Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

................................................................................................................................................................................................................................................. 55 rechthoek tekenen ................................................................................................................ 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ................................................................................................................ 58 rechtermuisknop ....v.................................................... 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag ........ 92 invoeren daken en plafonds ........................................ 87 scherm definities ............................................................................................................... 89 3D-weergave van ruimte ............................b............................. 89 vorige / volgende wand ............................... 77 ruimte maken m.................... 90 automatische wandkeuze op niveau 2 ................................ Plafond) ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 83 ruimte tegen elkaar plaatsen ....................... omliggende ruimten .............................................................. 91 een vlak benoemen .............................................. 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak ...................... 57 2D-weergave van ruimte ....................................... 81 ruimte verwijderen ............................................................................................................................................................................................. 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) ................................................................................................................... 86 knop legenda .............................. 76 ruimte laten inspringen t.................................................................................................................. 58 instellingen .................................veelhoek tekenen ....................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 .............................................................................................................. 90 controle wandinvoer met wandoverzicht ....................................................... 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen ................... 57 ruimte splitsen ................. 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen ................................. 89 knop overzicht ............................................................................................................................ 56 lijnen maken van ruimten ...................................... 92 5 ...................................................... Vloer.......................... 79 ruimte roteren en spiegelen .....................v............................................................................................................................................................................................................................... 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) .................................................................................... 55 ellips of ovaal tekenen ............................................................................... 61 ruimte invoeren via DXF-tekening ............................................................................................................................. 91 hoofd................................................................................................................................................................................ 56 ruimte selecteren ................. 59 Voorbeelden ............................................................................................. 90 scherm Wanden ................................................. 89 knop legenda .......................... 55 cirkelboog tekenen .............................. 89 Voorbeelden ............................ 88 wanden ................. 88 hoek van de wand ........................................................................................................... 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen ..........................................................................................................................................................................en deelwanden............................................................. 57 bouwlaag kopiëren ................ 56 selectie lijnen verwijderen ........................................................... 58 Knoppen instellingen ......................................................................... 88 vloeren en plafonds .............................................. 57 3D-weergave van ruimte ................................................................................. 56 Knoppen ruimten............o............................................................... 56 ruimte verplaatsen ......................................................... 65 ruimte invoeren via offset van lijnen ........................................................................................ 87 inleiding ............................................................................................................................................................................. 86 inleiding ............................................. 58 DXF-instellingen ... elkaar ......................................................................................................................................................................................... 71 ruimte kopieren ... 56 ruimte van gesloten lijnen maken ........................ 86 scherm definities ........ 55 offset serie lijnen ............................................................. 57 Knoppen bouwlaag ..................................................................................... 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand.......................... 57 bouwlaag tussenvoegen ..................................... 57 bouwlaag verwijderen ..............................................................................................

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

................. 145 omgevingstemperatuur ......... 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat......................................................................... 145 functie ................................................................................... 140 inleiding .................................................................................. 141 gebouwbreedte ......................................................................w................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 140 Scherm Omgeving ..................... 141 dakhoek ....... 140 mu ............................................................. 147 projectnummer .......................................................... 145 percentage convectie ................................................ 143 convectief deel .......................................................................................................................................................................................... 149 ABSglas+zonw ............................................................................................................................................................................................................................................................................. 143 activiteit ................... 144 vermogen ................................................................................................................................................................................................................................................ 147 inleiding .............................................................................................................................................................................lambda/R ..... 149 ABSzonw .............................. 141 aantal ............................................................................................ 148 aantal lagen .................................................... 150 emissiecoëfficiënt .................... 150 10 ................................................... 147 Scherm Raamconstructies ....... 149 CFglas+zonw ............... ... 143 clo-waarde (zomer) ............................................................................................ 149 Dglas+zonw .......................................................................................................................................................................................................................................... 150 glasnetwerk .............................................................................. 144 niveau tijdens gebruikswijze ............................... 144 voelbaar ................................................................................................................................... 150 Dzonw .................................................................................................................................................................................................... 145 apparaat ........... 149 convectieweerstand ... 147 technicus .................................................... 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 141 Scherm Persoonsgroep ................................... 147 projectomschrijving ............... 141 gebouwdiepte ............................................................................................................................. 146 waterretourtemperatuur ................................................................................................................................... 145 inleiding ................................................. 150 doorstraling .................................................................................................................................................................. 148 ABSglas .. 147 voorbeeld ............. 147 opdrachtgever ............... 150 LTAglas+zonw ................................................................................ 150 LTAglas ................................................................. 150 straling ............................................... 146 Scherm Projectomschrijving......................................................................... 145 wateraanvoertemperatuur ............................................................................................................................................................................................ 141 ligging ....................................................................................................................... 140 beschutting ............................................................................................................................................................................................................................................ 149 Dglas .............................................................................................................................................................................................................. 148 inleiding .... 144 niveau buiten gebruikswijze .......... 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf ........................................................................................................................ 144 eenheid .. 149 CFglas ...................... 143 clo-waarde (winter) .............................................................................................................................. 140 s.................................................................................................... 141 dakhoogte ................................. 140 rho ........................................... 141 inleiding ........................................................ 144 gebruiksperiode ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

................................................................................................ 157 debietregeling ......................................................................................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming .............................................................................................................................. 153 Scherm Stooklijnen ....................... 161 luchttemperatuur aan de uitgang ............................................................... 151 Uglas+zonw ..................................................... 155 Scherm Uitstekende geveldelen .................................................................................................................................................. 157 inleiding .............................................................................................................................................................................................................................................................. 156 Scherm Ventilatievoorzieningen .................................................... 154 buitentemperatuur ......................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang ..................... 158 Scherm Vertrekgegevens ............................................................................................................................................ 161 thermisch vermogen ........................................................................... 152 lucht wordt ................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts .............................................................................................................. 153 totaal afzuiging ...................................................................... 158 VAV regeling ................................... 161 inleiding .............. 153 totaal inblaaslucht................................................................................................................................................... 159 gemiddelde plenumhoogte ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 159 inleiding ...................................................................................... 157 inleiding ............... 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) .........................type zonwering ............................................................................................................................................................................................................................ 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf .................................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links ................................................................... 162 waterretourtemperatuur ........................................................................ 151 ventilatiegeleiding ..................................................................................................................................................................................................................................................... 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) ..................................................................... 160 verwarming ................................................................................................................................................................ 157 leverancier ......................................................... 160 luchtuitwisseling met buiten .......................................................................................... 160 gemiddelde vloerdikte ........................................................................................ 154 bij dagbedrijf .............. 159 binnencondities bij VAV-systeem ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 154 Scherm Temperatuur setpoints .......... 155 inleiding .................... 158 minimumstand ................................ 160 type vertrek ................................... 161 wateraanvoertemperatuur . 157 Scherm Ventilatorgegevens ......................................................................................................... 151 ZTAglas ....................................................................................................... 155 afstand raam tot luifel ....................................................................................... 157 codering ..... 161 Scherm Verwarmingsbatterij........................................................................................................... 160 gemiddelde wanddikte ....... 151 Uglas ........................................................................................................................................................ 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) ................................................................................................ 152 Scherm Roostergegevens ..................... 154 inleiding .................................................................... 152 inleiding ............................................. 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf .................. 158 opwarming ................................................................................................................................................................................................................................................ 158 luchtdebiet ......................... 156 luifel ............................................................................................ 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) ......................... 152 ZTAglas+zonw ............................................. 154 inleiding ...................... 162 11 ................................................................ 156 raam naar binnen gelegen ............. 151 zonweringnummer .................................................................................................... 154 gewenste temperatuur .......................................................................................................................................

........... 174 12 ............................. 171 starten met pagina ................................................................................................................................................................................................................................ 165 laagnr .................................................................................. 169 feestdag/vakantiedag ................................................v.................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 170 soort ..........................................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling ....... 172 uitvoer in ........................................................................... 165 Scherm Wandcriteria.................................................................................................. 174 uitvoer gaat naar ............................................ 169 inleiding ..................................................................................................................................................................................................... 166 helling wand ....................... 165 emissie .......................................................................................................................................................................................................................... 170 inleiding ....... 172 stooklijnen ......................................................................................................................................................................... 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming ............................................................................................... 163 Scherm Wandconstructiegegevens................................................................................................................................................................................................................................ 162 koeling d....................................................................................................................................................................................................................................... 171 oppervlaktetemperaturen ....................................................................................................................... 174 keuze uitvoer .............. 163 Tbuiten ..................................................................................... 164 absorptie .............................................................................. buitenlucht ............................. 163 inleiding ................................................................................................................... 171 starten uitvoer ............................................................................................... 167 soort vertrekken ................................... 168 zone .............................................................. 163 uitschakeltemperatuur ..................... 171 hele gebouw doorrekenen .............................................................................................................. 162 inleiding .................................................................................................................................................. 162 aanschakelen als Tbinnen > ..................................... jaaroverzicht ............................................................... 166 hoek wand ................................................................................................ 169 Scherm Weekindeling ................ 169 aanvoertemperatuur .................................................................................................................................. 171 ring doorrekenen ..................... 165 Rc-waarde .......................................................................................................................................................................................................................................................................... 165 andere zijde ...... 164 aantal lagen ........................................................................... 174 uitleg uitvoerkolommen dag-...................... 165 massa .............. 162 Tbinnen-Tbuiten ....... 171 bouwlagen per pagina ....................................... 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren .......................................................... 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag .............................. 170 Scherm WTW Warmteterugwinning................m.. 167 wandnummer .................................................................................................. 162 koeling d......................................................... 169 inleiding ....v............................................................................................ 171 inleiding ..................... 165 inleiding .......................................................................................................................................................... 163 aanschakeltemperatuur ............ 168 wandsoort ............................................ 163 uitschakelen als Tbinnen < ..........................................................................................m............................................... 166 bouwlaag ....................................... 166 eigen ruimte ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 164 inleiding ........................................................................ 164 dikte ......................... luchtkoeler ............. 168 Scherm Warmteopwekkers.................................................................................................................................................. 169 omgevingstemperatuur ................................ 164 bron voor verwarming/koeling in constructie ...................... maand-........................................................... 169 retourtemperatuur ....................................................

............................................................................................................................ 177 Scherm Meldingen.............................. 186 snel scherm font ............................................................................................. 178 pagina ............................................................................. 177 weergave isometrisch ........................................................................................................................ 185 uitvoer font .........................................17b ............................ 184 achtergrond ........................... 181 versie 2................................................................19 ................................................................................................. 184 kleuren in programma's ................................................................................................. 180 versie 2............................................................ 180 versie 2................................................................. 188 beschrijving voorbeeld gebouw ...........14t ............................................... 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 ...................................................................................................... 184 algemene bestanden ................................................................... 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma...............................13 ................................................................................................... 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren .......................... 190 13 .....................12 .......................................................................................................................................................................................................................................................... 186 uitvoer naar........................................................00 .....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................14 .................. 185 Scherm Instellen uitvoer........................................................................................................... 177 visualisatiegegevens ........................................................................................................................................................................................................................11 ...... 182 versie 2.................. 184 inleiding .................................................... 178 versie 2....................................................................................................... 179 versie 2........................................................................... 177 inleiding ............................... 186 Gebruik programma Algemene werkwijze .................................................................................................................................................................................................................................... 184 Scherm Instellen kleuren ..10 ................................................................... 184 inleiding ... 184 huidige ..... 184 rasterlijnen ............................................................................................... 184 inleiding ................................................................................................................................ 178 knop Pgup ............................................................................. 185 werkbestanden .... 185 fontgrootte .......................................................................18 ................................................................................ 178 printen ............................. 184 projectbestanden ................................................. 184 Scherm Instellen paden ............................................................................................................................................................................................................................................................. 181 versie 2..... 185 tijdelijke bestanden .............................................................................................................................................................................................................................................. 178 pijltjestoetsen ................................................. 177 font .............. 183 Configuratie Scherm Configuratie ............. 186 inleiding .............................................................................................................................................................................................................. 185 melding pauze ......................................... 178 inleiding ................................................ 178 knop PgDn ................................................................... 185 bestanduitvoer naar................................................................................................................... 182 versie 2............ 179 versie 2.....................................ventilatiestromen .................................................................................................................................... 181 versie 2........................................................................................................................................ 185 pagina marges................................................................................................................................. 182 versie 2................................................................................... 181 versie 2.................16 ............................................................ 177 arraygrootte ......................................................................................................... 189 invoeren Projectomschrijving .............................................................................................15 .......................................................................................................................................................... 185 Vabi................... 185 inleiding .....

......... 204 Voorbeeldproject maken............................................................................................................................. 205 betonkernactivering ................ 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen ...... 205 inleiding ........... 196 eigen keuze ................................................................................en deelwanden ...................................... vloer en plafond......................................................... 212 14 .................................................................................................................................................................................. 197 automatisch toewijzen van wanden..................... 201 plaatsen van ramen en deuren...................................................... wandcriteria .................invoeren Algemene gegevens................. 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening ..................................... 195 hoofd..................................................................... 203 berekening starten.................... 204 Voorbeeld installaties ........................................................................................................................... 191 invoeren Vertrekdefinities ............... 197 vrije deelwanden......... 191 invoeren Ruimten ............................v..................................................................... 197 controle automatisch toegewezen wanden ........................................ 190 invoeren Gebouwgegevens........................................... 196 automatische wandtoewijzing m..................................................................................................................................................................................................................................................b................................................................... 201 toewijzen wanden via eigen keuze......................................................................... 202 Invoeren Zone en installatie .............................................................................................................

zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. temperatuuroverschrijdingen. De vertrekmatrix bevat de stralings. blz 5.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen. een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. 15 . klimaatplafond of betonkernactivering. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming. Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft.J.14 (figuur 1). Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is. Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965.13 en 5. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek. op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd.J.en koudebehoefte in vertrekken. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat. Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee.Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen. de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden. In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven. de warmte. De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit.

Programmaschema 16 .

Daarna start men een EPN-berekening. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. zoveel mogelijk gelijk te maken. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan. koellast. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert. De 17 . Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. gasleidng of hemel. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's. In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden.of EPN-berekening. gebouwsimulatie. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen. Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening. tapwater. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-.& vuilwaterafvioer eenvoudig. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. Uniforme Omgeving.

raam of ventilatievoorziening. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. winter ontwerpcondities. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. wand. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening). Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. Als men een regel uit dit overzicht selecteert. De overige invoervelden die voor beide programma's gelden. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities. wand. wanden. Bij wanden. Deur Zie deelwand. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. vertrek. vloer of plafond. wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. zone. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. 18 . vertrek.gegevens van de vertrekken. Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. deur. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. Deelwand Een deelwand is een wand. zone. oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. zijn al automatisch ingevuld. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving.

en Koelapparaten. Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte. IWP Interne Warmte Productie: armaturen.Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object. dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten. Zie LVKapparaten. Een hoofdwand kan deelwanden bevatten. Gebouwinvoer Grafisch scherm. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. Zie IWP-criteria. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving.DIC Raam Zie deelwand. Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven. 19 . Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat.PRJ en *. bijvoorbeeld radiatoren. LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings. personen en apparaten. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst.

welke aan een wand is gekoppeld. zoals gang. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2. Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend. zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). Deze optie geldt in het actuele programma. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand. maar niet in de uitvoer komt. De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. Er verschijnt een overzicht van verwijderde records. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. 20 . om zones op overslaan te zetten. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend. Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten. Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. raam. er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm. waaruit men de terug te halen records kan selecteren. F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm. dakkapel of ventilatievoorziening.). deur. toilet enz. dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd.

F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. verschijnen deze defaultwaarden. die u kunt voorzien van een eigen naam. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. dat via de F9-toets op te roepen is. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens.F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. 21 . waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. Tevens kan bij de schermen. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt. Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1.

Op het niveau van Wand. Door op het vierkantje te klikken.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent.en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht. Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren. Behandeld worden de typen invoervelden. kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen). • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Scroll bar. Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen. knoppen en functietoetsen. Sluiten van het betreffende invoerscherm. het gehele scherm. Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. verplaatst men per regel. • 22 . vloer en plafond verschijnen alle hoofd. Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. verplaatst men per bladzijde. Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies. Knop in combinatie met een invoerveld. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld. Door op een pijltje te klikken. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. een icoon. zogenaamde 'combo-box' . databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven.

Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm. Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens . Na het bevestigen van dit scherm. Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens. • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. Men keert terug naar het vorige scherm. met gegevens. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop . Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. Als er nog geen eigen databank is. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. Een overzicht van de records opvragen. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren. Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens. De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. vanuit het scherm Zonegegevens. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling.knop en de aangegeven achter Zoom. of een eigen gemaakte databank. Record toevoegen aan de UO-database. -knop. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). door middel van het klikken op de OK knop. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. kunnen de gegevens 23 . verschijnt er een extra scherm.

Opgave van de naam van de nieuwe databank.in de databank worden opgenomen. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop . De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 . te klikken. Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen.a. Een invoerscherm is o. In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen). de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren. Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. de Selecteer-knop. Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken. na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten. Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld. Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop.

Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat. Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2. Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. 25 . In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. verschijnt een nieuw invoerscherm. Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. eenvoudige invoer Niveau 2 . Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken). De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken. Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. [1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken. Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is. Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld. Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 .• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. Door het aanklikken van een verwijzingsveld. Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu. uitgebreide invoer Niveau 3 . Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert. [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden). zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen.

Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren. Dit bespaart tijd. zoals Imtech. Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'. zijn aangesloten bij de Vabi. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. GTI. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag. De Vabi-programma's werken binnen de zgn.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek. Men kan dus snel op een ander programma overgaan. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates. Stork Worksphere. in één keer worden ingelezen. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. Het programma vraagt nog een bevestiging. Uniforme Omgeving. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen.vabi. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken. Tebodin. bouwfysica en elektrotechniek. Ruim 800 bedrijven en instellingen. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven. 26 .nl Internet: www. Rijksgebouwendienst etc. Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Deerns.

EPN. Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. EPN. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan.en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening). voor de bepaling van de graad. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken.en gramuren. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules. Gebouwsimulatie. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 . constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. de telefonische helpdesk. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw. Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. ramen. Dimensionering van leidingdiameters. service aan de gebruikers. voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. Koellast. Gebouwsimulatie. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) . Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. eigen geveldelen en opstanden op het dak. Koellast. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals. ramen.

rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen. Armaturen zijn in een rooster. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels. Berekening van toevoer. de polaire diagrammen wordenmee geleverd. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen.en afzuiginstallaties. Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer.a. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17. Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht. de afmetingen. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren. standaardmethode (klasse B)'. Meerder kanaalvormen (rechthoekig. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 . rekenmethode I'. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit. Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's. De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft. Grafische invoer is mogelijk. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). Dimensionering van kanaalafmetingen. Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte.

roosters etc. de spanningsval per kabel. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. lengte beveiliging. 29 . Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden.v. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties. waarna de optimale situatie wordt bepaald. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden. temperatuuroverschrijdingen. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010. Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’. waarmee één kabel berekend kan worden. de totale stroomsterkte.en koudebehoeften in vertrekken. aftakkingen. Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. gewogen onder. Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database. Berekening van de stroomsterkte in elke kabel.b. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN. kortsluitstromen en de nulgeleider. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren). Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten. Zwembadverwarming m.en overschrijdingsuren en warmte.en bovengrens. Men kan ook een eigen database opstellen. per dag of per week.

Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. Koellast. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen. dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). EPN. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. ramen. Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. Gebouwsimulatie. Hemelwater. Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend. Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992. Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk.en hogedrukgasnetten. Stationaire berekening met een twee. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen). Persriolen kunnen niet met dit 30 . Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald.

maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp. Daardoor vergemakkelijkt h. Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt. 31 . Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie. Ook berekent h.k. Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie.n.e. de energiebehoefte van een gebouw. maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving. Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. het primaire energiegebruik van het gebouw. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt.N. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128).e.e.k.n. Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h. wordt de belasting per afvoerpunt bepaald. Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie.k. utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening.E. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen.n. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden. H.programma berekend worden. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files.K. koellastberekening etc.

Wissen project. waarin men het gewenste programma kan selecteren. In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . Inlezen project. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. Wegschrijven project. zie Uniforme Omgeving. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. Wegschrijven project als. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project.Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten. Importeren Project. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen.

Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. derde kolom : incl. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd. • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden.In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project. Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. 33 . Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft. tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. Als deze projectnaam is geselecteerd. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden. Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn.

Indien het project toch gewist is. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten. Als deze optie gekozen wordt.PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. is er nog slechts één kans om het project terug te halen. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. volgt het scherm : Importeren definitie gegevens. zonder het eerst weg te schrijven. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd. alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen. Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren. kan het project alsnog worden weggeschreven. Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. 34 . Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Indien dit wordt bevestigd.

DIC) in de prullenbak gedeponeerd. Wijziging extensie van de projectnaam. 35 . dan geeft het programma een melding. Een project bestaat uit 2 bestanden. Als hier Ja wordt gekozen.PRJ en één met de extensie . Standaard is dit de project directory. Als er Nee wordt gekozen. wordt het oude project overschreven. Wissen project Indien een project wordt gewist. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. waar het project wordt bewaard. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. één met de extensie . • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld. Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven.DIC. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven.PRJ en . Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project.Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project. Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. worden de twee bestanden (. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand.

die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend. Een project bestaat uit 2 bestanden. nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan. Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. Files volgens DXF tekening formaat. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project. verschijnen er andere extensies. één met de extensie . Door de knop aan te klikken. 36 . Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen. Zie Koppeling met tekenpakketten. Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen.PRJ • *. Wijziging extensie van de projectnaam.PRJ en één met de extensie . Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Standaard is dit de project directory. Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten.DXF • G*. waarin tekening gegevens worden gevraagd.Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen.DIC. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving.

Knop Selecteren van de tekeninglagen. dan krijgt de kelder het volgnummer 0. Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand. Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt. Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul). De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. Stel dat er een kelder. wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen.DXF zijn. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven. de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO). Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO. Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd. waarop (een deel van) het gebouw is getekend. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. verschijnt het scherm Projectomschrijving. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen. is het inlezen niet gelukt. Als alle gegevens zijn ingelezen. Knop Door op deze knop te klikken. 37 . Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven.Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven.

Deurenblok De naam van het blok. De lijnen. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. welke later als fictieve wanden zijn op te geven. kan dit worden opgelost. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . dat de gegevens over de deuren bevat. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen. Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. zijn dat het programma hierop vastloopt. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. De DXF-file wordt wel ingelezen. gaat de berekening niet altijd goed.l. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. Deze gegevens zijn opgeslagen in. die de wanden voorstellen. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. dus eigenlijk 1 punt. Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. Het kan n. maar voor de berekening gaat dit niet goed. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven. moeten op elkaar aansluiten. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. aan het blok gekoppelde attributen. die overgebracht moet worden naar de UO. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO. moeten uit de tekening worden verwijderd. die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien. Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden.

Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’. kan deze blijven staan. dat de hoogte van de deur of het raam bevat. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten.5 m. Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven. die met die letters beginnen. 39 . Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. ‘Kantoor 2’ etc. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken. • Hoogte De naam van het attribuut. Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. Laat men hier de cirkelboog staan. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. krijgt u alleen die laagnamen te zien. nl. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat.

dat de gegevens over de ramen bevat. Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is. Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft.o. kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven.v.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn. Als een andere DXF-file moet worden gebruikt. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken. worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld. het noorden. aan het blok gekoppelde attributen. Ramen blok De naam van het blok. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek.en deurenblok aan te maken en te plaatsen. In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven. als de attributen als objecten worden geselecteerd.o.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd. moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor. Het ramen. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken). Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst. Via twee.0). Hierna kan het blok worden gedefinieerd. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven. De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand. in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t. de vloer). Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. De namen van de attributen moeten voor het ramen. Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk.80 m dan wordt voor de x-factor 0. aan het blok toegevoegde attributen. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt. Deze gegevens zijn opgeslagen in.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters.v. • 40 . Is het raam bijvoorbeeld 0.

Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken. Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt.01:Kantoor’. waarop de bouwlaag staat. Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. of een aparte tekeninglaag. Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO. krijgt u alleen die laagnamen te zien. die met die letters beginnen. De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens. Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 . Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt.• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven. Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene.

‘Toilet’. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. binnencondities. waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden. soort verwarming. Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’. die met deze beginletters beginnen. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. ‘Gang’. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen. ‘Kantoor 2’. ‘Vergaderruimte’ etc.en deelwanden. moeten eerst enkele gegevens over de. Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. Verticale offset De naam van het attribuut. in de tekening. reeds worden ingevuld. wand. 42 . Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken. hoofd. wanddikten. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld. Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen.d. ‘Kantoor 3’. gebruikte lagen en blokken worden opgegeven. ventilatie e.

Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen.Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. Geef het nummer van de bouwlaag op. Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Klik op de knop Openen. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren. De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . met één bouwlaag per tekeninglaag. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO.DXF Ga naar de directory. waarin de verticale offset is opgeslagen. Klik in het veld naast hoogte. Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. Klik op de knop Verwerken DXF-file. Klik op de naam van de DXF-file. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok. waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. Selecteer het bestandstype *. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens. waarin de in te lezen DXF-file staat. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok.

Herhaal de punten 2 t/m 7. Tik het nummer van de bouwlaag in.Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. waarop de betreffende ruimtenamen staan. Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. 44 . • • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten. waarop een bouwlaag staat. Klik met de muis in het veld naast Laagnaam.staat.

) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld. 45 . Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd.VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101.VA121.VA107. wandgegevens etc. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren. Staan de definities (vertrekgegevens. ruimten.VA126) IWP-groep (VA101.VA114. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren.VA106. (alleen VA101.VA114) Rooster (alleen VA101.VA114. Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. Het definitiescherm heeft 3 functies. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities.VA102.VA122) .VA114. Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm.Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd. zones etc) getoond. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw. In dit grafische scherm kan via punten. ruimte.

Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. 3D-weergave gebouw. Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. Door op de [LMK] te klikken. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken. bouwlaag onder/boven. Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm.en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. Dak. passend zoom. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag. 46 . Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. zoals zoomen. vorige/volgende ruimte. wordt deze ruimte actief. 3D-weergave bouwlaag. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen. overzicht ruimten.

Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl. waarbij het niveau op Gebouw staat. Anderzijds. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. zone. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. Scherm gebouwgegevens nr. verschijnt een grafisch scherm. Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. ruimte en vertrek. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt. bouwlaag. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. 1 verschijnt. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm. grijs rondje : het rooster is niet actief. Bij de programma’s VA114. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. 52 . omschrijving. Hierin staan gegevens over nummer. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster.

Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. In dit scherm staan een aantal iconen. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. ellips of ovaal tekenen. selectiegebied van lijnen. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen. zone. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. veelhoek tekenen. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. 53 . Er verschijnt een grafisch scherm. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. bouwlaag. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. 2. teken lijn. waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. ruimte en vertrek. Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. rechthoek tekenen. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd. Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. lijnen maken van ruimten.

Deze ruimte is dan actief. 54 . Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld. Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd.Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus. kan een lijn geselecteerd worden. Zie Navigatieknoppen. Door op de [LMK] te klikken. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken. De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. ontstaat een selectiegebied. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd. rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. lengte. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. eindpunt. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken.

De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Er ontstaat een gesloten vlak. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Zie Rechtermuisknop. Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Zie ook Rechtermuisknop. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend. De veelhoekwordt gesloten via de [RMK]. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Zie Rechtermuisknop. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. 55 .Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend. Het begin. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. zoals ‘coordinaten’. Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. Zie Rechtermuisknop. Het begin. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Er ontstaat een gesloten vlak. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast.

Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. omschrijving. verplaatst of verwijderd kan worden. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is. Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten. Dit geldt dan per programma. 56 . Zie Rechtermuisknop. De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. hoogte. Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt. De omschrijving. Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend. Ruimtenummer. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen. De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. hoogte. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven. waarna deze via de [RMK] gekopieerd. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken.

Maak altijd eerst een backup van het project. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. Er bestaat geen undo-functie. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. =). De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. Maak altijd eerst een backup van het project. Er bestaat geen undo-functie.Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. indien ingevuld. Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte. indien ingevuld. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. =). Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’. <. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd. De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. <. 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. 57 . Klik vervolgens op de gewenste ruimte. De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. Deze worden dan automatisch geplaatst. Deze worden dan automatisch geplaatst.

verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. Elke nieuwe ruimte. terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst. gemaakt met . Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst.. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. Zie ook RMK. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld. Snappen op DXF. Hierbij verschijnt een scherm. ramen. deuren. Assenstelsel voorgrond. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld. Als dit wordt aangevinkt. Zie ook RMK. De meeste functies kunnen ook via RMK aan. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten. Als dit wordt aangevinkt. Zie ook RMK. Loodrecht. Als dit wordt aangevinkt. Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen. Als dit wordt aangevinkt. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m). LVK-apparaten. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten.Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt. ruimten en/of DXF worden uitgezet. Snappen op ruimte. roosters. DXF. zoals vertrekdefinities.en uitgezet worden.. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen. Zie ook RMK. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag . Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. Zie ook RMK. Snappen op grid. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. Zie ook RMK. kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. lijnen. Als dit wordt aangevinkt.’. Grid zichtbaar. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels). Loodrecht op lijn/ruimte. naar bouwlaag . Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. zonenummers. zoals : 58 . DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. Standaard hoogte ruimte. krijgt deze hoogte. Via RMK kan het snappen naar grid. Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). Zie ook RMK. Elk vierkantje is dan 1 meter lang.en uitgezet worden. Snappen op lijn. wanden. Als dit wordt aangevinkt.

verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken. Aan.of uitzetten. Als een coördinaat is opgegeven.of uitzetten. . kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten. Zie Instellingen Loodrecht. Per laag wordt het laagnummer aangegeven. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven. Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven. Aan.of uitzetten. Lengte lijn. . (in m) Overzicht lagen. 59 . • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt. wordt afgebroken. Zie Instellingen Snappen op lijn. Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen. Zie Instellingen . • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid. Aan. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden. Roteren. Zie Instellingen Snappen op ruimte. Aan. Verschuiving X-richting. Bepaal snappunt. Zie Instellingen Snappen op DXF. kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Aan. Zie Instellingen . De handeling waar men op dat moment mee bezig is. Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. De escape-toets heeft hetzelfde effect. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. Loodrecht op lijn/ruimte. de laagnaam. Begin.of uitzetten.of uitzetten. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven. Lengte en rotatie lijn. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt.of uitzetten. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld. een veelhoek wordt getekend. .of uitzetten. Zie Instellingen . Als een coördinaat is opgegeven. Spiegelen verticaal. Als via klikken de veelhoek worden gesloten. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven.en eindpunt worden door een lijn verbonden.• • DXF-bestand. Aan. (in m) Verschuiving Y-richting. Aan. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. Coördinaten. welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. Spiegelen horizontaal. Grid. .

die gewijzigd moet worden.of uitzetten. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Indien de geometrie gesloten is. Het muisicoon verandert in een hand. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Eigenschappen. Zie Instellingen . dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Selecteer eerst een ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Selecteer eerst een ruimte. Aan. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte.en/of zonegegevens bevat.en Vertrekgegevens zijn toegewezen. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek. Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen. Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden. Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven. worden rood. • • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. • 60 . Dan moet op de ruimte worden geklikt. Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’. Indien in de orginele ruimte Zone. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm. Als deze ruimte vertrek. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Verplaatsen. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt). Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd. Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. Verwijderen.• • DXF. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. vertrek en/of zone gegevens. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte.a. Selecteer eerst een ruimte. • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm. Ga naar niveau ‘Ruimte’. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Kopiëren. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft. De ruimte is verwijderd. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt). Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast.

Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat. Vink ‘Snappen op grid’aan. Ga naar niveau ‘Ruimte’. indien deze uitgevinkt staat. • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). zodat u deze makkelijk kunt bereiken. • • Open het scherm Gebouwinvoer. • • • • • 61 . terwijl u tekent.000 m. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. rechter onderhoek van het bureaublad).Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. Klik op de knop ‘Toepassen’. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt.

62 . 2.800 m. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. Klik op de knop ‘Ok’. 3. Geef de Y-grootte op.250 m.• • • • Geef de X-grootte op. Het context menu verschijnt.

400 m. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. met de LMK klikken. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). De lijn wordt rood. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. y-oorsprong. • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-.• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. 63 . y-oorsprong. y-oorsprong snapt. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken.

Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. Een nieuwe ruimte is ingevoerd. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’. Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. Klik met de LMK. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Klik met de LMK. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). indien deze uitgevinkt staat.• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan. Een rode lijn verschijnt. • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat. Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt. Als de muis dicht bij het eindpunt komt.000. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4. 64 .400. Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt). gaat het rode punt snappen naar het eindpunt. Klik met de LMK. Klik op de knop ‘Toepassen’. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Y (m) 1. Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt.

Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen. lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. (tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). Pas op. zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. Om een ruimte te maken van deze lijnen. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. De verschuiving is ten opzicht van de x-. Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. Nadat het DXF-bestand is geselecteerd. Klik op het icoon verschijnt. y-oorsprong (0.Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’. In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. Terug naar het tekenscherm. Klik op de knop ‘Ok’. moeten deze lijnen overgetrokken worden. • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. 65 . worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). De lijn gegevens worden ingelezen. zijn eigenlijk onderleggers. In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. 0). Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn.

• • 66 . Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. • Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. • • Ga met de muis naar de x-. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. 0). Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. Het context menu verschijnt. met de LMK klikken. Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. dan niets doen. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’.y-oorsprong (0.Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).

Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst. Klik op de knop ‘Ok’. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt). Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het context menu verschijnt. Door nogmaals deze optie te selecteren. • • • 67 . wordt ‘snappen op grid’ uitgezet. Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn.350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. (vinkje verdwijnt). Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen). • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn. Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat.• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd. op de LMK klikken. met de LMK klikken. • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar.450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Zorg dat de pijl naar linksonder wijst. Zodra het bewegende rode punt snapt. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. dan niets doen. Deze verandert in een rode richtingspijl.

Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). 68 . Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst.• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik in het midden van elk rechthoek.

250 m. 69 . Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. bijv. Het context menu verschijnt. Geef de Y-grootte op. • Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’.• • • • Geef de X-grootte op. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek.750 m. bijv. 2. Klik op de knop ‘Ok’. 3.

Terug in het scherm Gebouwinvoer. y-oorsprong.• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Het context menu verschijnt. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m.v. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. met de LMK klikken. Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. y-oorsprong snapt. • • • • 70 . Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. een rechthoek. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder. y-oorsprong. Klik op de knop ‘Ok’. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is.b. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. dan niets doen. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).

zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk). • Klik op het icoon verschijnt.000 m. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. terwijl getekend wordt. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. indien deze uitgevinkt staat. Ga naar niveau ‘Ruimte’. • • 71 .Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). • • Open het scherm Gebouwinvoer. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. rechter onderhoek van het bureaublad).

En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6. Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-. Ga met de muis naar de x-. terwijl de muis beweegt. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek. om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen. Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden. gaat het rode punt snappen op de x-. Dit kan ook met de muis. Het tekenscherm verplaatst naar links. 72 .000 en Y (m) 0. Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken. Klik op de knop ‘Toepassen’. Klik met de LMK. Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts.0000’).y-oorsprong.y-oorsprong (0. 0). y-oorsprong. indien deze uitgevinkt staat. Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’.• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan. maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. lengte : 6. • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’.000. De eerste lijn wordt neergezet. Het context menu verschijnt. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt). Klik met de RMK in het tekenscherm.

160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. De laatste lijn wordt neergezet. Het context menu verschijnt. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt. Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links.000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Het context menu verschijnt. Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3. Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’. Dubbelklik op de laatste lijn.250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. 73 . De derde lijn wordt neergezet. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’. Druk dan op de ‘Enter’-toets. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het tekenscherm. • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5. Klik met de RMK in het tekenscherm. Klik met de RMK in het tekenscherm. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan.

Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. een veelhoek.b. • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). rotatie en lengte van de lijn. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m. Het muisicoon verandert in een hand. Als de shift-toets ingedrukt blijft.v. Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten.De ruimte is geplaatst. In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan. De lengte 2. 74 . In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte.In dit scherm ziet u de positie. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden.

Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Het context menu verschijnt. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. zoals spiegelen. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. roteren. lijn of ruimte. snappunt bepalen.Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. 75 . snappen op grid. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK.

Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. De ruimte is geplaatst. De ruimte is geplaatst.• • Selecteer de optie ‘Kopieren’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). 76 .

7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie. Het context menu verschijnt. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. • 77 . Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen. Maak twee ruimten met de afmeting 5.v.o. Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend.4m x 2. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving. Voorbeeld : ruimte laten inspringen t. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen.

Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt. met de LMK klikken.toets. • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Selecteer de optie ‘Coordinaten’.700 m 78 .000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2. Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. • • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte). dan niets doen. Het scherm Coordinaten verschijnt. Het context menu verschijnt.

Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld. Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn. De x-. Klik met de LMK op de rechter ruimte. dan niets doen. Het context menu verschijnt. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte. • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn. met de LMK klikken. Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. y-posities’s is m. Voorbeeld : ruimte maken m. 79 . Het context menu verschijnt. In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. De lijn wordt rood. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’.a.• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat.b. (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt). • • • Open het scherm Gebouwinvoer.v. de verschuiving. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. De ruimte wordt neergezet. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).w. U ziet een verticale lijn.

Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Het eerste punt van de lijn ligt vast. Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. dan niets doen.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat.toets. • • • 80 . Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). klikken met de LMK. Het muisicoon verandert in een hand. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. met de LMK klikken. Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte. De ruimte is gemaakt. Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst.

Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft. Het context menu verschijnt.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. • 81 . Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. • of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast.

Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. • • • Vul hier de rotatie in.o. de x-as. Selecteer de optie ‘Roteren’. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik vervolgens op ‘Ok’.• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen. De ruimte wordt direct gespiegeld. Tegen de klok in is de positive rotatie t.v. De ruimte wordt direct geroteerd. De ruimte is geplaatst. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt. 82 . Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden.

dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. vertrek en/of zone gegevens. die u wilt verwijderen. • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. 83 . klikt u op de ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast). Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). De ruimte is verwijderd. Het context menu verschijnt. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’.a. Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK.en of vertrekgegevens heeft. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Indien de ruimte zone.

Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. De ruimte is verwijderd. Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan. Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).a. Het context menu verschijnt. vertrek en/of zone gegevens. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. • Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. • • 84 .

Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Terug in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt. Klik op de knop ‘Ok’. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. • • 85 . Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het context menu verschijnt.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst. De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld.

• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. roosters. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen. niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens. Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer. met de LMK klikken. Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte.toets. 86 . Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt. niveau Vertrek. Definities als wanden. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. De ruimte is geplaatst. dan niets doen. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken. Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt.

De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst.of deelwand die wordt verwijderd. Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd.en deelwanden zijn geplaatst. in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Vloer. Hierna komt. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Bij het toewijzen van hoofd. Het plaatsen van hoofd. en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde). Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief. door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand. ook actief zijn in het definitiescherm. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar.Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria. Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren). niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm. Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. wanneer deze is opgegeven. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten. de automatische keuze naar voren. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden.en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd. Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst.en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden. 87 .

Bij wanden. vloeren en plafonds.of plafonddeel te klikken. De verschillende vloer. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. zie legenda. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin.of plafonddeel. 88 .of plafondaanzicht scherm. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie.Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Het plaatsen van hoofd.of plafonddeel geplaatst.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer. Voor overzicht van symbolen. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst. in het scherm vloer. vloer of plafond. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst.of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden.

oppervlakte van de wand. Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd. omschrijving.of deelwand 89 . omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte.en deelwanden. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. Knop Overzicht van alle wanden. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. wanneer deze is opgegeven. lengte en breedte/hoogte van de wand. hoek en helling (0=plafond/dak. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand.en deelwandnummer. Hier kan men wandgegevens opgeven.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer. hoofd. de automatische keuze naar voren. Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp. ook actief zijn in het definitiescherm.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd.of deelwand die wordt verwijderd. 180=vloer) van de wand. Hierna komt. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. wandnummer waarin deelwand zit. In dit overzicht staan wandnummer. Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven. omschrijving aangrenzend gebouw. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. omschrijving van aangrenzende ruimte. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden). De programma’s rekenen echter wel goed. 90=rechte wand. vloeren of plafonds per ruimte. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. 15-90=hellende wand. vloer of plafond in het vertrek. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek.of plafonddeel. soort vlak.

Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria. Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. De controle hoofd. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd.en deelwanden gaat per bouwlaag. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd. (Wordt als default aangegeven). • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. 90 . Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast.Letter v Vrije deelwand. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. om een Hoofdwand te selecteren. is de automatische wandkeuze niet correct. Niet correct geplaatste hoofd. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand. die betreffende hoofdwand hebben. Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. komt er v2 te staan. Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst. Tevens krijgt het symbool een rode kleur. Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand.of deelwanden via automatische keuze. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Klik op het veld Wandnr. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat.

Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm. Kies in het menu: > Groter. Klik op Wandnr. Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. en selecteer een Hoofdwand. Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt. Deze gaat controle via de knop Overzicht. Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd.• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren. Vul in: 0. Vloer of Plafond. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren. . • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. te selecteren. Herhaal de punten 2 tot en met 9. Klik op Overzicht. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. Sluit het scherm met de knop . Klik op de knop Vul een omschrijving in. Klik op de te controleren ruimte. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . niveau Wand. Vul in: 0. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd.

Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm.• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . • Hoofd. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. dakkapellen en borstweringen.en deelwanden De wandeigenschappen. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. Vul een omschrijving in. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. deuren. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. . niveau Plafond. De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop .en deelwanden definities’. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Vul de lengte en breedte in. bijvoorbeeld een raam in een deur. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand. Klik op het veld achter Nummer. 92 . Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. Geef de eigenschappen van de deur op. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. worden vastgelegd in een hoofdwand. Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen. zoals de constructie. die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand. Deelwanden zijn ventilatieopeningen. Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie. ramen.

Vul in het percentage. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’).en deelwanden definities’. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam. Sluit het scherm.en deelwanden definities’. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Geef de eigenschappen van het raam op. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Vul een omschrijving in. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd.en deelwanden definities’. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. 93 . • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. etc in. die gebruikt worden in Wandcriteria. Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten. Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. die gebruikt worden in Wandcriteria. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd.

Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. Geef de U-waarde op. tussen. binnen-. Vul de Omschrijving in. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). Vul de Omschrijving in.of buitenzonwering. Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. zie Raamconstructies. 94 . Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand. Vul de overige programma afhankelijke velden in.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. Stel het niveau in op 1. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Selecteer scherm ‘Afmetingen’. Kies als soort Raam. Het scherm kent 3 niveaus. Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. Geef het type zonwering op. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Stel het niveau in op 1. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. die op dat moment op het scherm staat. Geef de soort schakeling op. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken. Vul gewenste afmetingen in. • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Keuze uit geen. Vul een omschrijving in.

De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. waarin alle waarden al zijn ingevuld. Stel het niveau in op 2. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. verschijnt een netwerk. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen).30). Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren.23). maar de reflectie wel. Dit glasnetwerk kunt u selecteren.30 en ABS=0. ZTA. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. moet ook de U.17 en ABS=0. maar de reflectie wel. Wanneer de absorptie niet bekend is. Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. buitenscreens (D=0. ZTA. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam.34). Geef respectievelijk de U. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. ABS. ZTA. Wanneer de absorptie niet bekend is. binnenscreens. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen.06 en ABS=0.• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is. Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Vul de Omschrijving in. verschijnt een netwerk met zonwering. Dit glasnetwerk kunt u Selecteren. CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. zoals verosol (D=0. • • • • • 95 . De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. tussen of binnenzonwering). waarin alle waarden al zijn ingevuld.. Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct.

• • • Open het scherm Gebouwinvoer . Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen. Klik op de knop Berekenen. Wanneer de absorptie niet bekend is. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. maar nu in combinatie met zonwering. LTA.Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Vul de Omschrijving in. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. niveau Vloer. Stel het niveau in op 3. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. waarin de ingang zich bevindt. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. Doorlating (D). Handgeschakeld of automatisch geschakeld. waarna de U. Absorptiewaarden. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. maar de reflectie wel. Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei). Beschreven wordt hoe zonder aan 96 . tussen of binnenzonwering). • • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen. ZTA en CF worden berekend. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas.

97 . In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. Vul de Omschrijving in. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Klik op het linker veld Laagnr. Vul de overige. niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Vul de absorptiecoëfficiënten. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . De Rc-waarde wordt dan berekend. Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. Vul de Omschrijving in. gegevens in. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. Geef de Rc-waarde op. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst. programma afhankelijke. Stel het niveau in op 1. Geef het Aantal lagen op. Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Achter het veld Constructie staat dan fictief. gebruik makende van vrije deelwanden. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Stel het niveau in op 2. Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren.de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen. Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt.

98 . Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer. worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld. Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren. Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze. de dikte van de laag in. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in. De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen.

hellend vlak. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. tussenwand. Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. vloeren en plafonds goed zijn benoemd. Controleer per vertrek of de wanden. kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. niveau Wand. plat dak. gangwand. Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand.• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken. Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. begane grond vloer enz. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. • • Open het scherm Gebouwinvoer . Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer de gewenste wand in een ruimte. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. tussenvloer. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. • 99 .

Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. 100 .Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer .. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. Klik in de onderste regel (deelwand in . een vloer en een plafond. in totaal zes vlakken. Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden. Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip. In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte. dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. vloeren en plafonds.) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. Selecteer de te verwijderen deelwand. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. Dit vakje krijgt een rode kleur. Daarbij moet ook een bestandje DBL??. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken. Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven.114 worden aangemaakt (?? is jaartal).Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand. Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben.en feestdagen kunnen worden opgegeven. klimaatfile. Er worden VA114-gegevens als telperiode. waarna dit item kan worden ingevuld. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd. daguitvoer. zijn ook in de UO-versie te gebruiken. overschrijdingsniveaus. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken. Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. waarin vakantie. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst. 105 . Lengte Lengte [m] van de deelwand. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden. berekeningsperiode.

zoals overstekken. betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n). Dit kan de rekentijd enorm verkorten. kan hier Ja worden opgegeven. 106 . Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen. Als er geen beschaduwing is. terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. jaar). Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag. die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september. Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. kan hier Ja worden opgegeven. (Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden. Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren. waarop de berekening moet starten.Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. zet deze dan uit (Nee). Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. zet deze dan uit (Nee). maand. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. Als er geen beschaduwing is. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). zijmuren. Als er geen beschaduwing is. zet deze dan uit (Nee). Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n).

o. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren.0. 2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep).Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Bij andere programma’s : 8-18 uur. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. zet deze dan uit (Nee). in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Als er geen beschaduwing is. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. • • • 1: eenvoudig. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. 107 . Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. de gevel kan hier Ja worden opgegeven. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. convectiefactor is 1. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen.v. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst.

Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt). Voor diverse vermogens per apparaat. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. In het scherm wordt de periode opgegeven. zie geinstalleerd vermogen. Het overige gedeelte is stralingswarmte. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal. dat de apparatuur aan staat.

die betrekking hebben op de interne warmteproductie. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%). • 1: eenvoudig. • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. 109 . convectiefactor is 0.8. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Bij andere programma’s : 818 uur. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. De rest is latente warmtebelasting.Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode. 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren. geen afzuiging van verlichtingswarmte. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau .

die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven.68 cf=0. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor.80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen. klikstrip.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.76 cf=0. Aantal Opgave van het aantal armaturen. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 . indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. hand cf=0. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur.72 cf=0. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm. Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen. stand. Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. pendel. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend.

Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal.• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling. 111 . Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2. Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is. Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. Voor schakelwaarden. Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode. Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. zie ‘schakelende verlichting’. per armatuur of totaal. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode.

stalling. scholen. Positie armatuur Positie van de armaturen.Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in. Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden. terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. laboratoria. winkels woningen.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. kantoren. recreatieruimten.en uitschakelen. Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is. werkplaatsen (ruw werk). opslag ziekenhuizen. magazijnen. bejaardenhuizen. werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 .

algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd. Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria. Ramen blijven dicht t. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens. verlichtings.en geluidseisen van een vertrek. De criteria moeten tijdens en buiten 113 . In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven. Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens. Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is.v. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-.Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen.g. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn.

Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden. 114 .v.g. Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open.4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden.4 betekent 40% open). Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. (default 0. Ramen blijven dicht t.g. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter.de Gebruiksperiode opgegeven worden. (0. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek. in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden. algemene belemmeringen.v. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden.3 en 4 zijn tussengelegen standen. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden. De openstanden 2. Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden. bv.

Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat. telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt. opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin.Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd. zowel tijdens als buiten gebruiksperiode. 115 . indien de wind op deze zijde van de gevel staat. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. (default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur). Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid. Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur. Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat.

In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op. worden deze afmetingen aangepast. Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte. Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel. Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). en de gemiddelde wand. Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen.Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel. zijwanden en het dak. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). m.a.en dakdikte.w. zoals de hellingen de voorwand en het dak. de constructie voor de voorwand. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. 116 .

v.o. utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W]. Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. Hoek voorwand t. horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel.v. Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd.Hoek dak t.o. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen. komt in de uitvoer. Adres Het adres van het gebouw. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm. [U] of [C]. 117 . in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld. Dit is een eis van het Bouwbesluit.

Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). Wanneer men voor deze optie kiest. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. temperatuurverschillen en de nog op te geven kier. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties).bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld.en stralingstemperaturen berekend. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven. verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven. kan de zonwering nooit schakelen. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. 118 .en naadkarakteristieken.Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. deur. ventilatievoorziening). maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. windrichting. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Plaats Postcode en plaats van het gebouw. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven.

Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren. Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. Voor VA101. In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd.5 van ISSO53 en tabel 3. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken. Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte. de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven. Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld. Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld.3 van ISSO57. Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet. 119 .Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. zie tabel 4. Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven. worden deze genegeerd. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening. Deze is voor elke ruimtefunctie anders. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie.

vloer. Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek. Dus 0.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. 120 . Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren. Kies een zonedefinitie. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden.of plenumdikte.Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. De afmetingen zijn goed opgegeven. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen. wordt dit getal als factor gezien. houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte.5 %. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven. maar als factor 0. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren. De ruimte is nu aan de zone toegewezen. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt. percentage of hoogtebeperking. Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand.5. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken. Indien de oppervlakte is aangepast. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren.

Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. 121 . zoals een borstwering of een raam. zetting etc. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven. toevoegen. Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. selecteren. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven. Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens .C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m. waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven. etc. Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand.s.Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden. anders dan door krimp. Voor wand. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens.

Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast. wordt dit als een factor gezien. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand.5 wordt niet geinterpreteerd als 0. Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd.5 Soort Soort deelwand. De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt. vloerdikte en plenumhoogte. Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven.5 %. maar als factor 0. Dus 0. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven. Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen. uitgedrukt in een percentage.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 . Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam. Deze omschrijving komt in de uitvoer. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven.

• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden. de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. Achter het veld constructie blijft dan fictief staan. Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6. Voor deelwand zie Gegevens deelwand. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. klei.en deelwanden. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld. droog zand. Dit heeft alleen effect op de berekening. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven.5 W/(K. 123 . Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken.m²)) kruipruimte. worden toegevoegd aan hoofdwanden. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand. (alfa = 8.5 W/(K. (alfa = 8. compleet met alle deelwanden. zoals ramen en deuren. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven.

‘direct op grond’.C.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde. aangehouden. wordt 22 gr. 124 . Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand. (alfa = 8.5 W/(K. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand. Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’. (alfa = 8.m²)) ruimte condities. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20). Deze omschrijving komt in de uitvoer. Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven. De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer.5 W/(K. Soort Soort wand. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven.• • K R kelder. ‘kelder’. (alfa = 8. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven.5 W/(K. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op. maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens.m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald.

Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. behorend bij deze hoofdwand. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. 125 . Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project.Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand . zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten.en deelwanden. de andere rij is gereserveerd voor deelwanden. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand. Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten. zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden. compleet met alle deelwanden. Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project. Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden. Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt. Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden.

Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat.m. en van de inductieunit is 24.C.1 graad uit elkaar te zetten. Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer. die geplaatst zijn in de ruimte. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven.C.v. Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt.1 gr.C.C. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven.0 gr.0 gr. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven. In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op.9 gr. 126 . en van de radiator is 22. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app.

Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven. Afgifte. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator.000 m3/h.000 * 200 kW = 4 kW. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20. adiabatische koeling.• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven. warmteterugwinning. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie. LBK. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW. Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. Opwekking.9 kW. Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel..of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven. mengsectie. dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren. Met het aanvinken van de toe. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie.en verwarmingsbatterij terug of op. 127 . Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte. koelbatterij. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk.

Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. verschijnt dit invoerveld. Het programma kan met recirculatielucht werken. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven. de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit. In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 .

moeten ook bij het scherm LVK-app. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. Voor oplossing. De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. e 129 . De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. waarin deze bron zit. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering.of wandkoeling aanwezig is. Als dit het geval is. Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. zie afzuiging. plafond. Als dat hier wordt opgegeven. gegevens ingevoerd worden.• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-.

Als dit het geval is. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven. verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. Als dit het geval is. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. verschijnt dit invoerveld. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Het programma kan met recirculatielucht werken. Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Als ‘ja’ wordt ingevuld. 130 . De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan.Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. Als dit het geval is. Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is.

of koelplafond.en standbybedrijf). Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk. Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij. Hier worden de condities opgegeven. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. stralings.of comforttemperatuur.Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden. Als dit het geval is. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. koelen. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is. Deze geldt dan voor alle systemen. 131 . Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is.en standbybedrijf) worden opgegeven. moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden. dag.

waarin deze bron zit. dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’. Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm. personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. Er kan maximaal één groep (armaturen. Via het scherm Gebouwinvoer. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. Hier worden de condities opgegeven. Zie WTW. niveau ‘IWP-groep’. moeten ook bij het scherm LVKapp. personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’. Voor oplossing.Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. zie afzuiging. ‘verkeersruimte’. Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten. gegevens ingevoerd worden. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Dit gaat via het 132 . Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens). Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. ‘verkeersruimte’. Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. plafond. etc.of wandverwarming aanwezig is. Als dat hier wordt opgegeven.

In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. • 133 . Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. zomervakantie en herfstvakantie. personen en apparaten) worden gekoppeld. Hier kan een jaartal worden opgegeven. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep. paasvakantie. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. worden de IWP groepen geplaatst. voorjaarsvakantie. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie. Deze geeft de dagen van het jaar aan. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. Deze jaarindeling kunt u aanpassen. Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. De weekends zijn vet omrand. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. waarbij de weekends vet omrand zijn. Niveau 2. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. waarna de dagen van het jaar worden getoond. personen en apparaten) worden gekoppeld. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen.betreffende invoerscherm met de functietoets F2.

De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt. (default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. Deze geeft de dagen van het jaar aan. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. • Niveau 3. waarbij de weekends vet omrand zijn. door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege.zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. aanvoertemperaturen. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. VA114 rekent met een luchtstooklijn. normale of late pasen. Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee). Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. welke in de uitvoer moeten komen. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. (default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. Indien er op vocht geregeld moet worden. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. (default : 45%) 134 . Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden. kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken.

Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. het zeer grote debiet) aanwezig zijn. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De aan. waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. waterretourtemperatuur. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven.v.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling.g. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn.De defaultwaarden voor wateraanvoer-. 135 . De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie.

h) m /s/(m .en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0. Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid. Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid. (default 6 gr. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0. Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden. Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld.gevel) m /s/(m .1 m³/(m³. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.). Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep.vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. (default 12 gr. 3 en 6 m/s. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.2 m³/(m³. Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid. In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden. Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 .Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte.h).C.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’.) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m . verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’.h). Bij maatregelen voor kier.C.en naaddichting kan worden uitgegaan van 0.C.

vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. wordt er gerekend met alleen de koelbatterij. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. maar er worden verder geen gegevens opgegeven. wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. (default : 90° C) 137 . VA114 rekent met een luchtstooklijn. 3 en 6 m/s worden opgegeven. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. kan de hoeveelheid bij 0. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht. (default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. indien er wel ontvochtigd moet worden. aanvoertemperaturen. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden.geen richtwaarden te geven.

ramen. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. deuren etc. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. zijn opgegeven.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden. de waterretourtemperatuur. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf. Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. ook als er meerdere ramen. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. 138 . Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd.

waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. de luchtuitwisseling aangegeven.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. 139 . waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. wordt in het scherm dat dan verschijnt. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd.

een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening.Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. 140 .K] van het materiaal. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht). Afhankelijk van ligging.182 aangehouden.W.K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving. In dat geval moet niet de lambda. dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W]. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is.169. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort. De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen. Soortelijke warmte in [J/kg. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S. maar de warmteweerstand worden opgegeven. Dit wordt grafisch weergegeven. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m.

Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. 141 . dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° . . Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen. Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen. Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m].

In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur). Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. De convectiefactor staat vast op 0. convectief is 50%.• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm.7/0. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst.9. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. 142 . Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. Bij andere programma’s : 8-18 uur. voelbaar is 60%. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt.2 Met en clo=0.9. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden.7 en 0. Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven.

In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit.24) worden gekozen (zie NEN5087). Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven.8 ca. met=1. De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz. Hoe zwaarder de werkzaamheden.7) 143 . Het metabolisme stijgt dan ook.81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr. Bij een hogere binnentemperatuur van bv.27. (default : 0. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca. Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven. Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek. (default : 0. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’. is de voelbare warmteproductie slechts ca. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14). 74 Watt is. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0.C. 25 gr.C en een clo=0. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven.9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven. 55-60 Watt.8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130.

die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. 144 . Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. De rest is latente warmtebelasting. Het voelbare deel moet ook worden opgegeven. De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0. Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn.5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen.Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). Het overige deel is stralingswarmte. waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven.

kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten. niveau LVK-app. Hierna verschijnt de melding niet meer. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven. ‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’. In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte.C. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. dat het voelbare deel 60% is. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven. Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. terwijl dat niet is opgegeven. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr. Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.of verwarmingsdeel. 145 . Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen. Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt. Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. Functie Standaard staat hier 'verwarming'. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens. houdt u er dan rekening mee. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven.

Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). De setpoints zijn dan voor verwarming – 99. De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C. Zie scherm Bedrijfswijze. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties. Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities. Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C. Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf.9 146 .9 en voor koeling 999.

Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving. 147 . Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer. Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. In dit scherm worden de algemene. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. Klik op de knop selecteren. Men selecteert het in het menu Invoeren. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Vul de projectgegevens in. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. 60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. Projectnummer Het project.

De U-waarde.21 en ABS=0. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven. ZTA.17 en ABS=0. eventueel in combinatie met zonwering. gordijn en spouwen (maximaal 3). 316 (D=0.06 en ABS=0. ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0.30 en ABS=0. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. ABS. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. 976 (D=0. Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat. • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1].Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand. tussen. ZTA. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3]. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld. • Niveau 3 : Netwerkversie. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald. Vervolgens berekent het programma de U. Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1.34).. Daarnaast moeten de glaseigenschappen U. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. waarmee de CF kan worden bepaald. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen. De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. ZTA. waarna het programma de U. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0. dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2. wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem. D.30). 148 .of buitenzonwering. LTA en eventueel type zonwering.23) • binnenscreens. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm. ZTA. • buitenscreens (D=0.25). dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden.25). ZTA. waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U. CF. rolluik. ZTA en CF. D en LTA worden opgegeven. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend. LTA. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. D of ABS). Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen. Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden.03 en ABS=0. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U. ABS. LTA en CF van de combinatie bepaalt.

Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven.ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie. De waarde wordt berekend uit de U.23). Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. 149 .K)) Dglas De directe energietransmissie. De waarde wordt berekend uit de U. zoals verosol (ABS=0. absorption (fr). Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. buitenscreens (ABS=0. ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. ZTA.en zonweringsvlakken.a. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. D en ABS. CFglas+zonw De convectieweerstand. Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du). De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0. ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie. CFglas De convectiefactor.34).w.30). ZTA. (in W/(m². Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng). absorption (du). D en ABS. transmission directe (fr). binnenscreens. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.en binnenkant en tussen de diverse glas.

De waarde van de doorstraling bij binnen.K)).06). binnenscreens. verschijnt het glasnetwerk (niveau 3). Doorstraling De doorstraling door zonwering. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling.Dglas+zonw De directe energietransmissie. buitenscreens (D=0. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.en zonweringsvlakken.of buitenzonwering is nul. (in W/(m². Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas.a. zoals verosol (D=0. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling.w. D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten. m. Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas.a.84 aan te houden.w. m. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling.17). (in W/(m².30).K)) 150 . transmission lumiere (fr).w. lichtdurchlassigkeit (du). Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng). Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen.86 aangehouden worden.a. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0. Volgens ISSO32 kan hier 0. Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt. LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.

Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag.m². Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m². Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. De doorgang van de warmte in Watt. Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K. De doorgang van de warmte in Watts.Type zonwering Type zonwering. Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur.m². 151 . Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm.K)). (VA114 werkt met netto glasafmetingen).

niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken. deze SC is gelijk aan de ZTA / 0. In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain). Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. De waarde ligt tussen 0 en 1. Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 .87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. Deze is gelijk aan de ZTA. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). De waarde ligt tussen 0 en 1. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer. langgolvige straling en convectieve overdracht.ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng). Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd. langgolvige straling en convectieve overdracht. Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten. facteur solaire (fr).

moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd. 153 . Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’. Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK).Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden. Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie.

de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn.1° C op. Als een stooklijn wordt opgegeven. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven. De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit). De stooklijn kan aflopend. welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort.en standbybedrijf).en standbybedrijf) worden opgegeven. dat de inblaas. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn./ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0. koelen. verschijnt een foutmelding op het scherm. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden.en nachtbedrijf opgegeven. dag. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr. Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven. 154 . stralings.of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt. waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer.of koelplafond. Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat. In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden.C.

9 gr. 999 gr. Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf. Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien.C. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99.C. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel. dat de luifel verder doorloopt. kan hier de afstand opgegeven worden.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr.C. 155 . moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld. maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door. Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand.C. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven.C. kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links. 24 gr.9 gr.

Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt. 156 . kan hier de afstand opgegeven worden. maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts. Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is. Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. dat de luifel verder doorloopt. Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel.

inlaatklepverstelling. Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling. De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters. codering Unieke codering van de ventilator. waaierschoepverstelling. Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. 157 . Smoorregeling. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd. Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Indien er alleen afgezogen wordt. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn.en een afvoerventilator opgegeven. Hier worden de gegevens van een toevoer. Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven. toerenregeling.

In normale gevallen kan 1. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. de EPN-berekening). dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken. Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator. Leverancier Leverancier van de ventilator. Deze gegevens komen dan in de uitvoer. Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’. In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht. Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen. Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken.5 graad worden aangehouden. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven.v. Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld. • 158 . Dit onderscheid is gemaakt t. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning.b. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden. Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden.VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen. Klikt men dit invoerveld aan. De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie.

niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte. De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. vloerdikte. Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. infiltratie / ventilatie. Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. 159 . Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven. dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd. noodzakelijk. De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’.

Type vertrek Er zijn twee invoervelden. Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden. verblijfsgebied etc. Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie.en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte. Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven.. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. VA121. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte.9 gr.Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'.Bij VA101. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt. Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 .C. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. zodat het apparaat nooit in zal komen.

waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang.9 gr. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. 161 . wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. zodat het apparaat nooit in zal komen. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend.. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven.C. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Opgave in verband met de automatische wandselectie. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator.• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie.

Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking.v.C) Koeling d. De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd. onbehandelde buitenlucht. Koeling d.m. (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.v.v. buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen.v. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. 162 . De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken.m. Deze moet dan wel opgegeven zijn.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling.m. (default : 24 gr.m. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek.v.m.

De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan. Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen. (default : 19 gr. 163 . maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur.C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. (default : 12 gr. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek.

vanuit de te berekenen ruimte gezien. De bron bevindt zich. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel. moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven. dan moet hier de laag aangegeven worden. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan.of warmtebron (koelplafond.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. 164 . Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. resp. Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1). Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. waar deze bron zit. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven. Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa. vervolgens een laag van 10 cm.en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. aan de binnenkant van de aangevinkte laag.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag. 20 cm. die het dichtst bij de ruimte ligt. Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau. te weten steen-isolatie-steen. met absorptie.en buitenzijde. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9). Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven.

165 . Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2]. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. Voor dikke wanden. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. (default : 0. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid. zie opmerking onder inleiding. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W]. Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet.Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2]. Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand.en buitenzijde.9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig. zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden.

Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 . dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld.Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee. Bij tussenvloeren wordt.De default instelling is vrij. de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is.

Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. event. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. bij de automatische plaatsing van wanden. waarbij 0 en 45 graden meetellen. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden. Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. toegepast mag worden. enz. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld. namelijk 0 en 180. Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat. event.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven.

waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven. dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden. Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort. event. bij de automatische plaatsing van wanden. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan. Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 . De default instelling is vrij.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst.

Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is. 169 . Uit de aanvoer. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien. Uit de aanvoer. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling.C. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven. Dit totale vermogen wordt verdubbeld.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. De aan.

waarvoor een ander rendement geldt. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement). Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Soort Soort warmteterugwinning. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven.Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven.05. 170 .

kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0.PMV. Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door. Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. 171 .Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart. De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken. In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen. Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt. Er kan ook direct worden gestart met F7. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen. kan het rendement worden ingevuld. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd.

Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen.en koudebehoefte te dekken.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt. Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden. Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen. die achter elkaar worden uitgevoerd. Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen". Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden. Meldingen worden na de berekening getoond.en koelbatterijen opgegeven. Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt. kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. Bij de centrale installatie worden geen verwarmings. Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond.

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

Uitleg uitvoerkolommen dag-. Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-. De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. maand-. leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593). Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd. Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn. Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. maand. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 . met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities.en jaaroverzicht hetzelfde. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan. Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden.Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. wordt de totale uitvoer afgedrukt. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld.

19 ontbreekt het convectieve deel).C) : binnentemp. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). 175 .C. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. ). In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. gem.getotaliseerd. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2. Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. • • inbl. etc.voelbr. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak.bronnen zoninstr. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa. zoals fancoilunit. totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. gem. directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2. plafondkoeling. In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd. radiator. Deze waarde kan fluctueren. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting. inductieunit.C) : uurvak. gem. temp. Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan. verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. inductieunit. vloerverwarming. (Wh):voelbare warmte geleverd door personen. temp.bronnen int. vlak (W/m2) : buit. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. zoals fancoilunit.C) : binnentemp. (gr. gemiddelde inblaastemperatuur. lucht gem. comf. gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek. apparatuur en verlichting.wp. etc). (gr. (gr. (Wh) : andere wa. (gr. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek. duidt dat op warme of koude vlakken.

in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile). 28. vochtgehalte na behandeling. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht.C) : binnentemp. (g/kg) : vocht. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp.• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek. • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss. energie afgegeven door ventilatoren. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. (gr. door fans (Wh) : vocht. gemiddelde inblaastemperatuur. gem.C. lucht max. (gr. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie. temp. (gr. 25. in vertrek op die dag 176 . gem. gem. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht. na beh. lucht min.C) : T-overs.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak. (gr. (gr.C.0 : T-overs. voor beh.C): inbl. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren.C.C) : retourtemp.

Vanaf versie 2. verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 . Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt. Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma. Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening.De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt. moet deze optie aangezet worden. Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond.

de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd. Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt. 178 .2 gr.C. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR). Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur. Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven. De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0. Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer. T. koelplafonds. voor een klein aantal uren. Zowel de DOS. kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden.o.Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts.v. Indien er op geklikt wordt. Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. etc).als de UO-versie voldoen aan beide testen. Kies hiervoor een True Type lettertype. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist.

Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer.of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed. Bronnen in constructie voor bv.00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving. verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer. Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten.19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd.00 t/m 2. beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes. Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling. retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden. betonkernactivering.00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer. (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie). Versie 2. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2.10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens. 179 .

dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd. 180 . In deze versie is dit. altijd zonewering op.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed. • • • • • Versie 2. Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2.12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen.• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp.g. overeenkomstig de dos-versie.11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur.v. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam. vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t. Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. metabolisme en clo waarde. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven.30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen.

verbeterd. Nu wordt er geen unit meegenomen. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen. Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald. Versie 2. Het programma controleert hier niet op. 181 .14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt.Versie 2.8 m boven de vloer gesitueerd. indien nodig. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. Projectnaam in uitvoer aangepast. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd.14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2.13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend. De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt. Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit. Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. Bepaling inwendige maten.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet. Het programma keek niet naar de invoer. Dit is nu aangepast. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen.

18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. Interne zonverdeling is verbeterd. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop. Dakkapellen toegevoegd. ipv alleen de cursortoetsen.16 en 2.16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd. bleek in 2. waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen.18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk. maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam. Dit is nu opgelost. Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2.17 niet goed te gaan. 182 . Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst. • • • • • • • Versie 2. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt. Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd. • • Versie 2. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project.

Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten. 183 . Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek.18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. • • • • • • • • • • • • Versie 2. ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2.16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging. In versie 2. De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen.19 versie aangepast.16 gebeurde dit niet. Dit is in de 2. Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie). Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening). gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn. Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost. tm versie 2.19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.18 hoger zijn. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW.19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn. Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent). In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan. Karakterisering BKA verbeterd. Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen. Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd. Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden.• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft.

Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken. retourstelsel. Huidige Het huidige pad. ramen. teksten/symbolen. kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Als men geen rasterlijnen wil. ventilatieopeningen. gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden. 184 . Er is dan keuze uit Instellen uitvoer. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. die men zelf kan instellen. waarin is opgestart (niet te wijzigen). inactief stelsel. deuren. Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. Kleuren en Bestanden. achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld. dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. warmwaterleiding.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. die door de gebruiker zijn aan te passen.

Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen.Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen. Uitvoer font Hier kan het font (lettertype. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten. Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma. Vabi Hier is het pad aangegeven. die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen). Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database. waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen). waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. tekstgrootte) ingesteld worden.

Voer alle wandconstructies een voor een in (bv. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt.en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond.waarschuwingen aanzienlijk verlengen. BG vloer). Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn. Syst. Dak.wand. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd. Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd. Een project bestaat uit 2 bestanden. Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven. (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. • • • • 186 . Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies. Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Gawand. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen. een met de extensie . • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s. Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren. Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld. Tuvloer. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld. kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening.Vul de gegevens in. Buwand.PRJ en een met de extensie . Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen. De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. die dus zal afwijken van het font op de printer. Sluit het scherm. Er wordt dan een standaard font gebruikt. Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm.

: 3 x 1. In het programma worden wanden. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D. Gangwand. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. Raam zonder zonwering : 2 x 1. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2. deur.en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen.5. Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen. Dak. Tussenvloer.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden.5. De algemeen geldende vermogens voor personen. vergaderzaal en een gang. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. ventilatieopening of dakkapel. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria). Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald. BG Vloer). aan : Buitenwand. (maak via automatische keuze bv. zoals een wand. Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. In niveau 1 worden alleen de U. moet bij zonwering voor een type worden gekozen. D. Daartoe moeten de zgn. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. Het koppelen van wanden. Tussenwand. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten. vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. • • • • • • • • 187 . Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst. Voor uitleg zie Legenda. : 2 x 1. vloer. ABS zonwering en D zonwering. raam. De meest voorkomende wand-. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden. LTA en CF gevraagd. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen.zw. Deur 1. Raam met bu. Via menubalk Invoeren. Eigen keuze. Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden.0 x 2. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen. ZTA. ABS.zw. Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. (bv. Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen.5. zoals schakeling zonwering. Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen. Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor. apparatuur en verlichting resp. Raam met bu. 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. Voorbeelden staan bij raamconstructies. Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. 8. niveau Ruimte worden getekend. Wandcriteria worden opgesteld.

nl . Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. Als al deze gegevens zijn ingevoerd.en/of retourroosters worden aangemaakt. Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd. kunnen productgegevens worden aangemaakt. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten.bg02. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies. Hierna verschijnt een rondje in de ruimte.vabi. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart. Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm). ruimte bg04 is een vergaderruimte. Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd. zie Legenda. Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst. Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen. verschijnt er een rondje in de ruimte. Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven. via Producten. ruimte bg06 de toiletgroep. De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. Handleidingen. Via de niveauknop LVK-app. 188 . waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld. • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd. De ruimten bg01.

In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm. is gebalanceerde ventilatie aanwezig. start met leeg een project 189 .0 m bij 2. De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1. op de technische ruimte en het toilet na.0 2 2 m K/W. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld. de afmeting van de deur is 2 1. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie. de Rc2 waarde van deze wanden is 0. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project.10 m. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen.2 W/m2 K. Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig.0 m K/W.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak. Dit geldt ook voor de technische ruimte.5 m K/W.25 m K/W. Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2. In alle ruimten. Er is op 2. De inwendige hoogte van de ruimten is 2. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. glazen toegangsdeur). Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk. De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3. De Rc-waarde van de deur is 0.7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten). De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3.1 m K/W. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm.7 m. In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig.4 m.1 m K/W. De U-waarde van het glas is 3.

Klik op de knop Selecteren. en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). Vul de projectgegevens in. Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. ga dan naar stap 2. Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. 'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Schrijf de veranderde gegevens weg. De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend. Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in. of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 .

waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen. klikt men op kopiëren 191 . Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op . Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer. Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. bg02 en bg03 zijn identiek. Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer. Invoeren Kantoorruimten bg01. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden). bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden. bg02. In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. Sluit het scherm.• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan. Dit maakt voor VA114 overigens niet uit.

Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. Het scherm Ruimte eigenschappen opent.4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok. • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in.4 meter) Klik op de button Sluiten. Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in. pas de hoogte aan (3. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen. Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte. sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak. Alvorens deze te plaatsen. Kies het snappunt. De contour van de ruimte is zichtbaar. maakt men 192 . maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. in de bankhal is een schuine wand aanwezig.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt. • • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor). Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. pas de hoogte aan (3. Het scherm Ruimte eigenschappen opent.

Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten. vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak. bg02. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte. De gemiddelde wanddikte. Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. • • • • • 193 . in dit geval het dak). In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt.2 m en 0. Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek. De gemiddelde wanddikte. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden. bg03. 0. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0.4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief. Dit is voor VA114 niet van belang. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01.1 m. Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. bg02. bg02. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK. bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01.

Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t.2 m3/(m3/h) invullen en evt. Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld. Door nu te klikken op de ruimten bg02. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte. Klik op de button Toevoegen. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is.o. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien.v. De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. Dit betreft de toiletgroep. Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens. Dit betreft de vergaderruimte. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren. bg03 en bg05. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten. zoals in Plattegrond 1 hierboven. 195 . In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden.Vertrekdefinitie 5 (bankhal. ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen.

Automatische wandtoewijzing m. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 . Hoofd.Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd. Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen. Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden. Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur.en deelwanden De wandeigenschappen. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3.v. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. zoals een liftkoker. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden. Het programma bepaalt vervolgens per wand.b. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten. maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit. Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. worden vastgelegd in een hoofdwand. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. vloeren en plafonds ook aangepast. zoals de constructie. Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen.

gebouwscheidende wand. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. tussenwand. Automatisch toewijzen van wanden. Aan de hoofd. tussenvloer. zonescheidende wand. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. gebouwscheidende vloer. hellend dak. 197 . gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand. worden meegenomen. Vrije deelwanden Elke wand. Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op. vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten.is opgegeven. dak. plat dak. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’. zonescheidende wand. vloer of plafond is gekoppeld. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). Deelwanden opgenomen in een hoofdwand.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand. begane grond vloer. vloer of plafond. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. begane grond vloer. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand. gangwand. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing. vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. tussenwand. De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld.

4 en dat hoofdwand nr. verander de omschrijving in Systeemwand. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. 1 verschijnt. Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. 1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken. 1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr.

• • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken. Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. A: ander gebouw/woning. verschijnt. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’. in hoofdwand .Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld. Door T (tekening aanhouden) te laten staan. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. Laat bij omkeren Nee staan. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. G: direct op grond. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is. Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen. etc. kruipruimte etc. welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen. Laat bij omkeren Nee staan. wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht..• Klik vervolgens op de knop Selecteren. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder.. Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel). Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd. Het scherm Raamconstructies verschijnt. Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen.. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record). Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Klik nu op de knop Selecteren. Het scherm Gegevens deelwand .). Hiervan wordt afgeweken. De hoofdwand is nu gedefinieerd. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. C: kruipruimte. Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht).

Men keert terug in het scherm Wandcriteria. Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte).• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. • • • • Klik nu op de knop Selecteren. Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden. Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. De F5 kan gebruikt worden om records te wissen.

en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Laat bij omkeren Nee staan. dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). Klik op de knop Toevoegen.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand. de buitenwand met 40% glas. Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren. Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen).en deelwanden definities (onder). Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer. Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken. De hoofdwand is nu gedefinieerd. In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). • • • • • • • 201 . Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen.

• • • • Plaatsen van deuren m. het raam. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand.h. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden.en deelwanden definities.v. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden. De wand staat nu in Hoofd. Het scherm Raamconstructies verschijnt.en deelwanden definities. Andere methode is. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas. Klik nu op de knop Selecteren.v. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. De vrije deelwand. Wijs op dezelfde wijze m. staat nu in het scherm Hoofd. 202 .b. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte.• • Klik nu op de knop Sluiten. Klik nu op de knop Sluiten. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie.b. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven.b. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst. Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden. Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand. Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is. Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd. die automatisch geplaatst zijn. Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%).

Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd. Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities.0 m en 2. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. Het scherm Gebouwzone verschijnt. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0. Zie installatievoorbeelden 203 .en deelwanden definities. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer. Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand.10 m op Klik op de knop Selecteren. Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK. Klik nu op de knop Selecteren. de deur. Het scherm Afmetinggegevens verschijnt. staat nu in het scherm Hoofd. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld.

• • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren. Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan.. wat er in de uitvoer moet verschijnen. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan. de berekening wordt gestart. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten.. Schrijf dit voorbeeldproject weg. Teken de plattegrond. Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken. de wandeigenschappen en de wandcriteria. Zijn er wel fouten gemaakt. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken. enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 . Klik nu op de knop Starten uitvoer. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m. VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer). Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD..PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114. Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in.v. verschijnen de resultaten op het scherm. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief.b. Start een nieuw project.PRJ hebben. in plaats van de optie Nieuw project. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje. Het scherm Uitvoer verschijnt. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory.

Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. de ventilator kan hier worden ingevoerd. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. bijvoorbeeld 0.v. niveau Zone naar scherm Gebouwzone. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 . Ook de eventuele opwarming t. • • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen. Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. geef het nummer of naam van de bouwlaag op. klik op de knop Verwerken DXF-file.g.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt. 70.• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer.DXF • ga naar de directory. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. Als er net zoveel lucht wordt toe. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt.

Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’. verschijnt het scherm Roostergegevens. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld. e e e e • • • • 206 . Via het scherm Gebouwinvoer.C. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld.klikken. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. Hierna scherm Gebouwzone selecteren. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen. waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming. waarna het scherm Weekindeling verschijnt. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Regeling op luchttemperatuur laten staan. ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. Vervolgens dit scherm selecteren. moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten. In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’).C. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden.

en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst.Als ook mechanisch wordt afgevoerd. niveau LVK-app. worden ingevuld en bij Twater 90 gr.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden.C. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6. -7.. 6). Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Via het scherm Gebouwinvoer.C. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. luchttemperatuur (30.C. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. Voer de specificaties in. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken.C. resp. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. De Luchtontvochtiger niet aanvinken.C. waterretourtemperatuur (bv. zoals die door de fabrikant worden opgegeven. 12. Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. 12). 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. resp. 70.C. e e e e • • • • • • • • • 207 . Hier staat het productnummer van de radiator in. Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan.C. 10) en RV (45. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. 90) aan de ingang en aan de uitgang. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Sluit vervolgens dit scherm. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. 70. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. een retourwatertemperatuur van 70 gr. zoals wateraanvoertemperatuur (bv. Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel. 20) in. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden.

Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. e e e e e e • • • • • • • • • 208 . in.C. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’.). Twater=15 gr. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.C. als er overdag constant met 18 gr. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Sluit vervolgens dit scherm. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities.• Bij de stooklijn (lucht. 20) ingevuld worden.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit. niveau LVK-app. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan.C.C. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden. Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. bij retourwatertemperatuur 17 gr.C.). • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. 60. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Twater=80 gr. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven. Via het scherm Gebouwinvoer. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. 20) ingevuld worden. Voer normale specificaties in. en bij omgevingstemperatuur 20 gr. 17. Zie verder voorbeeld 2.C. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. moet worden ingeblazen. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk.C. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in.

de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte. Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. in. Sluit vervolgens dit scherm. Nu moeten de (fictieve) radiator. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. bij retourwatertemperatuur 21 gr.). dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr. Twater=80 gr.). en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Voer de specificaties in. Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.. Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’. in.C. het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Via het scherm Gebouwinvoer. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. 29. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Twater=35 gr. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. een retourwatertemperatuur van 33 gr. niveau LVK-app.C.C. 22) ingevuld worden. Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond. • • • Omschrijving invoeren.). Twater=19 gr. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. Hier staat het productnummer van de bron in.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. 20) ingevuld worden.C. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. e e e e e • • • • • • • • • 209 . moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden.C. en bij omgevingstemperatuur 22 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19. Regeling op luchttemperatuur laten staan. 21.C.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20.C.

Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld.C. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. -7.C. 2p-fancoilunit. resp. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan.C. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven. radiator. luchttemperatuur (30. 20) in.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel. Als dit gebeurt. 90) aan de ingang en aan de uitgang. waterretourtemperatuur (19 gr. 29.) aangepast. Koel. naverwarmen. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden. 29. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. moet in elk geval gehaald worden. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. 10) en RV (45. • Omschrijving invoeren. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. Regeling op luchttemperatuur laten staan. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden.C. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. Zie 2e voorbeeld. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr.C. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. 20) ingevuld worden. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven. is de retourwatertemperatuur (33 gr. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr. De inblaastemperatuur van 18 gr. moeten sommige temperaturen aangepast worden. e e e e • • • • • 210 . resp. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35.). ingeblazen. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35. de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70.). resp. de vloerverwarming 35/29. 19.en verwarmingsbatterij aanvinken. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. 22) ingevuld worden. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn.

Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. (lucht. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld. dag). dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Twater=12 gr.C. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24.C.). dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20.C.). Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C.). Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.C. de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20.C.0 gr. Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22.C. kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Twater=35 gr.1 gr.). koeling. Bij de stooklijn (lucht. Zie voorbeeld 1. Nu moeten de vloerverwarming. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water.C. Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Zie voorbeeld 2. als er overdag constant met 18 gr. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. Tsetpoint radiator (dag) = 21.C.en koelbron zie voorbeeld 4. Twater=50 gr. Twater=17 gr. dag). Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. moet worden ingeblazen. worden ingevuld en bij Twater 80 gr. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. de plafondkoeling.C. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. Voor de invoer van de warmte.0 gr.C. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. (lucht. Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities.9 gr.C. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 .C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. verwarming.

vanuit de te berekenen ruimte gezien. Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1.9) is Heff 0.en omgevingstemperatuur. Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0. aanvoer.en omgevingstemperatuur. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt). e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer. waar de bron zich bevindt. retour en setpoints) worden opgegeven. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd). is de retourwatertemperatuur (33 gr. dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd. Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt. e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven. Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd. De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in. Hinw staat vast op 25 W/m2K.C. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C). Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK).dT1/4) [W/m2] e 212 . In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit.75 * 8 * dT1 / Ln (1. Als bv. retour.en retourtemperatuur. waterretour.0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw). dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. de aanvoer-. bv de vloer. De bron bevindt zich. Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt.) aangepast. wateraanvoer-.

vloer. wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald. (volgorde van keuze : 1. waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt.Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. 213 . verschijnt een mededeling in het meldingscherm. Als het vermogen wordt aangepast. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer. 3. plafond. 2. Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. wanden. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful

Master Your Semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master Your Semester with a Special Offer from Scribd & The New York Times

Cancel anytime.