemwand.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken. 1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. 1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand. Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. 4 en dat hoofdwand nr. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt.

De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan. wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht. etc. Laat bij omkeren Nee staan. Laat bij omkeren Nee staan. Men keert terug in het scherm Wandcriteria.• Klik vervolgens op de knop Selecteren. Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. in hoofdwand ... kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’. Het scherm Gegevens deelwand . Klik nu op de knop Selecteren. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd. kruipruimte etc. A: ander gebouw/woning. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder. Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen..Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Hiervan wordt afgeweken. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld.). • • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken. verschijnt. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). C: kruipruimte. Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel). Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is. G: direct op grond. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record). De hoofdwand is nu gedefinieerd. Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht). Door T (tekening aanhouden) te laten staan. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen. welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen. Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen.

Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. • • • • Klik nu op de knop Selecteren. Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. De F5 kan gebruikt worden om records te wissen. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie. Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden. Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte).• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren.

Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer. Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst. worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen). dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren. Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. De hoofdwand is nu gedefinieerd.en deelwanden definities (onder). In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). de buitenwand met 40% glas. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen. Klik op de knop Toevoegen.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand. • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. Laat bij omkeren Nee staan.en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst. • • • • • • • 201 . Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *.

• • Klik nu op de knop Sluiten. Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is.h. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas. Andere methode is. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden.en deelwanden definities. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. De vrije deelwand. Het scherm Raamconstructies verschijnt. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte.en deelwanden definities. Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden.v. Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst. De wand staat nu in Hoofd. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. het raam. • • • • Plaatsen van deuren m. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m. 202 . Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen. Wijs op dezelfde wijze m.b. Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas. staat nu in het scherm Hoofd.v. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%).b. Klik nu op de knop Selecteren. die automatisch geplaatst zijn. Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte. Klik nu op de knop Sluiten. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal.b.

Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen. Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. Zie installatievoorbeelden 203 . de deur. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Het scherm Gebouwzone verschijnt. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0. Klik nu op de knop Selecteren.en deelwanden definities. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld. Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. Het scherm Afmetinggegevens verschijnt. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt.0 m en 2.10 m op Klik op de knop Selecteren. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie. staat nu in het scherm Hoofd. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities.

Teken de plattegrond. Start een nieuw project. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten. VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. Het scherm Uitvoer verschijnt. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn..b. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje. Klik nu op de knop Starten uitvoer. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in. • • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren. Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD. verschijnen de resultaten op het scherm. enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 . de berekening wordt gestart. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan.PRJ hebben.v. Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken. Zijn er wel fouten gemaakt. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m. in plaats van de optie Nieuw project. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory.. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer).PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114. Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken. wat er in de uitvoer moet verschijnen. de wandeigenschappen en de wandcriteria.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken.. Schrijf dit voorbeeldproject weg. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek.

• • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen.v. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 . Ook de eventuele opwarming t. In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. de ventilator kan hier worden ingevoerd. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. klik op de knop Verwerken DXF-file.g. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen.DXF • ga naar de directory.• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *. bijvoorbeeld 0. Als er net zoveel lucht wordt toe. 70. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. niveau Zone naar scherm Gebouwzone. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). geef het nummer of naam van de bouwlaag op. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden.

niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen. Vervolgens dit scherm selecteren. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld. Regeling op luchttemperatuur laten staan.C. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Via het scherm Gebouwinvoer. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden. e e e e • • • • 206 . In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’). ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld. moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. Hierna scherm Gebouwzone selecteren. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan.klikken. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’.C. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3. waarna het scherm Weekindeling verschijnt. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. verschijnt het scherm Roostergegevens. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19.

Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr. 70. 20) in. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. waterretourtemperatuur (bv. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. 6). resp. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel. Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. 12. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn.C. 12). moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst. 10) en RV (45..C. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling.C. e e e e • • • • • • • • • 207 . Regeling op luchttemperatuur laten staan. Voer de specificaties in. 90) aan de ingang en aan de uitgang. Hier staat het productnummer van de radiator in.Als ook mechanisch wordt afgevoerd. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. zoals die door de fabrikant worden opgegeven. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Sluit vervolgens dit scherm. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Via het scherm Gebouwinvoer. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C. 70. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. niveau LVK-app. zoals wateraanvoertemperatuur (bv. -7.C. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. resp. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden.C. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. luchttemperatuur (30. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. een retourwatertemperatuur van 70 gr. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden.C.

Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. en bij omgevingstemperatuur 20 gr. in. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Zie verder voorbeeld 2. 20) ingevuld worden. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. als er overdag constant met 18 gr. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd.C.C. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60.). Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte.C. Via het scherm Gebouwinvoer. Twater=15 gr.).C.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Sluit vervolgens dit scherm. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. 20) ingevuld worden. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. Voer normale specificaties in. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Er verschijnt een icoontje in de ruimte.• Bij de stooklijn (lucht. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.C. niveau LVK-app. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. Twater=80 gr. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr.C. Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15. 60. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. moet worden ingeblazen.C. e e e e e e • • • • • • • • • 208 .C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. bij retourwatertemperatuur 17 gr. 17.

het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden. • • • Omschrijving invoeren. Hier staat het productnummer van de bron in. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr. en bij omgevingstemperatuur 22 gr. 29. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. 21.C. e e e e e • • • • • • • • • 209 . waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’. Nu moeten de (fictieve) radiator. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. bij retourwatertemperatuur 21 gr. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19.). Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net. Twater=19 gr.). Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. 22) ingevuld worden. een retourwatertemperatuur van 33 gr. Voer de specificaties in.). dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. Twater=35 gr. Regeling op luchttemperatuur laten staan.C. Via het scherm Gebouwinvoer. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen. Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. 20) ingevuld worden.C..C. Sluit vervolgens dit scherm. en een omgevingstemperatuur van 20 gr.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte.C. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. in. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat.C. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering. in. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond.C. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. niveau LVK-app. Twater=80 gr. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld.

Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr. de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70. Regeling op luchttemperatuur laten staan. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. resp. is de retourwatertemperatuur (33 gr. 20) ingevuld worden. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven.) aangepast.C. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. 29. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven. luchttemperatuur (30. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17. 20) in.C. naverwarmen. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. De inblaastemperatuur van 18 gr. resp. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden.). Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. ingeblazen. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. • Omschrijving invoeren. e e e e • • • • • 210 . radiator. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel. de vloerverwarming 35/29.C. Als dit gebeurt.C. 29. 2p-fancoilunit. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr.). moeten sommige temperaturen aangepast worden.C. Koel. 10) en RV (45. 19. 22) ingevuld worden. -7. moet in elk geval gehaald worden. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen. waterretourtemperatuur (19 gr. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. Zie 2e voorbeeld. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn. resp. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren. 90) aan de ingang en aan de uitgang. Bij Luchtbevochtiger niets invullen.en verwarmingsbatterij aanvinken.

Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24. dag).C. Tsetpoint radiator (dag) = 21. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk.C. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. als er overdag constant met 18 gr. kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen.en koelbron zie voorbeeld 4. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water.0 gr. Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. Twater=50 gr. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Twater=35 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C.C.C. Zie voorbeeld 1.C. de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte.). Twater=17 gr. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.1 gr. moet worden ingeblazen. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte.). Voor de invoer van de warmte. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. (lucht. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Zie voorbeeld 2. koeling. Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22.C. Bij de stooklijn (lucht.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Twater=12 gr. Nu moeten de vloerverwarming. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. worden ingevuld en bij Twater 80 gr. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. de plafondkoeling. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. dag). Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling.0 gr. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 . Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities. (lucht.C. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.).C.C. verwarming.). kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.9 gr.C. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt.

e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0. Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK).0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw). retour. In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit. wateraanvoer-. is de retourwatertemperatuur (33 gr. Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt). aan de binnenkant van de aangevinkte laag. De bron bevindt zich. bv de vloer.dT1/4) [W/m2] e 212 .en omgevingstemperatuur.) aangepast.en omgevingstemperatuur.C.75 * 8 * dT1 / Ln (1. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C). Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd. de aanvoer-. Als bv.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. vanuit de te berekenen ruimte gezien. Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd. aanvoer. waar de bron zich bevindt. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. retour en setpoints) worden opgegeven. De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in. e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd). Hinw staat vast op 25 W/m2K. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt. dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. waterretour.en retourtemperatuur.9) is Heff 0. Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen.

3. verschijnt een mededeling in het meldingscherm. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt. plafond. 213 . waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt. wanden. Als het vermogen wordt aangepast. wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald. vloer. (volgorde van keuze : 1.Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. 2.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.