Handleiding VA114 Gebouwsimulatie

Maart 2006

1

Inhoudsopgave Gebouwsimulatieberekening VA114
Algemeen
Gebouwsimulatieberekening................................................................................... 15 inleiding ................................................................................................................. 15 programmaschema ............................................................................................... 16 Begrippenlijst UO ..................................................................................................... 17 inleiding ................................................................................................................. 17 bouwlaag ............................................................................................................... 18 databank ................................................................................................................ 18 deelwand ............................................................................................................... 18 definities ................................................................................................................ 18 deur........................................................................................................................ 18 gebouwgeometrie .................................................................................................. 19 gebouwinvoer ........................................................................................................ 19 hoofdwand ............................................................................................................. 19 IWP ........................................................................................................................ 19 LVK ........................................................................................................................ 19 pijltjestoetsen (op toetsenbord) ............................................................................. 19 project .................................................................................................................... 19 raam....................................................................................................................... 19 ruimte..................................................................................................................... 19 vertrek.................................................................................................................... 20 vrije deelwand........................................................................................................ 20 zone ....................................................................................................................... 20 Functietoetsen .......................................................................................................... 20 F1 (Help)................................................................................................................ 20 F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) .......................................................... 20 F3 (Terughalen)..................................................................................................... 20 F4 (Toevoegen) ..................................................................................................... 21 F5 (Verwijderen) .................................................................................................... 21 F6 (Defaultwaarden).............................................................................................. 21 F7 (Rekenen)......................................................................................................... 21 F8 (Niveau wijzigen) .............................................................................................. 21 F9 (Scherm ophalen)............................................................................................. 21 F10 (Selecteren/Overzicht) ................................................................................... 22 Invoermogelijkheden................................................................................................ 22 inleiding ................................................................................................................. 22 knoppen ................................................................................................................. 22 knop databank inlezen........................................................................................... 23 knop databank wegschrijven ................................................................................. 23 gebruik van invoerschermen ................................................................................. 24 invoerveld .............................................................................................................. 24 omschrijving........................................................................................................... 24 selecteren van menu's en invoerschermen........................................................... 24 starten van het programma ................................................................................... 25 verwijzingsveld ...................................................................................................... 25 wijzigen van niveau ............................................................................................... 25 Scherm Productgegevens ....................................................................................... 25 inleiding ................................................................................................................. 25 knop overzicht inlezen ........................................................................................... 26 knop selectie productgegevens............................................................................. 26 Vabi Software BV ...................................................................................................... 26 adres...................................................................................................................... 26 Overzicht programma's............................................................................................ 27 Leidingnet .............................................................................................................. 27 Warmteverlies........................................................................................................ 27 Koellast .................................................................................................................. 27 Diverse rekentools................................................................................................. 27

2

Luchtkanalen ......................................................................................................... 28 Geluidwering gevels .............................................................................................. 28 Radiatorselectie..................................................................................................... 28 Verlichtingssterkte ................................................................................................. 28 Tapwater................................................................................................................ 28 Kabelnet NEN 1010............................................................................................... 29 Kabelnet NEN 1010 verkorte versie ...................................................................... 29 Behaaglijkheid ....................................................................................................... 29 Geluid in luchtkanalen ........................................................................................... 29 Zwembadverwarming m.b.v. zonnecollectoren ..................................................... 29 Gebouwsimulatie ................................................................................................... 29 Zonneboiler............................................................................................................ 30 Koudebrug ............................................................................................................. 30 Gasleiding.............................................................................................................. 30 Hemelwater- & Vuilwaterafvoer ............................................................................. 30 Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen................................................... 31 Stooklijnen ............................................................................................................. 31 Luchtbalans in gebouwen...................................................................................... 31 H.E.N.K.................................................................................................................. 31 Uitvoervisualisatie.................................................................................................. 31

Projecten
Scherm projecten ..................................................................................................... 32 inleiding ................................................................................................................. 32 andere programma’s starten ................................................................................. 32 importeren project.................................................................................................. 32 nieuw project starten ............................................................................................. 34 stoppen met het programma ................................................................................. 34 wegschrijven project .............................................................................................. 35 wegschrijven project als ........................................................................................ 35 wissen project........................................................................................................ 35 Inlezen project ..................................................................................................... 36 inleiding ............................................................................................................ 36 Koppeling met tekenpakketten .......................................................................... 37 inleiding ............................................................................................................ 37 algemeen ....................................................................................................... 37 bestandsnamen................................................................................................ 37 bouwlaag ....................................................................................................... 37 knop selecteren tekeninglagen ..................................................................... 37 knop verwerken DXF-file ............................................................................... 37 deurenblok ..................................................................................................... 38 eisen aan de tekening ................................................................................... 38 gebogen wand .................................................................................................. 38 hoogte ............................................................................................................ 39 hoogte bouwlaag ........................................................................................... 39 koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie .............................................. 39 laagnaam ....................................................................................................... 39 naam DXF-file ............................................................................................... 40 noordpijl blok ................................................................................................. 40 plaatsen van een geometrie ............................................................................. 40 ramen blok ..................................................................................................... 40 ramen en deuren .............................................................................................. 40 ruimtenamen ................................................................................................. 41 ruimtenummers ................................................................................................ 41 schaal 1 ......................................................................................................... 41 scherm dxf->uo................................................................................................. 41 scherm lagenbestand ....................................................................................... 42 verticale offset ............................................................................................... 42 voorbeeld projecten.......................................................................................... 42 zoekstring tekeninglagen ............................................................................... 42

3

Voorbeeld DXF-koppeling .................................................................................. 43 inleiding ............................................................................................................ 43 inlezen DXF-file ................................................................................................ 43 overnemen ramen en deuren ........................................................................... 43 selecteren tekeninglagen ................................................................................. 43

Handleiding Gebouwinvoer
Scherm Gebouwinvoer ............................................................................................ 45 inleiding ................................................................................................................. 45 navigatieknoppen .................................................................................................. 46 inleiding ................................................................................................................. 46 zoomen .................................................................................................................. 46 passend zoom ....................................................................................................... 46 zoomgebied selecteren ......................................................................................... 46 bouwlaag onder / boven ........................................................................................ 46 vorige / volgende ruimte ........................................................................................ 46 overzicht van ruimten in gebouw........................................................................... 46 3D-weergave van bouwlaag.................................................................................. 46 3D-weergave van gebouw..................................................................................... 46 Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) .............................................................. 47 inleiding ................................................................................................................. 47 begane grond ..................................................................................................... 47 noordpijl .............................................................................................................. 47 scherm definities ................................................................................................. 47 Voorbeelden ......................................................................................................... 47 afstand opgeven tussen twee gebouwen ...................................................... 47 verwijderen van een gebouwdefinitie ............................................................ 48 werken met één gebouw ............................................................................... 48 werken met meerdere gebouwen .................................................................. 48 Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) .......................................................... 48 inleiding ................................................................................................................. 48 knop legenda ...................................................................................................... 49 knop overzicht ....................................................................................................... 49 knop verplaatsen ................................................................................................... 49 scherm definities ................................................................................................. 49 Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)................................................................... 50 inleiding ................................................................................................................. 50 knop legenda ...................................................................................................... 50 knop overzicht ....................................................................................................... 50 scherm definities ................................................................................................. 50 Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-app).............................................................. 51 inleiding ................................................................................................................. 51 knop legenda ...................................................................................................... 51 knop overzicht ....................................................................................................... 51 knop verplaatsen ................................................................................................... 51 scherm definities ................................................................................................. 51 Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) ............................................................... 52 inleiding ................................................................................................................. 52 knop legenda ...................................................................................................... 52 knop overzicht ....................................................................................................... 52 scherm definities ................................................................................................. 52 Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) ................................................................ 53 inleiding ................................................................................................................. 53 algemeen principe ................................................................................................ 53 scherm ruimte-index ........................................................................................... 54 Knoppen zoomen en navigeren ......................................................................... 54 Knoppen lijnen..................................................................................................... 54 selecteren van lijnen ..................................................................................... 54 selectiegebied van lijnen .............................................................................. 54 teken lijn ....................................................................................................... 55

4

..................................................................................... 65 ruimte invoeren via offset van lijnen ........................................................................................................................................................................o......................................................................................................................... 57 Knoppen bouwlaag .............. 56 ruimte verplaatsen ...................................................................................................................................... 57 3D-weergave van ruimte ......................................................................................................................................................................................................... 88 wanden ............................................ 61 ruimte invoeren via DXF-tekening ............................................................................................ 60 ruimte invoeren via cirkel tekenen ............................................................................................................................................................................................................ 91 eigen wandkeuze vastleggen per vlak .................................................................................................................................. 87 Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand........................................................................................................................................................................................................................................................................ 86 inleiding .............. 55 rechthoek tekenen ............................................................... 71 ruimte kopieren .......................................................................en deelwanden................ 58 DXF-instellingen .................................................................................................................................................................. 91 een vlak benoemen .................................... 90 automatische wandkeuze op niveau 2 .................. 84 Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) .............................................................................. 58 rechtermuisknop ................................................................................................................................................................. 77 ruimte maken m............................................................................................................................................... omliggende ruimten .....v.............................................................................. 83 ruimte tegen elkaar plaatsen .... 56 ruimte selecteren . 88 vloeren en plafonds ........................... 89 Voorbeelden ..................................... 57 2D-weergave van ruimte ................... 88 hoek van de wand .................................................................................................................................................................. 55 cirkelboog tekenen ......................................................................... 56 Knoppen ruimten............. 87 inleiding ..................................................................... 92 5 .. 56 lijnen maken van ruimten .............................. 90 scherm Wanden .......................................... 90 controle wandinvoer met wandoverzicht .................................................. elkaar ................................................ 55 ellips of ovaal tekenen ............ 89 3D-weergave van ruimte .............................................. Plafond) ..........veelhoek tekenen ................................................................................................................................................................................................ 56 vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) ................ 56 selectie lijnen verwijderen .. 57 bouwlaag verwijderen ................ 59 Voorbeelden ......................................................... 91 hoofd............................................................................................................................ 58 Knoppen instellingen ............. 89 knop overzicht ..... 57 bouwlaag tussenvoegen .............................................. 89 knop legenda ................................. 87 scherm definities ......................... 57 ruimte splitsen ................................................................................................................................. 74 ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag ........................................................................................................... 76 ruimte laten inspringen t.v................................................................. 92 invoeren daken en plafonds ..................... 90 automatische wandkeuze op niveau 1 ................................................................................................................................................................. 86 scherm definities ................................................................................................................. 66 ruimte invoeren via rechthoek tekenen ..................... 55 offset serie lijnen ............. 68 ruimte invoeren via veelhoek tekenen .........................................................................b................................ 89 vorige / volgende wand ..................................................................................... 81 ruimte verwijderen .................................................... 58 instellingen .................... 60 geometrie van geplaatste ruimte wijzigen .......................................................................................... 56 ruimte van gesloten lijnen maken ................................................................................................... 86 knop legenda ........................................................................................................................................................ 79 ruimte roteren en spiegelen ............................................................................................................... 57 bouwlaag kopiëren .............. Vloer...............................................................

invoeren deur met vaste afmetingen................................................................ 92 invoeren meerdere ramen in één wand ........................................................... 93 invoeren raam met percentage ........................................................................ 93 invoeren raam in een deur ............................................................................... 93 invoeren raamconstructie gegevens ................................................................ 94 invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1............................................. 94 raamconstructie gegevens op niveau 2 ........................................................... 95 raamconstructie gegevens op niveau 3 ........................................................... 96 invoeren vloeren ............................................................................................... 96 invoeren vrije deelwanden................................................................................ 96 invoeren wandconstructie gegevens ................................................................ 97 invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde ...................................... 97 invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag ........................................ 97 meer vlakken in één keer benoemen ............................................................... 98 stappenplan wandtoewijzing ............................................................................ 98 verplaatsen deelwand ...................................................................................... 99 verplaatsen vrije deelwand............................................................................... 99 vervangen vrije deelwand................................................................................. 99 verwijderen vrije deelwand ............................................................................. 100 verwijderen deelwand uit hoofdwand ............................................................. 100 verwijderen eigen wandkeuze ........................................................................ 100 vlakken van een ruimte bepalen .................................................................... 100 vrije deelwanden ............................................................................................ 102 wijzigen wandkeuze ....................................................................................... 102 Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone) .................................................................. 102 inleiding ............................................................................................................... 102 knop legenda .................................................................................................... 103 scherm definities ............................................................................................... 103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten ............................................................................ 104 inleiding ............................................................................................................... 104 overzicht .............................................................................................................. 104 Scherm Adresgegevens......................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 Scherm Afmetinggegevens ................................................................................... 104 inleiding ............................................................................................................... 104 breedte/hoogte ................................................................................................. 105 lengte ................................................................................................................ 105 Scherm Algemene gegevens................................................................................. 105 inleiding ............................................................................................................... 105 aantal dagen ..................................................................................................... 105 extra daguitvoer ................................................................................................ 105 jaarindeling ....................................................................................................... 105 klimaatfile .......................................................................................................... 105 extra maanduitvoer ........................................................................................... 105 overschrijdingsniveaus ..................................................................................... 106 startdatum rekenperiode .................................................................................. 106 telperiode overschrijdingsuren ......................................................................... 106 Beschaduwing ................................................................................................... 106 beschaduwing : omliggende gebouwen ...................................................... 106 beschaduwing : omliggende vertrekken ...................................................... 106 beschaduwing : uitstekende geveldelen ..................................................... 106 beschaduwing : verzonken ligging .............................................................. 107 Scherm Apparatuurgroep ...................................................................................... 107 inleiding ............................................................................................................... 107 aantal ................................................................................................................ 108 convectief deel .................................................................................................. 108 databank inlezen ................................................................................................. 108 eenheid ............................................................................................................. 108

6

gebruiksperiode ................................................................................................ 108 geïnstalleerd vermogen .................................................................................... 108 niveau buiten gebruiksperiode ......................................................................... 109 niveau tijdens gebruiksperiode ......................................................................... 109 voelbaar ............................................................................................................ 109 Scherm Armatuurgroep ......................................................................................... 109 inleiding ............................................................................................................... 109 aantal ................................................................................................................... 110 afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting ...................................................... 110 afzuiging .............................................................................................................. 110 convectief gedeelte.............................................................................................. 111 eenheid ................................................................................................................ 111 gebruiksperiode ................................................................................................... 111 geinstalleerd vermogen ....................................................................................... 111 in- en uitschakelen............................................................................................... 111 niveau buiten gebruiksperiode ............................................................................ 111 niveau tijdens gebruiksperiode............................................................................ 111 percentage verlichting altijd aan.......................................................................... 112 positie armatuur................................................................................................... 112 schakelende verlichting ....................................................................................... 112 Scherm Bedrijfswijze ............................................................................................. 113 inleiding ............................................................................................................... 113 Scherm Conditiegegevens .................................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 113 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 113 Scherm Criteria te openen ramen ......................................................................... 113 inleiding ............................................................................................................... 113 ramen blijven dicht t.g.v. algemene belemmeringen ........................................ 114 ramen blijven dicht als buitentemperatuur < .................................................... 114 raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > .......................................... 114 mogelijke raamstanden .................................................................................... 114 regeling van de raamstand ............................................................................... 114 verschil Tbuiten-Tbinnen > ............................................................................... 115 ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur ........................................... 115 ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > ............................................ 115 ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > ................................................ 115 Scherm Dagindeling ............................................................................................... 115 inleiding ............................................................................................................... 115 gebruiksperiode ................................................................................................ 115 uurvak ............................................................................................................... 115 Scherm Dakkapel.................................................................................................... 116 inleiding ............................................................................................................... 116 constructie dak ................................................................................................. 116 constructie voorwand ........................................................................................ 116 constructie zijwanden ....................................................................................... 116 gemiddelde dakdikte ......................................................................................... 116 gemiddelde wanddikte ...................................................................................... 116 hoek dak t.o.v. horizontaal vlak ........................................................................ 117 hoek voorwand t.o.v. horizontal vlak ................................................................ 117 Scherm Gebouwgegevens..................................................................................... 117 inleiding ............................................................................................................... 117 adres ................................................................................................................. 117 criteria te openen ramen .................................................................................. 117 gebruiksperiode van gebouw ........................................................................... 117 infiltratie ............................................................................................................ 118 plaats ................................................................................................................ 118 schakelende zonwering .................................................................................... 118 schakelniveau zonwering ............................................................................... 118 woning met GIW-garantie.................................................................................... 118

7

Scherm Gebouwzone ............................................................................................. 119 inleiding ............................................................................................................... 119 gebouwfunctie .................................................................................................. 119 installatie ........................................................................................................... 119 zones toekennen .............................................................................................. 120 Scherm Gegevens deelwand................................................................................. 120 inleiding ............................................................................................................... 120 afmeting ............................................................................................................ 120 C-omtrek ............................................................................................................ 121 constructie ........................................................................................................ 121 hoogte ............................................................................................................... 121 nummer ............................................................................................................ 121 omschrijving ...................................................................................................... 122 percentage ........................................................................................................ 122 soort .................................................................................................................. 122 te openen raamdeel .......................................................................................... 122 uitstekende geveldelen ..................................................................................... 122 Scherm Gegevens hoofdwand .............................................................................. 122 inleiding ............................................................................................................... 122 constructie ........................................................................................................ 123 grondsoort ........................................................................................................ 123 omgeving .......................................................................................................... 123 omkeren ............................................................................................................ 124 omschrijving ...................................................................................................... 124 soort .................................................................................................................. 124 temperatuur ...................................................................................................... 124 Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand ............................................................ 125 inleiding ............................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop overzicht ..................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knop toevoegen ................................................................................................... 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 knoppen vorige/volgende .................................................................................. 125 Scherm Gegevens LVK-apparaat.......................................................................... 126 inleiding ............................................................................................................... 125 aantal ................................................................................................................ 126 productnummer ................................................................................................ 126 temperatuursetpoints koeling ........................................................................... 126 temperatuursetpoints verwarming .................................................................... 126 Scherm Installatiegegevens .................................................................................. 126 inleiding ............................................................................................................... 126 invoer van de componenten ........................................................................... 127 distributie ........................................................................................................ 127 opwekking....................................................................................................... 127 luchtbehandelingskast.................................................................................... 127 afgifte.............................................................................................................. 128 regelingen....................................................................................................... 128 adiabatische koeling ......................................................................................... 128 bedrijfswijze ...................................................................................................... 128 bij buitenluchttemperatuur ................................................................................ 128 decentrale koeling ............................................................................................ 128 decentrale verwarming ..................................................................................... 129 koelbatterij ........................................................................................................ 129 koelbron in 2e net .......................................................................................... 129 knop koudeopwekkers ...................................................................................... 130 luchtbevochtiger ............................................................................................... 130 luchtontvochtiger .............................................................................................. 130 mechanische luchtafvoer .................................................................................. 130 mechanische luchttoevoer ................................................................................ 130

8

mengsectie ....................................................................................................... 130 minimaal buitenluchtaandeel ............................................................................ 130 regeling lucht/comfort ....................................................................................... 131 RVmin ............................................................................................................... 131 RVmax .............................................................................................................. 131 stooklijnen ......................................................................................................... 131 verwarmingsbatterij .......................................................................................... 131 voorwaardelijke nachtventilatie ........................................................................ 131 voorwaardelijke nachtverwarming .................................................................... 132 warmtebron in 2e net ..................................................................................... 132 warmteopwekkers ............................................................................................. 132 WTW ................................................................................................................. 132 Scherm IWP criteria................................................................................................ 132 inleiding ............................................................................................................... 132 apparaten ......................................................................................................... 133 armaturen ......................................................................................................... 133 personen ........................................................................................................... 133 type vertrek ....................................................................................................... 133 vertrekdefinitie .................................................................................................. 133 Scherm Jaarindeling .............................................................................................. 133 inleiding ............................................................................................................... 133 Scherm Koelbatterij................................................................................................ 134 inleiding ............................................................................................................... 134 luchttemperatuur ingang ................................................................................... 134 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 134 RV aan de ingang ............................................................................................. 134 RV aan de uitgang ............................................................................................ 135 thermisch vermogen ......................................................................................... 135 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 135 waterretourtemperatuur .................................................................................... 135 Scherm Koudeopwekkers...................................................................................... 135 inleiding ............................................................................................................... 135 aanvoertemperatuur ......................................................................................... 136 omgevingstemperatuur ..................................................................................... 136 retourtemperatuur ............................................................................................. 136 Scherm Luchthoeveelheid..................................................................................... 136 inleiding ............................................................................................................... 136 eenheid ............................................................................................................. 136 hoeveelheid ...................................................................................................... 136 Scherm Luchtontvochtiger.................................................................................... 137 inleiding ............................................................................................................... 137 luchttemperatuur aan de ingang ....................................................................... 137 luchttemperatuur aan de uitgang ...................................................................... 137 RV aan de ingang ............................................................................................. 137 RV aan de uitgang ............................................................................................ 137 thermisch vermogen ......................................................................................... 138 wateraanvoertemperatuur ................................................................................ 138 waterretourtemperatuur .................................................................................... 138 Scherm Luchtuitwisseling ..................................................................................... 138 inleiding ............................................................................................................... 138 toevoer/afvoer .................................................................................................. 138 eenheid ................................................................................................................ 139 Scherm Luchtuitwisselingsgroep ......................................................................... 139 inleiding ............................................................................................................... 139 infiltratie via kieren en naden ............................................................................ 139 natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze ........................................................ 139 natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze ........................................................ 139 Scherm Materiaalgegevens ................................................................................... 140 inleiding ............................................................................................................... 140 code .................................................................................................................. 140

9

................................................................................................................... 149 convectieweerstand ................................................................................................................... 143 clo-waarde (zomer) ........................................................................................................... 143 clo-waarde (winter) .............................. 144 vermogen ....................................................................................................... 147 voorbeeld .............................................................................................................................................................................................................................................. 144 gebruiksperiode ............................................................................................................................... 150 emissiecoëfficiënt .................................... 146 waterretourtemperatuur ................................... 141 ligging .................................................................................................................... 145 apparaat ................. 147 projectomschrijving ..... 149 ABSglas+zonw ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................w..........................................................................................................lambda/R ................................... 150 straling ........................................................................... 145 wateraanvoertemperatuur .................................................... 150 Dzonw ......................................................................................................... 149 Dglas+zonw ................. 145 omgevingstemperatuur ........................................................................................................................................................... 147 projectnummer ................................................................................................................... 144 niveau buiten gebruikswijze ..................................................................................................................................................................................................................... 140 beschutting .............................................................................................................................................................................................. 144 Scherm Productgegevens LVK-apparaat........................................................................................................................................................................ 148 ABSglas ...................................................................................................................................................................... 141 gebouwdiepte ....................... 147 technicus . 150 doorstraling ..................................................... 146 Scherm Projectomschrijving................................. 150 LTAglas ................................................................................................................................................................................................................ 141 dakhoogte .... 141 inleiding ........................................................................................................................ 149 Dglas .................................. 140 inleiding ....................... 146 vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) ....................................... 150 LTAglas+zonw ............................................................................................................ 141 Scherm Persoonsgroep ........................................................................................ 140 mu ........................................................................................................................................................ 150 10 ....................... 150 glasnetwerk ....................................................................... 149 CFglas+zonw ............................................................................................... 145 inleiding ........................................... 148 inleiding .............. 147 inleiding ............................................... 141 dakhoek ............................................. 145 functie ........................................................ 146 vermogen bij installatie in dagbedrijf ................... 143 activiteit .................................................. 149 ABSzonw ............................................................................................. 140 Scherm Omgeving ............................ 144 voelbaar ................................................... 148 aantal lagen ...................................... 147 opdrachtgever .......................................................................................................................................................................................................................................... 140 s........ 149 CFglas ...................................................................................................... 147 Scherm Raamconstructies ..................... ....................... 141 gebouwbreedte ..... 143 convectief deel ...................................................................................................................................................................................................................................... 140 rho .......................................................................... 141 aantal ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 145 percentage convectie ...................................................... 144 niveau tijdens gebruikswijze ............................................................................................................ 144 eenheid .....................................................

....................................................................................................... 151 ZTAglas ... 158 VAV regeling ............................................................................... 157 inleiding ................................................................................... 152 inleiding ............................... 152 ZTAglas+zonw ........................................................ 154 gewenste temperatuur ........................................................................................................................................................................................... 154 Scherm Temperatuur setpoints .................................. 156 luifel ................................................................... 161 wateraanvoertemperatuur .................... 154 inleiding ................................................................................................ 154 inleiding ................. 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts ........................................................ 160 gemiddelde wanddikte ..........................................................type zonwering .................................................................................................................................................... 154 bij dagbedrijf ................................. 160 gemiddelde vloerdikte ...................................... 161 inleiding .................................................................................................. 160 type vertrek ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 155 Scherm Uitstekende geveldelen ........................................................... 157 Scherm Ventilatorgegevens ................... 160 luchtuitwisseling met buiten ........... 156 Scherm Ventilatievoorzieningen ......................................................................................... 161 thermisch vermogen ................................................................................................................................................................................................. 158 opwarming .................................................................................................................................... 158 luchtdebiet .......................... 155 inleiding ........................................................................................................................................................................................................... 159 gemiddelde plenumhoogte ........... 155 bij nacht/weekendbedrijf (standby) .......................................................... 161 luchttemperatuur aan de uitgang .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming .......................................................................................... 160 verwarming ..................................................................................................................................... 161 luchttemperatuur aan de ingang ............................................................................................................................................................. 152 lucht wordt ........................................... 153 totaal afzuiging ............ 152 Scherm Roostergegevens ............ 162 11 ........................................................................................................................................................................ 154 buitentemperatuur ...................................................................... 153 Scherm Stooklijnen ......................................................................... 152 luchtdebiet tijdens dagbedrijf ....................................... 155 afstand raam tot uitstekend geveldeel links ...................................................................................................... 151 Uglas ...... 162 waterretourtemperatuur ............................................................................................. 151 Uglas+zonw ....................................................... 159 binnencondities bij VAV-systeem ............................................................................................. 158 minimumstand .................................................................................................................................................................... 153 luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) ............................................................................................................... 153 totaal inblaaslucht................................................................................................................................................................................ 157 inleiding ............................................................................................................................................. 157 leverancier ................ 156 uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) ......................................................................... 157 debietregeling ..... 156 uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) ................ 151 zonweringnummer .......................... 153 bij VAV-systeem : minimum percentage van dagbedrijf ................................................... 151 ventilatiegeleiding ............................................................................................................................................................................. 161 Scherm Verwarmingsbatterij......................................................... 155 afstand raam tot luifel ...... 159 inleiding ....................... 158 Scherm Vertrekgegevens .................................................................................................................................................................................................................................................................. 157 codering . 156 raam naar binnen gelegen .........................................................................................................................................

............................................................................................................... 167 soort vertrekken ........................................................................................................... 171 starten uitvoer ............................................................................................................................................................ 171 hele gebouw doorrekenen ................................. 163 Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming ....................................................................................... 171 oppervlaktetemperaturen .................................................................................................. jaaroverzicht ....................... 170 soort ............................................................ luchtkoeler ...................................................................................... 162 koeling d.............................................................. 170 inleiding ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 163 inleiding .............................................................. 169 omgevingstemperatuur ......................... 162 Tbinnen-Tbuiten ........................................................................................................................................................................................................................... 164 inleiding ........................................................................................ 162 inleiding .......................................... 169 Scherm Weekindeling .... 168 zone .......... 174 uitvoer gaat naar .....................................................................................................................................................................................................m.........................m......................................................................................................................................................................... 166 bouwlaag .............................................................................................................................................................. 165 emissie ............................................................................................................... 172 uitvoer in ............................ 165 andere zijde ........... 171 ring doorrekenen ...................................................................................................... 170 maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag .................................................................................................. 169 retourtemperatuur .................................................................................................. 163 uitschakeltemperatuur .................................................. 165 massa ................................................... 163 aanschakeltemperatuur ................................................................................................................................................................ maand-.................................................. buitenlucht .................................................................... 174 12 .................................................................Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling ........... 162 aanschakelen als Tbinnen > ................................................................... 164 bron voor verwarming/koeling in constructie ........................................... 169 aanvoertemperatuur ....... 169 inleiding ................................................................. 165 Rc-waarde ........................................... 166 eigen ruimte .....v...................................................................................................... 170 Uitvoeren Scherm Uitvoeren ................................................................................................................................................................ 174 uitleg uitvoerkolommen dag-............. 163 uitschakelen als Tbinnen < ......................................................................................................................................................................................... 169 feestdag/vakantiedag .................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 171 inleiding ................ 165 inleiding ............................. 169 inleiding ................... 174 keuze uitvoer ........................ 163 Scherm Wandconstructiegegevens.............................................................................................................................. 164 dikte ....................................................................................................... 163 Tbuiten ........................................................................................................... 171 bouwlagen per pagina ..................................................................... 165 laagnr .. 168 Scherm Warmteopwekkers..................................................................... 164 absorptie ..................... 166 helling wand ........................... 165 Scherm Wandcriteria............................. 172 stooklijnen ..........................................................v..... 170 Scherm WTW Warmteterugwinning.............................................................................................. 162 koeling d......... 166 hoek wand ....................... 168 wandsoort .................................................................................... 164 aantal lagen ............ 167 wandnummer ........... 171 starten met pagina ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

....................................... 181 versie 2..................................... 180 versie 2................ 178 knop PgDn ...................................10 ...................................................................................................................................................................................................................................................................... 185 bestanduitvoer naar...................................... 185 melding pauze .................................................. 188 beschrijving voorbeeld gebouw .........................................................................................................................................................14 .............................................................. 178 Wijzigingen nieuwe versies VA114 .................................. 184 kleuren in programma's ................................................................................................15 ......................................... 184 achtergrond ........................................................................................14t ...............................................................................................................................................................00 ........................................................................13 ..... 185 inleiding .................................................................................. 190 13 .......................................................................................................................................... 186 Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren .............................................................................................................................................................................................................................................................................17b ............ 178 pagina .................... 177 arraygrootte ......19 .......... 186 uitvoer naar............ 184 inleiding ............................................................................................................................................................... 184 inleiding .................................................... 184 projectbestanden ............................................................................... 182 versie 2................................................................................................................ 177 weergave isometrisch .................................. 182 versie 2.......................... 181 versie 2........................................................................................................................ 178 knop Pgup ....................................... 179 versie 2............................................................................................. 179 versie 2................... 178 versie 2........................................................................ 186 inleiding ....................................11 ........................................ 185 fontgrootte ....12 ......................................................................... 184 algemene bestanden ........... 178 printen ....................................................................... 186 Gebruik programma Algemene werkwijze ......................................................... 185 werkbestanden ...................... 177 inleiding ............................................................. 185 Vabi............................. 178 pijltjestoetsen .............................. 184 Scherm Instellen kleuren ....................... 184 Scherm Instellen paden .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. 178 inleiding .............................. 177 font ....................... 184 huidige ........................................................................................................................................................................................16 ................................................ 184 inleiding ..................................................................................... 180 versie 2........................................................................................................................................................................... 185 Scherm Instellen uitvoer................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ 185 uitvoer font .................................................ventilatiestromen ........................................................................................................................................................................................................ 177 visualisatiegegevens ...................................18 ..................................................................................................................................................................................................................... 181 versie 2.................................................................................. 183 Configuratie Scherm Configuratie ................................................................ 185 tijdelijke bestanden ....................................... 177 Scherm Meldingen.................................................................... 186 snel scherm font ........................................................................................................... 184 rasterlijnen ............ 182 versie 2.......................................................................................... 185 pagina marges............................................................. 189 invoeren Projectomschrijving ................................................... 188 invoer aan de hand van Gebouwsimulatieprogramma...................................................................................................................... 181 versie 2.......................................................

...... 197 vrije deelwanden.............................en deelwanden ...................................................................................................................................................................... 204 Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening ..................................................................................................................................................v................................................... 197 controle automatisch toegewezen wanden ................invoeren Algemene gegevens............................. 195 hoofd.......................................................................... 203 berekening starten........................................................................................... 202 Invoeren Zone en installatie ....................................................................................................................................................... 196 automatische wandtoewijzing m...................................................................................................................................................................................................... 212 14 .... 196 eigen keuze ........................................................................................ 191 invoeren Ruimten ..................................................... 201 plaatsen van ramen en deuren. 190 invoeren Gebouwgegevens.. 205 inleiding ................................................................................... 204 Voorbeeld installaties .................................................................................... 193 hoofdwanden van een ruimte bepalen ................................. 191 invoeren Vertrekdefinities ............... vloer en plafond..... 201 toewijzen wanden via eigen keuze....................................... 204 Voorbeeldproject maken....................... 197 automatisch toewijzen van wanden......................... wandcriteria ..........................b................... 205 betonkernactivering ....................................................................................................................

klimaatplafond of betonkernactivering. op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van het jaar 1995 (warme zomer) of de klimaatgegevens van andere europese landen worden geleverd. In veel andere modellen wordt gewerkt met een grote matrix die het totale systeem van wanden en een luchtknooppunt in het vertrek bevat.J.13 en 5. zodat deze eventueel nog gewijzigd kan worden. Hierdoor ontstaat echter een grote matrix die op vele plaatsen leeg is. temperatuuroverschrijdingen. Het werken met een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices heeft als voordeel dat de benodigde geheugenruimte beperkt blijft. de uren wanneer er overschrijdingen geteld moeten worden en de temperaturen waarboven deze overschrijdingen geteld moeten worden. Deze worden opgelost met een volledig impliciete eindige differentiemethode. 15 . een vertrekmatrix en meerdere wandmatrices opgesteld. Hoen "Energy consumption and indoor environment in residences". De vertrekmatrix bevat de stralings. De gekozen matrixoplosmethodiek is niet afhankelijk van de capaciteitverdeling. de warmte. Voor deze verdeling van de capaciteiten is gekozen op grond van de bevindingen binnen TNO-Bouw en op grond van het proefschrift van P. Er kan gewerkt worden met een centrale luchtbehandelinginstallatie in combinatie met een lokale installatie. In het model kunnen ook verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen worden gesimuleerd. Een wandmatrix bevat de capaciteiten in een wand en de geleiding binnen die wand.en koudebehoefte in vertrekken. een fancoil of inductie-unit 2 -of 4 pijps. blz 5. In het model wordt ter berekening van alle temperaturen in een vertrek. Model Het model is gebaseerd op Fourier vergelijkingen. Het gebouwsimulatieprogramma is een meerkamermodel en neemt de interactie tussen de buurvertrekken mee. De lokale installatie kan zijn een radiatorverwarming. Het programma is voorzien van een database met standaardwanden en een groot aantal databases met de verschillende glassoorten met hun specifieke eigenschappen.en convectieve uitwisseling tussen de oppervlaktelagen van de wanden en het luchtknooppunt binnen het vertrek.J. De knooppunten die aan het oppervlak van een wand liggen hebben geen capaciteit. Het programma wordt geleverd met de klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965.Algemeen Gebouwsimulatieberekening VA114 Inleiding Het Gebouwsimulatie programma is een dynamisch model voor de berekening van temperaturen. Deze methode heeft als voordeel dat voor elk knooppunt en elke tijdstap de oplossing stabiel blijft.14 (figuur 1). In het programma kunt u zelf de simulatieperiode opgeven.

Programmaschema 16 .

De ontwerper is vrij te kiezen met welk programma het eerst wordt gerekend.Begrippenlijst UO Inleiding Enige jaren geleden begon Vabi met TNO op initiatief van VNI met de ontwikkeling van de zgn. Het ligt voor de hand uitvoergegevens en invoergegevens van een project samen in één bestand onder te brengen en te zorgen dat deze bestanden goed en efficiënt beheerd worden.of EPN-berekening. Daarna start men een EPN-berekening. gasleidng of hemel. breedte en diepte van een ruimte maar één maal te hoeven worden ingevoerd voor het rekenen met meerdere programma's. Om de uitgangspunten voor de installatiegegevens voor een EPN-berekening vast te stellen zou men bijvoorbeeld kunnen beginnen met een warmteverliesberekening. Ook kunnen berekeningsresultaten dienen als invoer voor andere programma's. zonder alle invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. zoveel mogelijk gelijk te maken. Uniforme Omgeving. zijn deze ook beschikbaar voor de andere programma's. Men kan dus veel efficiënter werken door te zorgen dat identieke gegevens zoals hoogte. De invoer van gebouwgegevens gebeurt zowel in het EPN-programma als in de programma's warmteverlies of koellast. Werken met de Uniforme Omgeving in de praktijk In de praktijk betekent het werken met programma's binnen de Uniforme Omgeving dat men in het ontwerpproces eenvoudig van programma kan wisselen terwijl de basis invoergegevens vrijwel ongewijzigd kunnen blijven. Kan men met het leidingnetprogramma werken dan is de overstap naar de ander programma's zoals luchtkanalen. Hetzelfde geldt voor uitvoergegevens. Hierbij streeft men er naar alle basis invoergegevens voor alle applicaties die in een project gebruikt worden. Voor een project werkt men dan met één set invoergegevens. Het is tijdrovend om bij de berekening met een ander programma die gegevens weer opnieuw te moeten opgeven en vaak nog te moeten omrekenen. de vraagstelling en presentatie van die gegevens verschillen toch onderling. In de loop van een project genereert men uitvoergegevens die men zal bewaren om in rapporten op te nemen. Bovendien is die invoer in al deze programma's identiek. De afmetingen van een ruimte voert men bijvoorbeeld in bij: een warmteverlies-. Dit wordt niet alleen een gebruikersvriendelijk invoermedium maar tevens een database waarin invoergegevens. waardoor men snel op een ander programma kan overgaan. tapwater. Men gebruikt altijd het isometrisch scherm en kan van daaruit de andere schermen oproepen. Dat levert tijdwinst op en het beperkt de kans op invoerfouten. Voordelen Uniforme Omgeving voor gebouwprogramma’s De basis invoergegevens van gebouwprogramma's zijn doorgaans namelijk identiek. Natuurlijk heeft elk programma ook zijn specifieke invoergegevens en zijn er programma's met unieke invoergegevens die bij geen enkel ander programma gebruikt worden. Het maakt dus niet uit in welk van deze programma's men deze gegevens invoert.& vuilwaterafvioer eenvoudig. koellast. In principe is de invoer voor het leidingnetprogramma net als bij het luchtkanalenprogramma of het gasleidingprogramma. Doordat de programma's werken binnen de Uniforme Omgeving. gebouwsimulatie. De 17 . uitvoergegevens en ook productgegevens goed en eenvoudig beheersbaar worden opgeslagen. Voordelen Uniforme Omgeving voor distributieprogramma’s Het voordeel van de Uniforme Omgeving voor deze distributieprogramma’s is de gelijke methode van invoer.

18 . Bouwlaag Verzameling ruimten waarvan het vloeroppervlak van aansluitende ruimten op gelijk niveau ligt. zone. Voor de EPNberekening hoeft men zich nu alleen te beperken tot het aanbrengen van een zone-indeling en het opgeven van installatiegegevens. Definities In het scherm Gebouwinvoer verschijnt op elk niveau een overzichtscherm met definities. Veel van de invoerschermen van het warmteverliesprogramma treft men met enige wijzigingen weer aan bij het EPN-programma. Daarvoor in de plaats staan invoervelden specifiek voor de EPNberekening om aan te geven of de gebruiksoppervlakken verwarmd. deelvlakken als ramen en deuren worden in het EPNprogramma automatisch ingelezen. Men heeft ook een snelle toegang tot de invoerschermen. wand. raam of ventilatievoorziening. Deur Zie deelwand. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Zo is het scherm waarin vertrekgegevens worden ingelezen bij de EPN-berekening vrijwel identiek aan dat van de warmteverliesberekening. welke zich in een hoofdwand of een deelwand bevindt. Als men een regel uit dit overzicht selecteert. plafonds of vloeren wordt dan tevens aangegeven of deze automatisch of via eigen keuze zijn geplaatst. wordt afhankelijk van het ingestelde niveau de betreffende ruimte. Invoervelden voor het opgeven van de soort verwarming. deur. Deelwand Een deelwand is een wand. Databank Door middel van databanken is het mogelijk gegevens van producten van fabrikanten over te nemen in de projecten van de Uniforme Omgeving. zijn al automatisch ingevuld. Bij dubbelklikken op een regel in het overzichtscherm of dubbelklikken in de ruimte wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte ruimte. winter ontwerpcondities. of gekoeld of bevochtigd worden en wat het daglichtpercentage is (voor de EPN-verlichtingsberekening). wand. Via de shift-toets en de LMK plaatst men de wand in het scherm Gebouwinvoer.gegevens van de vertrekken. Ook dan zijn de gegevens van vertrekken en wanden direct beschikbaar en hoeven in enkele schermen slechts enkele andere of aanvullende gegevens opgegeven te worden. wanden. Ook is het mogelijk eigen productgegevens op te slaan in eigen databanken. De overige invoervelden die voor beide programma's gelden. oppervlakte meubilair en warmtetoeslag vinden we hier niet meer terug. Via de cntr-toets en de LMK worden deze toewijzingen weer ongedaan gemaakt. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. vertrek. vertrek. vloer of plafond. vloer of plafond in het scherm Gebouwinvoer actief. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Bij wanden. zone. Even zo kan men na de EPN-berekening snel een koellastberekening maken.

dat een begrenzing vormt tussen twee ruimten of tussen een ruimte en buiten.DIC Raam Zie deelwand. personen en apparaten. IWP Interne Warmte Productie: armaturen. Een andere manier is om met de LMK op het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel te klikken en deze LMK ingedrukt te houden totdat het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel op de juiste plaats staat. bijvoorbeeld radiatoren. Gebouwinvoer Grafisch scherm. Pijltjestoetsen (op toetsenbord) In het scherm Gebouwinvoer (Gebouwprogramma’s) en in het Isometrisch scherm (Stromingsprogramma’s) kan het gebouw of het leiding-/kanaalstelsel verschoven worden via de pijltjestoetsen op het toetsenbord. Project Een project bevat alle invoergegevens van alle Vabi-programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. waarin ruimten en gebouwen worden geplaatst. Deze wordt gebruikt om de afmetingen van een gebouw of een vertrek op te geven. Zie IWP-criteria. Hoofdwand Een vlak wandgedeelte.PRJ en *. Een project bestaat uit twee bestanden met de extensies *. 19 . Een hoofdwand kan deelwanden bevatten. Ruimte Een ruimte is een drie dimensionale opgave van een gesloten object. LVK Afkorting voor Lokale Verwarmings.en Koelapparaten. Zie LVKapparaten.Gebouwgeometrie De gebouwgeometrie geeft het grondvlak waarbinnen zich de ruimten bevinden.

Deze optie geldt in het actuele programma. zodat de eventueel al ingevoerde gegevens niet voor de berekening worden gebruikt (maar wel bewaard). dakkapel of ventilatievoorziening. waaruit men de terug te halen records kan selecteren. Vrije deelwand Een vrije deelwand is een wand. zoals gang. raam. F3 (Terughalen) Terughalen van eerder met F5 verwijderde records met gegevens. door in het ‘Overzicht ingevoerde ruimten’ via de pijltjestoetsen door dit overzicht heen te lopen en met F2 ruimten op overslaan te zetten. Er verschijnt een overzicht van verwijderde records. dat voor de berekening van het energieverbruik voor verwarming en koeling als één geheel mag worden beschouwd. Dit kan op twee manieren : • • staand in het betreffende scherm gebruikt men de F2-toets. Het gevolg is dat de betreffende ruimte wel wordt berekend.Vertrek Vertrekken worden gedefinieerd in het vertrekscherm. maar niet in de uitvoer komt. De titel van het scherm komt tussen vierkante haakjes te staan. toilet enz. Een vertrekdefinitie kan aan een ruimte worden toegekend. Functietoetsen F1 (Help) De handleiding met beschrijving van schermen en invoervelden verschijnt op het scherm. Zone Gebouw of gedeelte van een gebouw. deur.). 20 . om zones op overslaan te zetten. welke aan een wand is gekoppeld. Deze optie werkt ook op het niveau van zone. F2 (Overslaan schermen of ruimten/zones) De betreffende gegevens in het scherm worden (alleen in het huidige programma) overgeslagen. Dit scheelt veel papier (bijvoorbeeld in transmissie berekeningen alle onverwarmde ruimten met F2 op overslaan zetten. Door middel van F2 kan het overslaan ook weer worden uitgezet. er verschijnen [ ] om de koptekst van het scherm. In het scherm Gebouwinvoer op het elk niveau is het mogelijk een ruimte op overslaan te zetten met F2.

zet dan het geometriescherm op niveau 3 en druk op F6. Dit kan door in het betreffende scherm de F5-toets te gebruiken. Elk nieuw geometriescherm is dan op niveau 3. F7 (Rekenen) Met deze toets kan men op elke plaats in het programma een berekening starten. Toevoegen eigen productdatabank De tweede functie is bij het wegschrijven van productdatabanken. op niveau 2 en 3 zijn er meer invoergegevens. Dit heeft dezelfde functie als de knop F9 (Scherm ophalen) Achter elk dik omkaderd invoerveld bevindt zich een scherm. Defaultwaarden opslaan geldt niet voor een dik omkaderd invoerveld en teksten zoals de omschrijving. dat via de F9-toets op te roepen is. Wil men in een project bijvoorbeeld altijd de geometrie starten op niveau 3 in plaats van op niveau 1. namelijk een nieuw record aanmaken in de database van de Uniforme Omgeving voor een volgende set gegevens. 21 .F4 (Toevoegen) Toevoegen records Heeft in de verschillende schermen dezelfde functie als de knop toevoegen. Wordt in dat scherm op F4 gedrukt. verschijnen deze defaultwaarden. Heeft men in een scherm gegevens ingevoerd en wil men die gegevens in elk volgend scherm als defaultwaarden terugzien. Tevens kan bij de schermen. F8 (Niveau wijzigen) In sommige schermen kan het niveau worden veranderd. Op niveau 1 heeft het scherm weinig invoergegevens. F6 (Defaultwaarden) Men kan voor een heel scherm "eigen" defaultwaarden vastleggen. dan wordt een nieuwe productdatabank gemaakt. F5 (Verwijderen) Het betreffende scherm met ingevoerde gegevens wordt verwijderd. Elke keer nadat de knop toevoegen of F4 is gebruikt. waarvoor dar van toepassing is ook het niveau van een scherm als default worden vastgelegd. dan gaat dit door de F6-toets te gebruiken. die u kunt voorzien van een eigen naam.

Behandeld worden de typen invoervelden. In het scherm Gebouwinvoer heeft F10 de functie van overzicht. vloer en plafond verschijnen alle hoofd. Hiermee kan men een lijst voorbij laten schuiven. Door op het vierkantje te klikken. In plaats van een knop aan te klikken kan men de <Alt> toets in combinatie met een letter gebruiken. het gehele scherm. een icoon. Op het niveau van Wand. verplaatst men per regel. zogenaamde 'combo-box' .en deelwanden van actieve ruimte zoals men die ook in de uitvoer krijgt. Hiermee verkleint men het invoerscherm tot minimale afmetingen. Door deze knop te activeren verschijnt een lijst waaruit men een gegeven voor het invoerveld kan selecteren. Met het programma wordt een toetsenbordsjabloon meegeleverd met aanduiding van de functies. Het sjabloon is te gebruiken voor alle programma’s die binnen de Uniforme Omgeving werken. Close-knop (rechtsboven in de meeste windows). verplaatst men per bladzijde. Dit wordt automatisch in het invoerveld ingevuld. Wanneer men de muis aangeklikt houdt. kan men de 'vierkant' knop verplaatsen in het scherm en kan men snel op een andere plaats in het scherm komen (slepen). Door op een pijltje te klikken. databanken zijn op te roepen en gegevens naar eigen databanken zijn weg te schrijven. Maximaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). knoppen en functietoetsen. Knop in combinatie met een invoerveld. Invoermogelijkheden Inleiding Hier wordt beschreven hoe men gegevens invoert in de programma’s en hoe men de verschillende invoerschermen opent.F10 (Selecteren/Overzicht) Heeft dezelfde functie als de knop selecteren voor de berekening selecteren van een zojuist ingelezen set gegevens. • 22 . • • • • Minimaliseer knop (rechtsboven in de meeste windows). Sluiten van het betreffende invoerscherm. Scroll bar. Voorts wordt beschreven hoe het niveau van een invoerscherm is te wijzigingen. Knoppen Een knop dient om : • • • een invoerscherm te activeren een overzicht op te reopen een vraag met Ja of Nee te beantwoorden Een knop kan worden geactiveerd door het aanklikken met de muis. Hiermee vergroot men het invoerscherm tot maximale afmetingen.

-knop. vanuit het scherm Zonegegevens. De afbeelding in een grafisch scherm is te vergroten of te verkleinen met respectievelijk de . Als er nog geen eigen databank is. Het percentage verkleining wordt • • Oproepen van een invoerscherm bijvoorbeeld Ventilatoren. De knop Selecteren en Annuleren zijn dan vervangen door deze knop Sluiten. In het programma kunnen gegevens door middel van de knop in een eigen databank worden opgenomen. of uit een databank geselecteerde gegevens naar een eigen databank. Terugkeren naar het vorige scherm zonder het leggen van enige koppeling. kunnen de gegevens 23 . Record toevoegen aan de UO-database. Een reeds gemaakte koppeling wordt niet ongedaan gemaakt. Door op deze knop te klikken verschijnt het scherm Overzicht productgegevens . Zie Wijzigen van niveau bij invoergegevens. Na het bevestigen van dit scherm. Na het klikken op deze knop verschijnt er een menu waarin een eigen databank kan worden gekozen. verschijnt er een extra scherm. Men keert terug naar het vorige scherm. Men kan bij een dergelijke knop meerdere ventilatoren opgeven voor de betreffende zone. Wegschrijven van zelf ingevoerde gegevens. Deze knop verschijnt als het scherm niet is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Sluiten van het scherm en terugkeren naar het vorige scherm. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld. Plaatst het volgende record van de UO-database in het scherm. Een overzicht van de records opvragen.knop en de aangegeven achter Zoom. Hierin kan de naam van een nieuwe databank worden ingevoerd. • • • • • • • • • Knop Inlezen van de bij het programma geleverde databank. Indien de betreffende databank nog nooit eerder is opgeroepen verschijnt het scherm Selectie productgegevens Knop Dit scherm kan worden geselecteerd in invoerschermen met de knop . Plaatst het vorige record van de UO-database in het scherm. Koppelen van de gegevens van het scherm aan het voorgaande scherm. met gegevens.• wordt gebruikt om bij het invoeren van gegevens van niveau te Niveau knop veranderen van niveau 1 (weinig invoergegevens) naar niveau 2 of niveau 3 (veel invoergegevens). Inlezen van de bij het programma geleverde of een eigen gemaakte databank met gegevens. of een eigen gemaakte databank. door middel van het klikken op de OK knop. Deze knop verschijnt alleen als het scherm is opgeroepen vanuit een verwijzingsveld.

de Selecteer-knop. Een invoerscherm is o. opgebouwd uit: • • • • invoerveld met begeleidende teksten keuzeveld. In het menu Eigen databanken toetst men op F4 (Toevoegen). Gebruik van invoerschermen Er kunnen meerdere schermen over elkaar heen op het beeldscherm worden gezet. Als er al een eigen databank aanwezig is en men wil een nieuwe eigen databank toevoegen. Er zijn twee manieren om in het gewenste invoerveld getallen of tekst in te typen : • • ga met de muis naar het invoerveld en klik dit aan. Opgave van de naam van de nieuwe databank. Omschrijving Omschrijving van de invoergegevens van het desbreffende scherm. Een scherm wordt afgesloten door de Annuleer-knop. type getallen of tekst in ga met de <Tab> toets of <Enter> toets naar het invoerveld. Invoerveld In de invoervelden tikt men getallen of teksten. De invoerschermen van de verschillende menu's kunnen op drie manieren worden geselecteerd door : • met de muis naar het gewenste item te gaan en dit aan te klikken 24 . na aanklikken volgt een lijst met keuzemogelijkheden verwijzingsveld met begeleidende teksten knoppen met teksten. te klikken. Men kan een scherm weer eenvoudig verlaten door op een scherm van een hoger niveau dat op het beeldscherm staat. gaat men als volgt te werk: • • • Klik op de knop . Selecteren van menu's en invoerschermen Men kan in de menubalk een menu selecteren door met de muis het gewenste menu aan te klikken.a.in de databank worden opgenomen. Men kan meteen tekst of getallen intypen in het invoerveld In de verdere programmadocumentatie worden beide methoden aangeduid met 'invoeren' Keuzeveld Na aanklikken van een keuzeveld volgt een lijst met keuzemogelijkheden. hieruit kan men een mogelijkheid selecteren. de Sluiten-knop of de algemene Close-knop te activeren.

[1] In de handleiding worden de invoergegevens die behoren bij niveau 1 aangegeven met dit teken. Het scherm Overzicht productgegevens blijft zichtbaar. Wanneer in een dik omlijnd invoerveld een nul staat. Door het aanklikken van een verwijzingsveld. wil dat zeggen dat er nog geen invoerscherm aan gekoppeld is. dan blijven de gegevens van niveau 2 wel bewaard. Starten van het programma Een programma kan gestart worden door het activeren van de snelkoppeling naar het programma Vabimenu en vervolgens het gewenste programma te selecteren in het menu. In dat geval of wanneer men voor de eerste keer vanuit een scherm een invoerscherm opent zijn de invoervelden daarin leeg (of gevuld met default waarden). Alle invoergegevens van niveau 1 zijn ook te gebruiken op niveau 2.• • met de cursortoets naar het gewenste item te gaan en dit te activeren door de <Enter> toets in te drukken de onderstreepte letter van het gewenste invoerscherm in te toetsen Met behulp van de muis of de cursortoetsen kan men snel door de verschillende menu's heenlopen en in verschillende invoerschermen komen. zeer uitgebreide invoer Reeds ingevoerde gegevens worden naar het hogere niveau meegenomen. In het dan verschijnende invoerscherm selecteert men het niveau en activeert men dit door de knop Omzetten niveau aan te klikken. Het aan te klikken (of de F8-functietoets te niveau is te wijzigen door de niveau-icoon gebruiken). [2] De invoergegevens die behoren bij niveau 2 worden aangegeven met dit teken. eenvoudige invoer Niveau 2 . Gaat men bijvoorbeeld van niveau 2 terug naar niveau 1. maar kan men slechts rekenen met de gegevens die behoren bij niveau 1. De gegevens van dit invoerscherm koppelt men aan het eerste scherm door de knop Selecteren te gebruiken. Door middel van de spatiebalk worden de betreffende gegevens in het huidige project ingelezen. Men kan dan direct nieuwe gegevens invoeren. 25 . uitgebreide invoer Niveau 3 . Scherm Productgegevens Inleiding In dit scherm kunnen productgegevens worden geselecteerd voor het huidige project. verschijnt een nieuw invoerscherm. Wijzigen van niveau In enkele delen van het programma is het mogelijk een keuze te maken uit het niveau waarop men de gegevens invoert. Men kan dan kiezen uit : • • • Niveau 1 . Verwijzingsveld Een dik omlijnd invoerveld is een verwijzingsveld.

Binnen een rubriek kunnen meerdere vakjes worden 'aangekruist'. Alle bij de Vabi aangesloten gebruikers betalen voor de programma’s alleen een jaarlijks onderhoudsbedrag. in één keer worden ingelezen. zodoende zijn zij verzekerd van gratis updates. Rijksgebouwendienst etc. Tebodin. Dit houdt in dat bij haast alle in Nederland gerealiseerde grote projecten Vabi-programma’s worden gebruikt. zonder invoergegevens opnieuw in te hoeven voeren. Via de knop ‘Overzicht databanken’ kan een overzicht worden verkregen van alle fabrikaten en typen radiatoren welke in het programma zijn opgenomen. Ruim 800 bedrijven en instellingen. Vabi Software BV Adres Vabi Software BV Postbus 29 2600 AA Delft Kleveringweg 12 2616 LZ Delft Tel : 015-2574420 Fax : 015-2575910 E-mail: info@vabi. GTI. die op dit moment in het Overzicht productgegevens staan. beperkt de kans op invoerfouten en sluit aan bij projectmatig werken.nl De Vabi Software BV beschikt over een bibliotheek van circa 20 programma’s die worden toegepast in de werkgebieden installatietechniek. zijn aangesloten bij de Vabi.Knop Met deze knop kunnen alle gegevens. Knop Door middel van deze knop komt men in het scherm Selectie productgegevens. Het programma vraagt nog een bevestiging. Een belangrijk kenmerk hiervan is dat men voor een project de basis invoergegevens eenmaal invoert en dat vrijwel al deze gegevens voor alle programma’s zijn te gebruiken. Uniforme Omgeving. bouwfysica en elektrotechniek.nl Internet: www. waaronder alle grote en middelgrote installatiebedrijven en adviesbureaus in Nederland. Tevens is in dit overzicht de datum van de warmteafgiftetabel aangegeven. Onder ‘Databank’ moet minimaal 1 fabrikaat worden aangevinkt om radiatoren te kunnen selecteren. 26 . Deerns. zoals Imtech. waar een selectie van alle productgegevens kan worden opgegeven.vabi. Dit bespaart tijd. Men kan dus snel op een ander programma overgaan. Door het aanklikken van het vakje achter een selectie-item geeft men aan dat men dit in de selectie wil betrekken. Stork Worksphere. De Vabi-programma's werken binnen de zgn.

service aan de gebruikers. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Koellast. Diverse rekentools • • • • Leidingisolatie. Gebouwsimulatie. Koellast Berekeningsmethode volgens de Koellastnorm NEN 5067. Ook kunnen nog oudere berekeningsmethoden gebruikt worden: ISSO 4 (1977 en 1992) en de NEN 5066. Het internationaal hoog aangeschreven programma Gebouwsimulatie zal daarbij een belangrijke rol spelen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma’s zoals. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. De eerste stappen hiertoe hebben al geleid tot levering van pakketten aan een bedrijf in China! Verder zal Vabi hoe langer hoe meer de mogelijkheid bieden bestaande software uit te breiden met op maat gemaakte modules. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. om van een opgegeven constructie te bepalen of er vochtproblemen tussen de materiaallagen kunnen ontstaan 27 . EPN. vertrekhoogten groter dan tot 5 meter) . Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. voor de bepaling van de graad.en gramuren. Overzicht programma's Leidingnet Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 18 (Leidingnetberekening). De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. ramen. Databank met wandconstructies volgens NEN 5067 en een door de Vabi samengestelde databank. Koellast. Warmteverlies Berekening volgens de ISSO 51 (Woningen en woongebouwen). EPN. eigen geveldelen en opstanden op het dak.en gramuren van het standaardjaar 1964-1965 Hygrische toets. ISSO 53 (Utiliteitsgebouwen. de instelstanden van de inregelafsluiters gebruik makend van een aantal leveranciersbestanden. Berekening van de maximale koellast en het tijdstip ervan. Vabi gaat de komende tijd het werkterrein verder uitbreiden door ook de buitenlandse markt te betreden. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken per apparaat incl. voor de berekening van leidingverliezen Mollierdiagram Graad. de telefonische helpdesk. Dimensionering van leidingdiameters. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. Rekening kan gehouden worden met beschaduwing van omliggende gebouwen. Gebouwsimulatie. ramen. organiseert cursussen en doet de administratie van het verhuur van de programma’s.Het bureau van de Vabi zorgt voor de ontwikkeling van de programma’s. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. vertrekhoogten tot 5 meter) en ISSO 57 (Utiliteitsgebouwen. Berekening van de uurlijkse koellast van de vertrekken en van het gehele gebouw.

Radiatorselectie Selectie op basis van de goedkoopste radiator die het benodigde vermogen kan leveren bij opgave van maximale radiatorhoogte en -lengte. De ruimten kunnen zowel rechthoekig als willekeurig van vorm zijn. Dimensionering van kanaalafmetingen. Grafische invoer is mogelijk. Opgave van maximaal 300 geluidsbronnen. Armaturen zijn in een rooster. Tapwater Berekeningsmethode volgens NEN 1006. de prijs per radiator en de totaalprijs inclusief en exclusief de korting. Geluidwering gevels Dit programma bestaat uit de deelprogramma’s : • • Wegverkeer. Industrielawaai gebaseerd op VROM publicatie 'Meten en rekenen van industrielawaai. Inlezen is mogelijk van de met Warmteverliesberekening berekende en door de radiatoren te leveren vermogens. standaardmethode (klasse B)'. de afmetingen. De resultaten bevatten de geselecteerde radiatoren.en afzuiginstallaties. Het programma kan gebruikt worden in combinatie met het programma Geluid in luchtkanalen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Bepaling van de leidingdiameters en de totale circuitdruk. Meerder kanaalvormen (rechthoekig. Bestanden met gegevens van fabrikaten worden meegeleverd. Verlichtingssterkte Berekening van de horizontale verlichtingssterkte voor willekeurig te plaatsen rekenvlakken die door een of meer armaturen worden verlicht. de polaire diagrammen wordenmee geleverd. Onderscheid tussen : • • apparaten die werken volgens de de Q/n methode spoelkraaneenheden volgens de Q /n methode 4 28 .a. De resultaten van deze deelprogramma’s kunnen gebruikt worden in het programma: Geluidwering gevels. In de uitvoer worden de verlichtingssterkten weergegeven door isoluxlijnen en in kleur of zwart/wit. ook kunnen gebouwen en schermen tussen de bronnen en de waarnemer ingevoerd worden. waarbij een kleurenschaal de waarden van de verlichtingssterkten aangeeft.Luchtkanalen Berekeningsmethode volgens ISSO-publicatie 17. Armatuurbestanden van verschillende fabrikanten met o. bepaling van de grootste circuitdruk en van de inregeldrukken en klepstanden per rooster. Invoergegevens zoals afmetingen van het vertrek zijn via de 'Uniforme Omgeving' uitwisselbaar met die van andere Vabi-programma's. rond en ovaal) kunnen in een berekening worden meegenomen. gebaseerd op VROM publicatie 'Herziening rekenmethode geluids wering gevels' (1989). Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. rekenmethode I'. gebaseerd op de VROM publicatie 'Berekening van wegverkeergeluid. Berekening van toevoer.of cirkelopstelling of in elk willekeurig patroon te plaatsen.

zonnecollectoren Dimensionering en optimalisatie van zonnecollectorinstallaties voor verwarming van openluchtbaden. De geluidsproductie van ventilatoren kan opgegeven of berekend worden.en bovengrens. worden de eigen geluidsproductie en de geluidsdemping berekend. Kabelnet NEN 1010 Berekeningsmethode volgens NEN 1010 'Veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties 5e druk’. Voor elk kanaaldeel (geïsoleerd en ongeïsoleerd) en voor bochten. lengte beveiliging. Uitvoer van de berekende warmtestromen in de installatie is mogelijk per uur. waarmee één kabel berekend kan worden. aftakkingen. Zwembadverwarming m. Er kan gerekend worden met afgedekte en onafgedekte collectoren. de spanningsval per kabel. Voor onafgedekte collectoren zijn gegevens beschikbaar uit een database. de totale stroomsterkte. Het programma kan alleen in combinatie met Luchtkanalen gebruikt worden. temperatuuroverschrijdingen. Kabelnet NEN 1010 verkorte versie Verkorte versie van het programma Kabelnet 1010.en overschrijdingsuren en warmte. Twee behaaglijkheidsparameters kunnen in tien stappen worden gevarieerd tussen een onder. 29 . waarna de optimale situatie wordt bepaald. per dag of per week. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. gewogen onder.b. kortsluitstromen en de nulgeleider. Bepaling van de doorsnede van de kabels en de grootste spanningsval over het hele net voor een kabelnet waarop een aantal apparaten en eindgroepen zijn aangesloten. Geluid in luchtkanalen Berekening van aantal dB dat in elke frequentieband gedempt moet worden om aan de geluidseis in het vertrek te voldoen. Gebouwsimulatie Dynamisch model voor de berekening van temperaturen.• • • apparaten met een continue verbruik brandslanghaspels nooddouches Voldoet aan de eisen gesteld door de Werkgroep Inspectie en Automatisering van VEWIN.en koudebehoeften in vertrekken.v. Berekening van de stroomsterkte in elke kabel. Er is één invoerscherm en één uitvoerscherm. Men kan ook een eigen database opstellen. Behaaglijkheid Berekening volgens behaaglijkheidtheorieën van Fanger en ISO 7730 voor stationaire situaties. roosters etc. Gegevens uit Gebouwsimulatie kunnen worden ingelezen om te bepalen of in het berekende vertrek gedurende de simulatieperiode aan de behaaglijkheideisen wordt voldaan (gewogen overschrijdingsuren).

Zonneboiler Het programma is geschikt voor het ontwerpen van kleine en grote zonneboilers en is gebaseerd op de productgegevens van fabrikanten. Resultaat is een standaard offerte met uniforme presentatie van de systeemsamenstelling en een economische analyse. Het programma sluit aan bij de reguliere werkwijze van leveranciers en ook zijn verbanden gelegd met Europese normering.Meerkamermodel met interactie tussen de buurvertrekken. Bij de bepaling van de capaciteit en de afmetingen van binnenrioleringsystemen worden de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 gevolgd voor alleen traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen). Het programma maakt bij de berekening gebruik van de diameters van een aantal genormaliseerde leidingmaterialen. mogelijke resultaatgarantie en certificering van het zonneboilerontwerp in de toekomst. Controleberekeningen van reeds bestaande of gedimensioneerde systemen zijn ook mogelijk. Opgave voor welk deel van het jaar de berekeningen moeten worden uitgevoerd. Persriolen kunnen niet met dit 30 . Er wordt onderscheid gemaakt in de berekeningsmethode tussen lagedruk. Koellast. Gasleiding Berekening van aardgasleidingen volgens NEN-1078 (GAVO). tijdens welke uren de overschrijdingen geteld moeten worden en boven welke temperaturen. De berekening voldoet aan de tweedimensionale en driedimensionale berekeningsmethode van het Bouwbesluit 1992.& Vuilwaterafvoer Bepaling van de capaciteit en de afmetingen van een hemelwaterafvoersysteem volgens de van de toepassing zijnde richtlijnen en normen NEN 3215 en NPR 3216 voor zowel traditionele systemen (gedeeltelijk gevulde systemen) als UV-systemen (volledig gevulde systemen). dus de keuze voor aanschaf van een zonneboilersysteem wordt zo vergemakkelijkt. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend. Stationaire berekening met een twee.of driedimensionaal temperatuurveld waarbij de stralingsuitwisseling niet wordt meegenomen. Koudebrug Bepaling van de temperatuurverdeling en de warmtestromen in een constructie. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEPfiles. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Gebouwsimulatie. Luchtbalans in gebouwen en Verlichtingssterkte. Berekening van de invloed van schaduwgevende geveldelen en omliggende schaduwgevende gebouwen. Het programma berekent zowel opbrengst als kosten op basis van technische en financiële gegevens van de componentproducten. Invoer en uitvoer in grafische vorm en in tabelvorm is mogelijk. constructies) zijn weer te gebruiken in andere gebouwprogramma's zoals. De gebouwgegevens (afmetingen vertrekken. ramen. Klimaatgegevens van het referentiejaar 1964-1965 en eventueel van het jaar 1994 (zeer warme zomer) of van andere Europese landen. Ook optimalisatie van het systeemontwerp wordt ondersteund. Vergelijking van offertes van verschillende fabrikanten. Na vaststelling van de dakoppervlakken en het gewenste afvoersysteem wordt het aantal afvoerpunten bepaald. Berekening van drukverliezen in aardgasleidingnetten. Vermaasde gasnetten kunnen niet worden berekend. EPN.en hogedrukgasnetten. Simulatie van verschillende soorten klimaatinstallaties en hun regelingen. Hemelwater.

het primaire energiegebruik van het gebouw. Aan de hand van een zestal gebouwsimulatieberekeningen wordt bepaald wat energetisch gezien de optimale inblaastemperaturen zijn zodat gelijktijdig koelen en verwarmen van de lokale en centrale installatie voorkomen wordt. Omdat veel invoergegevens zoals de gebouwgegevens ook gebruikt kunnen worden bij andere programma's kan men eenvoudig overstappen op een warmteverliesberekening. Koppeling met CADprogramma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. Luchtbalans in gebouwen Hiermee kan men de infiltratie. H. 31 . Dit programma wordt op dit moment als een apart programma gratis geleverd. Ook berekent h.k. Stooklijnen Module voor de bepaling van energetische optimale stook-/ koellijnen van de centrale luchtbehandeling volgens ISSO 68. Daardoor vergemakkelijkt h. Uitvoervisualisatie Uitvoer visualisatie. maakt een inschatting van de Energie Prestatie Coëfficiënt en geeft door optimalisatie de voorwaarden voor het meest energiezuinige ontwerp. De voor de EPNberekening benodigde gebruiksoppervlakken en verliesoppervlakken bepaalt het programma uit de afmetingen van wanden en deelwanden.n.K.N. maar zal op termijn ook geïntegreerd worden in de Uniforme Omgeving. exploitatieberekeningen en kan men al heel vroeg de randvoorwaarden voor outsourcing en aanbestedingen in kaart brengen. Koppeling met CAD-programma’s via in te lezen DXF-files of STEP-files. koellastberekening etc.n.en ventilatiestromen in een gebouw berekenen. utiliteitsgebouwen (NEN 2916) en voor gebouwen met beide functies. de ontwerpvermogens van de verschillende installatieonderdelen en de in te kopen energie. de energiebehoefte van een gebouw. is een apart programma waarmee men de uitvoer bestanden van VA114 kan visualiseren.e. Na het bepalen van het aantal afvoerpunten en de plaats daarvan.k. Energieprestatie woningen & utiliteitsgebouwen Bepaling van de Energieprestatie-coëfficiënt voor zowel woningen (NEN 5128). wordt de belasting per afvoerpunt bepaald.programma berekend worden.e. Het is zowel zelfstandig te gebruiken als in combinatie met andere Vabi-programma's binnen de Uniforme Omgeving. Deze module kan alleen in combinatie met het programma gebouwsimulatie gebruikt worden. de leidingloop vastgesteld en worden de leidingdiameters berekend.E. Veelal wordt door middel van deze inblaastemperaturen ook een beter thermisch comfort bereikt.k.e.n. Op basis van de vroegst beschikbare gegevens berekent h.

zie Uniforme Omgeving. Voorts wordt aangegeven hoe men een ander programma binnen de projecten en Uniforme Omgeving kan openen. In dit scherm kunnen definities uit een ander project geïmporteerd worden. Wegschrijven project als. Dit geldt alleen voor de door uw bedrijf gehuurde programma’s welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving en die ook daadwerkelijk op de PC zijn geinstalleerd. Andere Vabi-programma’s en Stoppen met het programma. Er kan gekozen worden uit de volgende mogelijkheden : Nieuw project starten. Wegschrijven project. Importeren project Het scherm Project importeren selecteert men in het menu Projecten. waarin men het gewenste programma kan selecteren.Scherm Projecten Projecten Inleiding In dit hoofdstuk worden alle handelingen besproken betreffende het projectbeheer. Zo kunnen bijvoorbeeld de Wandcriteria uit een ander project worden overgenomen. De functionaliteit is te vergelijken met het gebruik van een voorbeeld project bij het starten van een nieuw project. Het importeren heeft de volgende voordelen: • • • het kan altijd gebruikt worden (dus niet alleen aan het begin van project) er kan een gerichte keuze uit de definities gemaakt worden er kunnen definities uit meerdere projecten gehaald worden 32 . zodat deze niet opnieuw moeten worden aangemaakt. zoals het wegschrijven van projecten en het inlezen van projecten. Andere programma’s starten Via de optie Andere Vabi programma’s kan naar een ander Vabi programma binnen de Uniforme Omgeving worden gegaan. Importeren Project. Voor meer informatie over de werking van de programma’s. Na het aanklikken van deze optie verschijnt de lijst met programma’s. Wissen project. Inlezen project.

tweede kolom : selectie lijst bestaat uit de knop selectie die het selectiescherm (zie Importeren Definitie Selectiescherm hieronder) opent voor de individuele selectie van de definities. Bijvoorbeeld: de afmetingen voor VA104 worden niet zichtbaar gemaakt als VA101 een VA104-project importeert. zal deze worden overschreven met de gegevens van de wand in het te importeren project als deze ook ‘Buitenwand’ als omschrijving heeft. Als inclusief verwijzingen wordt geïmporteerd dan wordt ook deze constructie automatisch mee geïmporteerd. derde kolom : incl. Vervolgens moet worden aangevinkt of ‘alleen programma specifieke definities’ getoond moeten worden. worden de te importeren type definities in de lijst eronder zichtbaar gemaakt. Het aantal reeds geselecteerde definities staat in haakjes erachter. Via ‘importeren definitie selectiescherm’ worden alle aanwezige definities van een bepaald type zichtbaar gemaakt met eventueel wat extra informatie. verwijzing bevat de selectie om aan te geven of de verwijzingen in de definitie ook geïmporteerd moeten worden. Als deze projectnaam is geselecteerd. • Als voor Ok wordt gekozen worden de geselecteerde definitie in het huidige project geïmporteerd. Bv een wanddefinitie bevat een verwijzing naar een constructie (waarvan de wand is gemaakt). De optie ‘overschrijf bestaande definities’ kan worden aangevinkt om te voorkomen dat tijdens het importeren identieke definities worden aangemaakt. Als in het eigen project dus een wand met de omschrijving ‘Buitenwand’ is gemaakt. Als men het scherm via Ok verlaat en er zijn definities geselecteerd dan wordt automatisch de 1e kolom in Project Importeren scherm aangevinkt. Als dit is aangevinkt worden alleen definities zichtbaar die voor dit programma van belang zijn. Anders zou de constructieverwijzing op nul worden gezet. De omschrijving van definities wordt als herkenningsleutel gebruikt. Alleen de hier geselecteerde definities zullen worden geïmporteerd. In de lijst met definities staan alle uit het geselecteerde project te importeren definities in drie kolommen : • • eerste kolom : definitie wordt gebruikt om aan te geven welke definities moeten worden geïmporteerd. en moet men met de hand een constructie aan de wand toewijzen. 33 .In het scherm Project importeren moet een projectnaam worden opgegeven van een te importeren project.

moeten deze eerst naar een projectbestand worden weggeschreven.Nieuw project starten Nieuw project starten selecteert men in het menu Projecten. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?’ Stoppen met het programma De optie Stoppen met het programma selecteert men in het menu Projecten. Na aanklikken van 'Stoppen met het programma' vraagt het programma of de gewijzigde gegevens nog moeten worden weggeschreven in een project. Indien een onderhanden project niet is weggeschreven raken ook gegevens verloren van andere binnen het project gebruikte Vabi-programma's. Wanneer gegevens eventueel gewijzigd zijn. Deze optie kan gebruikt worden voor het wissen van eerder ingevoerde gegevens. Wordt echter Nieuw project starten nogmaals uitgevoerd. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag : ‘Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. is er nog slechts één kans om het project terug te halen. dan zijn de projectgegevens definitief verloren. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Knop Terug Door Terug aan te klikken wordt het programma niet verlaten en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma. alvorens een nieuw project te starten of een ander project in te lezen. De invoergegevens van een project bevatten alle invoergegevens van alle Vabi-programma's welke gebruik maken van de Uniforme Omgeving. Indien dit wordt bevestigd. Door OK aan te klikken wordt het programma verlaten en keert men terug naar waar het programma werd gestart. Hierin kan men aangeven of men reeds bestaande invoergegevens wel of niet wil inlezen. Voor het wegschrijven van projectgegevens zie Wegschrijven project. Als deze optie gekozen wordt. Indien het project toch gewist is. zonder het eerst weg te schrijven. Het terughalen van gewiste projectgegevens kan door het inlezen van VABIOUD. volgt het scherm : Importeren definitie gegevens.PRJ uit de tijdelijke directory zoals aangegeven in het scherm Bestanden en de gegevens vervolgens weg te schrijven. Deze bevestiging volgt alleen wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds: • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen Indien men de ingevoerde gegevens wil bewaren. De mogelijkheden zijn : • • • Geen voorbeeld. 34 . kan het project alsnog worden weggeschreven. start met een leeg project Het standaard voorbeeld project Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. vraagt het programma een bevestiging of alle huidige invoergegevens verloren mogen gaan.

Is er een naam opgegeven of geselecteerd van een project dat al eerder is weggeschreven. worden de twee bestanden (. Onder het veld Opslaan in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. waar het project wordt bewaard. Ook gebruikt men dit item wanneer men een voorbeeldproject inleest waarin een aantal standaardgegevens zijn opgeslagen en dit wegschrijft onder de naam van een nieuw project. Door Opslaan aan te klikken wordt het project weggeschreven.PRJ en . wordt het oude project overschreven. Als er Nee wordt gekozen. Wijziging extensie van de projectnaam.PRJ en één met de extensie . Dit kan van toepassing zijn wanneer men een project gaat invoeren dat voor een deel identiek is aan een reeds bestaand project. • Opslaan in Hier kan de map worden ingesteld. Het programma vraagt dan of het project mag worden overschreven.DIC. Voor de beschrijving van de invoervelden en knoppen wordt verwezen naar Wegschrijven project. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten. kan er een andere projectnaam worden opgegeven. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. dan geeft het programma een melding. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. In het scherm Wegschrijven project kunnen de ingevoerde gegevens worden bewaard als UO project. Wegschrijven project als Het scherm Wegschrijven project als selecteert men in het menu Projecten. Na het wegschrijven keert men automatisch terug naar het hoofdmenu van het programma. Hier kan de naam worden opgegeven van het te bewaren project. • • • Bestandsnaam Opslaan als type Knop Opslaan • Knop Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Uit dit overzicht kan een projectnaam geselecteerd worden. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. Een project bestaat uit 2 bestanden. In het scherm Wegschrijven project als kunnen reeds ingevoerde gegevens onder een andere naam worden weggeschreven als UO project. Wissen project Indien een project wordt gewist. 35 . Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet weggeschreven en wordt teruggekeerd naar het hoofdmenu van het programma.Wegschrijven project Het scherm Wegschrijven project selecteert men in het menu Projecten. Standaard is dit de project directory.DIC) in de prullenbak gedeponeerd. één met de extensie . die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Als hier Ja wordt gekozen.

Binnen de Uniforme Omgeving worden door de Vabi programma's alle gegevens van één project weggeschreven in een projectbestand. Onder het veld Zoeken in wordt een overzicht gegeven van aanwezige projecten. waarin tekening gegevens worden gevraagd. Uit dit overzicht kan een project worden geselecteerd. nadat een bevestiging is gegeven dat de huidige invoergegevens verloren mogen gaan. • Door Annuleren aan te klikken wordt het project niet ingelezen. waarvan de naam bij Bestandsnaam verschijnt. Standaard is het type 'PRJ' voor UO projecten.PRJ en één met de extensie . verschijnen er andere extensies. Zie Koppeling met tekenpakketten.STP • Bij het inlezen van DXF-files volgt na dit scherm nog een extra scherm. In het scherm Inlezen project kan worden opgegeven welk bestand moet worden geopend. De benaming van de items in dit scherm is afhankelijk van het besturingssysteem. één met de extensie . Dit gebeurt wanneer de gegevens zijn gewijzigd sinds : • • • de laatste keer dat een nieuw project is begonnen een project is weggeschreven een project is ingelezen • *.PRJ • *. Files volgens STEP-formaat aangemaakt met het programma VA108 Door Openen aan te klikken wordt het gekozen project ingelezen.Inlezen project Inleiding Het scherm Inlezen project selecteert men in het menu Projecten. Zoeken in : Hier kan de map worden ingesteld van waaruit een project kan worden ingelezen.DIC. Afwijkingen zijn daardoor mogelijk. Keuze uit : Projecten Uniforme Omgeving. Door de knop aan te klikken. 36 . Een project bestaat uit 2 bestanden. Files volgens DXF tekening formaat. die in het scherm Paden instellen kan worden ingesteld. Standaard is dit de project directory.DXF • G*. Wijziging extensie van de projectnaam. • • Bestandsnaam : Bestandstypen : Naam van het te openen project.

er wordt aangegeven hoe de bestandsnaam moet worden samengesteld en hoe de verschillende lagen en blokken moeten worden gedefinieerd. Ook ramen en deuren kunnen vanuit een DXF-bestand worden ingelezen. Bouwlaag Het volgnummer van de in te lezen bouwlaag. Via de DXF-file wordt de lay-out van een gebouw (de plattegrond van alle aanwezige bouwlagen en de namen van de ruimten) overgebracht naar de Uniforme Omgeving (UO). Door het aanklikken van deze knop komt men in het scherm Lagenbestand. 37 . wordt alleen de laatst opgegeven tekeninglaag op die bouwlaag ingelezen. Zijn ook ramen en deuren ingelezen worden ook hiervan het aantal weergegeven. Wordt voor meerdere tekeninglagen hetzelfde voolgnummer opgegeven. de begane grond het volgnummer 1 en de eerste verdieping het volgnummer 2. Als alle gegevens zijn ingelezen. waarop (een deel van) het gebouw is getekend. en wordt het aantal bouwlagen en ruimten weergegeven. Er worden aanwijzingen gegeven voor de uitvoering van de CADtekening. Stel dat er een kelder. begane grond en eerste verdieping worden ingelezen. Controleer dan de tekening aan de hand van de eisen zoals deze zijn weergegeven.Koppeling met tekenpakketten Inleiding In dit hoofdstuk wordt aangegeven hoe men gegevens uit een CAD-tekening kan inlezen in een VABI-programma. De daarop volgende bouwlagen dienen opvolgend genummerd te worden. verschijnt het scherm Projectomschrijving. Bestandsnamen De extensie van het bestand moet . is het inlezen niet gelukt. Knop Door op deze knop te klikken.DXF zijn. dan krijgt de kelder het volgnummer 0. Wanneer het scherm projectgegevens leeg blijft of alleen de tekst van het voorbeeldproject wordt weergegeven. wordt het inlezen van de gegevens uit de DXF-file gestart. Algemeen De meeste tekenpakketten bieden de mogelijkheid om een tekening in een ASCI-file op te slaan. In dit scherm wordt aangegeven dat het project is ingelezen in de UO. De onderste bouwlaag krijgt het volgnummer 0 (nul). Hiervoor wordt het DXF-formaat gebruikt. Knop Selecteren van de tekeninglagen.

Door het plaatsen van 2 extra tussenwanden. dat de gegevens over de deuren bevat. Hierbij dient er rekening mee gehouden te worden dat het niet altijd zichtbaar is of de wanden goed aansluiten. moeten op elkaar aansluiten. moeten uit de tekening worden verwijderd. Dubbele lijnen moeten zoveel mogelijk worden voorkomen. dus eigenlijk 1 punt. Wanneer lijnen over elkaar heen worden getekend. Wanneer maar 1 tussenwand wordt opgegeven en de betreffende ruimte aan zichzelf grenst. De namen van de ruimten mogen op dezelfde tekeninglaag staan als de bijbehorende ruimten. gaat de berekening niet altijd goed. De lijnen worden in het midden van de wand gelegd. die overgebracht moet worden naar de UO. moet op een aparte tekeninglaag een enkellijnige tekening worden gemaakt. Een ruimte mag een andere ruimte niet geheel omsluiten. deze mogen ook op een aparte tekeninglaag worden opgegeven.l. zodat na inlezen de afmetingen van een ruimte met hart op hart maten bekend is. Hiervoor gelden de volgende voorwaarden : 38 . De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. moet de tekening aan de volgende voorwaarden voldoen : • Van iedere bouwlaag. die getekend zijn als (een deel van) een cirkel of ellips of op een andere wijze van een bocht zijn voorzien. die de wanden voorstellen. De totale lengte van de naam mag de grenzen van de ruimte echter wel overschrijden. De naam van het deuren blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. Er dient voor gezorgd te worden dat de bouwlagen op de juiste wijze boven elkaar liggen. De DXF-file wordt wel ingelezen. Het kan n. aan het blok gekoppelde attributen. kan dit worden opgelost. • • • • • • • Gebogen wand Hieronder wordt verstaan wanden. Deze gegevens zijn opgeslagen in. Lijnen welke geen functie hebben bij het maken van de ruimten moeten worden verwijderd. maar voor de berekening gaat dit niet goed.Deurenblok De naam van het blok. De lijnen. zijn dat het programma hierop vastloopt. Lijnen waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt. welke later als fictieve wanden zijn op te geven. levert dit problemen op als een lijn halverwege een wand ‘stopt’. kan het zijn dat meerdere ruimten niet op de goede plaats en/of over elkaar heen worden gezet. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. Wanneer deze langer is worden de gegevens van deze tekeninglaag niet ingelezen in de UO. Voor het opgeven van teksten moet in AutoCad wel ‘single line text’ worden gebruikt. Eisen aan de tekening Om de lay-out van het gebouw en de gegevens goed in te kunnen lezen vanuit de DXF-file. Een bouwlaag mag niet over meerdere tekeninglagen verdeeld zijn. Het beginpunt van de naam moet binnen de bijbehorende ruimte liggen. Wanneer de lijnstukken in de DXF-file op coordinaten met hoge waarden worden gezet. In deze situatie is het noodzakelijk alle lijnstukken van alle tekeninglagen (bouwlagen) te verplaatsen richting oorsprong. Hier moet dan een extra tussenwand (fictief) worden geplaatst.

wordt deze omschrijving in de vertrekgegevens gezet en deze vertrekgegevens worden gekoppeld aan de ruimte.• Als de gebogen wand slechts één ruimte omvat. Indien via het DXF bestand ruimtenamen worden opgegeven. Indien reeds een vertrek is aangemaakt met deze omschrijving. dan moet deze wand bij het opzetten van de enkellijnige tekening worden omgezet in rechte lijnstukken. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok. • Hoogte De naam van het attribuut. dan wordt een standaard vertrekdefinitie aangemaakt en gekoppeld aan alle ruimten in het gebouw. Dit houdt dus in dat elke ruimte in het gebouw dezelfde vertrekgegevens heeft. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. Laagnaam De naam van de tekeninglaag waarop (een deel van) het gebouw getekend is. Zijn geen ruimtenamen in het DXF bestand opgegeven. dat de hoogte van de deur of het raam bevat. Als op de gebogen wand een of meerdere tussenwanden aansluiten. Voor elk vertrek met een andere omschrijving wordt dan een vertrek aangemaakt.5 m. Door met de muis in het veld naast Laagnaam te klikken. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant bovenliggende vloer/dak. Wanneer dus in het DXF bestand meerdere ruimten bijvoorbeeld de omschrijving ‘Kantoor’ hebben (let op hoofd en kleine letters). Laat men hier de cirkelboog staan. verschijnt een lijst met namen van tekeninglagen. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters. 39 . De wand wordt tijdens het inlezen vervangen door rechte lijnstukken met een middelpuntshoek van 15 graden of een lengte van ongeveer 3. Hierbij dient men ter plaatse van de tussenwand steeds met een nieuw lijnstuk te beginnen. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. Koppelen van vertrek aan geplaatste geometrie Wanneer een project wordt ingelezen via DXF wordt altijd een vertrekdefinitie gekoppeld aan de ruimte. nl. dan kunnen deze worden gesplitst in ‘Kantoor 1’. krijgt u alleen die laagnamen te zien. Zijn er verschillende kantoren binnen het gebouw. wordt geen nieuw record vertrekgegevens aangemaakt. wordt hiervoor maar één vertrek aangemaakt en wordt deze gekoppeld aan de verschillende ruimten. dan is de kans aanwezig dat de tussenwanden welke aansluiten op de cirkelboog niet worden meegenomen bij het bepalen van de ruimten. kan deze blijven staan. maar het reeds bestaande vertrek gekoppeld aan de ruimte. Er wordt bij de vertrekgegevens echter ook gecontroleerd op de omschrijving die is opgegeven. zodat de gebogen wand meerdere ruimten omvat. ‘Kantoor 2’ etc. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. De naam van de tekeninglaag mag niet langer zijn dan 15 karakters. Hoogte bouwlaag De hoogte van de bouwlaag in mm. Dit is de hoogte zoals deze in de Uniforme Omgeing bij de geometrie wordt opgegeven. die met die letters beginnen.

Indien via de DXF file ook omschrijvingen van de ruimten worden opgegeven. De ramen en deuren worden binnen de UO aangemaakt als vrije deelwanden en worden als zodanig geplaatst in de betreffende hoofdwand.o. Hierna worden 2 attributen geplaatst bij voorkeur boven de rechthoek. Noordpijl blok De naam van het blok dat in de tekening als noordpijlblok is gebruikt.8 opgegeven (de y-factor blijft 1. Ramen en deuren Ramen en deuren kunnen via DXF worden ingelezen door in de tekening een ramen. kan dit tijdens het plaatsen via de x-factor worden opgegeven. Als het raam of de deur een afwijkende breedte heeft. In het eerste attribuut kan de hoogte van de deur of raam worden opgegeven.v. worden deze omschrijvingen ook bij de geometrie ingevuld. de vloer). in het tweede de vertikale offset (hoogte van het raam of deur in de wand t.Naam DXF-file Dit veld is al ingevuld met de naam van de in te lezen DXF-file en kan niet meer worden veranderd. De hoek waaronder het blok is geplaatst in de tekening geeft de draaiing aan van het gebouw t.80 m dan wordt voor de x-factor 0. als de attributen als objecten worden geselecteerd. De rechthoek (lijnstukken) moet een lengte hebben van 1000 mm. Deze gegevens zijn opgeslagen in. Ramen blok De naam van het blok. Via twee.en deurenblok gelijk zijn opgegeven. kunnen de hoogte en de verticale offset (hoogte boven de vloer) worden doorgegeven.en deurenblok aan te maken en te plaatsen. De namen van de attributen moeten voor het ramen. Bij de definitie van het blok moeten zowel de rechthoek (lijnstukken). Als voorbeeld kan een rechthoek worden getekend (4 lijnstukken) waarbij de lengte van het langste lijnstuk 1000 mm is. Het ‘insertionpoint’ of ‘aangrijpingspunt’ moet in het midden van de rechthoek worden opgegeven. Wanneer geen deuren zijn getekend of moeten worden ingelezen kan de invoer van dit veld achterwege gelaten worden. Is het raam bijvoorbeeld 0. dat de gegevens over de ramen bevat. Het ramen. Plaatsen van een geometrie Tijdens het inlezen van een DXF bestand wordt de geometrie van de ruimte geplaatst.0). Als een andere DXF-file moet worden gebruikt. het noorden. Indien een geometrie van een ruimte meerdere malen voorkomt in het gebouw wordt hiervoor maar één geometrie aangemaakt en meerdere malen geplaatst. aan het blok gekoppelde attributen. aan het blok toegevoegde attributen.of deurenblok dient voor het aangeven in welke wand het raam of de deur zit en wat de afmetingen van de deur of het raam zijn.v. Voor het inlezen van een DXF is deze invoer niet noodzakelijk. Hierna kan het blok worden gedefinieerd. • 40 . De naam van het ramen blok mag niet langer zijn dan 15 karakters. moet via het menu-item Inlezen project een nieuwe keuze worden gemaakt. De breedte van het raam of de deur wordt doorgegeven via de x factor.o. Er dient op het volgende gelet te worden : • Ramen en deuren worden gedefinieerd door hiervoor op laag 0 (nul) een blok aan te maken.

Wanneer bijvoorbeeld bij de omschrijving van een ruimte in het DXF bestand de volgende tekst wordt opgegeven: ‘0. De positie van een raam of deur in de wand (plaats van het aangrijpingspunt) wordt overgenomen in de UO. Ruimtenummers Het programma maakt in eerste instantie zelf de nummers van de ruimten aan. Scherm dxf->uo Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering 41 . De naam van een attribuut mag maximaal 15 karakters lang zijn. • Ruimtenamen De naam van de tekeninglaag waarop de namen van de ruimten staan. Door met de muis in het veld naast Ruimtenamen te klikken.01:Kantoor’. Dit is via de knop Gegevens onder het niveau Geometrie in het scherm Isometrie te wijzigen in een zelf op te geven ruimte nummer van maximaal 5 karakters. Dit kan dezelfde tekeninglaag zijn als degene. verschijnt en lijst met namen van tekeninglagen. die met die letters beginnen. waarop het gebouw in het tekenpakket is getekend.• • • • De inhoud (figuur) van het blok speelt geen rol. waarop de bouwlaag staat. of een aparte tekeninglaag. De verschillende ruimten worden gesorteerd op dit nummer binnen de bouwlaag. mag geen spaties bevatten en kan vrij worden gekozen. Bij de omschrijving voor de vertrekgegevens wordt weer gecontroleerd of deze reeds in het project is aangemaakt. Hierbij wordt er dus vanuit gegaan dat dit punt zich in het midden van het raam of de deur bevindt. waaruit de gewenste laagnaam gekozen kan worden. Schaal 1 Hier moet de schaal worden opgegeven. Als bij Zoekstring tekeninglagen een of meer beginletters zijn ingevuld. In beide gevallen moet de betreffende naam hier ingevuld worden. Het blok wordt vervolgens in de juiste tekeninglaag (waar ook de lijnen zijn getekend) op de betreffende wand geplaatst. Het aangrijpingspunt van het blok moet op de wand liggen. Het is echter ook mogelijk de ruimtenummers via het DXF bestand door te geven. wordt de tekst voor de ‘:’ als ruimtenummer gezien (max 5 karakters) en de tekst na de ‘:’ als omschrijving voor de vertrekgegevens. Bij schaal 1:1 wordt er vanuit gegaan dat de tekeneenheid in mm is. krijgt u alleen die laagnamen te zien. De naam van een blok mag maximaal 15 karakters lang zijn en is vrij te kiezen.

wanddikten. Door nu deze omschrijving ook via het DXF bestand door te geven. gebruikte lagen en blokken worden opgegeven. ‘Vergaderruimte’ etc. Zoekstring tekeninglagen In dit veld kunnen een aantal beginletters worden ingevuld van tekeninglagen. ‘Toilet’. Voor de bouwlagen worden hier tevens de namen van de tekeninglagen met de ruimtenamen opgenomen. Dit veld is alleen voor het verkleinen van het aantal tekeninglagen bij het selecteren en hoeft niet te worden ingevuld. in de tekening. wordt automatisch de juiste vertrekdefinitie aan de ruimte gekoppeld. waarop zich de bouwlagen van een gebouw bevinden. die met deze beginletters beginnen. Voor het inlezen van ramen en/of deuren moet dit veld worden opgegeven. Scherm lagenbestand Dit werkt voor de volgende programma’s : • • • • • • • VA101 VA102 VA107 VA114 VA121 VA122 VA126 Warmteverlies Koellast Verlichtingssterkte Gebouwsimulatie Energie Prestatie Advisering Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Het lagenbestand bevat alle laagnamen. ‘Gang’. De inhoud van het attribuut moet zijn opgegeven in mm. moeten eerst enkele gegevens over de. Bij eisen aan de tekening kan men lezen waaraan een tekening moet voldoen. Dit attribuut moet zowel zijn opgegeven voor het ramen blok als voor het deuren blok.en raamconstructies ook de nodige vertrekgegevens worden aangemaakt. binnencondities.• • VA122 VA126 Energie Prestatie Normering Luchtbalans in gebouwen Voordat een DXF-file ingelezen kan worden. Belangrijk is hierbij dat de omschrijving van de vertrekken uniek worden ingevuld zoals ‘Kantoor’. waarin de hoogte van de deur of het raam boven de vloer is opgegeven. 42 . wand. hoofd. Voorbeeld projecten Indien gebruik gemaakt wordt van voorbeeldprojecten kunnen tevoren naast de wandcriteria. waarbij alle vertrekgegevens zoals type vertrek. ventilatie e. Verticale offset De naam van het attribuut. Bij het weergeven van de aanwezige tekeninglagen worden alleen die laagnamen weergegeven. soort verwarming. De naam van het attribuut hoogte mag niet langer zijn dan 15 karakters.d. reeds worden ingevuld. ‘Kantoor 2’. Het invoerscherm wordt geopend door in het scherm Koppeling DXF -> UO op de knop Selecteren tekeninglagen te drukken.en deelwanden. ‘Kantoor 3’.

Klik in het veld naast hoogte. kunnen deze als volgt worden overgenomen in de UO. Klik in het veld naast ramenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het ramenblok. Tevens kunnen er nog gegevens over de ramen. Klik op de knop Verwerken DXF-file. deuren en de noordpijl worden overgebracht naar de UO. Selecteren tekeninglagen In de tekening moeten de bouwlagen in een gebouw verdeeld zijn over meerdere tekeninglagen. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt. Overnemen deuren en ramen Als in de tekening ook ramen en/of deuren zijn aangegeven. • • • • • • • • Klik in het veld naast deurenblok Kies uit de lijst met bloknamen de bloknaam van het deurenblok. Klik op de knop Openen. waarin de verticale offset is opgeslagen.DXF Ga naar de directory. Selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. met één bouwlaag per tekeninglaag. • • • • • • • • • Klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project. Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Het scherm Lees project verschijnt met de mededeling "Alle invoergegevens gaan verloren. waarin de in te lezen DXF-file staat. Geef het nummer van de bouwlaag op. De namen van deze tekeninglagen moeten opgegeven worden en daarbij moet aangegeven worden welke bouwlaag er op 43 . Klik in het veld naast verticale offset Kies uit de lijst met attribuutnamen de naam van het attribuut. Weet u het zeker?" Klik op de knop Ja.Voorbeeld DXF-koppeling Inleiding • • • Inlezen DXF-file Overnemen deuren en ramen Selecteren tekeninglagen Inlezen DXF-file De DXF-file wordt gebruikt voor het overbrengen van de layout en enkele additionele gegevens van een gebouw naar de UO. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens. Klik op de naam van de DXF-file. waarin de hoogte van de deur of raam is opgeslagen. Selecteer het bestandstype *.

• • • • • • • • • Klik met de muis op de knop Selecteren tekeninglagen. 44 . Als ook de namen van de ruimten doorgegeven moeten worden dan : Klik met de muis in het veld naast Ruimtenamen. Klik met de muis in het veld naast Laagnaam. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag. waarop een bouwlaag staat. waarop de betreffende ruimtenamen staan. Afsluiten opgeven namen tekeninglagen met : Klik met de muis op de knop Sluiten. Herhaal de punten 2 t/m 7.In dit invoerscherm kan tevens worden aangegeven op welke tekeninglaag de namen van de ruimten staan en wat de hoogte van de bouwlaag is. Tik het nummer van de bouwlaag in.staat. Kies uit de lijst met laagnamen de naam van de tekeninglaag.Indien meer dan één bouwlaag opgegeven moet worden dan : Klik met de muis op de knop Toevoegen.

VA126) Lucht(uitwisseling) (alleen VA101. wandgegevens etc. Nieuwe definities verschijnen vanzelf in het definitiescherm.VA106.VA107. In dit grafische scherm kan via punten. (alleen VA101. zones etc) getoond. Door deze handeling te herhalen kan men alle vertrekdefinities invoeren.VA102. Staan de definities (vertrekgegevens.VA126) IWP-groep (VA101. Dit doet men door een dubbelklik in het lege definitiescherm.VA114.VA121. Dit doet men door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de linkermuisknop [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken. zone etc) worden hier bijbehorende definities (gebouwen. 45 . Dit invoerscherm wordt nu Gebouwinvoer genoemd. Bij het niveau Gebouw is dat Gebouwgegevens. Deze functies zijn : • • • het plaatsen / toewijzen van definities het controleren van geplaatste / toegewezen definities het verwijderen / loskoppelen van definities. Door de Control-toets ingedrukt te houden en met de [LMK] in de ruimte of op de wand te klikken kan de definitie worden verwijderd/losgekoppeld. dan kan men een nieuwe vertrekdefinitie invoeren door in het scherm Vertrekgegevens op de knop Toevoegen te klikken zodat een leeg scherm Vertrekgegevens wordt geopend.Handleiding Gebouwinvoer Scherm Gebouwinvoer Inleiding Vanaf 1 maart 2006 is de term Isometrisch invoerscherm verleden tijd.VA114) Rooster (alleen VA101. ruimten. In dit scherm verschijnt naast niveau de knop niveau’s worden ingesteld : • • • • • • • • • • • Gebouw Ruimte Zone Vertrek Wand Vloer Plafond LVK-app. Door hier op te klikken kunnen verschillende In de rechterhelft verschijnt het zogenaamde Definitiescherm. bij het niveau Vertrek het scherm Vertrekgegevens etc.VA122) . ruimte.VA114. Heeft men op deze wijze bijvoorbeeld het vertrekscherm geopend en een vertrek ingevuld.) in het definitiescherm dan kan men ze toewijzen. Ook kan men via een nog leeg definitiescherm op elk niveau een definitie invoeren. lijnen of veelhoeken een ruimte worden gemaakt. Afhankelijk van het niveau waarop de niveauknop is ingesteld (gebouw. Het definitiescherm heeft 3 functies.VA114.

Zoom Vergroten of verkleinen van het gebouw in het scherm. Overzicht van ruimten in gebouw Er verschijnt een overzicht van alle ingevoerde ruimten in het gebouw. Zoomgebied selecteren Een zoomgebied worden geselecteerd door eerst op deze icoon te klikken. Vorige / volgende ruimte Naar vorige of volgende ruimte. Door op de [LMK] te klikken. vorige/volgende ruimte. Passend zoom Het gebouw wordt passend in het midden van het scherm geplaatst. 3D-weergave bouwlaag. 3D-weergave gebouw. ontstaat een zoomgebied dat vergroot op het scherm wordt afgebeeld. wordt deze ruimte actief. passend zoom. bouwlaag onder/boven. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Dit overzicht is op elk niveau op te vragen. overzicht ruimten. 46 . Men kan met de cursortoets door het overzicht navigeren en vervolgens met de F2-toets ruimten voor de berekening op overslaan zetten.Navigatieknoppen Inleiding Op elk niveau van het scherm Gebouwinvoer verschijnen zogenaamde navigatieknoppen. Dak. Bouwlaag onder / boven Naar vorige of volgende bouwlaag.en begane grondvloervlakken zijn met een vinkje bij Dak en begane grond uit te zetten. 3D-weergave van bouwlaag Er verschijnt een 3D-afbeelding van de bouwlaag met alle ruimten. zoals zoomen. 3D-weergave van gebouw Er verschijnt een 3D-afbeelding van het hele gebouw. Als in dit overzicht op een ruimte geklikt wordt.

bouwlaag. Door een gebouw in dit scherm met de LMK actief te maken. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte gebouw. verschijnt een grafisch scherm. moet in het definitiescherm dubbelgeklikt worden op het gewenste gebouw. Ga naar niveau Ruimte teken één of meerdere hulplijnen (via RMK. waarbij het niveau op Gebouw staat. Begane grond Hier wordt het nummer van de bouwlaag opgegeven. zone. teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen 47 . Tevens verschijnt het scherm Gebouwgegevens en het definitiescherm Gebouwdefinities. Als het scherm Gebouwgegevens niet verschijnt. waarop de begane grond-verdieping zich bevindt. Anderzijds. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. In het scherm kan de noordpijl en het bouwlaagnummer van de begane grond worden opgegeven. moet hier een ‘1’ worden opgegeven. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de ruimten welke in het gebouw zijn aangemaakt. Voorbeelden Voorbeeld : afstand opgeven tussen twee gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2. niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm.Scherm Gebouwinvoer (niveau Gebouw) Inleiding Als via Invoeren voor de eerste keer Gebouwinvoer wordt geselecteerd. Noordpijl Hoek voor verandering van de richting van de noordpijl. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. ruimte en vertrek. De afbeelding van de plattegrond van het gebouw in het grafische scherm blijft onveranderd. Scherm gebouwgegevens nr. Als bv op bouwlaag 0 een kelder wordt ingevoerd en op bouwlaag 1 de begane grond vloer. Onder deze gegevens staan diverse knoppen die één voor één worden verklaard. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde gebouwdefinities. Lengte en rotatie lijn) om het beginpunt van het andere gebouw vast te leggen. De oriëntatie van het gehele bouwplan kan men hiermee eenvoudig wijzigen. wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een gebouw actief maakt. alleen de richting van de noordpijl rechtsboven het grafische scherm verandert. Andere gebouwen worden als rechthoek weergegeven. wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer.

Voorbeeld : verwijderen van een gebouwdefinitie Een gebouwdefinitie kan alleen via F5 verwijderd worden in het scherm Gebouwgegevens, als in dit gebouw geen ruimten zijn geplaatst.

Voorbeeld : werken met één gebouw Als er slechts één gebouwdefinitie is opgegeven, behoren alle geplaatste ruimten automatisch tot deze gebouwdefinitie.

Voorbeeld : werken met meerdere gebouwen Aantal gebouwdefinities kunnen als volgt worden uitgebreid : • • • • • • via Invoeren naar scherm Gebouwinvoer, niveau Gebouw met LMK dubbelklikken in het scherm of op regel in definitiescherm. Scherm gebouwgegevens nr. 1 verschijnt. via de knop Toevoegen verschijnt scherm Gebouwgegevens nr. 2 selecteer in definitiescherm gebouwnummer 2 ga naar niveau Ruimte teken het andere gebouw en maak een ruimte van de ingesloten lijnen

In de bovenste balk verschijnen de gegevens van de getekende ruimte. Daarin moet ook staan dat gebouw 2 actief is.

Scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep)
Inleiding Onder niveau IWP-groep (Interne Warmte Productie) kunnen meerdere groepen (armaturen, personen en apparaten) worden geplaatst in één ruimte. In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep (armaturen, personen, apparaten) moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst, maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door met de LMK dubbel te klikken in een geplaatste groep, of door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is.

48

Knop legenda Via deze knop wordt een scherm geopend, waarin wordt uitgelegd wat de diverse vierkantjes en rondjes betekenen. Er verschijnen hier 4 mogelijkheden : • • • • Blauw vierkant met de letter a Grijs vierkant Blauw rondje met de letter v Grijs rondje : automatische keuze (via IWP-criteria). [actief] : automatische keuze (via IWP-criteria). [niet actief] : handmatig geplaatst. [actief] : handmatig geplaatst. [niet actief]

Knop Overzicht van alle ingevoerde IWP-groepen in de actieve ruimte. In dit overzicht staan gegevens van alle geplaatste IWP-groepen. Via de functietoets F10 verschijnt dit overzicht ook.

Knop Verplaatsen van een IWP-groep. Klik op de knop verplaatsen, klik met de LMK op de verplaatsen IWP-groep. Het icoontje beweegt nu over het scherm. Plaats de IWP-groep door nogmaals te klikken met de LMK. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van de IWP-groep.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau IWP-groep. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde IWP-groepen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer via een vierkantje met de letter a (automatisch geplaatst) of via een rondje met de letter v (handmatig geplaatst) de hiermee corresponderende IWP-groepen. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een IWP-groep actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende overzichtscherm actief.

49

Scherm Gebouwinvoer (niveau Lucht)
Inleiding Hier wordt de luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling opgegeven. De luchtuitwisseling tussen ruimten en buiten en ruimten onderling kan alleen worden aangegeven als zich hiertussen ramen, deuren, ventilatievoorzieningen of openingen bevinden. Tussen de ruimten kunnen de debieten worden opgegeven in beide richtingen. Voor de warmteverliesberekening wordt alleen gekeken naar de toevoer van lucht uit andere ruimten en/of buiten. Zie scherm Luchtuitwisseling.

Knop legenda ‘w’ in blauw rondje : ‘w’ in grijs rondje : ‘v’ in blauw rondje : ‘v’ in grijs rondje : ‘p’ in blauw rondje : ‘p’ in grijs rondje : de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een wand is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een wand is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een vloer is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een vloer is niet actief. de geselecteerde luchtuitwisselingsgroep in een plafond is actief in definitiescherm. de luchtuitwisselingsgroep in een plafond is niet actief.

Knop Overzicht van alle luchtuitwisselingen in de actieve ruimte. Per ruimte wordt vermeld het nummer en de omschrijving van de luchtuitwisseling, het ruimtenummer waarmee de lucht wordt uitgewisseld en waarin de opening zit.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde luchtuitwisselingsgroepen. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende luchtuitwisseling in het scherm Gebouwinvoer actief. Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte luchtuitwisseling. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Voor overzicht van symbolen, zie legenda.

50

Scherm Gebouwinvoer (niveau LVK-apparaten)
Inleiding De afkorting LVK-app. staat voor Lokale Verwarming/Koeling-apparaat. Hiermee worden in het algemeen radiatoren, convectoren, inductie-units en fancoilunits aangeduid. Het plaatsen van de LVK-apparaten (bv radiatoren) gebeurt door de shift-toets en de LMK in combinatie met het type uit het definitiescherm. Bij VA106 kan als type worden gekozen voor productdefinitie of selectiecriteria. In de andere programma’s is het type altijd een productdefinitie. Als dubbel geklikt wordt op de geplaatste LVK verschijnt het scherm Gegevens LVKapparaat.

Knop legenda blauwe streep : grijze streep : lvk-apparaat (niet actief, wel geselecteerd) lvk-apparaat (niet actief, niet geselecteerd)

blauwe streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, geselecteerd) grijze streep met ‘v’ in blauw rondje : lvk-apparaat (actief in definitiescherm, niet geselecteerd)

Knop Overzicht van alle ingevoerde LVK-apparaten in de actieve ruimte. In het overzicht staan gegevens over fabrikaat, nummer, omschrijving en produktinformatie van het LVK-apparaat.

Knop Verplaatsen van een handmatig geplaatst LVK-apparaat door eerst met de linkermuisknop op het LVK-apparaat te klikken. Vervolgens beweegt het LVK-apparaat over het scherm, waarna het opnieuw geplaatst wordt door op de linkermuisknop te klikken.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau LVK-app. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde LVK-producten. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer het geselecteerde product verschijnen via een actief icoontje. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het definitiescherm of op de icoon in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de producteigenschappen.

51

Het verwijderen van geplaatste roosters gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in het te verwijderen rooster te klikken. Het controleren van een geplaatst rooster gaat door met de LMK in een geplaatst rooster te klikken. Hierin staan gegevens over nummer. 52 . Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij het aangeklikte rooster. Knop Overzicht van alle ingevoerde roosters in de actieve ruimte. Bij de programma’s VA114. omschrijving. VA121 en VA126 verschijnt het niveau Rooster altijd. Het plaatsen van roosters gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. In het scherm Roostergegevens worden gegevens opgegeven over luchtdebiet en/of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde roosters. grijs rondje : het rooster is niet actief. Knop legenda ‘v’ in blauw rondje :het geselecteerde rooster in de ruimte is actief in definitiescherm. Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Knop Verplaatsen van een rooster door eerst met de LMK de knop te activeren en vervolgens het betreffende rooster aan te klikken. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt het betreffende rooster in het scherm Gebouwinvoer actief. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt het rooster geplaatst. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken. Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Dubbel klikken op een icoontje in het scherm Gebouwinvoer geeft hetzelfde resultaat. Door dubbel te klikken op het icoontje verschijnen de gegevens van het rooster. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. luchtdebiet en of de lucht wordt toegevoerd of afgevoerd.Scherm Gebouwinvoer (niveau Rooster) Inleiding Onder niveau roosters kunnen meerdere roosters worden geplaatst in één ruimte.

ruimten bouwlaag instellingen • • • Algemeen principe In plaats van geometrieën opgeven via het definitiescherm worden nu in de nieuwe versie ruimten gemaakt met behulp van getekende lijnen. waarna van de gesloten lijnen een ruimte kan worden gemaakt. 53 . waarbij niveau Ruimte kan worden geselecteerd. waarna zij actief blijven totdat een ander icoon wordt aangeklikt. bouwlaag. In figuur 4 is aangegeven welke icoontjes gebruikt worden voor het tekenen van hulplijnen en welke bedoeld zijn voor het aanmaken en manipuleren van ruimten. De laatste 4 iconen (offset serie lijnen. ellips of ovaal tekenen. Hulplijnen tekenen zodat ruimten omsloten worden Ruimten maken van ingesloten vlakken Het tekenen van ruimten vindt plaats in het niveau Ruimten van het scherm Gebouwinvoer. Er verschijnt een grafisch scherm. die in 5 groepen kunnen worden ingedeeld : • • zoomen en navigeren. Ook kan de afbeelding worden vergoot of verkleind lijnen. zone. Boven in het scherm bevinden zich groepen icoontjes. veelhoek tekenen. Na het maken van een ruimte worden de verschillende vertrekdefinities gekoppeld aan deze ruimten. vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte). rechthoek tekenen. ruimte en vertrek. selectiegebied van lijnen. In dit scherm staan een aantal iconen. Met deze iconen kan naar de verschillende ruimten en bouwlagen worden gesprongen. Een ruimte kan men verplaatsen of kopiëren en indien nodig wissen.Scherm Gebouwinvoer (niveau Ruimte) Inleiding Via Invoeren kan Gebouwinvoer worden geselecteerd. teken lijn. cirkelboog tekenen) moeten 1x aangeklikt worden. Deze iconen zijn in 2 soorten te onderscheiden. lijnen maken van ruimten. In de bovenste regel van Gebouwinvoer staan gegevens over gebouw. Dit gaat in twee eenvoudige stappen: 1. 2. selectie lijnen verwijderen) moeten elke keer dat zij gebruikt worden opnieuw aangeklikt worden. De eerste 7 iconen (selecteren van lijnen. Via dit niveau kunnen lijnen worden getekend.

De hulplijn moet helemaal in het gebied passen. De selectie kan ongedaan gemaakt worden door nogmaals op de lijn te klikken. Knoppen lijnen Selecteren van lijnen Wanneer deze functie actief is. kan een lijn geselecteerd worden. de muis te verschuiven en nog een keer op de [LMK] te klikken. Knoppen zoomen / navigeren Deze knoppen worden in een apart hoofdstuk behandeld. anders blijft de hulplijn niet geselecteerd. eindpunt. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde ruimten. Door op de [LMK] te klikken. 54 . Selectiegebied van lijnen Hiermee kunnen meerdere hulplijnen tegelijk worden geselecteerd. lengte. Door dubbel te klikken op een geselecteerde hulplijn worden de gegevens (beginpunt. omdat deze knoppen op elk niveau terugkomen. Door in dit scherm met de muis een regel actief te maken. Scherm Ruimte-index Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer bij niveau Ruimte. ontstaat een selectiegebied. De andere niveaus zijn iet of nauwelijks veranderd. Zie Navigatieknoppen. Alle hulplijnen binnen dit gebied worden geselecteerd. ziet men in het scherm Gebouwinvoer de geselecteerde ruimte oplichten.Nadat alle benodigde ruimten zijn samengesteld kan het gebouw verder ingevoerd worden via de verschillende niveaus. Als dubbel geklikt wordt met de LMK op een regel in het scherm Ruimte-index of op de ruimte in het scherm Gebouwinvoer verschijnen de ruimteeigenschappen. rotatie) van deze hulplijn zichtbaar. Deze ruimte is dan actief.

Als via de e [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ontstaat een hulplijn. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de ellips moet bestaan. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de ellips getekend. Zie ook Rechtermuisknop. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. ‘lengte lijn’ en ‘lengte en rotatie lijn’. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de cirkel vast. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. Door op de [LMK] te klikken wordt een punt van de cirkel getekend. Door de muis te verplaatsen en nog een keer op de [LMK] te klikken ligt een zijde/segment van de ellips/ovaal vast. De veelhoekwordt gesloten via de [RMK]. De lengte en breedte van de rechthoek kan via de [RMK]. Het begin.Teken lijn Via de [LMK] wordt een beginpunt van een hulplijn getekend. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen deze 2 punten e een cirkel getekend. Zie Rechtermuisknop. Cirkelboog tekenen Hiermee kan een cirkel worden getekend. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Het tekenen kan afgebroken met de escape-toets. Rechthoek tekenen Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. Er ontstaat een gesloten vlak. De lengte tussen de 2 laatste punten is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. De lengte van de zijden van de rechthoek zijn linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Zie Rechtermuisknop. Via de [RMK] is ook numerieke invoer van punten mogelijk door middel van bijvoorbeeld coördinaten.en eindpunt kunnen met elkaar worden verbonden via de [RMK]. Zie Rechtermuisknop. Veelhoek tekenen Hiermee kan een veelhoek van hulplijnen worden getekend door op de plaatsen te klikken waar een hoekpunt moet komen. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. verschijnt een scherm waarbij moet worden ingevuld uit hoeveel segmenten de cirkel moet bestaan. Ellips of ovaal tekenen Hiermee kan een halve ellips worden getekend. De lengte van de lijn is linksonder in het scherm zichtbaar en de muiscoördinaten zijn rechts onder in het scherm zichtbaar. optie Coördinaten (relatief/absoluut) worden opgegeven. Er ontstaat een gesloten vlak. Vervolgens wordt vanaf het midden tussen e deze 2 punten een ellips of ovaal getekend. Als via de [LMK] het 3 punt wordt geplaatst. 55 . Via de [RMK] kan een aantal opties worden gebruikt. dat via tot een ruimte kan worden gemaakt. zoals ‘coordinaten’. Het begin.

Knoppen ruimten Ruimte selecteren Hiermee kan een ruimte actief worden gemaakt. waarbij de onderlinge afstand hetzelfde is. Zie Rechtermuisknop. Ook kan hier worden aangegeven of de ruimte moet worden overgeslagen in de berekening. Als op dit icoon is geklikt verschijnt de vraag onderin het scherm : Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen. waarmee de rechthoek op ander lijnen moet aansluiten. waarna de diverse punten met elkaar kunnen worden verbonden door op de [RMK] te klikken. Tevens wordt de aangeklikte ruimte actief. omschrijving. De actieve ruimte kan via de shift-toets en [LMK] worden gekopieerd en via control-toets en [LMK] worden verwijderd. 56 . eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. Bij het kopiëren wordt de zone en de vertrekdefinitie meegenomen. verplaatst of verwijderd kan worden. Echter hiervan zijn dan geen hulplijnen getekend. hoogte. Ruimtenummer. Lijnen maken van ruimten Door een ruimte of meerdere ruimten te kopiëren naar een andere plaats in het scherm ontstaan nieuwe ruimten. Dit geldt dan per programma. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. eventueel hellende wanden kunnen aangepast worden. Vaste rechthoek tekenen (lengte x breedte) Hiermee kan een rechthoek van 4 hulplijnen met afmetingen (in meters) worden opgegeven.Offset serie lijnen Hiermee kunnen een aantal lijnen parallel naast elkaar worden getekend. Er kan een 2D en een 3D afbeelding opgevraagd worden. Door dubbel te klikken op de ruimte verschijnen de eigenschappen van de ruimte. hoogte. De rechthoek die ‘zweeft’ in het scherm kan worden geplaatst waarbij via de (RMK) het snappunt worden aangegeven. Bij de afstand kan bv de stramienmaat worden opgegeven. Selectie lijnen verwijderen Door op dit icoontje te klikken verdwijnen alle geselecteerde hulplijnen. De ruimte moet worden gewist voordat deze opnieuw kan worden gebruikt. Ruimte van gesloten lijnen maken Hiermee kan van een aantal gesloten lijnen een ruimte worden gemaakt. De ruimtelijst wordt gesorteerd op ruimtenummer en bouwlaag. Door op dit icoontje te klikken worden van alle zijden van alle ruimten hulplijnen gemaakt. De omschrijving. Door op OK te klikken verschijnen het aantal opgegeven hulplijnen. De richting van de te tekenen lijnen kan gewijzigd worden door op het ‘target’ te klikken. waarna deze via de [RMK] gekopieerd.

indien ingevuld.Ruimte verplaatsen Hiermee kan een ruimte worden verplaatst naar een andere positie in het gebouw. Als de lijn is getekend verschijnt de waarschuwing of ‘de ruimte gesplitst moet worden in 2 ruimten’. indien ingevuld. De vraag verschijnt : Teken mbv een lijn de te splitsen ruimte. Met de [RMK] kan via Bepaal snappunt het aangrijpingspunt gekozen worden. Alle bouwlagen daarboven worden één laag opgehoogd. =). Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Ruimte splitsen Hiermee kan een ruimte gesplitst worden in 2 ruimten. Knoppen bouwlaag Bouwlaag tussenvoegen Als op deze knop wordt geklikt. <. 57 . 2D-weergave van ruimte Er verschijnt een 2D-afbeelding van de ruimte. Klik vervolgens op de gewenste ruimte. De ingevoerde bouwlaag krijgt het opgegeven bouwlaagnummer. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u verwijderen ?’. Deze worden dan automatisch geplaatst. De ingevoerde bouwlaag wordt verwijderd na bevestiging. <. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Dit kan via ‘Ja’ gerealiseerd worden. Deze worden dan automatisch geplaatst. Daar wordt namelijk gecontroleerd op bouwlaag (>. Dit heeft ook invloed op de gegevens die ingevuld zijn bij wandcriteria niveau 2. Maak altijd eerst een backup van het project. Er bestaat geen undo-functie. 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. Door op dit icoontje te klikken verschijnt links onderaan de vraag : Geef de ruimte aan welk u wilt splitsen. Alle bouwlagen daarboven worden één laag naar onderen verplaatst. verschijnt de vraag ‘Welke bouwlaag wilt u tussenvoegen ?’. =). Maak altijd eerst een backup van het project. Er bestaat geen undo-functie. Bouwlaag verwijderen Als op deze knop wordt geklikt.

Als dit wordt aangevinkt. naar bouwlaag . Standaard hoogte ruimte. Assenstelsel voorgrond. LVK-apparaten.. Via RMK kan het snappen naar grid. Hiermee wordt een bouwlaag met alle eigenschappen. verschijnt het assenstelsel altijd op de voorgrond in beeld. waarbij DXF Instellingen kunnen worden opgegeven. Snap-gevoeligheid (advies : 20 pixels). De meeste functies kunnen ook via RMK aan. Zie ook RMK. Als dit wordt aangevinkt zijn de horizontale en verticale lijnen zichtbaar. Bij een hoger aantal wordt sneller naar het snappunt gesprongen. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. lijnen. waar de volgende gegevens kunnen worden opgegeven : • • • X-afstand voor het grid (advies : 1 m). Zie ook RMK.en uitgezet worden. Kopieren kan alleen naar een lege bouwlaag. zonenummers. zodat de tekening hart-op-hart kan worden overgetekend. Knoppen instellingen Instellingen Als op deze knop wordt geklikt verschijnt het scherm Instellingen. Elk vierkantje is dan 1 meter lang. zoals : 58 . terwijl het eindpunt altijd loodrecht op andere lijn (indien mogelijk) wordt geplaatst. Hierbij verschijnt een scherm. ramen.en uitgezet worden. Y-afstand voor het grid (advies : 1 m). Loodrecht.. Grid zichtbaar. Snappen op lijn. Zie ook RMK. wanden. kan een beginpunt van een lijn willekeurig worden geplaatst. Als dit wordt aangevinkt. deuren. Snappen op DXF. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen lijnpunten. Zie ook RMK. Als dit wordt aangevinkt. Als dit wordt aangevinkt. ruimten en/of DXF worden uitgezet. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen hoekpunten van ruimten. Zie ook RMK. Wanneer een DXF tekening is opgegeven als onderlegger kan via deze optie snappen op lijnen vanuit een dxf-file als ondergrond. Zie ook RMK. Zie ook RMK. DXF-instellingen Het DXF-bestand kan als onderlegger worden gebruikt. Als via dxf een tekening als onderlegger is ingelezen kan deze hiermee aan. • • • • • • • • • • Natuurlijk zijn ook combinaties van deze opties mogelijk. Loodrecht op lijn/ruimte. zoals vertrekdefinities. verschijnt de melding ‘Kopieer ruimten op bouwlaag . Snappen op ruimte. Als dit wordt aangevinkt. luchthoeveelheden en IWP-groepen gekopieerd naar een nieuwe bouwlaag. Als dit wordt aangevinkt. Elke nieuwe ruimte. verspringt tijdens het tekenen de cursor vanzelf naar nabijgelegen gridpunten. gemaakt met . Snappen op grid. Hier wordt de bruto hoogte van ruimten ingesteld. krijgt deze hoogte.’.Bouwlaag kopiëren Als op deze knop wordt geklikt. Het is belangrijk om deze voor het aanmaken van de ruimte te wijzigen. worden de op te geven lijnen evenwijdig aan het X/Y-assenstelsel geplaatst. roosters. DXF.

(in m) Overzicht lagen. verschijnt een hulpscherm waarbij de volgende functies kunnen worden aangevinkt : • • Afbreken. Loodrecht op lijn/ruimte. Spiegelen verticaal. Als via klikken de veelhoek worden gesloten. Verschuiving X-richting.of uitzetten.en eindpunt worden door een lijn verbonden. .of uitzetten.of uitzetten. hoeveel lijnen de laag bevat en een vinkje waarmee de tekeninglaag aan en uit gezet kan worden. Per laag wordt het laagnummer aangegeven. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘roteren’ de veelhoek worden geroteerd. Lengte en rotatie lijn. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen horizontaal’ de veelhoek worden gespiegeld. . Bij verschillende tekenfuncties van hulplijnen kan via deze optie e numeriek een coördinaat worden opgegeven. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeving kan hier een horizontale verplaatsing worden opgegeven. Na het selecteren van de DXF tekening verschijnt een lijst van gevonden tekeninglagen.• • DXF-bestand. de laagnaam. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘bepaal snappunt’ een punt van de veelhoek worden aangegeven. • • Rechtermuisknop Als in het grafisch scherm op de rechtermuisknop [RMK] wordt gedrukt. Er kunnen maximaal 10000 lijnen als achtergrond zichtbaar worder gemaakt. Aan. Bepaal snappunt.of uitzetten.of uitzetten. (in m) Verschuiving Y-richting. Zie Instellingen Loodrecht. Zie Instellingen . Zie Instellingen Snappen op lijn. Als een coördinaat is opgegeven. Wanneer het nulpunt van de DXF tekening niet overeenkomt met de Uniforme omgeveing kan hier een verticale verplaatsing worden opgegeven. kan via deze optie een lengte en een rotatie (volgens vertoonde figuur) van een lijn worden opgegeven. Aan. kan via deze optie een lengte van een lijn worden opgegeven. Grid.of uitzetten. een veelhoek wordt getekend. Via de kop bladeren kunt u een DXF tekening selecteren. Roteren. Lengte lijn. Aan. Bij het selecteren wordt de tekening ingelezen en de tekeninglagen weergegeven. • • • • • • • • • • • • • • Snappen op grid. Aan. Zie Instellingen . welke moet aansluiten op een ander punt in de tekening. 59 . Begin. Aan. kan door deze optie aan te Veelhoek sluiten. De richting van de hulplijn wordt bepaald door de positie van de muis. Als er meer lijnen zijn aangevinkt geeft het programma een melding en worden de eerste 10000 lijnen ingelezen. . Zie Instellingen Snappen op ruimte. Zie Instellingen Snappen op DXF. Aan. Nadat het 1 punt van een lijn/veelhoek e kan bij het 2 punt worden opgegeven of dit punt absoluut of relatief wordt opgegeven. De escape-toets heeft hetzelfde effect. De handeling waar men op dat moment mee bezig is. Zie Instellingen . Coördinaten. Spiegelen horizontaal. . Als een coördinaat is opgegeven. wordt afgebroken.of uitzetten. Aan. Bij het plaatsen of kopieren van een ruimte kan via de optie ‘spiegelen verticaal’ de veelhoek worden gespiegeld.

• • • Voorbeelden Voorbeeld : geometrie van geplaatste ruimte wijzigen • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Dan moet op de ruimte worden geklikt. Verwijderen. Klik voor de tweede keer met de linker muisknop in de rechter onderhoek. Alle ruimten en lijnen komen volledig op het scherm. Eigenschappen. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt). Het muisicoon verandert in een hand. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Als de muis naar de rechter onderhoek gaat verschijnt een rode gestippelde rechthoek. Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). • • • • • • • • Klik met de LMK 1 keer in de linker bovenhoek van het tekenscherm. Ga via de [RMK] naar de optie ‘kopiëren’. Selecteer eerst een ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). vertrek en/of zone gegevens. Selecteer eerst een ruimte. die gewijzigd moet worden. Alle geselecteerde lijnen zijn verwijderd. dan moeten deze opnieuw in de gewijzigde ruimte toegewezen worden. Verplaatsen. Terwijl de ctrl-toets ingedrukt wordt gehouden. Dezelfde eigenschappen worden ook vertoond via dubbelklik op een ruimte.• • DXF. Links onder in het scherm verschijnt de melding : ‘Plaats de ruimte naar de gewenste positie’. Via [RMK] kan eventueel nog het aangijpingspunt worden veranderd. Dit houdt in dat ze geselecteerd zijn. Alle lijnen die in het tekenscherm binnen de gestippeld rechthoek lagen. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. • 60 . Selecteer eerst een ruimte. maakt hij hiervan een nieuwe ruimte. verandert de muiscursor in een hand met een ‘-‘ teken ernaast. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Kopiëren.en Vertrekgegevens zijn toegewezen. Klik op het icoon (tekst ‘Lijnen maken van ruimte’ verschijnt).en/of zonegegevens bevat. Klik op het icoon (tekst ‘Selectie gebied lijnen’ verschijnt). Indien in de orginele ruimte Zone. Indien de geometrie gesloten is.of uitzetten. Indien de ruimte zone en of vertekgegevens heeft. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verplaatsen’. Aan. worden rood. Plaats de nieuwe ruimte vervolgens in het gebouw. verschijnt een hulpscherm met de vraag : ‘Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen ?’ Hier kan met ‘Ja’ of ‘Nee’ op geantwoord worden. Het programma maakt van de geplaatste ruimten hulplijnen. Van de op dat moment geselecteerde ruimte worden de eigenschappen weergegeven. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op ‘Ja’. Ga via de [RMK] naar de optie ‘verwijderen’. dan verschijnt de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Nu kunt u de geometrie naar wens wijzigen. Klik in het midden van de gewijzigde geometrie. De ruimte is verwijderd. Als deze ruimte vertrek.a. Zie Instellingen .

Vink ‘Snappen op grid’aan. terwijl u tekent. indien deze uitgevinkt staat. zodat u deze makkelijk kunt bereiken. Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv.000 m. • • • • • 61 . Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. • Klik op het icoon (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt). Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. indien deze uitgevinkt staat. • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. rechter onderhoek van het bureaublad). Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig.Voorbeeld : ruimte invoeren via cirkel tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. Klik op de knop ‘Toepassen’.

250 m.800 m. Het context menu verschijnt. 62 . Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.• • • • Geef de X-grootte op. Klik op de knop ‘Ok’. 2. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. 3. Geef de Y-grootte op.

y-oorsprong snapt. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. y-oorsprong. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. met de LMK klikken. Klik op de knop ‘Ok’ waarmee teruggekeerd wordt in het scherm Gebouwinvoer. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de Y-afstand op 1. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken. Hiermee wordt het snappunt naar links onder verplaatst. y-oorsprong. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. De lijn wordt rood. De rode cirkel om de punt geeft aan welk punt het snappunt is. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).400 m. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). 63 .• Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. • • • • Ga met de muis naar de rechter verticale lijn.

Klik op de knop ‘Toepassen’. • • • • • • • In dit scherm moet aangegeven worden uit hoeveel segmenten de cirkelboog bestaat.000. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de bovenste horizontale lijn. De cirkelboog ligt vast en het scherm ‘Segmenten’ verschijnt. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. Als de muis dicht bij het eindpunt komt. Ga met de muis naar het ‘open’ eindpunt van de onderste horizontale lijn. indien deze uitgevinkt staat. Klik met de LMK. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm Gebouwinvoer. Y (m) 1. 64 . De cirkelboog wordt opgedeeld in 12 stukken. Klik met de LMK. Klik in het midden van de rechthoek met cirkelboog welk net gemaakt is. Zodra de muis dicht bij het eindpunt komt. Zodra met de LMK geklikt wordt verschijnt een ‘vaste’ rode lijn. gaat het einde van de rode lijn snappen naar het eindpunt. Voer hier 12 in en klik op de knop ‘Ok’. Ga met de muis precies tussen de twee ingevoerde punten staan en beweeg de muis iets naar rechts tot het eerste gridpunt. Rechtsonder in het scherm verschijnt : positie X (m) 4. Een nieuwe ruimte is ingevoerd. De cirkelboog snapt naar dit gridpunt. Klik op het icoon (tekst ‘Teken cirkelboog’ verschijnt).400. Een rode lijn verschijnt.• • • • Vink ‘Snappen op lijn’ aan. Als de muis naar links of rechts beweegt wordt er een cirkelboog getekend vanuit de 2 ingevoerde punten. Klik met de LMK. gaat het rode punt snappen naar het eindpunt.

(tekst ‘DXF Instellingen’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’. Om een ruimte te maken van deze lijnen. Pas op. De lijn gegevens worden ingelezen. zijn eigenlijk onderleggers. In het tekenscherm verschijnen de DXF lijnen van de lagen die geselecteerd zijn. 65 . Klik op het icoon verschijnt. Dit kunt aangegeven worden in het veld ‘Aan’. Het weergeven van de DXF als onderlegger in het tekenscherm kan per laag of meerdere lagen. moeten deze lijnen overgetrokken worden. Een vinkje in het veld betekent dat de laag zichtbaar in het tekenscherm moet zijn. worden alle lagen met de daarbij horende gegevens ingelezen en in het tabel onder weergegeven.Voorbeeld : ruimte invoeren via DXF-tekening • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Terug naar het tekenscherm. • • • • De DXF-lijnen die verschijnen. In het scherm ‘Instellingen’ of in het context menu kan de optie ‘Snappen op DXF’ aangezet worden. zodat de lijnen overgetrokken kunnen worden. In het veld ‘Lijnen’ wordt het aantal lijnen op de desbetreffende laag vermeld. y-oorsprong (0. lijnen die niet aansluiten worden ook zo overgenomen en dat heeft gevolgen bij het maken van de ruimte. Dit kan deels (bij hoekpunten) verholpen worden door de optie ‘Snappen op lijn’ aan te zetten. Het scherm ‘DXF Instellingen’ • Klik op de knop ‘Bladeren’ en selecteer het DXF bestand. In de velden ‘Verschuiving X-richting’ en ‘Verschuiving Y-richting’ kan de verschuiving opgegeven worden. De verschuiving is ten opzicht van de x-. Met de knoppen ‘Alles aanvinken’ en ‘Alles uitvinken’ kan respectievelijk alles zichtbaar of niks zichtbaar gemaakt worden. Klik op de knop ‘Ok’. 0). Klik op het icoon (tekst ‘Passend zoom’ verschijnt). Nadat het DXF-bestand is geselecteerd.

Het eerste punt van de lijn ligt vast op de oorsprong. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). met de LMK klikken. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.y-oorsprong (0. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. • • 66 . Het context menu verschijnt. 0). Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Zodra het bewegende rode punt op de oorsprong snapt. • • Ga met de muis naar de x-. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. • Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Het context menu verschijnt. dan niets doen.Voorbeeld : ruimte invoeren via offset van lijnen • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

Zorg dat de pijl naar linksonder wijst.450 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 125 graden Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet. op de LMK klikken. Zodra het bewegende rode punt op het hoekpunt snapt. Ga met de muis naar het andere hoekpunt van de eerste lijn. Door nogmaals deze optie te selecteren. Klik op de knop ‘Ok’. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. wordt ‘snappen op grid’ uitgezet. Voor de optie ‘Snappen op grid’ staat een vinkje. (vinkje verdwijnt). Het scherm ‘Offset lijnen’ verschijnt. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. Het context menu verschijnt. • • • • Geef het aantal lijnen op : 4 Geef de afstand (tussen deze lijnen) op : 3. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets.350 ten opzichte van elkaar naar linksonder geplaatst. met de LMK klikken. Deze verandert in een rode richtingspijl. • • • 67 . Vervolgens met de muis naar de laatste lijn gaan (die met offsetlijnen zijn gemaakt) en op de rode lijn aan het hoekpunt van de laatste lijn snappen (haaks op de geplaatste lijnen). Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.350 m Klik met de muis op de rode ‘schietschijf’. Klik met de RMK in het ‘Gebouwinvoer’ scherm. Het context menu verschijnt. U ziet nu 4 rechthoeken naast elkaar. Zodra het bewegende rode punt snapt. • • • • • • • • Ga met de muis naar een hoekpunt van de eerste lijn. Ga naar de laatste lijn en klik met de LMK zodra de lijn snapt op het hoekpunt. Er worden 4 lijnen op een afstand van 3. dan niets doen. Klik met de LMK en de nieuwe lijn is geplaatst. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt). Hiermee wordt aangegeven in welke richting de lijnen moeten worden gekopieerd. In de statusbalk onderaan het scherm verschijnt de melding ‘Selecteer de lijn welk u wilt gebruiken voor de Offset lijnen’. Selecteer met de muis de lijn die net is ingevoerd.• • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Klik op het icoon (tekst ‘Offset serie lijnen’ verschijnt).

68 .• • (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Er zijn 4 ruimten naast elkaar geplaatst. Voorbeeld : ruimte invoeren via rechthoek tekenen • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik op het icoon Het scherm ‘Vaste afmeting’ verschijnt. Klik in het midden van elk rechthoek. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. (tekst ‘Geef vaste rechthoek (lengte x breedte) op’ verschijnt).

Geef de Y-grootte op.250 m.750 m. 3. Klik op de knop ‘Ok’. • Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het context menu verschijnt. En het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt.• • • • Geef de X-grootte op. In het scherm Gebouwinvoer verschijnt een ‘bewegende’ rode rechthoek. bijv. 69 . Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. 2. bijv.

• • • • Klik met de muis op het rode punt links onder. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op grid’. y-oorsprong. y-oorsprong. Klik in het midden van de rechthoek welke net geplaatst is. Plaats de ‘bewegende’ rode rechthoek naar de x-. dan niets doen. Klik op de knop ‘Ok’. (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt).v. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is. De rechthoek met vaste afmetingen ligt nu vast op de x-. y-oorsprong snapt. U heeft een nieuwe ruimte ingevoerd m. Het context menu verschijnt. Zodra de bewegende rode rechthoek op de x-. Hiermee verplaatst het snappunt naar links onder. Selecteer de optie ‘Snappen op grid’ als er nog geen vinkje voor staat. Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. met de LMK klikken. Het muisicoon Klik op het icoon verandert in een hand. • • • • 70 .b. een rechthoek. Terug in het scherm Gebouwinvoer. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.

terwijl getekend wordt. Vink ‘Grid zichtbaar’ aan. Het scherm ‘Instellingen’ • Verplaats het scherm ‘Instellingen’ naar de gewenste positie (bijv. Tijdens het tekenen zijn bepaalde functie’s als gereedschap/hulpmiddel nodig. Het is aan te bevelen om het scherm ‘Instellingen’ als optiescherm open te houden op het bureaublad. • Klik op het icoon verschijnt. Zet in het scherm ‘Instellingen’ de X-afstand en de Y-afstand op 1. In dit voorbeeld wordt de veelhoek rechtsom getekend (is niet noodzakelijk). • • 71 . zodat deze gemakkelijk bereikt kan worden. rechter onderhoek van het bureaublad). indien deze uitgevinkt staat.000 m.Voorbeeld : ruimte invoeren via veelhoek tekenen De hieronder afgebeelde ruimte wordt hier ingevoerd. • • Open het scherm Gebouwinvoer. (tekst ‘Instellingen’ verschijnt). Ga naar niveau ‘Ruimte’.

y-oorsprong (0.y-oorsprong. gaat het rode punt snappen op de x-. y-oorsprong. Ga met de muis naar de x-. Met de pijltjestoetsen kan het tekenscherm naar de gewenste positie verplaatst worden. maar dan moet de LMK goed ingedrukt gehouden worden. • • • • Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Klik met de LMK en het eerste punt wordt vastgezet op de x-.000.000 en Y (m) 0. Dit kan ook met de muis. zodat deze instellingen direct actief en zichtbaar worden in het scherm ‘Gebouwinvoer’. terwijl de muis beweegt.• • • • Vink ‘Snappen op grid’aan. • Druk op de pijltjestoets ‘->’. Klik met de LMK. lengte : 6. De snap gevoeligheid is in te stellen in het scherm ‘Instellingen’. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. In de statusbalk onderin het scherm wordt de lengte van de rode lijn weergegeven (‘Teken veelhoek. Klik op de knop ‘Toepassen’.0000’). 72 . Vergeet niet op de knop ‘Toepassen’ te klikken. Klik in het scherm Gebouwinvoer op het icoon (tekst ‘Teken veelhoek’ verschijnt). Klik met de RMK in het tekenscherm. Dit bepaalt hoe groot de afstand is tussen de muispositie en de snappunt. De eerste lijn wordt neergezet. om de gewijzigde snap gevoeligheid in werking te stellen. En rechts onderin het scherm verschijnt : de positie X (m) 6. 0). Zodra de muis dicht bij de oorsprong komt. Het tekenscherm verplaatst naar links. Het context menu verschijnt. indien deze uitgevinkt staat. Ga ten opzichte van het eerste punt 6 gridafstanden naar rechts.

Klik op de knop (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). Het scherm ‘Teken lijn eigenschappen’ verschijnt. Selecteer de optie ‘Veelhoek sluiten’. 73 . Het context menu verschijnt. Het scherm ‘Lengte en rotatie lijn’ verschijnt. Vul voor veld ‘Lengte’ in : 3. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ aan en klik op de knop ‘Toepassen’. Klik met de RMK in het tekenscherm. Selecteer de optie ‘Lengte en rotatie lijn’. Selecteer de optie ‘Lengte lijn’ en het scherm ‘Lengte lijn’ verschijnt. De rode lijn moet loodrecht naar links gaan. Het context menu verschijnt.160 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : 160 Klik vervolgens op ‘Ok’ en de vierde lijn wordt neergezet. Dubbelklik op de laatste lijn. De laatste lijn wordt neergezet. Klik met de RMK in het tekenscherm. • • • • • • • • • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 5. Het context menu verschijnt.250 m Vul voor veld ‘Rotatie’ in : -45 (of 315 graden) Klik vervolgens op ‘Ok’ en de tweede lijn wordt neergezet. Druk dan op de ‘Enter’-toets. De derde lijn wordt neergezet. Ga met de muis in het tekenscherm naar het laatst ingevoerde punt en beweeg naar links.• • • • • • Vul voor veld ‘Lengte’ in : 4. Klik met de RMK in het tekenscherm. Zet in het scherm ‘Instellingen’ het vinkje ‘Loodrecht’ uit en klik op de knop ‘Toepassen’.000 m Druk niet op de entertoets en klik ook niet op de knop ‘Ok’ of ‘Annuleren’.

Voorbeeld : ruimte kopieren In het scherm Gebouwinvoer kan op twee manieren een ruimte gekopieerd worden. een veelhoek. Methode 1 : • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte die gekopieerd moet worden. Als de shift-toets ingedrukt blijft.In dit scherm ziet u de positie. • • Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. In de omschrijving ziet u <kopie> voor de orginele omschrijving staan. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm.185 m geeft als controle aan dat de veelhoek goed is ingevoerd. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). rotatie en lengte van de lijn. De lengte 2. Een nieuwe ruimte is ingevoerd m. In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. Als een ruimte gekopieerd wordt van een ander bouwlaag of gebouw dan kan alleen methode 1 gebruikt worden. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik in het midden van de veelhoek welk u net gemaakt heeft.v. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Het muisicoon verandert in een hand. 74 .De ruimte is geplaatst.b. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden.

Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten. zoals spiegelen. 75 . roteren. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. lijn of ruimte. Selecteer de ruimte die u wilt kopieren met de LMK. Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend. snappen op grid. moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Tijdens het verplaatsen van de ruimte kunnen via het context menu een aantal hulpfuncties gebruikt worden. snappunt bepalen. In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen.

• • Selecteer de optie ‘Kopieren’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. Selecteer in het definitie scherm ‘Ruimte-index’ de ruimte van de onderliggende bouwlaag die gekopieerd moet worden. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten. 76 . De ruimte is geplaatst. Klik nogmaals met de LMK om de ruimte vast te zetten. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden. • Voorbeeld : ruimte kopieren van onderliggende bouwlaag • • • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar de bouwlaag waar de te kopieren ruimte moet komen. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. De ruimte is geplaatst. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte.

4m x 2. elkaar In dit voorbeeld laten we zien hoe u een ruimte ten opzichte van de naastliggende ruimte kunt inspringen. Indien er zone en/of vertrek gegevens aan de orginele ruimte zijn gekoppeld dan worden deze ook aan de kopie toegekend.o.In het definitie scherm ‘Ruimte-index’ wordt de gekopieerde ruimte actief. In de omschrijving verschijnt <kopie> voor de orginele omschrijving. • 77 .7m naast elkaar zoals de boven afgebeelde Uitgangsituatie. Het context menu verschijnt. Het snappunt kan gewijzigd worden door met de RMK in het tekenscherm te klikken en in het context menu de optie ‘Bepaal snappunt’ te kiezen. Als de te kopieren ruimte op de onderliggende bouwlaag moet aansluiten moet de functie ‘snappen op ruimte’ aangezet worden. Maak twee ruimten met de afmeting 5. Ook de hoogte en eventueel opgegeven hellingen worden meegenomen. Zie ook Ruimte invoeren via rechthoek tekenen en Ruimten tegen elkaar plaatsen Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Voorbeeld : ruimte laten inspringen t. Uitgangsituatie: Eindsituatie: • • • Open het scherm Gebouwinvoer.v.

Het eerste punt van de lijn ligt vast en zodra de muis beweegt verschijnt een rode bewegende lijn. Het context menu verschijnt. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. met de LMK klikken. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.000 m Vul voor veld ‘Y-positie’ in : -2.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Selecteer de optie ‘Coordinaten’. • • Ga met de muis naar het hoekpunt rechtsboven van de linker ruimte (oftewel het punt linksboven van de rechter ruimte). dan niets doen. Zodra het bewegende rode punt op dit punt snapt.toets. • • • • Vul voor veld ‘X-positie’ in : 0. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.700 m 78 . Het scherm Coordinaten verschijnt. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).

Klik vervolgens op ‘Ok’ en de lijn wordt neergezet.v. Zodra de bewegende rode contouren op dit eindpunt snapt. dan niets doen. omliggende ruimten De hieronder afgebeelde situatie wordt behandeld. Het context menu verschijnt. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op lijn’. • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Dit houdt in dat het volgende punt ten opzichte van de laatst ingevoerde punt wordt geplaatst. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Verwijder selectie lijnen’ verschijnt).• Zorg dat het vinkje ‘Relatief’ aan staat. In dit voorbeeld willen we de lege ruimte midden in het gebouw als hal invoeren. • • • • • • • • • Ga met de muis naar de verticale lijn. De x-. y-posities’s is m. (tekst ‘Ruimte verplaatsen’ verschijnt). De lijn wordt rood. Ga met de muis naar de onderste eindpunt van de geplaatste verticale lijn. 79 . Verlaat het context menu met de ‘Esc’toets. De ruimte wordt neergezet.a. Selecteer de optie ‘Snappen op lijn’ als er nog geen vinkje voor staat. Selecteer deze door eenmaal met de LMK op de verticale lijn te klikken.w. met de LMK klikken. Klik met de LMK op de rechter ruimte. Klik op het icoon (tekst ‘Selecteer lijnen’ verschijnt). In de statusbalk onderin Klik op het icoon het scherm verschijnt de boodschap ‘Ruimte verplaatsen’. De geselecteerde lijn is uit de tekenscherm verwijderd. De ruimte verdwijnt en daarvoor in de plaats komen de bewegende rode contouren van de te verplaatsen ruimte. Het context menu verschijnt. U ziet een verticale lijn. Voorbeeld : ruimte maken m.b. de verschuiving.

Zodra het bewegende rode punt op dit hoekpunt snapt. Klik op het icoon (tekst ‘Teken lijn’ verschijnt).toets. Het tweede punt van de lijn ligt vast en er wordt een lijn geplaatst. Ga met de muis naar ruimte B en beweeg de muis naar de linker onderhoek van de ruimte. De ruimte is gemaakt. • • • 80 . met de LMK klikken. klikken met de LMK. dan niets doen. • • Ga met de muis naar ruimte A en beweeg de muis naar de rechter onderhoek van de ruimte. Zodra het bewegende rode lijnpunt op dit hoekpunt snapt. Klik in het midden van de open ruimte in het gebouw. Verlaat het context menu met de ‘Esc’.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Klik op het icoon (tekst ‘Maak ruimte van gesloten lijnen’ verschijnt). Het muisicoon verandert in een hand. Het eerste punt van de lijn ligt vast. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’.

• 81 . Terwijl de shift-toets ingedrukt gehouden blijft. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer.Voorbeeld : ruimte roteren en spiegelen • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). Het context menu verschijnt. Klik met de LMK 1 keer in het tekenscherm. Klik vervolgens met de RMK in het tekenscherm en selecteer in het context menu de optie ‘Verplaatsen’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast. Selecteer de te roteren/spiegelen ruimte in het definitiescherm ‘Ruimte-index’. In het tekenscherm verschijnen de rode contouren van de ruimte. • of • Selecteer met de LMK de te roteren/spiegelen ruimte in het tekenscherm.

Selecteer de optie ‘Roteren’. de x-as. Het bereik van de rotatie is -359 t/m 359 graden. De ruimte wordt direct geroteerd. Klik met de LMK om de ruimte vast te zetten.• • Selecteer de optie ‘Spiegelen horizontaal’ of ‘Spiegelen verticaal’ om te spiegelen.o. De ruimte wordt direct gespiegeld. • • • Vul hier de rotatie in. De ruimte is geplaatst. Tegen de klok in is de positive rotatie t. Klik vervolgens op ‘Ok’.v. 82 . Met de muis kan de ruimte naar de gewenste positie verplaatst worden. Het scherm ‘Rotatie’ verschijnt.

In het definitiescherm ‘Ruimteindex’ wordt de geselecteerde ruimte actief. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen? Klik op de knop ‘Ja’. Het context menu verschijnt. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. die u wilt verwijderen. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. Terwijl u de ctrl-toets ingedrukt houdt (de muiscursor verandert in een hand met een ‘-‘ teken er naast). Indien de ruimte zone. vertrek en/of zone gegevens. Methode 1 : • • • Open het scherm Gebouwinvoer. Ga naar niveau ‘Ruimte’.en of vertrekgegevens heeft. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).a. 83 . Selecteer de ruimte die u wilt verwijderen met de LMK. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt). De ruimte is verwijderd. klikt u op de ruimte.Voorbeeld : ruimte verwijderen U kunt op twee manieren een geplaatste ruimte in het scherm ‘Gebouwinvoer’ verwijderen. Ga naar niveau ‘Ruimte’. • Methode 2 : • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer.

• Voorbeeld : ruimte tegen elkaar plaatsen In het onderstaande voorbeeld willen we de geplaatste ruimte kopieren en gespiegeld tegenaan plaatsen. Het context menu verschijnt. Hiermee wordt de ruimte geselecteerd zowel in het tekenscherm als in het definitie scherm ‘Ruimteindex’. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. dan krijgt u de melding ‘Ruimte <x> bevat o. vertrek en/of zone gegevens. Klik 1 keer met de LMK in het tekenscherm. Indien de ruimte zone en/of vertrekgegevens heeft. De ruimte is verwijderd. Klik op het icoon (tekst ‘Ruimte selecteren’ verschijnt).a. • • 84 . Klik in het tekenscherm met de LMK de geplaatste ruimte aan.• Selecteer de optie ‘Verwijderen’. Weet u zeker dat u deze ruimte wilt verwijderen?’ Klik op de knop ‘Ja’. Ga naar niveau ‘Ruimte’. Klik met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. In het tekenscherm verschijnt de rode contouren van de ruimte. Terwijl de shift-toets ingedrukt wordt gehouden verandert de muiscursor in een hand met een ‘+‘ teken ernaast.

Terug in het scherm Gebouwinvoer. Het context menu verschijnt.• • • Selecteer de optie ‘Spiegelen verticaal’. • Klik met de muis op het rode punt rechts boven. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. Klik weer met de RMK in het scherm Gebouwinvoer. De rode contouren van de ruimte worden verticaal gespiegeld. Het scherm ‘Bepaal snappunt’ verschijnt. Hiermee wordt het snappunt naar rechts boven verplaatst. Selecteer de optie ‘Bepaal snappunt’. Het context menu verschijnt. • • 85 . Klik op de knop ‘Ok’. De rode cirkel om het punt geeft aan welk punt het snappunt is.

De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Elke ruimte krijgt automatisch een ruimtenummer toegewezen. niveau Ruimte via de RMK de optie eigenschappen aan te klikken. De vertrekgegevens worden bewaard en kunnen later opnieuw worden gebruikt. hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Zodra de rode ‘bewegende’ ruimte snapt op de geplaatste ruimte. Staat er een vinkje voor ‘Snappen op ruimte’. Dit kan door in het scherm Gebouwinvoer. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte. etc kunnen pas worden toegewezen/geplaatst wanneer de vertrekdefinitie aan de ruimte is gekoppeld. Zo kan men via een beperkt aantal vertrekdefinities een gebouw samenstellen. Ruimten zijn gedefinieerd door de geometrie. niveau Vertrek. Een ‘*’ in een rood vierkantje betekent dat er nog geen vertrekdefinitie is toegewezen. mits wel alle ruimten zijn ingevoerd. Definities als wanden. roosters. Dit verschijnt in het scherm Gebouwinvoer. Het toewijzen van een vertrekdefinitie gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. met de LMK klikken. 86 . Een standaard kantoorvertrek hoeft slechts éénmaal te worden gedefinieerd (vertrekdefinitie). Het loskoppelen van een toegewezen vertrek gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt. De gegevens van een vertrek worden ingevoerd in het scherm Vertrekgegevens.• Selecteer de optie ‘Snappen op ruimte’ als er nog geen vinkje voor staat. Als geen vertrekdefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’. Een ruimte wordt echter alleen in de berekening meegenomen wanneer aan deze een vertrekdefinitie is toegewezen. dan niets doen. De ruimte is geplaatst. Men kan het ruimtenummer ook wijzigen. Vervolgens moet met de muis de rode ‘bewegende’ ruimte direct rechts naast de geplaatste ruimte geplaatst worden.toets. Knop legenda Een ‘v’ in de ruimte betekent dat de geselecteerde vertrekdefinitie in het definitiescherm is toegewezen. Verlaat het context menu met de ‘Esc’. • Scherm Gebouwinvoer (niveau Vertrek) Inleiding In het programma wordt onderscheid gemaakt tussen ruimten en vertrekken.

Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria.en deelwanden gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde) of in het wandaanzichtscherm. en wordt gevraagd de hoofdwand te selecteren waaraan de hoofdwand moet worden toegewezen of waarin de deelwand moet worden geplaatst. Bij tussenwanden in het scherm Gebouwinvoer waar hellende wanden zijn opgegeven maak het dus verschil aan welke zijde van de wand wordt geklikt (ook te zien door het actief worden van de ruimte). door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken of door met de LMK in het wandaanzichtscherm (onderdeel van het definitiescherm) op de (actieve) wand te klikken.en deelwanden worden toegewezen/geplaatst. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende vertrekdefinitie in het scherm Gebouwinvoer actief. Deze vraag zal ook verschijnen wanneer er in het scherm Gebouwinvoer te ver is ingezoomd. Dit scherm is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer is gesloten. in het scherm wandaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Vanuit dit wandaanzicht-scherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. Plafond) Inleiding Hoofdwanden kunnen grotendeels automatisch worden toegewezen door deze op te geven via het scherm wandcriteria. Door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK op een ruimte te klikken wordt de betreffende vertrekdefinitie aan een ruimte gekoppeld. 87 . niveau Vertrek wordt het scherm Vertrek definities Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. Het plaatsen van hoofd. Scherm Gebouwinvoer (niveau Wand. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan de wand gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in de de wand geplaatst. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofd. Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. Zijn in de ruimte hellende wanden opgegeven of ruimten met verschillende hoogten. ook actief zijn in het definitiescherm. of door met de LMK te klikken in het wandaanzichtscherm. Bij het toewijzen van hoofd. Dit is in het scherm Gebouwinvoer niet zichtbaar. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste wanden worden gecontroleerd en handmatig hoofd. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het wandaanzichtscherm. wanneer deze is opgegeven. Hierna komt. Vloer.Scherm definities Via het scherm Gebouwinvoer. Het controleren van een toegewezen vertrek gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken binnen de ruimte.of deelwand die wordt verwijderd. de automatische keuze naar voren. kan een wand in het scherm Gebouwinvoer zijn onderverdeeld in meerdere hoofdwanden. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een wand in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK te klikken in de buurt van de desbetreffende wand (bij buitenwanden moet dit wel aan de binnenzijde gebeuren).en deelwanden zijn geplaatst.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de buurt van een wand (bij buitenwanden aan de binnenzijde).en deelwanden herkent het programma meerdere hoofdwanden.

Bij dubbel klikken met de LMK op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte wand. plafonds en vloeren wordt tevens aangegeven of deze automatisch of door eigen keuze zijn geplaatst. Vanuit dit aanzichtscherm kunnen de deelwanden ook worden verplaatst door met de LMK de deelwand te verslepen naar de gewenste positie. Dat geldt ook voor de deelwanden hierin. Het plaatsen van hoofd. De definitie van de wand staat dan in het definitiescherm. Aan elk van deze vloeren plafonddelen kunnen hoofdwanden worden toegewezen of deelwanden worden geplaatst. Wanneer men in het definitiescherm op een regel klikt wordt de betreffende wand in het scherm Gebouwinvoer actief.of plafonddeel. Boven het grafische scherm staat de hoekverdeling aangegeven. De verschillende vloer. Een eenmaal gedefinieerde wand kan nu ook snel geplaatst worden. Een deelwand kan meerdere keren worden geplaatst waarbij wordt aangegeven hoeveel keren deze deelwand is geplaatst.of plafondaanzicht scherm. Via de knop ‘Legenda’ wordt aangegeven hoe de hoofden deelwanden zijn geplaatst. en niet de (eventueel) geplaatste deelwanden. zie legenda.en deelwanden gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen een vloer. Bij wanden.of plafondaanzicht is ook te zien hoe de deelwand is geplaatst. Hoek van de wand Hoek van de wand in het platte vlak. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden met de LMK in combinatie met de controltoets. Erwordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde wanden. Het controleren van deelwanden kan alleen vanuit het definitiescherm of vanuit het vloer. in het scherm vloer. Voor overzicht van symbolen. Een met eigen keuze geplaatste hoofdwand gaat voor op de automatische keuze die is geplaatst via de aangemaakte wandcriteria. Er is interactie tussen dit definitiescherm en het scherm Gebouwinvoer. of door met de LMK de definitie in het definitiescherm actief te maken.of plafonddeel gekoppeld of de actieve deelwand wordt als (extra) vrije deelwand in het vloer. vloer of plafond. Men maakt deze wand daar actief en plaatst deze dan in het scherm Gebouwinvoer door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Het controleren van een toegewezen hoofdwand aan een vloer. De in het definitiescherm actieve hoofdwand wordt als eigen keuze aan het vloer. Vloeren en plafonds Bij het toewijzen van vloeren en plafonds wordt de vloer of het plafond onderverdeeld in vloeren plafonddelen afhankelijk van het aantal aangrenzende ruimten.of plafonddeel in het scherm Gebouwinvoer gaat door met de LMK binnen een vloer.of plafonddeel te klikken. vanuit het scherm Gebouwinvoer wordt alleen de geselecteerde hoofdwand actief gemaakt.of plafonddeel geplaatst.Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. 88 . Hierin kan men dan direct eventueel veranderingen aanbrengen. vloeren en plafonds.of plafonddelen worden weergegeven met witte lijnen binnen de ruimte.

omschrijving aangrenzend gebouw. Dit gebeurt alleen als een deelwand niet goed in de hoofdwand past. de automatische keuze naar voren. Door op deze knop ‘Legenda’ te klikken verschijnt een overzicht van alle ingevoerde soorten hoofd. 90=rechte wand. vloer of plafond in het vertrek.en deelwanden.of deelwand 89 . omschrijving van aangrenzende ruimte. 180=vloer) van de wand. Een hoofdwand kan alleen op deze manier als eigen keuze worden gewist. vloer of plafond Hellende wand (Hellingshoek < 90 graden) Met automatische keuze (via wandcriteria) geplaatste hoofd. Hier kan men wandgegevens opgeven. wandnummer waarin deelwand zit. hoek en helling (0=plafond/dak. 15-90=hellende wand. oppervlakte van de wand. De verschillende symbolen en letters hebben de volgende betekenissen : Rechthoek Parallellogram Letter a Letter e Verticale wand (Hellingshoek = 90 graden). ook actief zijn in het definitiescherm. Knop legenda Als in het scherm Gebouwinvoer bij niveau voor Wand.en deelwandnummer. De programma’s rekenen echter wel goed. hoofd.Het verwijderen van toegewezen/geplaatste hoofd. Als de afmetingen van een vlak zijn aangepast wordt er achter het oppervlak een * weergegeven. omschrijving. In de grafische presentatie van een wand kan het voorkomen dat een deel van de deelwand buiten de getekende wand vakt. wanneer deze is opgegeven.of plafonddeel. Hierna komt.of deelwand die wordt verwijderd. Vloer of Plafond is gekozen is de knop ‘Legenda’ zichtbaar. soort vlak. vloeren of plafonds per ruimte. In dit overzicht staan wandnummer. omdat geen juiste maten zijn opgegeven of er niet goed rekening is gehouden met wanddikte. Knop Overzicht van alle wanden.of deelwand Met eigen keuze geplaatste hoofd. Wanden Als men in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel klikt op de betreffende wand verschijnt het scherm Gegevens hoofdwand. vloerdikte en plenumhoogte van het vertrek. lengte en breedte/hoogte van de wand.en deelwanden gaat door de Controltoets ingedrukt te houden en met de LMK te klikken binnen het vloer. Anders als bijvoorbeeld bij zones en vertrekken moet de hoofd. Knop 3D-weergave van ruimte Er verschijnt een 3D-afbeelding van de ruimte. Knoppen vorige / volgende wand Naar vorige wand resp.

De controle hoofd. Voorbeelden Scherm Wanden Voor de berekening zijn naast de afmetingen van de ruimten ook de eigenschappen van de wanden van belang. • • • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria. Maakt men bijvoorbeeld een wandcriterium voor buitenwanden en koppelt men hieraan een hoofdwand. In de volgende hoofdstukken wordt eerst een inleiding gegeven over de wanden en vervolgens wordt aangegeven hoe de wandeigenschappen worden vastgelegd. Automatische wandkeuze op niveau 2 Met de automatische wandkeuze is het onder andere mogelijk alle buitenwanden in één keer toe te wijzen. die betreffende hoofdwand hebben. Dus wil men een andere bouwlaag controleren dan zal men naar een andere bouwlaag moeten gaan. dan zullen alle vlakken die in het scherm Gebouwinvoer grenzen aan buiten. Niet correct geplaatste hoofd. Selecteer door middel van de knop een Hoofdwand met constructie. De uitzondering hierop zijn vlakken die door middel van een eigen keuze zijn vastgelegd. is de automatische wandkeuze niet correct. 90 . Geef als omschrijving in het scherm Wandcriteria op: buitenwand. Als er bijvoorbeeld twee dezelfde ramen als vrije deelwand in een wand wordt geplaatst. om een Hoofdwand te selecteren. In een wandcriterium wordt vastgelegd in welke situaties een bepaalde hoofdwand moet worden toegepast. Tevens krijgt het symbool een rode kleur. Klik op het veld Wandnr.en deelwanden gaat per bouwlaag. In het onderstaande voorbeeld wordt getoond hoe alle buitenwanden in één keer worden benoemd. Symbool * Ook de kleur van de achtergrond van een rechthoek of parallellogram heeft een betekenis: Wit Grijs Rood Binnenwanden Buitenwanden Wanneer een rechthoek of parallellogram rood is gekleurd. komt er v2 te staan. Selecteer in het menu Wandsoort Buitenwand. Een getal achter de letter geeft aan om hoeveel vrije deelwanden het gaat. (Wordt als default aangegeven). • Selecteer in het menu Invoeren de optie Wandcriteria.Letter v Vrije deelwand. Er is vanuit gegaan dat de ruimten reeds zijn ingevoerd.of deelwanden via automatische keuze. Automatische wandkeuze op niveau 1 Toewijzing van meerdere vlakken in één keer kan gebeuren door middel van het opstellen van wandcriteria. Het volgende voorbeeld laat zien dat door gebruik van wandcriteria op niveau 2 het mogelijk is per bouwlaag verschillende wandkeuzes te maken.

Een vlak benoemen Aan elk vlak is het mogelijk een hoofdwand te koppelen. Zorg ervoor dat de volgende invoervelden zijn aangekruist: • verwarmd • onverwarmd • buiten • • • • • • • • • De helling van de wand dient ingesteld te zijn als =90. Vul in: 0. • • • • Open het scherm Gebouwinvoer. In het onderstaand voorbeeld wordt getoond hoe de keuze vastgelegd kan worden. • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer 91 . Vloer of Plafond. Klik op Wandnr. Deze gaat controle via de knop Overzicht. Klik op Overzicht. Het scherm Gegevens wandcriteria verschijnt in uitgebreide vorm. Deze wordt 'Eigen keuze' genoemd. Na het inventariseren kan het scherm Overzicht wanden in ruimte worden verlaten met <ESC>. Klik op de knop Vul een omschrijving in. Vul in: 0. en selecteer een Hoofdwand. Kies in het menu = Gelijk Een extra invoerveld achter Bouwlaag verschijnt.• • • • • • Wijzig het niveau door de knop Zet de niveau keuze op 2. Uitgangspunt is dat de ruimten reeds zijn ingevoerd. Herhaal de punten 2 tot en met 9. Kies in het menu: > Groter. Eigen wandkeuze vastleggen per vlak De wandkeuze kan per vlak worden vastgelegd. . Sluit het scherm met de knop . te selecteren. Klik op de te controleren ruimte. Controle wandinvoer met wandoverzicht Nog voor het rekenen is het handig de ingevoerde wandgegevens per ruimte te controleren. Klik op het eerste veld achter Bouwlaag. niveau Wand. Voeg voor opgave van de hogere bouwlagen een wandcriterium toe door de knop te activeren.

en deelwanden definities’. Selecteer via de LMK een gewenste hoofdwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. dakkapellen en borstweringen. Deze lijn (= vlak) krijgt de gewenste wand toegewezen. . Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. bijvoorbeeld een raam in een deur. Vul een omschrijving in. zoals de constructie. Vul de lengte en breedte in. Klik op het veld achter Nummer. Invoeren daken en plafonds Het invoeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. Aan deze hoofdwand kan een deur gekoppeld worden. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . De actieve wand wordt met een witte lijn aangegeven. Deelwanden zijn ventilatieopeningen. ramen. Aan deze hoofdwanden kunnen ook deelwanden worden gekoppeld.• Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . niveau Plafond. deuren. Het plaatsen van een deur in een hoofdwand gaat als volgt: • • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Deur. 92 . Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. Het scherm Afmeting gegevens verschijnt. Ook is het mogelijk deelwanden aan een deelwand te koppelen. Van de actieve ruimte worden de wanden met zwarte lijnen aangegeven. • Hoofd. Via de combinatie control-toets en LMK kan de toewijzing weer worden verbroken. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Geef de eigenschappen van de deur op. Hellende daken worden net als wanden ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer op niveau Wand. worden vastgelegd in een hoofdwand. Selecteer de gegevens met de knop Sluit het scherm. die onderdeel uitmaken van deze hoofdwand. Invoeren deur met vaste afmetingen Net als ramen worden deuren in de Uniforme omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van de hoofdwanden. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Open het scherm Wandconstructies via het veld constructie.en deelwanden De wandeigenschappen.

of dat de ramen bijvoorbeeld in een deur (welke in een hoofdwand zit) zitten.en deelwanden definities’.• Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd.en deelwanden definities’. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Vul in het percentage. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. etc in. Invoeren raam met percentage Ramen worden in de Uniforme Omgeving beschouwd als deelwanden en maken deel uit van hoofdwanden. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). • • • Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Vul een omschrijving in. 93 . In onderstaand voorbeeld wordt behandeld hoe dit in zijn werk gaat. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). Selecteer via de LMK een gewenste deelwand in het definitiescherm ‘Hoofd. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Aan deze hoofdwand kan een raam gekoppeld worden. Geef de eigenschappen van het raam op. Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd.en deelwanden definities’. Via de combinatie shift-toets en LMK kan op een lijn in de ruimte geklikt worden. Selecteer bij afmeting ‘in percentage’. Invoeren raam in een deur Het invoeren van een raam (deelwand) in een deur (deelwand) is in de Uniforme Omgeving mogelijk. Invoeren meerdere ramen in één wand Hoofdwanden kunnen meerdere ramen bevatten. Sluit het scherm. Via de automatische of eigen keuze heeft elk vlak een hoofdwand. Het plaatsen van een raam in een hoofdwand kan als volgt: • • • • • • • • • • • Ga via menu Invoeren naar Deelwanden Kies als soort Raam. die gebruikt worden in Wandcriteria. Op deze lijn (= vlak) verschijnt de gewenste deelwand (icoontje ‘v’). die gebruikt worden in Wandcriteria. Selecteer in het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer Zet het Niveau op Wand door middel van de knop . Deelwanden kunnen ook toegevoegd worden aan hoofdwanden. Via de combinatie control-toets en LMK kan de deelwand weer worden verwijderd. Het maakt hierbij uit of de ramen direct in de hoofdwand zitten. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie.

Keuze uit geen. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Geef het type zonwering op. binnen-. Vul gewenste afmetingen in. Vul de Omschrijving in. Open het scherm Raamconstructies via het veld constructie. • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Stel het niveau in op 1. Open het overzicht vrije deelwanden door op de knop Overzicht uit de bovenste rij te klikken. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Deze knop plaatst een deelwand in de deelwand. Geef de eigenschappen van het raam op en klik op Selecteren. Geef de soort schakeling op. Invoeren raamconstructie gegevens op niveau 1 Opgave van een glas-/raamconstructie gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam.• • • • Ga via Invoeren naar Deelwanden. Vul de overige programma afhankelijke velden in. Selecteer bij afmeting ‘met echte afmetingen’. zie Raamconstructies. Vul de Omschrijving in.of buitenzonwering. Sluit scherm ‘Gegevens deelwand’. Stel het niveau in op 1. • • • • • • • • Invoeren raamconstructie gegevens Aan de deelwanden van het soort Raam moeten glas-/raamconstructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. die op dat moment op het scherm staat. Voeg een deelwand toe met de knop uit de onderste rij (deelwand in). Het scherm kent 3 niveaus. Geef de U-waarde op. Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. Selecteer de deur waar het raam in moet komen door er met de LMK op te klikken. Selecteer scherm ‘Afmetingen’. worden de ingevoerde constructiegegevens Voor het programma VA114 (gebouwsimulatieprogramma) worden meer gegevens gevraagd. Vul een omschrijving in. tussen. Kies als soort Raam. 94 .

Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. ZTA. moeten ook de ABS en D worden ingevuld. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. ZTA. Dit glasnetwerk kunt u selecteren. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. maar de reflectie wel. Stel het niveau in op 2. • • • • • 95 . dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. De warmteweerstand tussen de twee lagen wordt gezien als één waarde. D en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). moet ook de U. waarin alle waarden al zijn ingevuld. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt.30).23). verschijnt een netwerk. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. verschijnt een netwerk met zonwering. ABS. buitenscreens (D=0. waarin alle waarden al zijn ingevuld. Wanneer de absorptie niet bekend is. Als op het verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt geklikt. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1.30 en ABS=0. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Wanneer de absorptie niet bekend is. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. Geef respectievelijk de U. ZTA.06 en ABS=0. tussen of binnenzonwering). Dit glasnetwerk kunt u Selecteren.34). Als de glaseigenschappen in nivo 2 worden opgegeven. CF en LTA van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). binnenscreens. Vul de Omschrijving in.• Geef in nivo 1 respectievelijk de U. Raamconstructie gegevens op niveau 2 De opgave van een glasconstructie op niveau 2 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructies via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moeten de ABS en D van de zonwering worden opgegeven.. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. maar de reflectie wel. De volgende waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0.17 en ABS=0. • Door te klikken op de knop gekoppeld aan de deelwand. De aanname is dat de reflectie van beide glaslagen hetzelfde is. Ook hier geldt weer dat ABS + D + Reflectie = 1. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Het programma rekent bij de opgave van 2 lagen op basis van de productgegevens automatisch de CF uit. De straling en convectie worden samengenomen in 1 convectiecoëfficiënt. CF en LTA van het glas met zonwering worden opgegeven. worden de ingevoerde constructiegegevens Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen. zoals verosol (D=0.

Als er voor een combinatie met zonwering is gekozen moet het bovenstaande nogmaals gebeuren. Stralingscoëfficiënten en Convectieve overdrachtscoëfficiënten van het glas op (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor 2 lagen. Handgeschakeld of automatisch geschakeld. Vul de Omschrijving in. Beschreven wordt hoe zonder aan 96 . Het icoontje ‘e’ van ‘eigen keuze’ verschijnt. ZTA en CF worden berekend. Plaats deze wand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. In het volgende voorbeeld hebben alle buitengevels 50% glas. Raamconstructie gegevens op niveau 3 De opgave van een glasconstructie op niveau 3 gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Raamconstructiegegevens via het veld Constructies in het scherm Gegevens deelwand. De enige uitzondering hierop vormt een stuk buitengevel. terwijl als Soort staat aangegeven: Raam. tussen of binnenzonwering). Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. • • • • • Invoeren vloeren Het invoeren van vloeren gaat op dezelfde wijze als het invoeren van wanden. maar nu in combinatie met zonwering.Het wijzigen van een raamconstructie kan ook direct via de optie Raamconstructies in het menu Invoeren. Als er zonwering is geplaatst de soort schakeling opgeven. Dubbel glas met zonwering heeft 2 lagen. Wanneer de absorptie niet bekend is. Deze methode van automatisch bepalen werkt alleen voor niet spectraal selectieve systemen. Vul het aantal glasvlakken in (aantal lagen). Selecteer in het definitiescherm de gewenste hoofdwand. Geef eventueel op waar de zonwering moet worden geplaatst (buiten. Door te klikken op de knop Selecteren worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de deelwand. Invoeren vrije deelwanden Door middel van zogenaamde vrije deelwanden is het mogelijk om een willekeurige deelwand in een vlak te plaatsen. dan kan de waarde van de absorptie worden afgeleid uit de volgende formule : ABS + D + Reflectie = 1. Stel het niveau in op 3. maar de reflectie wel. Doorlating (D). • • • Open het scherm Gebouwinvoer . LTA. niveau Vloer. waarin de ingang zich bevindt. Absorptiewaarden. De schakelwaarden worden opgegeven in het scherm Gebouwgegevens. Klik op de knop Berekenen. waarna de U. Geef respectievelijk de Emissiecoëfficiënt (Ei).

Invoeren wandconstructie gegevens Aan de hoofd. Invoeren wandconstructie gegevens laag voor laag Opgave van constructies met lagen gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Om een materiaal uit het scherm Materiaalgegevens te selecteren. • • • Open het scherm Gebouwinvoer . Door te klikken op de knop worden de ingevoerde constructiegegevens gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. 97 .de keuze van de hoofdwand iets te wijzigen. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. Klik op het linker veld Laagnr. In het scherm wordt de ruimte gereserveerd voor de lagen. Achter het veld Constructie staat dan fictief. Vul de absorptiecoëfficiënten. er in deze buitengevel een andere deelwand wordt geplaatst. Vul de Omschrijving in. gegevens in. Indien er geen constructie aan een wand gekoppeld wordt. de emissiecoëfficiënten en bekleding in voor buiten en binnen. Het wijzigen van een constructie kan ook direct via de optie Wandconstructies in het menu Invoeren. niveau Wand Selecteer in het definitiescherm de gewenste deelwand. Plaats deze deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Geef het Aantal lagen op. programma afhankelijke. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. Het scherm kent twee niveaus: op niveau 1 kan worden volstaan met het invoeren van de Rc-waarde en op niveau 2 kan een constructie laag voor laag worden opgegeven. Invoeren wandconstructie gegevens met Rc-waarde Opgave van constructies door middel van Rc-waarden gaat als volgt: • • • • • • Open het scherm Wandconstructiegegevens via het veld Constructie in het scherm Gegevens hoofdwand of Gegevens deelwand. Geef de Rc-waarde op. Voor het Koellast programma en het Gebouwsimulatie programma worden de wanden op niveau 2 opgegeven. Eventueel kan bij deze programma's ook worden volstaan met de opgave van de Rc-waarde en de massa.en deelwanden moeten constructies met bijbehorende eigenschappen worden gekoppeld. Vul de overige. Stel het niveau in op 1. Stel het niveau in op 2. Vul de Omschrijving in. gebruik makende van vrije deelwanden. De Rc-waarde wordt dan berekend.

De gegevens van de overige lagen staan schuin onder of schuin boven de vorige laag. Stappenplan wandtoewijzing Na het invoeren van de ruimten moeten aan de vlakken van de ruimten hoofdwanden en deelwanden met constructies worden gekoppeld. Om gebruik te kunnen maken van deze functie moet het scherm Gebouwinvoer uit staan. laag 9 (rechts op het scherm) is binnen • Vloer/plafond : laag 1 (links op het scherm) is boven. laag 9 (rechts op het scherm) is onder • Tussenwand : laag 1 zit in de ruimte met het hoogste ruimtenummer. 98 . Vul direct onder het betreffende veld Laagnr de dikte van de laag in. kunnen standaard wanden uit de Meer vlakken in één keer benoemen Het programma biedt de mogelijkheid om meerdere vlakken in één keer te benoemen door middel van Automatische keuze. Dit wordt vastgelegd in een zogenaamd wandcriterium. Herhaal de punten 8 en 9 voor alle overgebleven lagen. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden gekozen. Vastgelegd is dan welke hoofdwand moet worden gekozen in een bepaalde situatie. Het programma herkent onder andere de volgende situaties: • • • • • • • • • vlakken grenzend aan buiten vlakken tussen verwarmde vertrekken vlakken tussen onverwarmde vertrekken platte daken hellende daken tussenvloeren begane grond vloeren gebouwscheidende wanden/vloeren zonescheidende wanden/vloeren Eigen wandkeuze gaat altijd voor op automatische wandkeuze. Vervolgens geeft de gebruiker eerst deze wandcriteria op. De positie van de lagen is als volgt : • Buitenwand : laag 1 (links op het scherm) is buiten. laag 9 zit in de ruimte met het laagste ruimtenummer Door middel van de knop databank worden overgenomen. worden de ingevoerde constructiegegevens Door te klikken op de knop gekoppeld aan de hoofdwand of de deelwand. de dikte van de laag in. Aangegeven wordt op welke wijze dit systematisch kan gebeuren.• • • • • Vul direct onder het betreffende veld Laagnr. Het programma bepaalt vervolgens per vlak wat de situatie is en zoekt vervolgens op of de gebruiker voor deze situatie een hoofdwand heeft vastgelegd. Door er op te klikken kan men de materiaalgegevens selecteren.

Verplaatsen deelwand De deelwanden maken deel uit van de hoofdwanden. tussenvloer. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. Men kan in dat geval de ramen op de juiste positie plaatsen. Het gemakkelijkste is om de vrije deelwand eerst te verwijderen en daarna een andere vrije deelwand opnieuw te plaatsen. Voor sommige programma's is de positie van ramen en deuren van belang. Het verschil is echter dat het verplaatsen van een vrije deelwand geen invloed heeft op de positie van deze vrije deelwand in andere vlakken. • 99 . niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. Rechts onder in het scherm staan de hoogte en de afstand tot de linker zijlijn vermeld. Plaats de nieuwe deelwand via combinatie shift-toets en LMK in de gewenste wand. Voer voor afwijkende wanden een Eigen keuze in. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. De positie van de vrije deelwand kan op precies dezelfde manier worden veranderd als bij deelwanden. Dit kan worden voorkomen door de deelwand als vrije deelwand te plaatsen. • • Open het scherm Gebouwinvoer . Pas bij afwijkende deelwanden Vrije deelwanden toe. hellend vlak. Het icoontje ‘v’ van ‘vrije deelwand’ verschijnt. vloeren en plafonds goed zijn benoemd. Vervangen vrije deelwand Het kan voorkomen dat een vrije deelwand vervangen moet worden door een andere vrije deelwand. Als een deelwand in een hoofdwand via automatische wandcriteria is geplaatst en de positie van de deelwand wordt verplaatst. Controleer per vertrek of de wanden. kan het voorkomen dat deze deelwand in een ander vlak buiten dit vlak valt. tussenwand. Open het scherm Gebouwinvoer. Verplaatsen vrije deelwand Bij vrije deelwanden wordt per vlak opgegeven welke vrije deelwanden in het betreffende vlak zitten. begane grond vloer enz. Het programma plaatst de deelwanden standaard in de linker beneden hoek. plat dak. Houdt de LMK ingedrukt en beweeg de muis naar de gewenste positie. Koppel aan elk wandcriterium een hoofdwand met constructie en de meest voorkomende deelwanden. gangwand. Leg de positie van de deelwand vast door de LMK los te laten. Klik met de LMK in het Wandaanzicht van het definitiescherm op het te verplaatsen wanddeel. • • • • • Open het scherm Gebouwinvoer.• • • • • • Stel wandcriteria op voor alle soorten wanden: buitenwand. niveau Wand. Selecteer de gewenste wand in een ruimte.

dan gaat men als volgt te werk: • • Open het scherm Gebouwinvoer. Verwijder de hoofdwand door via de combinatie control-toets en LMK op de te verwijderen hoofdwand te klikken. Klik in de onderste regel (deelwand in . • • • • • • • Sluit het scherm Gebouwinvoer Ga via Invoeren naar Wandcriteria Selecteer via Overzicht de gewenste hoofdwand Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op het verwijzingsveld achter wandnr. Een rechthoekige ruimte bestaat uit vier wanden. Selecteer de te verwijderen deelwand. Toets <F5> om de deelwand te verwijderen. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de hoofdwand die vervangen moet worden. Het verwijderen van een deelwand uit een deelwand kan alleen als de deelwand niet als vrije deelwand in gebruik is. niveau Wand Klik met de LMK in het definitiescherm op de deelwand die vervangen moet worden. waarbij de ‘e’ de ‘eigen keuze’ aangeeft. die deel uit maken van een hoofdwand (via automatische wandcriteria) kunnen verwijderd worden. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘v’ in de hoofdwanden. Verwijderen deelwand uit hoofdwand Deelwanden. Verwijderen eigen wandkeuze Indien een wand is opgegeven door middel van een Eigen keuze en men besluit de eigen wandkeuze te laten vervallen en de automatische keuze te volgen. vloeren en plafonds. in totaal zes vlakken. een vloer en een plafond. Een ruimte bestaat uit vlakken: wanden.) op de knop Overzicht ‘Overzicht hoofdwand en deelwanden’ verschijnt. In een deelwand kan weer een andere deelwand zitten. Verwijder de deelwand door via de combinatie controltoets en LMK op de te verwijderen deelwand te klikken. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen de icoontjes ‘e’ in de hoofdwanden. waarbij de ‘v’ de ‘vrije deelwand’ aangeeft. 100 . Elk vlak grenst aan buiten of aan één andere ruimte. Vlakken van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'vlak' een belangrijk begrip.Verwijderen vrije deelwand • • Open het scherm Gebouwinvoer ..

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn, wordt het raakvlak als een gemeenschappelijke wand gezien. Het vlak tussen twee ruimten wordt slechts éénmaal benoemd. In de plattegrond behoort vlak 3 aan beide ruimten toe. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijk vlak op en een stukje vlak, dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten.

In zijaanzicht 1 is te zien hoe vlakken 2 en 3 ontstaan. Het is niet mogelijk een ruimte te maken, die meerdere bouwlagen omvat zoals een liftkoker. Bij de geometrie is de hoogte wel op te geven, maar het programma gaat hier mee om alsof de gehele liftkoker in één bouwlaag zit.

Door schuine daken ontstaan ook vlakken. Deze worden hetzelfde behandeld als wanden

101

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds vlakken, nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en elkaar gedeeltelijk overlappen. Vlak 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Overigens worden tussenvloeren en tussenplafonds slechts éénmaal benoemd. Het maakt dus niet uit of er gekeken wordt naar het plafond of de vloer. Door het verplaatsen en aanpassen van de geometrie van een ruimte worden de afmetingen en plafonds ook aangepast.

Vrije deelwanden Elk vlak van een ruimte krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met bijbehorende deelwanden. Het is mogelijk om via automatische wandcriteria deelwanden aan een hoofdwand te koppelen, maar het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te koppelen aan een vlak. De op deze wijze geplaatste deelwanden worden 'Vrije deelwanden' genoemd. Deelwanden van de hoofdwand vervallen indien er in een vlak ‘Vrije deelwanden’ zijn geplaatst. Samenvatting : • • • Per vlak zoekt het programma een wandcriterium welke het best voldoet in de situatie. Bij elk wandcriterium hoort een hoofdwand. Per vlak kan de gebruiker door middel van 'Eigen keuze' een hoofdwand selecteren. In de berekening gaat 'Eigen keuze' voor op 'Automatische keuze'. Per vlak kan de gebruiker 'Vrije deelwanden' plaatsen, waardoor de deelwanden van de hoofdwanden vervallen.

Wijzigen wandkeuze In de berekening heeft elk vlak de gegevens van een hoofdwand. Nu kan het zijn dat aan een vlak niet de juiste hoofdwand is toegekend. Het wijzigen van deze wandkeuze kan door via het scherm Gebouwinvoer , niveau Wand, Vloer of Plafond de gewenste wand te selecteren in het definitiescherm en deze vervolgens aan een vlak toe te kennen via de combinatie shift-toets en LMK.

Scherm Gebouwinvoer (niveau Zone)
Inleiding Voor de berekening moet men de plattegronden van de verschillende bouwlagen indelen in zones met bijbehorende bezettingsgraad en regeling van installatie. Dit doet men door de zone te koppelen aan de betreffende ruimten. Het toewijzen van een zone gaat door de Shifttoets ingedrukt te houden en met de LMK binnen een ruimte te klikken. De in het definitiescherm actieve definitie wordt aan de ruimte toegewezen. Het controleren van een toegewezen zone gaat door met de LMK dubbel te klikken op de definitie in het definitiescherm of door met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in het scherm Gebouwinvoer. Het loskoppelen van een toegewezen zone gaat met de LMK waarbij de Controltoets is ingedrukt; hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Als geen zonedefinitie is toegewezen aan een ruimte verschijnt in de ruimte een rode ‘*’.

102

Wil men een volgende zone definiëren, dan gebruikt men in het scherm Gebouwzone de knop Toevoegen en selecteert vervolgens deze zone. De ruimten die aan deze zone worden toegewezen krijgen in het scherm een andere kleur. Ruimten in een verschillende zone kunnen niet in één en dezelfde berekening worden doorgerekend.

Knop legenda Er verschijnt een ‘v’ in de ruimte(n) van het scherm Gebouwinvoer, waarbij de op dat moment geselecteerde zonedefinitie behoort. Als er een ‘*’ in een rood vierkantje verschijnt is er geen zonedefinitie toegekend aan de geselecteerde ruimte.

Scherm definities Dit scherm wordt geopend in het scherm Gebouwinvoer. Er wordt een overzicht gegeven van alle ingevoerde zones. Door een zone in dit scherm met de LMK actief te maken, ziet men in het scherm Gebouwinvoer in de hiermee corresponderende zone een rechthoekje met de letter v geplaatst worden. Anderzijds, wanneer men in het scherm Gebouwinvoer met de muis een zone actief maakt, wordt de corresponderende regel in het betreffende definitiescherm actief. Als men een regel actief maakt kunnen ruimten in het scherm Gebouwinvoer aan deze zone gekoppeld worden door op de gewenste plaatsen met de LMK te klikken terwijl men de shifttoets ingedrukt houdt. Ook kunnen toewijzingen eenvoudig weer ongedaan gemaakt worden de LMK in combinatie met de controltoets. Bij dubbel klikken op een regel in het definitiescherm wordt meteen het invoerscherm geopend dat hoort bij de aangeklikte zone. Hierin kan men dan direct eventuele veranderingen aanbrengen.

103

Invoeren
Scherm Absorptiecoefficienten
Inleiding De absorptiecoëfficiënt van de buitenwand is afhankelijk van de materiaalsoort en de kleur van de buitenwand.

Scherm Adresgegevens
Inleiding In dit scherm kunnen de naam, afdeling, persoon, adres, plaats, telefoon, fax, modem en postbus worden ingevuld.

Scherm Afmetinggegevens
Inleiding In dit scherm kunnen afmetingen van deelwanden opgegeven worden.

104

105 . waarin vakantie. Er worden VA114-gegevens als telperiode. Standaard worden de klimaatgegevens van 1964/1965 van de Bilt meegeleverd. Daarbij moet ook een bestandje DBL??. Het klimaatjaar wordt in de subdirectory \VABI_UO\KLIMAAT\ geplaatst. Scherm Algemene gegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het menu Invoeren door Algemeen aan te klikken. overschrijdingsniveaus. Standaard wordt voor de zomerperiode met 154 dagen gerekend. waarna dit item kan worden ingevuld. Extra daguitvoer Hier wordt de data opgegeven waarvan u een daguitvoer wilt hebben. daguitvoer. Dit bestand kan gratis aangevraagd worden bij de VABI. berekeningsperiode. Jaarindeling Openen van het scherm Jaarindeling. Dit vakje krijgt een rode kleur.Breedte/hoogte Breedte of hoogte [m] van de deelwand. maanduitvoer en diverse soorten beschaduwing gevraagd. zijn ook in de UO-versie te gebruiken. Klimaatjaren die voor het VA114-DOS-programma zijn aangeschaft. klimaatfile. Eerst moet de Jaarindeling worden opgegeven.114 worden aangemaakt (?? is jaartal).en feestdagen kunnen worden opgegeven. De gewenste dag wordt aangegeven door er met de muis op te klikken. Aantal dagen Het aantal dagen dat berekend moet worden. Klimaatfile Hier wordt de klimaatfile opgegeven waarmee gerekend moet worden. Op verzoek kunnen ook klimaatgegevens van andere "de Bilt-jaren" (bv het jaar 1995 met heel warme zomer) en de klimaatgegevens van de zogenaamde TRY-jaren geleverd worden. Lengte Lengte [m] van de deelwand. Extra maanduitvoer Hier worden de maanden opgegeven waarvan de maanduitvoer wordt gewenst.

(Dit moet het laatste weekend in oktober worden) Telperiode overschrijdingsuren Periode waarin overschrijdingsuren geteld moeten worden. Als er geen beschaduwing is. wordt deze geteld bij het aantal temperatuuroverschrijdingen. Beschaduwing : uitstekende geveldelen Als er uitstekende geveldelen. zet deze dan uit (Nee). zet deze dan uit (Nee). terwijl de zonwering tussen 8-17 uur geschakeld wordt. 106 . Beschaduwing : omliggende gebouwen Als hier Ja wordt ingevuld berekent het programma of omliggende gebouwen beschaduwing geven. Beschaduwing : omliggende vertrekken Als de omliggende vertrekken van het gebouw beschaduwing geven op de te berekenen ruimte(n). die loopt vanaf het laatste weekend in maart t/m het laatste weekend in september. Als er geen beschaduwing is. jaar). Voor gebouwsimulatie berekeningen wordt als startdag 27-4-64 aangehouden. Als er geen beschaduwing is. Er wordt rekening gehouden met een zomertijd. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. maand. zet deze dan uit (Nee). Voor de overschrijdingsniveaus worden vaak de waarden 25 °C en 28 °C genomen. Hierdoor kan bijvoorbeeld geteld worden tussen 8-12 en 13-17 uur. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. Startdatum rekenperiode Dit is de startdatum (dag. Dit kan de rekentijd enorm verkorten.Overschrijdingsniveau’’s Wanneer de uurlijks berekende binnenluchttemperatuur boven de opgegeven temperaturen komt. Dan rekent het programma met de waarden die zijn opgegeven in het scherm Uitstekende geveldelen. Dit kan uurlijks worden opgegeven in het scherm Weekindeling. zijmuren. Als Ja wordt ingevuld rekent het programma uit of de omliggende vertrekken van het eigen gebouw schaduw veroorzaken op de te berekenen ruimte(n). waarop de berekening moet starten. kan hier Ja worden opgegeven. betonkolommen aanwezig zijn in de te berekenen ruimte(n). Deze omliggende gebouwen moeten zijn ingevoerd in het scherm Gebouwinvoer (via toevoegen gebouw). zoals overstekken. kan hier Ja worden opgegeven. Er is onderscheid gemaakt tussen de gebruiksperiode van het gebouw en de telperiode van overschrijdingsuren.

Als Ja wordt ingevuld rekent het programma met de waarde die is opgegeven bij ‘raam naar binnen gelegen’ in het scherm Uitstekende geveldelen. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. de gevel kan hier Ja worden opgegeven. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. convectiefactor is 1. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Dit kan de rekentijd enorm verkorten. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). Bij andere programma’s : 8-18 uur. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Als er geen beschaduwing is. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. zet deze dan uit (Nee).v. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan.0.Beschaduwing : verzonken ligging Als een raam van de te berekenen ruimte(n) naar binnen is gelegen t. • In dit scherm worden de apparaatgegevens opgegeven. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. • • • 1: eenvoudig. die betrekking hebben op de interne warmteproductie. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. 2: uitgebreid 3: Het totaal energiejaarverbruik van de apparatuur kan hier worden opgegeven In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep apparaten moet worden geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Apparaten te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Scherm Apparatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Apparaten te activeren.o. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. 107 .

Als gekozen is voor ‘vermogen in Watt’ wordt dit vermogen vermenigvuldigd met het aantal. De vermogens voor PC’s en beeldschermen variëren per fabrikant. dat de apparatuur aan staat. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling. De volgende vermogens kunnen aangehouden worden 108 . Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Knop Door te klikken op de knop inlezen verschijnt een tabel met apparaten en de bijbehorende vermogens. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. zie geinstalleerd vermogen. Convectief deel Het convectief gedeelte van de apparatuurwarmte (default : 100%). Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar één dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. In het scherm wordt de periode opgegeven. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur.Aantal Opgave van het aantal apparaten indien bij eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan apparatuur per m2 of totaal. Na selectie wordt het type apparaat achter omschrijving vermeld en het vermogen ingevuld achter geïnstalleerd vermogen per apparaat. Voor diverse vermogens per apparaat. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlakte (W/m2) of totaal vermogen (Watt). Het overige gedeelte is stralingswarmte.

Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 100%). die betrekking hebben op de interne warmteproductie. De rest is latente warmtebelasting.Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de gebruiksperiode. • 1: eenvoudig. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau . Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Het plaatsen van groepen gaat door de Shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de Control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de gebruiksperiode. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep). geen afzuiging van verlichtingswarmte. Het scherm IWPcriteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Armaturen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm.8. • In dit scherm worden de armatuurgegevens opgegeven. Als er gekozen is voor vermogen/m² dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. Bij andere programma’s : 818 uur. Scherm Armatuurgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • in het scherm IWP-criteria de knop Armaturen te activeren. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. convectiefactor is 0. 109 . 2: uitgebreid • In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep armaturen moet worden geplaatst.

Deze soort afzuiging is in combinatie met de positie bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. Deze reductiefactor wordt als volgt berekend : Afzuiging Wijze waarop de verlichtingsarmaturen worden afgezogen. hand cf=0. dat afgezogen wordt is afhankelijk van de Afzuiging en de Convectiefactor.Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. pendel.80 Het gedeelte van het verlichtingsvermogen.72 cf=0.76 cf=0. indien bij Eenheid gekozen is voor ‘vermogen in Watt’. stand. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Keuze uit : • • • geen afzuiging plenumafzuiging ongeïsoleerd kanaal 110 . Aantal Opgave van het aantal armaturen. klikstrip. Afgezogen luchtdebiet per 100 W verlichting Dit invoerveld verschijnt niet in het scherm.68 cf=0. Het gedeelte van de verlichtingswarmte dat afgezogen wordt alleen berekend wanneer achter Afzuiging één van onderstaande mogelijkheden is ingevoerd : • • • plenum kanaal ongeïsoleerd kanaal geïsoleerd Het convectieve gedeelte wordt door het programma bepaald volgens de tabel uit de norm aan de hand van positie van armatuur en soort afzuiging : • • • • afgezogen inbouw opbouw onbekend.

Voor schakelwaarden. Geïnstalleerd vermogen Geïnstalleerd vermogen aan verlichting per m2. Het vermogen kan worden opgegeven als vermogen per vloeroppervlak (W/m2) of als vermogen (Watt). Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Convectief gedeelte Afhankelijk van de keuze van afzuiging wordt het convectief gedeelte hier vermeld (en kan niet gewijzigd worden). Oplossing : geef niet het totale verlichtingsvermogen op. waarbij afmetingen van vertrekken direct beschikbaar zijn. Niveau tijdens gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen tijdens de Gebruiksperiode. Inschakelen en uitschakelen Als de verlichting ingeschakeld en ook weer uitgeschakeld kan worden moet opgegeven worden bij welke daglichtintensiteit (lux) het overige deel van de verlichting wordt ingeschakeld en boven welke daglichtintensiteit dit deel van de verlichting weer uitgaat. maar trek het afgezogen convectieve gedeelte van het totale verlichtingsvermogen af. Met het programma VA107 wordt het geïnstalleerd vermogen van de verlichting bepaald. Gebruiksperiode Periode dat de verlichting ingeschakeld is. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. wordt het berekende vermogen hier zichtbaar. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. waarbij het laatste vermenigvuldigd wordt met het aantal. Niveau buiten gebruiksperiode Percentage van het totaal afgegeven vermogen buiten de Gebruiksperiode. Dit kan per uur worden opgegeven in het scherm Weekindeling. Als via de Uniforme Omgeving het programma VA107 Verlichtingssterkte gebruikt is.• geïsoleerd kanaal De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. 111 . per armatuur of totaal. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. zie ‘schakelende verlichting’.

Percentage verlichting altijd aan Wanneer bij Schakelende verlichting gekozen is voor de mogelijkheid alleen inschakelen of in. werkplaatsen (fijn werk) tekenkamers 112 . werkplaatsen (ruw werk). magazijnen. Positie armatuur Positie van de armaturen. Hier kan worden opgegeven welk gedeelte van de verlichting altijd aan is.en uitschakelen Richtwaarden (volgens ISSO32) voor het schakelen van de verlichting zijn : • • • • 125 lux : 250 lux : 500 lux : 1000 lux : verkeersruimten. laboratoria. opslag ziekenhuizen. terwijl de rest van de verlichting geschakeld wordt op basis van de daglichttoetreding. scholen. bejaardenhuizen. Deze positie is in combinatie met de soort afzuiging bepalend voor het gedeelte van de convectieve verlichtingswarmte dat afgezogen wordt. Keuze uit : • • • • • • • onbekend inbouw opbouw pendel klikstrip staand hand Schakelende verlichting Er is keuze uit: • • • geen alleen inschakelen (blijft de rest van de dag branden) in. stalling. Deze waarde ligt tussen de 0 (alles schakelend) en 100 (alles vast aan). winkels woningen. Een gedeelte van de verlichting kan gedurende het gebruik van het gebouw altijd branden. recreatieruimten. kantoren.en uitschakelen.

Voor ‘opgave via gevelopeningen’ moeten meer gegevens worden opgegeven bij de criteria.g. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. verlichtings. In dit scherm wordt de bedrijfsperiode voor een hele week vastgelegd. Temperatuursetpoints koeling Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints koeling waarin de temperatuursetpoints voor de koeling in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. In dit scherm geeft men gegevens op over de temperatuur-. Het invoerveld Binnencondities in het scherm Vertrekgegevens. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie in dagbedrijf is. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’.v. Dit wordt via de schermen Weekindeling en Dagindeling opgegeven. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Tijdens de uurvakken waarop de instalatie in dagbedrijf is. In dit voorbeeld moet dan onder ‘stand by’ van 0-24 uur worden opgegeven. Voor de weekindeling van de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. Temperatuursetpoints verwarming Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Temperatuursetpoints verwarming waarin de temperatuursetpoints voor de verwarming in dagbedrijf en nachtbedrijf moeten worden opgegeven. De criteria moeten tijdens en buiten 113 . Scherm Criteria te openen ramen Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens voor 'opgave via vertrekdefinitie' is gekozen moeten er slechts 2 criteria worden opgegeven.Scherm Bedrijfswijze Inleiding Dit scherm wordt geactiveerd door in het invoerscherm Installatiegegevens op het verwijzingsveld achter bedrijfswijze te klikken. algemene belemmeringen en de vertrektemperatuur waarbij de ramen open/dicht gaan. waarna onder dagbedrijf van 818 uur worden ingevoerd. ‘stand by’ is dus een voorwaarde voor de installatie om in bedrijf te komen. Ramen blijven dicht t. Het invoerveld Binnenconditie kelder in het scherm Gebouwgegevens.en geluidseisen van een vertrek. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/ 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood. Scherm Conditiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door aanklikken van : • • • Het invoerveld Binnenconditie kruipruimte in het scherm Gebouwgegevens.

Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. (0. Ramen blijven dicht als buitentemperatuur < Beneden een bepaalde buitenluchttemperatuur mogen de ramen niet geopend worden. Regeling van de raamstand Het raam staat bij opening in een vaste stand of wordt geregeld. algemene belemmeringen Ramen blijven dicht t. (default : 12 °C) Raam 1 stand dichter als luchtsnelheid in vertrek > De maximaal toegestane luchtsnelheid [m/s] in het vertrek. bv.v.g.de Gebruiksperiode opgegeven worden.3 en 4 zijn tussengelegen standen. Boven deze luchtsnelheid gaat het raam 1 stand dichter. Ramen blijven dicht t. Indien voor een vaste stand wordt gekozen dient de raamstand opgegeven te worden.4 m/s) Mogelijke raamstanden Bij de regeling van de raamstand zijn 5 standen te onderscheiden.v. Voor zowel tijdens als buiten gebruiksperiode kan de belemmering worden opgegeven voor het openen van ramen. Bovendien moeten bij deze keuze ook de gegevens bij Omgeving worden ingevuld. beveiliging tegen inbraak kan reden zijn om s-nachts de ramen gesloten te houden. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. als er mechanische onbalans is of als er lokaal of centraal koeling geïnstalleerd is. Stand 1 is hierbij gesloten en stand 5 maximaal open.g. Algemene belemmeringen kunnen zijn : • • • • geluidshinder van buiten kan reden zijn om overdag de ramen gesloten te houden. (default 0. in een vertrek boven een bepaalde hoogte in het gebouw kunnen problemen met de wind optreden. het installatietype kan reden zijn om ramen niet te openen.4 betekent 40% open). 114 . algemene belemmeringen. Deze raamstanden worden voor het gehele gebouw slechts 1 keer opgegeven. Het programma bekijkt dan aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. De openstanden 2.

Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. Uurvak 1 is van 0 tot 1 uur. 115 . (default 8 m/s) Scherm Dagindeling Inleiding In dit scherm wordt voor een dag de gebruiksperiode. uurvak 9 is van 8 tot 9 uur. zowel tijdens als buiten gebruiksperiode.en eindtijdstippen van de gebruiksperiode (uur).Verschil Tbuiten-Tbinnen > Het temperatuursverschil (graden K) tussen buiten. (default 6 m/s) Ramen (lijzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. Ramen (loefzijde) blijven dicht als windsnelheid > Boven een bepaalde windsnelheid mogen de ramen niet geopend worden. Ramen (verder) open/dicht als vertrektemperatuur Als voor 'opgave via vertrekdefinitie’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam opent en waaronder het raam dicht gaat. opgave per uurvak Gebruiksperiode Begin. opgave van het begin en het einde van de periode 2: uitgebreid. Door uurvakken 'aan te kruisen' wordt de periode vastgelegd. Het is ook mogelijk verschillende perioden per dag vast te leggen. Uurvak Uurvak dat binnen de periode valt. (default : 24 °C) Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. zowel tijdens als buiten de gebruiksperiode. Als voor ‘gedetailleerde opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen moet de vertrektemperatuur worden opgegeven waarboven het raam verder open gaat en waaronder het raam verder dicht gaat.en binnentemperatuur waarboven het raam dicht gaat of waaronder het raam open blijft. Door telkens een dagindeling te definieren en te selecteren wordt een indeling voor een gehele week opgebouwd. telperiode of bedrijfsperiode vastgelegd. indien de wind niet op deze zijde van de gevel staat. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. indien de wind op deze zijde van de gevel staat.

worden deze afmetingen aangepast. In het scherm moeten gegevens van een dakkapel worden ingevoerd. m.en dakdikte. In het scherm Gebouwinvoer geeft men onder niveau Wand in de betreffende (hellende) wand de afmetingen van het ‘gat’ in het dak op. Constructie dak De constructie van het dak wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. Constructie voorwand De constructie van de voorwand wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. Constructie zijwanden De constructie van de zijwanden wordt opgegeven via het scherm Wandconstructies. zijwanden en het dak. Gemiddelde dakdikte De gemiddelde dakdikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). en de gemiddelde wand. de constructie voor de voorwand. Gemiddelde wanddikte De gemiddelde wanddikte d1 van de dakkapel in meters (zie plaatje bij inleiding). Bij berekening van de totale inhoud van de ruimte wordt de inhoud van de dakkapel niet meegenomen. 116 . Bij de opgave van deelwanden in de voorwand wordt wel rekening gehouden met gemiddelde dakdikte en wanddikte.w. zoals de hellingen de voorwand en het dak.a. Verder wordt er gerekend met de bruto afmetingen van de dakkapel. als de afmetingen van een raam te groot zijn opgegeven.Scherm Dakkapel Inleiding Men komt in dit scherm door via menu Invoeren op Dakkapellen te klikken of bij het invoeren van deelwanden bij soort te kiezen voor Dakkapel.

o. Afhankelijk van de gebouwfunctie die men opgeeft. 117 .Hoek dak t. Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een gebouw. Deze raamstand wordt tijdens de gebruiksperiode gehandhaafd totdat de gebruiksperiode verandert. Adres Het adres van het gebouw. Indien voor een vaste stand (dit is ook de optie : via vertrekdefinitie) wordt gekozen bekijkt het programma aan het begin van de gebruiksperiode aan de hand van de criteria of het raam open mag of dicht moet staan. utiliteitsbouw of combinatie worden in de handleiding respectievelijk aangegeven met de code [W]. komt in de uitvoer. horizontaal vlak De hoek h2 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en het dak van de dakkapel. Het aantal invoervelden van dit scherm is afhankelijk van hetgeen er in dit scherm bij infiltratie is opgegeven. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Gebouw met de LMK dubbel klikken op een regel in het definitiescherm.v.o. in het menu Invoeren voor Gebouwen te kiezen. horizontal vlak De hoek h1 (zie plaatje bij inleiding) is de hoek tussen het horizontale vlak en de voorwand van de dakkapel. Deze gebruiksperiode is van belang bij schakeling van verlichting en/of zonwering en bij te openen ramen. Dit is een eis van het Bouwbesluit. Het adres van het gebouw waarvoor de berekening wordt uitgevoerd. Hier worden de criteria opgegeven waarbij de ramen open of dicht moeten gaan. Invoeritems die alleen van belang zijn voor woningbouw. [U] of [C]. Gebruiksperiode van gebouw Openen van het scherm waarin voor maandag t/m zondag kan worden aangegeven wat de gebruiksperiode van het gebouw is. Criteria te openen ramen Openen van het scherm Criteria te openen ramen. worden verder in het programma verschillende invoergegevens gevraagd. Scherm Gebouwgegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens als adres en type gebouw verzameld.v. Hoek voorwand t.

118 . moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. Het behaaglijkheidsprogramma VA111 kan hieruit de overschrijdingsuren conform GIW/ISSO publicatie (2205) bepalen.en stralingstemperaturen berekend. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. De ventilatiestromen worden berekend op basis van de windsnelheid. windrichting. Als Ja wordt ingevuld moeten de schakelniveaus bij automatische en handbediende systemen tijdens en buiten de gebruiksperiode worden opgegeven. temperatuurverschillen en de nog op te geven kier. deur. Schakelniveau zonwering Als er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. moet bij het schakelniveau 0 W/m2 worden ingevuld. kunnen hier de schakelniveaus bij handbediende en automatische systemen worden opgegeven. Wanneer men voor deze optie kiest. Plaats Postcode en plaats van het gebouw. Woning met GIW-garantie {bmc TAB_114geel. verschijnt de knop Omgeving om gegevens van de ligging van het gebouw op te geven. kan de zonwering nooit schakelen. De karakteristieken en het te openen deel worden opgegeven bij de deelwanden (raam. Voor het schakelniveau wordt bij automatische systemen 250 Watt/m2 aangehouden en bij handbediende systemen wordt met 300 Watt/m2 gerekend. Schakelende zonwering Opgave of er in het gebouw schakelende zonwering aanwezig is. Indien de schakelende zonwering omhoog moet blijven (bv buiten de gebruiksperiode) moet bij het schakelniveau 2000 W/m2 worden ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. Met behulp van het gebouwsimulatieprogramma VA114 worden de lucht. Als bij glasgegevens de eigenschappen voor zonwering op en neer worden ingevuld. Als de schakelende zonwering omlaag moet blijven. maar bij schakelende zonwering wordt ‘nee’ ingevuld. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties).bmp} Vanaf maart 2006 is de methodiek ‘woning met GIW-garantie’ volledig in de Vabiprogramma’s ingebouwd. De hoeveelheid wordt opgegeven in het scherm Vertrekgegevens bij het invoerveld Luchtuitwisseling met buiten.en naadkarakteristieken.Infiltratie De natuurlijke ventilatiestromen kunnen op 2 manieren opgegeven worden. Gedetailleerde opgave via gevelopeningen. Deze waarden betreffen de totale hoeveelheid irradiantie (direct + diffuus + grondreflecties). ventilatievoorziening). De twee mogelijkheden zijn : • • Eenvoudige opgave via vertrekdefinitie.

dan wordt die keuze hier vermeld en is niet meer te wijzigen. Gebouwfunctie Keuze uit een aantal gebouwfuncties.Indien bij de VA114-berekening wordt aangegeven dat het om een GIW-berekening gaat. 119 . wordt automatisch met de juiste interne warmtebelastingen gerekend afhankelijk van de ruimtefunctie. Tezamen met de gekozen bezettingsgraadklasse en het type vertrek worden de ventilatieeisen van de ruimten bepaald conform het Bouwbesluit. De resultaten worden dan door het behaaglijkheidsprogramma VA111 ingelezen en gebruikt voor die berekening. Bij een verblijfsgebied is er keuze uit een werkkamer of slaapkamer. doch één installatie kan slechts worden toegewezen aan één zone. In dit scherm en hieraan gekoppelde schermen worden de gebouwfunctie. Via dit scherm worden ruimten aan zones gekoppeld. Bij het doorrekenen van meerdere ruimten kan hier een conflict ontstaan. Installatie Door dit veld te activeren komt men in het scherm Installatiegegevens. worden deze genegeerd. Bij een verblijfsruimte is er keuze uit een woonkamer of keuken. Deze is voor elke ruimtefunctie anders. Bij een combinatie van woning en utiliteitsgebouw moet deze wel worden opgegeven. Als er al vermogens voor de interne warmtebelasting zijn ingevuld. Heeft men bij gebouwfunctie in het scherm Gebouwgegevens al voor woning gekozen. de bezettingsgraadklasse en de installatiegegevens van die zones opgegeven. De juiste telperiode dient wel zelf te worden ingevuld. zie tabel 4.3 van ISSO57. Scherm Gebouwzone Inleiding Men komt in dit scherm door : • • in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte.dan wel afvoerventilator) stooklijnen ventilatie in nachtstand Weliswaar kan men meerdere installaties definiëren. Voor VA101.5 van ISSO53 en tabel 3. Hierin geeft men gegevens op betreffende : • • • • • bedrijfswijze van de installatie wijze van regelen type ventilatie (toevoer. Bij de vertrekgegevens moet het juiste vertrektype worden ingevuld. Bij het maken van een berekening moet bij het scherm Uitvoeren het vinkje bij Oppervlaktetemperaturen worden aangezet. in het scherm Gebouwinvoer op niveau Zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm. Het nummer van de voor deze zone geselecteerde installatie komt in dit invoerveld. ISSO53 en ISSO57 moet de gebouwfunctie worden ingevoerd.

5 %. Bij het invullen van de maten bij hoogtebeperking dient men op te letten dat de maatvoering correct is en dat in het eerste invoerveld de kleinste maat en in het tweede invoerveld de grootste maat wordt ingevuld. Kies een zonedefinitie. Dit scherm verschijnt door : • in het scherm Gegevens hoofdwand te kiezen voor deelwand. Indien de oppervlakte is aangepast.of plenumdikte. Dit gebeurt door te klikken op de knop Toevoegen op de onderste rij knoppen die eindigt met deelwand in in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een regel met een deelwand via de menukolom Invoeren en vervolgens Deelwanden selecteren. verschijnt in het F10-overzicht achter opp een *. Het scherm Overzicht zonedefinities verschijnt. Door nu andere ruimten aan te klikken die nog niet tot een zone behoren.5 wordt niet geïnterpreteerd als 0. houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de linkermuisknop op de huidige ruimte. Dus 0. Wordt bijvoorbeeld bij percentage 100% opgegeven. wordt dit getal als factor gezien. In de huidige versie is dit opgelost door met ‘percentages’ te werken.Zones toekennen Zones worden toegekend aan een ruimte door in dit scherm op de knop Selecteren te drukken.Bij hellende vlakken wordt bij hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. In de berekening wordt wel met het juiste oppervlak gerekend. De afmetingen van de deelwanden zijn aan maxima gebonden. De afmetingen zijn goed opgegeven. maar toch komt het deelvlak gedraaid in het dak/plafond terecht. • • Afmeting Voor het opgeven van de afmetingen van het deelvlak zijn er drie mogelijkheden: • • • met echte afmetingen in percentage met hoogtebeperking Afhankelijk van deze keuze komt men in de invoervelden nummer. 120 . Deze maxima zijn de binnenmaten van een vertrek.5. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft. een kleiner oppervlak voor de deelwand bepalen. De huidige zone wordt dan toegekend aan de huidige ruimte in het scherm Gebouwinvoer. dan zal het programma rekening houdend met opgegeven wand-. De ruimte is nu aan de zone toegewezen. maar als factor 0. percentage of hoogtebeperking. Het plaatsen van deelwanden in plafond/dak gaat niet goed in het programma. Scherm Gegevens deelwand Inleiding In dit scherm worden de deelvlakken van een hoofdwand opgegeven. vloer. In dit scherm kan men zogenaamde Vrije Deelwanden invoeren. worden deze ruimten ook toegekend aan de zone. Een snellere manier om een zone aan een ruimte toe te kennen is door in dit scherm de knop Definities te activeren.

s.C-omtrek [1977] Luchtdoorlatendheid [10-6 m3/m. selecteren.Als breedte wordt de breedte van de hoofdwand aangehouden. dit kan in het eerste invoerveld achter Hoogte. zoals een borstwering of een raam. Naadverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die niet bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. Voor wand. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in een scherm voor opgave van de deelwand. Hoogte Kiest men bij afmeting 'met hoogtebeperking' dan zal men te maken hebben met een deelvlak dat zich over de gehele breedte van een hoofdwand uitstrekt. anders dan door krimp. etc. toevoegen. Bij een borstwering zal men doorgaans alleen de hoogte opgeven. zetting etc. waarin men de hoogte en breedte van de deelwand kan opgeven.Pa2/3] kieren en naden van ramen en deuren opgeven. Er zijn de volgende mogelijkheden : • • • hoogte > x hoogte < x : deelwand van x tot vertrekhoogte-vloerdikte-plenumhoogte : deelwand van 0 tot x hoogte > x en < y : hoogte tussen x en y Bij hellende wanden wordt de hoogtebeperking gerekend langs de hellende wand. deur of ventilatievoorziening komt men in het scherm Wandconstructiegegevens. Bij het deelvlak raam komt men in het scherm Raamconstructies. Door dit aan te klikken komt men in het scherm Afmetingengegevens . Nummer Kiest men bij Afmeting 'met echte afmetingen' dan verschijnt dit invoerveld. Kierverliezen : het verlies dat ontstaat door de ruimte tussen geveldelen die bedoeld zijn ten opzichte van elkaar te bewegen. 121 .

Deze omschrijving komt in de uitvoer.5 %. als er bij Gebouwgegevens bij infiltratie voor ‘opgave via gevelopeningen’ wordt gekozen. Keuze uit: • • • • • Wand Raam Deur Ventilatievoorziening (suskast. Deze opgegeven uitstekende geveldelen worden alleen meegenomen indien bij Algemene Gegevens voor ‘beschaduwing verzonken ligging’ of bij ‘beschaduwing uitstekende geveldelen’ Ja is opgegeven. Door het aanklikken verschijnt het scherm Uitstekende geveldelen. bijvoorbeeld in een deelwand deur kan een raam als deelwand geplaatst worden. wordt dit als een factor gezien. De berekening houdt alleen rekening met hetgeen hier opgegeven (ja/nee) wordt. maar als factor 0. Percentage Kiest men bij afmeting 'in percentage' dan geeft men in het invoerveld percentage het gedeelte dat het deelvlak uitmaakt van het hoofdvlak op. Er wordt dan uitgegaan van het maximale hoofdvlak gecorrigeerd met gemiddelde wanddikte. Dus 0.en deelwanden definities’ op een regel met een hoofdwand 122 . Scherm Gegevens hoofdwand Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • In het scherm Gegevens wandcriteria te klikken op Wandnr In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken in het definitiescherm ‘Hoofd. uitgedrukt in een percentage.Omschrijving Korte omschrijving van de deelwand. vloerdikte en plenumhoogte. Te openen raamdeel Deze vraag verschijnt als bij Gebouwgegevens de criteria te openen ramen worden opgegeven. Wanneer men een percentage kleiner of gelijk aan 1 opgeeft.ventilatierooster) Dakkapel In een deelwand kan weer een andere deelwand worden opgegeven.5 Soort Soort deelwand. Uitstekende geveldelen Opgave van de uitstekende geveldelen die beschaduwing geven op het raam.5 wordt niet geinterpreteerd als 0.

Achter het veld constructie blijft dan fictief staan. (alfa = 8. De bovenste rij is gereserveerd voor hoofdwanden. De mogelijkheid van een lambda van 300 wordt gebruikt om een temperatuur op de buitenkant van een wand te drukken. worden toegevoegd aan hoofdwanden.m²)) kruipruimte. zoals ramen en deuren. Met de bovenste rij knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. Er moet dan ook een temperatuur (op 3 meter diepte) opgegeven worden.5 W/(K. Ook is het mogelijk om een lambda van 0 of van 300 te kiezen.• • In het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op een wand in een ruimte Via de menukolom Invoeren en vervolgens Hoofdwanden selecteren In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd.m²)) direct op grond (grondtemperatuur en grondsoort opgeven). de onderste rij is gereserveerd voor deelwanden. warmteoverdrachtscoëfficiënten etc. Dit heeft alleen effect op de berekening. wordt de wand als een fictieve wand beschouwd. de wandkeuze wordt hierdoor niet beinvloed. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. klei. Er kan gekozen worden tussen heel droog zand. Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Hier kan een keerzijde opgegeven worden afwijkend van wat in de isometrische tekening is gevonden. Hier wordt een temperatuur van 18 °C aangenomen. compleet met alle deelwanden. Constructie Bij het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Wandconstructiegegevens waarin men de constructiegegevens van de deelwand kan opgeven zoals bouwfysische eigenschappen van de wandlagen.en deelwanden. Indien er geen constructie aan een wand wordt gekoppeld. nat zand en heel nat zand met de daarbij behorende lambda-waarden. 123 .5 W/(K. (alfa = 8. droog zand. Omgeving Situatie aan de keerzijde van de wand. Met de onderste rij knoppen kunnen deelwanden. Voor deelwand zie Gegevens deelwand. Grondsoort Als bij omgeving is gekozen voor ‘direct op grond’ kan hier de grondsoort worden opgegeven. De mogelijkheid is aanwezig om temperatuur op buitenkant wand te drukken via optie 6. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Keuze uit : • • • • • • T B I A C G tekening aanhouden buitenlucht identieke ruimte ander gebouw/woning.

124 .5 W/(K. Dus alleen deze plaatsing is met omkeren direct te wijzigen. Wil men voor een wand hiervan afwijken dan kan dit door een van de andere codes op te geven.C. De temperatuursetpoints opgeven voor verwarming/koeling en dag/nacht. Omschrijving Korte omschrijving van de hoofdwand.m²)) • - In het geval 'T tekening aanhouden' wordt in de berekening de keerzijde uit het scherm Gebouwinvoer tekening gehaald. Het programma rekent met het gemiddelde van de 2 dagsetpoints. Omkeren Dit is alleen van belang indien het een asymmetrische constructie betreft waarbij de bekleding aan de binnenzijde niet overeen komt met de bekleding aan de buitenzijde. Als de ruimte ernaast in een andere zone ligt. Voor een hoofdwand staat dit vast : Hoofdwand. (alfa = 8. krijgt de tussenwand een aangrenzende temperatuur van 20 °C. ‘kelder’. ‘direct op grond’. Temperatuur Als bij het invoerveld omgeving is gekozen voor ‘kruipruimte’. ( in uitvoer : omgeving=4 met T=20). Deze omschrijving komt in de uitvoer. De temperatuur in de kruipruimte moet worden opgegeven. maar niet verwarmd wordt krijgt die aangrenzende ruimte de temperatuur die opgegeven is bij binnencondities in het scherm Vertrekgegevens.5 W/(K. Het programma plaatst een constructie als volgt: • • • een buitenwand met laag 1 (buiten) aan de buitenzijde een dak.5 W/(K. Als de te berekenen ruimte aan een zone gekoppeld is en de ruimte ernaast ligt in dezelfde zone of is niet aan een zone gekoppeld. Als hier geen temperaturen zijn opgegeven. Als de aangrenzende ruimte in dezelfde zone ligt. aangehouden. (alfa = 8. dan ziet het programma de tussenwand als identieke wand (in uitvoer : omgeving=2). wordt 22 gr. Soort Soort wand. (alfa = 8.m²)) temperatuur opgeven / onverwarmde ruimte. plafond en vloer met laag 1 (buiten) aan de bovenzijde een binnenwand met laag 1 (buiten) aan de zijde van de ruimte met het hoogste nummer. ‘zelf temperatuur opgeven’ geeft men hier de temperatuur aan andere zijde van de wand op.• • K R kelder.m²)) ruimte condities.

Scherm Gegevens hoofdwand/deelwand Inleiding In dit scherm kunnen wandgegevens worden opgegeven van hoofd. Knop Voegt een deelwand toe aan de wand die op dat moment op het scherm staat. 125 . Als de hoofdwand of deelwand die in het scherm staat ook als automatisch geplaatste wand gebruikt wordt. De ene rij is gereserveerd voor hoofdwanden. Dit is een extra beveiliging omdat automatisch te plaatsen wanden op heel veel plaatsen kunnen voorkomen. zoals bijvoorbeeld een raam in een deur kan zitten.Voor deelwand zie scherm Gegevens deelwand. Knop Lijst opvragen van alle hoofdwanden in het project. Knop (hoofdwand) Naar de volgende/vorige hoofdwand in het project. Ook kan er van een hoofdwand een overzicht worden opgevraagd waarin de opbouw van de hoofdwand staat. Deelwanden kunnen dus ook in andere deelwanden zitten. dan kan men de gegevens van deze wanden via de eigen keuze of vrije deelwanden niet veranderen of verwijderen. de andere rij is gereserveerd voor deelwanden. behorend bij deze hoofdwand. Knop Lijst opvragen van de hoofdwand met bijbehorende deelwanden.Voor hoofdwand zie scherm Gegevens hoofdwand . Afwijkend van de overige schermen staan er in dit scherm twee rijen met knoppen. Met de rij 'hoofdwand'-knoppen is het mogelijk nieuwe hoofdwanden te maken en een overzicht op te vragen van alle bestaande hoofdwanden. zoals ramen en deuren worden toegevoegd aan hoofdwanden.en deelwanden. Verder kunnen er met de rij 'deelwand'-knoppen deelwanden. Knoppen (deelwand) Naar de volgende/vorige deelwand. compleet met alle deelwanden. Knop Voegt een hoofdwand toe aan het project.

en van de radiator is 22. Bv Temperatuursetpoint van de vloerverwarming is 22. Tevens moeten hier de temperatuursetpoints van de LVKapparaten worden opgegeven.1 gr.0 gr. en van de inductieunit is 24. In dit voorbeeld verzorgt de vloerverwarming de basis en de radiator vangt de pieken op.Scherm Gegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer op niveau LVK-app.0 gr. Scherm Installatiegegevens Inleiding In dit scherm worden gegevens over de installatie opgegeven. omdat dit scherm voorkomt in programma's waar verwarmingsapparaten worden geselecteerd en in programma's waar koelapparaten worden geselecteerd.en Koelapparaten' afgekort LVKapparaten.m. Temperatuursetpoints verwarming Als op het verwijzingsveld wordt geklikt. die geplaatst zijn in de ruimte. Indien er meerdere LVK-apparaten in de ruimte zijn opgegeven kan d.9 gr. Temperatuursetpoints koeling Als op het verwijzingsveld wordt geklikt.C. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de verwarming moeten worden opgegeven.1 graad uit elkaar te zetten. dubbel te klikken met de LMK op een LVK-apparaat (bv radiator) in een ruimte van het scherm Gebouwinvoer. setpoints de volgorde van in bedrijf komen worden geregeld door de setpoints 0. In dit scherm worden de produktgegevens ingevuld van de LVK-apparaten. Er is gekozen voor de naam 'Lokale Verwarming.v.C. verschijnt een scherm waarin de Temperatuursetpoints voor de koeling moeten worden opgegeven. Productnummer Verwijst naar product in scherm Productgegevens LVK-apparaat. Bv Temperatuursetpoint van het koelplafond is 23. 126 .C. In dit voorbeeld verzorgt het koelplafond de basis en de inductieunit vangt de pieken op. Men komt in dit scherm door : • in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een ruimte en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken. Aantal Het aantal LVK-apparaten met de in dit scherm ingevulde specificaties dat is geplaatst in de ruimte.C. Hier worden de specificaties van het LVK-apparaat opgegeven.

Afgifte. Voor de verwarmingsbatterij geldt hetzelfde Distributie Dit betreft het luchtgedeelte. adiabatische koeling. op basis van de verhouding van de door de vertrekken benodigde ventilatie en de opgegeven ventilatie bij de toevoerventilator. Met het aanvinken van de toe.en verwarmingsbatterij terug of op. Als bijvoorbeeld voor de bovenstaande situatie een vertrek wordt doorgerekend dat 400 m3/h nodig heeft. Opwekking Afhankelijk van de gekozen componenten van de LBK of het afgifte principe kunnen hier de warmte en koude opwekkers worden opgegeven. Opwekking. Het scherm Installatiegegevens is onderverdeeld in de volgende categorieën Distributie. 127 . In het geval van 1 vertrek : bij ventilator 100 m3/h. Luchtbehandelingskast Als de mechanische toe en afvoer zijn opgegeven zijn er standaard de volgende componenten te kiezen : verwarmingsbatterij. Om gebruik te kunnen maken van de mengsectie. Als een situatie wordt doorgerekend waarbij in de door te rekenen vertrekken een andere luchthoeveelheid gebruikt wordt (opgave via roosters bij de vertrekken) schaalt het programma de vermogens van de koel.000 m3/h. mengsectie. Invoervoorbeeld : Voor een hele LBK : bij de ventilator 20. koelbatterij. warmteterugwinning en adiabatische koeling dienen zowel een toevoer als afvoerventilator te zijn opgegeven.9 kW..• in het scherm Gebouwinvoer op niveau zone dubbel te klikken met de LMK op een regel (=zone definitie) in het definitiescherm en vervolgens in het scherm Gebouwzone op het verwijzingsveld achter installatie te klikken.000 * 200 kW = 4 kW. bij de koelbatterij 200 kW en bij de verwarmingsbatterij 180 kW. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. LBK. Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt bevochtigen ook mogelijk. Als er geen toevoerventilator is opgegeven is het ook niet mogelijk om de LBK componenten op te geven. Kies daarom bij het invoeren van de verschillende componenten voor één van de volgende mogelijkheden : • • Vul de componenten van een LBK in zoals deze in werkelijkheid zijn (detailleringfase) Alle gegevens relateren aan 1 vertrek. Regeling Invoer van de componenten Het is belangrijk om de verhoudingen van de opgegeven vermogens van de centrale installatie goed in te voeren. bij koelbatterij 1 kW en bij verwarmingsbatterij 0.of afvoerventilator wordt het ventilatie principe opgegeven. dan wordt het vermogen van de koelbatterij in dat geval : 400/100 * 1 kW of 400/ 20. warmteterugwinning.

In combinatie met decentrale verwarming zijn vele combinaties mogelijk. verschijnt dit invoerveld.Afgifte Bij de afgifte kan gekozen worden voor het afgifte concept. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. RVmin kan alleen opgegeven worden als er een bevochtiger is. Adiabatische koeling Met de optie adiabatische koeling is het mogelijk om berekeningen te doen waarbij gebruik gemaakt wordt van adiabatische koeling. De vochtregeling gebeurt aan de hand van de condities in het regelvertrek. Het regelvertrek is in dit geval het vertrek wat doorgerekend wordt. De bedrijfswijze van de installatie wordt uurlijks voor een week opgegeven. Bij de decentrale koeling kan gekozen worden uit : • • • geen 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 128 . Decentrale koeling Hier kan worden opgegeven welke decentrale koeling wordt gebruikt in deze gebouwzone. de specificaties van een lokaal koelapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. Hier wordt de buitenluchttemparatuur opgegeven. dan verschijnt ook bij de decentrale verwarming een 4pijpsfancoilunit. RVmax kan alleen opgegeven worden als er een ontvochtiger is. Het programma kan met recirculatielucht werken. Adiabatische koeling kan op verschillende manieren worden gerealiseerd. Bij buitenluchttemperatuur Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. maar als bv bij decentrale koeling gekozen wordt voor een 4-pijpsfancoilunit. Keuze uit : • • • geen buitenlucht retourlucht (nu nog niet mogelijk) Bedrijfswijze Hier wordt via een verwijzingsveld het scherm Bedrijfswijze opgeroepen. Regelingen De regelmogelijkheden zijn afhankelijk van het gekozen installatieconcept. Deze lokale afgifte apparaten moeten bij de ruimten nog wel afzonderlijk worden opgegeven. Met behulp van een warmtewisselaar wordt met de gekoelde verzadigde buitenlucht de toevoerlucht voor de luchtbehandeling voorgekoeld. De manier die op dit moment in VA114 wordt toegepast is gebaseerd op koeling van de buitenlucht door bevochtiging.

Voor oplossing. Door te kiezen voor de koelbatterij wordt het plaatsen van een ontvochtiger ook mogelijk. Als dit het geval is. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. waarin deze bron zit. Koelbron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-.• • • • 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) lokale opwekking Decentrale verwarming Hier kan worden opgegeven welke decentrale verwarming wordt gebruikt in deze gebouwzone. De gegevens voor de koelbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. moeten ook bij het scherm LVK-app.of wandkoeling aanwezig is. e 129 . Bij de decentrale verwarming kan gekozen worden uit : • • • • • • radiator 2-pijpsfancoilunit 4-pijpsfancoilunit 2-pijpsinductieunit 4-pijpsinductieunit mengen (dual duct) Koelbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een koelbatterij aanwezig is. Onder de niveauknop kunnen via LVK-app. de specificaties van een lokaal verwarmingsapparaat worden opgegeven en in een ruimte worden geplaatst. zie afzuiging. Het gaat hier om een specificatie van de koelbatterij. Als dat hier wordt opgegeven. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de koelbatterij worden gevraagd. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. plafond. In combinatie met decentrale koeling zijn vele combinaties mogelijk. gegevens ingevoerd worden.

Het minimaal buitenluchtaandeel onder een bepaalde buitenluchttemperatuur moet dan ingevuld worden. 130 . waarin productgegevens over de luchtontvochtiger worden gevraagd. Minimaal buitenluchtaandeel Als bij mengsectie ‘ja’ is ingevuld. Mechanische luchtafvoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchtafvoer aanwezig is. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de toevoerventilator worden gevraagd. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Luchtbevochtiger Alleen als een verwarmingsbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden. Het programma kan met recirculatielucht werken. Het gaat hier om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. Als dit het geval is moet onderaan het scherm Installatiegegevens ook de minimale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Mengsectie Hier kan ‘ja’ of ‘nee’ worden opgegeven. Dan kan via een ‘vinkje’ worden aangegeven of er een luchtontvochtiger aanwezig is. Als ‘ja’ wordt ingevuld. Onderaan het scherm Installatiegegevens moet dan ook de maximale relatieve vochtigheid worden opgegeven. Als dit het geval is. Mechanische luchttoevoer Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er mechanische luchttoevoer aanwezig is. Dan kan worden aangegeven of er een luchtbevochtiger aanwezig is. Luchtontvochtiger Alleen als een koelbatterij is opgegeven kan hier iets ingevuld worden.Knop koudeopwekkers Hiermee wordt het scherm Koudeopwekkers opgeroepen. Hier wordt het minimaal buitenluchtaandeel opgegeven (in percentage). verschijnen er onder ‘regeling’ 2 extra invoervelden. Tevens moet de buitenluchttemparatuur worden opgegeven. waaronder het buitenluchtaandeel verhoogd mag worden. waarin gegevens over de koelinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. verschijnt dit invoerveld. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin gegevens over de afvoerventilator worden gevraagd. Als dit het geval is. Als dit het geval is. De ingeblazen luchthoeveelheid kan dan uiteraard uit een groter aandeel buitenlucht bestaan. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij het scherm Centrale luchtontvochtiger kan worden opgeroepen.

Het gaat hier om een specificatie van de verwarmingsbatterij. Als dit het geval is. Deze geldt dan voor alle systemen. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast Verwarmingsbatterij Met een ‘vinkje’ wordt aangegeven of er een verwarmingsbatterij aanwezig is. De gegevens voor de verwarmingsbatterij moeten alleen worden ingevuld als er met geconditioneerde lucht moet worden ingeblazen. RVmin Indien is aangegeven dat er een luchtbevochtiger aanwezig is.Regeling lucht/comfort De installatie kan geregeld worden op de lucht. Stooklijnen In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen.of koelplafond.en standbybedrijf) worden opgegeven. waarbij de nachtelijke koeling in werking treedt. 131 . Door te kiezen voor de verwarmingsbatterij wordt het plaatsen van een bevochtiger ook mogelijk. Hier worden de condities opgegeven. dag. Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. koelen.en standbybedrijf). moet hier de maximale relatieve vochtigheid opgegeven worden. Voorwaardelijke nachtventilatie Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtkoeling.of comforttemperatuur. stralings. verschijnt er een verwijzingsveld waarbij een scherm kan worden opgeroepen waarin productgegevens over de verwarmingsbatterij worden gevraagd. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. RVmax Indien is aangegeven dat er een luchtontvochtiger aanwezig is. moet hier de minimale relatieve vochtigheid opgegeven worden.

Via het scherm Gebouwinvoer. etc) of in een ruimte waaraan een bepaalde vertrekdefinitie is gekoppeld. plafond.Voorwaardelijke nachtverwarming Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt verschijnt het scherm Voorwaardelijke nachtverwarming. WTW In VA114 kan een WarmteTerugWin-apparaat geplaatst worden. Als deze IWP-criteria worden aangemaakt met een verwijzing naar een vertrekdefinitie (scherm vertrekgegevens). In het scherm Gebouwinvoer kunnen groepen ook direct in een ruimte worden geplaatst via het definitiescherm. waarin deze bron zit. waarin gegevens over de verwarmingsinstallatie voor deze zone (energiesector) kunnen worden ingevoerd. niveau ‘IWP-groep’. Hiermee kunnen ook meerdere groepen in één ruimte worden geplaatst. etc. personen en apparaten) automatisch worden geplaatst in de ruimte en deze groepen worden in het scherm Gebouwinvoer weergegeven met de letter ‘a’. moet de wateraanvoertemperatuur goed worden ingevuld. Scherm IWP criteria Inleiding In dit scherm kan worden opgegeven welke armaturen. bij handmatige plaatsing vervalt de automatische plaatsing. De combinatie betonkernactivering met plenumafzuiging is in het programma VA114 nog niet mogelijk. e Knop warmteopwekkers Hiermee wordt het scherm Warmteopwekkers opgeroepen. Bij het scherm Wandconstructiegegevens moet de laag worden aangevinkt. Verder is het mogelijk om zowel de IWP-criteria of een bepaalde groep voor een bepaald programma op overslaan te zetten. moeten ook bij het scherm LVKapp. zie afzuiging. Als de gewenste stooklijnen moeten worden gerealiseerd. dan gaan deze criteria voor op criteria opgegeven voor een vertrektype zoals ‘verblijfsruimte’. Zie WTW. personen en apparaten (Interne Warmte Productie) automatisch geplaatst moeten worden in de ruimten. Warmtebron in 2e net Het 2 net wordt in principe gebruikt om aan te geven of er vloer-. Dit ‘handmatig’ plaatsen heeft voorrang op het ‘automatisch’ plaatsen. Als meerdere criteria worden opgegeven voor hetzelfde vertrektype of dezelfde vertrekdefinitie. kan via het definitiescherm worden gecontroleerd welke groepen automatisch (via IWP-criteria) zijn geplaatst in de ruimten. dan wordt alleen de eerste criteria meegenomen en hebben de andere criteria geen functie. Er kan maximaal één groep (armaturen. waarbij de nachtelijke verwarming in werking treedt voor de te berekenen ruimte. Voor een nadere uitleg zie betonkernactivering. Hier worden de condities opgegeven. ‘verkeersruimte’. Het rendement is afhankelijk van het soort apparaat. Voor oplossing. Via het scherm IWP criteria worden groepen geplaatst in een ruimte van een bepaald type (‘verblijfsruimte’. ‘verkeersruimte’. Dit gaat via het 132 .of wandverwarming aanwezig is. gegevens ingevoerd worden. Als dat hier wordt opgegeven.

betreffende invoerscherm met de functietoets F2. Apparaten Openen van het scherm Apparatuurgroep. Er kan slechts één persoonsgroep worden geselecteerd. • 133 . Deze jaarindeling kunt u aanpassen. De eerste IWP-criteria wordt dan gebruikt bij de berekening. verschijnt het geselecteerde klimaatjaar met alle dagen. paasvakantie. Type vertrek Hier selecteert men het type vertrek waarin de op te geven armaturen. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. Gebruikelijk is om hier het jaar van de klimaatfile op te geven. worden de IWP groepen geplaatst. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. Het heeft geen zin om meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar hetzelfde type vertrek. voorjaarsvakantie. personen en apparaten) worden gekoppeld. Scherm Jaarindeling Inleiding Als op dit verwijzingsveld geklikt wordt. Via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. Er kan slechts één apparatuurgroep worden geselecteerd. De weekends zijn vet omrand. Niveau 2. Er kan slechts één armatuurgroep worden geselecteerd. De eerste IWP-criteria worden gebruikt bij de berekening. Vertrekdefinitie Hier kan een verwijzing worden opgegeven naar een vertrekdefinitie. waarbij de weekends vet omrand zijn. Deze geeft de dagen van het jaar aan. waarna de dagen van het jaar worden getoond. Armaturen Openen van het scherm Armatuurgroep. zomervakantie en herfstvakantie. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1. Hierbij is uitgegaan van de standaard kerstvakantie. In de titel van het invoerscherm en in het definitiescherm verschijnen ‘[ ]’ om aan te geven dat deze definitie voor het betreffende programma niet wordt meegenomen in de berekening. Hier kan een jaartal worden opgegeven. personen en apparaten) worden gekoppeld. In de ruimten waar deze vertrekdefinitie is gekoppeld. en via de IWP-criteria kan maximaal 1 groep (voor zowel armaturen. IWP criteria met opgegeven vertrekdefinitie gaan voor op IWP criteria met opgegeven type vertrek. personen en/of apparaten geplaatst moeten worden. Het heeft geen zin meerdere IWP-criteria aan te maken met verwijzingen naar dezelfde vertrek definitie. Personen Openen van het scherm Persoonsgroep.

(default : 45%) 134 . Als het vinkje uit is achter vakantiedagen kunt u de feestdagen aangeven door op verschillende dagen te klikken. Luchttemperatuur ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Als achter vakantiedagen het vinkje aanwezig is. welke in de uitvoer moeten komen. VA114 rekent met een luchtstooklijn. Scherm Koelbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de koelbatterij opgegeven worden. waarbij de weekends vet omrand zijn. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. Als hierbij ontvochtigd moet worden om de gewenste temperatuur te bereiken zal dit ook gebeuren. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. De feestdagen (F) hebben een blauwe kleur gekregen. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. • Niveau 3. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. (default : 30 °C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur.zodat een ‘eigen’ jaar ontstaat. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Deze geeft de dagen van het jaar aan. De vakantieperioden (V) zijn geel gekleurd. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. door de opgave van op welke dag 1 januari valt en door de opgave van vroege. Het gaat hier dus om een specificatie van de koelbatterij. De jaarindeling kan ook hier aangepast worden. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. De koelbatterij wordt geregeld op temperatuur. aanvoertemperaturen. Als men via Extra daguitvoer in dit scherm komt kunnen hier de dagen worden aangevinkt. Indien de capaciteit van de batterij groot genoeg is zal er ook ontvochtiging optreden. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. (default : 10 °C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. normale of late pasen. Indien er op vocht geregeld moet worden. Hierdoor ontstaan ook andere vakantiedagen. Dat kan door de opgave van schrikkeljaar (ja of nee). Ook kunnen de vakantiedagen uitgezet worden door het vinkje achter vakantiedagen uit te zetten. kunt u vakantiedagen opgeven door op verschillende dagen te klikken. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. Er ontstaat een ‘eigen’ jaar door op te geven of het een schrikkeljaar is en op welke dag 1 januari valt. moet een ontvochtiger opgegeven worden met voldoende vermogen om zowel het voelbare als het latente deel weg te koelen.

Dit totale vermogen wordt verdubbeld. In dit scherm worden gegevens van Koude-opwekkers opgegeven. Hier worden de gegevens van de koudeopwekker opgegeven. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de koelbatterij te voorzien. (default : 12 °C) Scherm Koudeopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het invoerscherm Installatie door de knop Koudeopwekkers te activeren. moet er voldoende vermogen (2 kW per 100 m3 lucht. 135 .v.RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. Het energiegebruik wordt berekend op basis van het hier op te geven opgesteld koelvermogen. Het vermogen van de koudeopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de koelbatterij in de LBK nodig is. Wateraanvoertemperatuur Dit is de wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij wordt bepaald. het zeer grote debiet) aanwezig zijn. De aan.De defaultwaarden voor wateraanvoer-. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. waterretourtemperatuur. het opgeven van 99999 kW kan tot kleine onnauwkeurigheden leiden t. (default : 90%) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Indien het vermogen alleen wordt gebruikt om een inblaastemperatuur te realiseren. (default : 6 °C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. luchttemperatuur en de relatieve vochtigheid aan de ingang en aan de uitgang. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen.g. waterretourtemperatuur en luchtcondities kunnen dan ongewijzigd worden overgenomen.

h) m /s/(m .) Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr.gevel) m /s/(m .). (default 6 gr. Er zijn 2 niveau’s te onderscheiden.C. Door op de verwijzingsvelden te klikken komt men in het scherm Infiltratiehoeveelheid.1 m³/(m³. Bij gebouwen zonder extra maatregelen voor kier. Voor natuurlijke ventilatie door te openen ramen zijn 136 .en naaddichting kan worden uitgegaan van 0.vloer) m /s/(persoon) 3 3 2 3 2 3 3 3 3 Hoeveelheid De hoeveelheid infiltratie door kieren en naden en/of de natuurlijke ventilatie door te openen ramen. Eenheid Hier kan de eenheid worden opgegeven voor de hoeveelheid. Bij maatregelen voor kier. (default 12 gr. 3 en 6 m/s.h). Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.2 m³/(m³.C. Er moet dan een hoeveelheid worden opgegeven bij 0.Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur.en naaddichting kan uitgegaan worden van een ventilatievoud van 0. Het eenvoudige niveau vraagt de gemiddelde hoeveelheid met eenheid. Als hier op geklikt wordt verschijnt het scherm Luchtuitwisselingsgroep. Bij de inhoudsbepaling van een vertrek rekent het programma met de inwendige hoogte.C. In het uitgebreide niveau kan met de windafhankelijkheid gerekend worden.) Scherm Infiltratiehoeveelheid Inleiding Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie gekozen is voor de optie ‘opgave via vertrekdefinitie’. verschijnt in het scherm Vertrekgegevens het invoerveld ‘luchtuitwisseling met buiten’. Hier kunnen voor een vertrek de hoeveelheden met de bijbehorende eenheid voor de infiltratie door kieren en naden en natuurlijke ventilatie door te openen ramen worden ingevuld. Er kan gekozen worden uit : • • • • • • m /s m /h m /(m . Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur.h).

wordt er gerekend met alleen de koelbatterij. De koeler / ontvochtiger wordt geregeld op temperatuur en vocht.geen richtwaarden te geven. luchtaanvoertemperatuur en vochtcondities wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. 3 en 6 m/s worden opgegeven. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht. Scherm Luchtontvochtiger Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de luchtontvochtiger opgegeven worden. Op dit moment is de werking van het model als volgt : indien er niet ontvochtigd hoeft te worden. worden de specificaties van de koelbatterij aangehouden. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. aanvoertemperaturen. maar er worden verder geen gegevens opgegeven. Als men kiest voor het uitgebreide niveau. (default : 30° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Lucht temperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. (default : 90° C) 137 . Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur. De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen. Als de Luchtontvochtiger is aangevinkt. vochtgehalten) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. (default : 45%) RV aan de uitgang De vochtcondities aan de uitgang zijn van belang voor de specificatie. wordt er gerekend met alleen de ontvochtigingbatterij. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. kan de hoeveelheid bij 0. De luchtaanvoer temperatuur is normaal de buitentemperatuur. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. VA114 rekent met een luchtstooklijn. (default : 10° C) RV aan de ingang De vochtcondities aan de ingang zijn van belang voor de specificatie. Het gaat hier dus om een specificatie van de koeler / ontvochtiger. indien er wel ontvochtigd moet worden. omdat in het geval van ontvochtiging voor een groot deel het vermogen en daarmee de effectiviteit van de koelbatterij bepalen.

zijn opgegeven. deuren etc.Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. ook als er meerdere ramen. ventilatievoorzieningen of openingen (fictieve wanden)) kan de luchtuitwisseling hier worden opgegeven. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van ruimte x wordt toegevoerd. afvoer naar buiten tijdens dagbedrijf. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar buiten wordt afgevoerd. Deze luchtuitwisseling kan ook worden opgegeven voor wandopeningen naar buiten. De deelfractie voor de koelbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. de waterretourtemperatuur. Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Indien in een wand tussen ruimten wandopeningen zijn opgegeven (deuren. De luchtuitwisseling tussen 2 ruimten en/of buiten kan maar één keer worden opgegeven. (default : 6° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Toevoer/afvoer De volgende velden dienen voor het opgeven van het luchtdebiet voor de bepaling van de luchtuitwisseling: • • • toevoer van buiten tijdens het dagbedrijf. Het scherm luchtuitwisseling verschijnt. de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang en de RV aan de ingang en aan de uitgang. (default : 12° C) Scherm Luchtuitwisseling Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer door het niveau op Lucht te zetten en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op een regel in het scherm Luchtuitwisseling definities. Het programma bepaalt tussen welke ruimten en/of buiten luchtuitwisseling plaats kan vinden. toevoer van ruimte x tijdens dagbedrijf. waarmee toevoer en/of afvoer van en/of naar ruimten en/of buiten kan worden opgegeven. Het thermisch vermogen wordt bepaald bij de op te geven wateraanvoertemperatuur. ramen. Ook kan met de LMK dubbel geklikt worden op een icoontje in een ruimte. Dit heeft als voordeel dat bij het doorrekenen een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de koelbatterij niet aangepast hoeft te worden. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf van buiten wordt toegevoerd. 138 .

Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen tijdens gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. 139 . waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Die geldt dan voor alle gevels tezamen en niet voor die enkele gevel! Eenheid Eenheid in m³/s of m³/h. In dit scherm geeft men gegevens op over de ventilatieklasse en/of infiltratie/ventilatiehoeveelheden van een vertrek. Bij uitwisseling met buitenlucht geldt: Wanneer er meerdere gevels in een ruimte aanwezig zijn.• afvoer naar ruimte x tijdens dagbedrijf. Door op het verwijzingsveld achter ‘infiltratie via kieren en naden’ te klikken kan in het scherm Infiltratiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. wordt in het scherm dat dan verschijnt. Scherm Luchtuitwisselingsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door te klikken op het verwijzingsveld achter infiltratie/ventilatie of achter luchtuitwisseling met buiten in het scherm Vertrekgegevens. wordt de luchtuitwisseling bij elke gevel op het scherm met een icoontje aangegeven. de luchtuitwisseling aangegeven. Natuurlijke ventilatie buiten gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. Infiltratie via kieren en naden Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. Luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf naar een ruimte x wordt afgevoerd. Wanneer men met de LMK dubbel klikt op een icoontje. kan in het scherm Vertrekgegevens bij luchtuitwisseling met buiten een verwijzingsveld worden aangeklikt. waarna het scherm Luchtuitwisselingsgroep verschijnt. Door op het verwijzingsveld achter natuurlijke ventilatie door te openen ramen buiten gebruiksperiode te klikken kan in het scherm Natuurlijke ventilatiehoeveelheid de hoeveelheid worden opgegeven. Natuurlijke ventilatie tijdens gebruikswijze Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie/ventilatie voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen.

dient hier de warmteweerstand te worden opgegeven in [m2 K/W]. 140 . Afhankelijk van ligging.169. Rho Dichtheid (volumieke massa) in [kg/m3] S. Mu Dampdiffusieweerstandscoëfficiënt. maar de warmteweerstand worden opgegeven. Indien als materiaalsoort een spouw is opgegeven (code = lucht).182 aangehouden.K] Scherm Omgeving Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwgegevens te klikken op de knop Omgeving. een verticale spouw krijgt een warmteweerstand van 0.W. Lambda/R Warmtegeleidingscoëfficiënt in [W/m. Code De code geeft aan wat de materiaalsoort is.Scherm Materiaalgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Wandconstructies op het verwijzingsveld achter laagnummer te klikken. beschutting en de verhouding breedte/diepte van het gebouw worden voor de verschillende oriëntaties de winddrukcoëfficiënten bepaald en toegepast in de berekening. In dat geval moet niet de lambda. Dit wordt grafisch weergegeven. De code is van belang als er voor een spouw wordt gekozen. Soortelijke warmte in [J/kg. Door op de grafische weergave te klikken verschijnt het selectiescherm materiaalsoort. Voor een horizontale spouw wordt een warmteweerstand van 0.K] van het materiaal.

141 . Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. Alleen van toepassing voor de verhouding 1:1 tot maximaal 1:3. dakhelling groter dan 30° De dakhelling van een plat dak is 0° . . Gebouwbreedte Breedte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Gebouwdiepte Diepte van het gebouw gezien vanuit de oriëntatie Zuid [m]. Dakhoogte Hoogte van het gebouw is nodig om de windsnelheid op dakhoogte te berekenen.Beschutting Keuze uit: • • • onbeschut normaal beschut Dakhoek De hoek van het dak wordt ook gebruikt voor het bepalen van de winddrukcoëfficiënt. Dit is belangrijk voor de berekening van winddrukcoëfficiënten. Het programma maakt voor de bepaling van de winddrukcoëfficiënten onderscheid tussen gebouwen met een dakhelling kleiner dan 10° een da khelling tussen 10° en 30° en een . geaccidenteerd terrein stadscentra Scherm Persoonsgroep Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • in het scherm IWP-criteria de knop Personen te activeren. Ligging Keuze uit drie mogelijkheden: • • • vlak open terrein bossen.

7 en 0. Als bij niveau 2 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. 2: uitgebreid In het definitiescherm kan worden aangegeven welke groep personen moet worden geplaatst. In niveau 1 staat de clo-waarde vast op 0. Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Als er gekozen is voor ‘vermogen per m2’ dan kan de totale hoeveelheid per programma verschillen. omdat in bv VA102 met het netto vloeroppervlak gerekend wordt. in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte. Het plaatsen van groepen gaat door de shift-toets ingedrukt te houden en met de LMK binnen de ruimte te klikken. Bij andere programma’s : 8-18 uur. VA114 rekent dan met een model voor personen waarbij de verhouding voelbaar en latent afhankelijk is van de temperatuur (de temperatuur die gebruikt wordt is van het vorige uur).• in het scherm Gebouwinvoer (niveau IWP-groep) in het definitiescherm voor Personen te kiezen en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel in het definitiescherm. Als bij niveau 1 wordt gekozen voor de optie W of W/m2 rekent VA114 conform ISSO32 met 1. • In dit scherm worden gegevens over aantal personen en warmte-afgifte van personen opgegeven. die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. Bij VA114 wordt de gebruiksperiode van het gebouw aangehouden. of door in het definitiescherm met de LMK dubbel te klikken op de gewenste regel (groep).7/0. Op de positie waar met de muis is geklikt binnen de ruimte wordt de groep geplaatst. Via het definitiescherm kunnen de automatisch geplaatste groepen worden gecontroleerd en handmatig groepen worden geplaatst. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Hierbij maakt het niet uit welke definitie in het definitiescherm actief is. convectief is 50%. 142 . De verhouding latent en voelbaar staat dan vast. De convectiefactor staat vast op 0.9.5 Als wordt gekozen voor de optie ‘aantal personen’ rekent VA114 bij de PMV-bepaling met een metabolisme (met) die overeen komt met de gekozen activiteit. maar dan kan er maximaal één groep worden geplaatst in een ruimte. Dit scherm is afhankelijk van het ingestelde niveau : • • 1: eenvoudig. In niveau 2 kunnen de clo-waarden worden opgegeven.2 Met en clo=0. Het verwijderen van geplaatste groepen gaat door de control-toets ingedrukt te houden en met de LMK in de te verwijderen groep te klikken. voelbaar is 60%. Het scherm IWP-criteria is alleen te bereiken als het scherm Gebouwinvoer gesloten is. Via het scherm IWP-criteria kunnen deze groepen automatisch worden geplaatst. Het controleren van een geplaatste groep gaat door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK dubbel te klikken op het icoontje in de ruimte.2 Met en clo-waarde en verhouding voelbaar/latent kan opgegeven worden.9.

8 ca. Als men wilt uitkomen op een voelbare warmteproductie van ca. Activiteit Hiermee wordt de aard van de werkzaamheden aangegeven.27. met=1. Bij een hogere binnentemperatuur van bv. lichte kantoorwerkzaamheden’ (M=85 Watt en met=0. hoe meer vermogen de personen gaan afgeven.24) worden gekozen (zie NEN5087).9) Clo-waarde (zomer) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de zomer opgegeven.7) 143 . Houdt rekening met het feit dat bij de keuze voor ‘rustend.C. 55-60 Watt. Dit wordt gevraagd als bij eenheid gekozen is voor ‘aantal personen’.81) de voelbare warmteproductie bij 22 gr. (default : 0. 25 gr. (default : 0. 85 Watt per persoon (zie ISSO32 en ISSO8) bij een clo=0. Hoe zwaarder de werkzaamheden.C en een clo=0. Aantal Aantal personen aanwezig in het vertrek. Het metabolisme stijgt dan ook. Clo-waarde (winter) Hier wordt de kledingweerstand (clo-waarde) van de personen in de winter opgegeven. is de voelbare warmteproductie slechts ca. 74 Watt is. tabel 1 en 1a) en is vergelijkbaar met de tabel uit ISSO32 (tabel 6) en ISSO8 (tabel 14).In nivo 2 kan gekozen worden voor een activiteit. De bovenstaande tabel komt uit de Koellastnorm NEN5067 (blz.8 moet er voor ‘zittend schrijftafelwerk’ (M=130.

Als er geen periode wordt opgegeven houdt het programma de gebruiksperiode van het gebouw aan. Voelbaar Percentage van het vermogen dat voelbaar is (default : 60%). die in het scherm Gebouwgegevens is opgegeven. 144 .Convectief deel Het convectieve deel van de personenwarmte. Alleen het voelbare vermogen verschijnt in de uitvoer. waarna het programma bepaalt hoeveel voelbaar / latent wordt afgegeven. In het scherm wordt de periode opgegeven dat de personen aanwezig en afwezig zijn. De rest is latente warmtebelasting. Het voelbare deel moet ook worden opgegeven.5 Eenheid Opgave van de eenheid van het vermogen. Niveau tijdens gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven tijdens de gebruiksperiode. Is ook deze niet opgegeven houdt het programma een periode aan van 5 dagen per week tussen 8-18 uur. Niveau buiten gebruikswijze Percentage van het totaal afgegeven buiten de gebruiksperiode. Hierdoor zijn de gegevens voor de weekindeling van VA102 en van VA114 niet uitwisselbaar. Vermogen Het totaal vermogen aan personen of het totaal vermogen aan personen per m2 (totaal = voelbaar + latent). Houd rekening met het feit dat er bij VA102 maar een dag wordt opgegeven en bij VA114 meerdere dagen. De defaultwaarde voor het convectieve deel is 0. Het overige deel is stralingswarmte. Keuze uit: • • • vermogen per oppervlakte totaal vermogen aantal personen Gebruiksperiode Dit is een koppeling naar het scherm Weekindeling.

Als tijdens de berekening de omgevingstemperatuur anders is wordt deze hiervoor gecorrigeerd. Percentage convectie Het percentage van de radiatorwarmte. Bij VA114 kan hier een keuze worden gemaakt tussen ‘verwarmen’. 145 . In nivo 2 is het voelbare deel afhankelijk van de binnentemperatuur. dat het voelbare deel 60% is. ‘koelen’ en ‘verwarmen en koelen’.C. De omgevingstemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 20 gr. Het scherm Productgegevens LVK-apparaat verschijnt. Open daarvoor eerst het scherm met het LVK-apparaat. Scherm Productgegevens LVK-apparaat Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Gebouwinvoer. Apparaat Standaard staat hier 'radiator'. Als daarna bij de Installatiegegevens het 4-pijpssysteem gewijzigd wordt in een 2-pijpssysteem kan er een melding verschijnen over het koel. Hierna verschijnt de melding niet meer. niveau LVK-app. Als daar meerdere apparaten zijn geselecteerd. Van elk apparaat moeten de specificaties worden opgegeven.Als het vermogen in nivo 1 wordt opgegeven.of verwarmingsdeel. terwijl dat niet is opgegeven. Voor paneelradiatoren kunnen voor de percentages convectie de volgende richtwaarden worden aangehouden : Omgevingstemperatuur De omgevingstemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. kan hier een keuze worden gemaakt tussen de diverse LVKapparaten. Functie Standaard staat hier 'verwarming'. Bij de Installatiegegevens is bij decentrale koeling of verwarming een 4-pijpssysteem opgegeven en het LVK-apparaat is geselecteerd en geplaatst. met de LMK dubbel te klikken op een regel in het definitiescherm. Het programma VA114 rekent dan met 60% van het totaal vermogen. houdt u er dan rekening mee. Bij VA114 verschijnt hier het apparaat dat is gekozen bij decentrale koeling/verwarming in het scherm Installatiegegevens. dat convectief aan de lucht wordt afgegeven.

Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door het apparaat te bepalen. Vermogen bij installatie in dagbedrijf Opgave van het voelbaar vermogen van het afgifteapparaat volgens de productspecificaties. Bij andere apparaten dan inductieunits is het vermogen tijdens nacht/weekendperiode gelijk aan het vermogen tijdens dagbedrijf. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn.Wateraanvoertemperatuur De wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Vermogen bij installatie nacht/weekendbedrijf (standby) Dit voelbaar vermogen is van toepassing voor inductieapparaten en geeft aan hoeveel vermogen er nog afgegeven kan worden als er geen lucht ingeblazen wordt (inductie). Zie scherm Bedrijfswijze. Indien tijdens de berekening de temperaturen hiervan afwijken vindt er in het programma een correctie plaats voor de afwijkende condities. Dit is het vermogen dat het apparaat kan leveren tijdens dagbedrijf bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en omgevingstemperatuur. Waterretourtemperatuur De waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.9 146 . De aanvoertemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 75 C. De retourtemperatuur welke wordt toegepast volgens de Europese norm NEN EN 442 is 65 C.9 en voor koeling 999. De setpoints zijn dan voor verwarming – 99.

Het scherm Projectomschrijving is voor alle programma’s hetzelfde. Het Bouwbesluit schrijft namelijk voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma’s moeten worden vermeld. Men selecteert het in het menu Invoeren.Scherm Projectomschrijving Inleiding In dit hoofdstuk worden de invoerschermen Projectomschrijving.of werknummer komt op iedere pagina van de uitvoer. Voorbeeld In het scherm Projectomschrijving worden algemene project gegevens opgegeven. In dit scherm worden de algemene. Vul de projectgegevens in. Na aanklikken volgt het scherm Adresgegevens. Projectomschrijving Deze omschrijving (max. Het bouwbesluit schrijft voor welke algemene gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer en de eerste regel komt steeds op iedere pagina van de uitvoer. Het scherm Adresgegevens opdrachtgever verschijnt. Deze schermen komen in alle programma’s binnen de Uniforme Omgeving voor. De eerste regel komt op iedere pagina van de uitvoer. Opdrachtgever In gevolge het Bouwbesluit moet in de uitvoer van een berekening naam en adres van de opdrachtgever worden vermeld. Technicus Naam van de technicus komt op iedere pagina van de uitvoer. administratieve gegevens voor de berekening verzameld. Adresgegevens opdrachtgever en Adresgegevens leveranciers behandeld. De hele omschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. 60 karakters) geldt voor het gehele project en komt in de uitvoer van elk programma dat binnen dit project (binnen uniforme omgeving) wordt gebruikt. • • • • • Klik in het menu Invoeren op de optie projectomschrijving. Projectnummer Het project. Klik met de muis op het veld achter opdrachtgever. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld. 147 . Geef de adresgegevens van de opdrachtgever op. Klik op de knop selecteren.

of buitenzonwering. Er zijn 3 niveaus : • Niveau 1 : opgave U. ZTA. rolluik. Daarnaast moeten de glaseigenschappen U.17 en ABS=0. ZTA. ABS en D zijn van belang voor de bepaling van de energetische / thermische eigenschappen van het glassysteem. ZTA. • Niveau 3 : Netwerkversie. LTA. LTA en eventueel type zonwering. zoals verosol met verschillende doekkwaliteiten : 312 (D=0. gordijn en spouwen (maximaal 3).03 en ABS=0. Voor glassystemen met 3 glaslagen kan het glasnetwerk niet automatisch bepaald worden. Als men van niveau 3 naar niveau 2 terug gaat. Vervolgens kan via het verwijzingsveld na ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden berekend.. tussen.30 en ABS=0. Als voor een combinatie met zonwering wordt gekozen moet de ABS en D van de zonwering worden opgegeven.25). D en LTA worden opgegeven. LTA en CF van de combinatie bepaalt. ZTA en CF. D.23) • binnenscreens. 316 (D=0. De U-waarde. Dit netwerk kan uiteraard wel via niveau 3 handmatig worden ingevuld. ABS.of zonweringsfabrikanten worden geleverd. Aantal lagen Aantal glasvlakken in de raamconstructie exclusief zonwering. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2] en die vallen onder niveau 3 met [3].25). 976 (D=0. De glassystemen worden gedefinieerd aan de hand van productgegevens zoals deze door glas. Dit is echter alleen mogelijk voor de combinatie van dubbel glas met binnen. Bij de opgave op dit niveau mogen de ABS en de D worden ingevuld.21 en ABS=0. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : • luxaflex (D=0. Gaat men vervolgens van niveau 2 terug naar niveau 1. ZTA. • De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Vervolgens berekent het programma de U. eventueel in combinatie met zonwering. ABS. • buitenscreens (D=0. waarmee de CF kan worden bepaald. 148 . De D en ABS zijn uiteraard sterk afhankelijk van het gekozen zonweringsproduct. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden Niveau 2 : opgave van aantal lagen. Ook hier kan het glasnetwerk worden bepaald. Hier kan vanuit het verwijzingsveld ‘glasnetwerk’ het glasnetwerk worden opgeroepen.34). waarbij bepaalde waarden in niveau 3 ‘nul’ zijn (zoals U. Na opgave van het aantal lagen verschijnen de lagen op het scherm.06 en ABS=0.Scherm Raamconstructies Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door : • • Het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand. waarna het programma de U. waarna u zelf alle coëfficiënten kunt invullen.30). D of ABS). Vanuit niveau 2 kan het glasnetwerk bepaald worden. CF. ZTA. wanneer de deelwand een raam is Door in het menu te kiezen voor Raamconstructie In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een glas-/raamsysteem. dan verschijnt deze ‘nul’ ook in niveau 2. De LTA is van belang voor de schakeling van de verlichting. dan verschijnen deze waarden (‘nul’) niet op het scherm. Alleen op dit niveau kan een klimaatraam opgegeven worden.

34).30). Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie of m. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. Buitenlandse benamingen zijn : absorptance (eng). CFglas De convectiefactor. ABSglas+zonw Het gedeelte van de door het glas+zonwering geabsorbeerde zonne-energie. absorption (du). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. ZTA. ZTA.en binnenkant en tussen de diverse glas. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (ABS=0. D en ABS. D en ABS. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.a.ABSglas Het gedeelte van de door het glas geabsorbeerde zonne-energie. Buitenlandse benamingen zijn : direkte transmission (du). zoals verosol (ABS=0.K)) Dglas De directe energietransmissie. Dit is het gedeelte van de totale binnenkomende zonne-energie door het glas+zonwering dat via convectie direct aan de vertreklucht wordt afgegeven.w. De waarde wordt berekend uit de U. ABS-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt geabsorbeerd. 149 . absorption (fr). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden.23).en zonweringsvlakken. transmission directe (fr). CFglas+zonw De convectieweerstand. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. buitenscreens (ABS=0. Convectieweerstand De convectieve overgangsweerstanden aan de buiten. De waarde wordt berekend uit de U. (in W/(m². Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld. binnenscreens.

binnenscreens.K)).w. m. Het gedeelte van de direct doorgelaten zonne-energie door het glas+zonwering of m. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling door het glas+zonwering. De volgende algemene waarden kunnen aangehouden worden : luxaflex (D=0. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen.84 aan te houden.17). D-zonw Het percentage van de opvallende zone-energie dat door de zonwering wordt doorgelaten. Het betreft hier de doorlating van het zichtbare gedeelte van de zonnestraling. LTAglas+zonw De lichttoetredingscoëfficiënt. Bij de opgave op niveau 1 mogen de ABS en de D worden ingevuld.of buitenzonwering is nul. (in W/(m². Doorstraling De doorstraling door zonwering. Glasnetwerk Als op dit verwijzingsveld wordt geklikt. Deze coëfficiënt wordt gebruikt om het licht in het vertrek te bepalen en wordt gebruikt om de verlichting te schakelen. Buitenlandse benamingen zijn : light transmittance (eng).w. m.06). maar het programma VA114 rekent niet met deze waarden. D= doorgelaten zonnestraling/de totale opvallende zonnestraling. buitenscreens (D=0. Zie Raamconstructie gegevens op niveau 3 LTAglas De lichttoetredingscoëfficiënt.30). De waarde van de doorstraling bij binnen. Emissiecoëfficiënt Emissiecoëfficiënt van het glas. verschijnt het glasnetwerk (niveau 3).K)) 150 . (in W/(m². LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. LTA=doorgelaten zichtbare zonnestraling/totale opvallende zichtbare zonnestraling. transmission lumiere (fr). Straling De stralingsweerstanden tussen de diverse glas.Dglas+zonw De directe energietransmissie.a.en zonweringsvlakken. Het is raadzaam om voor glas zonder coating 0.w. Volgens ISSO32 kan hier 0.a. zoals verosol (D=0.86 aangehouden worden. lichtdurchlassigkeit (du).a.

m². Ventilatiegeleiding De ventilatiegeleiding bij zonweringsvlakken (in W/(m². Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin. Als de buitenzonwering (bv screens) dicht bij het buitenste glasvlak ligt : 50 Bij rolluiken (vrijwel geen ventilatie) : 25 Bij binnenzonwering : 32 • • • Zonweringnummer In niveau 2 kunt u een keuze maken uit : • • • • geen zonwering zonwering gordijn rolluik Na selectie wordt dit getekend in het beeldscherm. Als richtwaarden (volgens ISSO32) worden aangehouden : • Bij goed een goed geventileerde ruimte tussen buitenzonwering (bv uitvalscherm) en buitenste glasvlak : 200. Uglas+zonw De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas+zonwering in W/K. De doorgang van de warmte in Watt.K)). Keuze uit : • • • • geen buiten tussen binnen Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. Uglas De warmtedoorgangscoëfficiënt van het glas in W/K. De doorgang van de warmte in Watts.m². (VA114 werkt met netto glasafmetingen). 151 .Type zonwering Type zonwering. Hierbij is de temperatuur in die ruimte vrijwel gelijk aan de buitentemperatuur. per tijdseenheid en per m² bij een temperatuursverschil binnen en buiten van een graad Kelvin.

niveau Rooster en vervolgens met de LMK dubbel te klikken op : • of • een regel in het definitiescherm ‘Rooster definities’ een icoontje in een ruimte Een rooster is via de invoervelden te definiëren en te plaatsen in de actieve ruimte door de knop Selecteren te gebruiken. In Amerikaanse normen wordt vaak gesproken over een g-coëfficiënt (solar gain). facteur solaire (fr). langgolvige straling en convectieve overdracht. Wanneer een zonwering aanwezig is : opgave voor zonwering omhoog en omlaag. deze SC is gelijk aan de ZTA / 0. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. Lucht wordt Keuze uit : • • • toegevoerd afgevoerd via installatie afgevoerd naar buiten 152 . (VA114 werkt met netto glasafmetingen). Ook wordt een SC (Shading Coëfficiënt) genoemd. De waarde ligt tussen 0 en 1. Deze is gelijk aan de ZTA. Dit is een productgegeven van een glassysteem en een maat voor de totale hoeveelheid zonne-energie die door het glassysteem wordt doorgelaten in de vorm van kortgolvige straling. Buitenlandse benamingen zijn : solar radiant heat total transmission (eng). Scherm Roostergegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Gebouwinvoer.ZTAglas De zontoetredingsfactor van het glas. langgolvige straling en convectieve overdracht. Een eenmaal gedefinieerd rooster kan meerdere malen in een ruimte geplaatst worden en ook in andere ruimten.87 ZTAglas+zonw De zontoetredingsfactor van het glas+zonwering. gesamt-energie-durchlassigkeit (dui). De waarde ligt tussen 0 en 1.

Luchtdebiet tijdens dagbedrijf Luchtdebiet van het rooster [m3/h]. Totaal afzuiging Hoeveelheid totaal afzuiging [m3/h] tijdens: • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Bij VAV-systeem : Minimum percentage van dagbedrijf Geeft aan hoeveel de VAV-box teruggeregeld kan worden ten opzichte van het bij Roosters opgegeven primaire debiet. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Als bij de Installatiegegevens gekozen is voor voorwaardelijke nachtventilatie. Luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendkoeling of -verwarming (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. Totaal inblaaslucht Hoeveelheid totale primaire lucht [m3/h] tijdens : • • • Dagbedrijf Nachtbedrijf Nachtkoeling/verwarming Het aandeel buitenlucht wordt opgegeven in het scherm Installatie bij ‘minimaal buitenluchtaandeel’. 153 . Indien voor de totale installatie het aandeel verse lucht onder het minimum debiet dreigt te komen. Dit is het luchtdebiet dat tijdens dagbedrijf wordt toegevoerd of afgevoerd. zal op centraal niveau in de mengsectie het aandeel verse lucht verhoogd worden. Het betreft hier het primaire debiet (afkomstig van de LBK). Luchtdebiet tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) Het luchtdebiet [m3/h] dat tijdens nacht/weekendbedrijf (standby) wordt toegevoerd of afgevoerd. moet hier ‘nul’ worden opgegeven en moet het debiet worden opgegeven bij ‘luchtdebiet tijdens nachtkoeling/verwarming’.

De inblaastemperatuur heeft betrekking op de primaire lucht (na de LBK en ventilator en vóór een eventuele inductieunit)./ inblaastemperatuur bij alle buitentemperaturen gelijk.en standbybedrijf). Afhankelijk van het gekozen installatieconcept kunnen 2 stooklijnen voor de gewenste luchtinblaastemperatuur (dag. dat de inblaas. stralings. waarna in het invoerveld ernaast een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur wordt opgegeven. en 4 stooklijnen per distributienet (verwarmen.of wateraanvoertemperatuur niet tussen 0 en 0 ligt.1° C op. Gewenste temperatuur Hier wordt een gewenste inblaastemperatuur/wateraanvoertemperatuur opgegeven.C. de buitentemperatuur mag alleen oplopend zijn. De distributienetten die kunnen worden opgegeven zijn : • • • 1e net voor lokale afgifte apparaten zoals radiatoren en fancoilunits 2e net voor warmteafgifte in een constructie (bv. welke bij een opgegeven buitentemperatuur hoort. koelen. rekent VA114 met de volgende default-waarden : • verwarming bij dagbedrijf 20 gr. 154 . Scherm Temperatuur setpoints Inleiding Hier worden de temperatuursetpoints voor dag. Als er slechts 1 punt wordt opgegeven dan is de gewenste wateraanvoer. vloerverwarming) LBK-net voor de voeding van de luchtbehandelingskast De opgegeven inblaastemperaturen worden opgegeven als functie van de buitenluchttemperatuur : • • Bij centrale luchtbehandelinginstallatie: opgave gewenste inblaastemperatuur. oplopend of een combinatie van deze twee zijn. De inblaastemperatuur mag zowel afnemend als oplopend zijn.Scherm Stooklijnen Inleiding In het scherm installatie kunnen meerdere stooklijnen worden opgegeven. De stooklijn kan met maximaal 4 punten of minimaal 1 punt beschreven worden.of koelplafond. Bij decentrale koeling/verwarming : opgave gewenste wateraanvoertemperatuur. Buitentemperatuur Hier wordt een buitentemperatuur opgegeven. Als er geen temperatuursetpoints worden opgegeven bij het LVK-apparaat. Geef in dat geval voor de buitentemperatuur 0. waarbij een buitentemperatuur van 0° C wordt gebruikt. verschijnt een foutmelding op het scherm. De stooklijn kan aflopend.en standbybedrijf) worden opgegeven.en nachtbedrijf opgegeven. dag. In dit scherm kan de gewenste temperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur opgegeven worden. Als een stooklijn wordt opgegeven.

9 gr. maar de luifel loopt aan de linkerkant van het raam verder door. Indien er geen uitstekend geveldeel links aanwezig is. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen verwarming aanwezig is het temperatuursetpoint –99. j Afstand raam tot luifel Kortste afstand [m] tussen raam en luifel. 999 gr. Afstand raam tot uitstekend geveldeel links Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel links.C. Bij dagbedrijf Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens dagbedrijf. Als in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ is ingevuld bij ‘verzonken ligging geveldelen’ moet in dit scherm alleen de afmeting bij ‘raam naar binnen gelegen’ worden opgegeven.9 gr. Scherm Uitstekende geveldelen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Uitstekende geveldelen aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. Hier moeten de afmetingen worden ingevuld voor de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts.C. kan hier de afstand opgegeven worden. Als er gegevens over de luifel of de uitstekende geveldelen links/rechts moeten worden ingevuld.• verwarming bij nacht/weekendbedrijf • koeling bij dagbedrijf • koeling bij nacht/weekendbedrijf 16 gr. kan hier de afstand opgegeven worden vanaf de bovenkant van het raam tot de bovenkant van de zijwand. Als tijdens nacht/weekendbedrijf geen koeling aanwezig is het temperatuursetpoint 999. Bij nacht/weekendbedrijf (standby) Dit is de temperatuur welke in de ruimte gehandhaafd moet worden tijdens nacht/weekendbedrijf. moet in het scherm Algemene gegevens ‘ja’ ingevuld zijn bij voor ‘geveldelen van te berekenen vertrekken’.C. Als er geen luifel aanwezig is en een zijwand loopt verder door dan de bovenkant van het raam. 24 gr.C. dat de luifel verder doorloopt. Alle invoergegevens worden opgegeven van binnen uit het vertrek gezien. 155 .C.

Uitstekend geveldeel links (van binnen uit gezien) Afmeting van uitstekend geveldeel links (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. Indien er geen uitstekend geveldeel rechts aanwezig is. kan hier de afstand opgegeven worden. Uitstekend geveldeel rechts (van binnen uit gezien) Afmeting van het uitstekend geveldeel rechts (van binnenuit gezien) loodrecht op de gevel. Luifel Afmeting [m] van de luifel loodrecht op de gevel. Raam naar binnen gelegen Afstand [m] welke het raam naar binnen ligt. dat de luifel verder doorloopt.Afstand raam tot uitstekend geveldeel rechts Kortste afstand [m] tussen raam en uitstekend geveldeel rechts. 156 . maar de luifel loopt aan de rechterkant van het raam verder door.

Debiet en regeling worden overgenomen van de toevoerventilator. toerenregeling. Inlaatklepverstelling en Waaierschoepverstelling zijn variabel volume systemen (VAV) met een continue regeling. Smoorregeling. Dit geldt ook als er via de roosters is aangegeven dat er meer of minder wordt afgevoerd dan toegevoerd. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. wordt het luchtdebiet bepaald aan de hand van de opgegeven debieten bij de roosters. dit kan bijvoorbeeld een bestelcodering zijn. debietregeling Keuze uit: • • • • • geen regeling. Deze wordt gebruikt bij de opgave van een constant volume systeem (CAV) smoorregeling. Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. waaierschoepverstelling.en een afvoerventilator opgegeven. De eerste optie is voor de opgave van een constant volumen systeem (CAV). Hier moet de manier van regelen nog opgegeven worden. Hier worden gegevens van een ventilator opgegeven.Scherm Ventilatievoorzieningen Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door: • • • het invoerveld constructie aan te klikken in het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand. inlaatklepverstelling. wanneer de deelwand een ventilatievoorziening is door in het menu te kiezen voor Ventilatievoorziening In dit scherm geeft men de eigenschappen op van een ventilatievoorziening. codering Unieke codering van de ventilator. Bij de toevoerventilatoren moet de regeling worden ingevuld. Voor beide ventilatoren kan de opwarming worden opgegeven. 157 . Dit is een variabel volume systeem (VAV) met een continue regeling. Indien er alleen afgezogen wordt. Scherm Ventilatorgegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd in het scherm Installatiegegevens door het veld Mechanische luchttoevoer of luchtafvoer te activeren. Hier worden de gegevens van een toevoer.

dan komt men in het scherm Adresgegevens leveranciers en kan men in dit scherm de naam en adres van de leverancier intikken. VAV regeling Indien er gekozen is voor een VAV systeem bij de debietregeling wordt hier de wijze van regelen opgegeven. Leverancier Leverancier van de ventilator. Deze gegevens komen dan in de uitvoer. De totale opwarming is afhankelijk van de effectiviteit van de ventilator en de optredende drukken en luchtsnelheden.v. Als er gekozen is voor een VAV regeling moet in VA114 bij de Roostergegevens een minimum luchtdebiet per rooster worden opgegeven. De ventilator zit vanuit de vertrekken gezien voor de mengsectie en/of warmteterugwinning. Luchtdebiet Hier moet het totale luchtdebiet voor de hele zone worden opgegeven. In normale gevallen kan 1.VA114 maakt geen onderscheid tussen de 3 bovengenoemde regelingen.b. het moet in ieder geval kloppen bij de gegevens die voor de componenten uit de Luchtbehandelingskast gelden. Dit onderscheid is gemaakt t. Bij aanvoerventilatoren zit bij de regeling van de inblaastemperatuur het "meetpunt" van de luchttemperatuur achter de gehele LBK inclusief ventilator. Bij afvoerventilatoren speelt de dissipatie-energie alleen een rol bij recirculatie of bij warmteterugwinning. Bij een VA114 berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid ( voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Opwarming Door wrijving van de ventilator en de kanalen en door de drukvereffening zal de ventilatielucht opwarmen. Debiet in stap regelen: Als het debiet naar de vertrekken lager is dan het minimumdebiet dan wordt op de minimumstand overgeschakeld. In het uitvoeroverzicht voor de installatie is de energie die met deze opwarming gepaard gaat te vinden als dissipatie-energie. Dit heeft als voordeel dat bij de keuze om een ander vertrek door te rekenen met andere luchtinblaashoeveelheden het debiet bij de ventilator niet aangepast hoeft te worden. de EPN-berekening). De ventilator schakelt naar deze stand indien de totale vraag door de vertrekken lager is de opgegeven fractie. In een aantal gevallen zal ook de koeling van ventilatormotor plaatsvinden via de ventilatielucht. Klikt men dit invoerveld aan. Alleen bij toerenregeling is er een keuze uit: • debiet continu regelen: De ventilatoren worden zo geregeld dat het luchtdebiet welke bij de centrale unit geconditioneerd wordt gelijk is aan de som van de benodigde luchtdebieten in de vertrekken.5 graad worden aangehouden. Bij toerenregeling moet de manier van regelen nog opgegeven worden. • 158 . Minimumstand Deze optie kan alleen ingevuld te worden indien er bij debietregeling is gekozen voor ‘toerenregeling’ en bij VAV-regeling voor ‘debiet in stap regelen’.

Gemiddelde plenumhoogte Voor een juiste omrekening naar de binnenmaat is opgave van de hoogte van het plenum. Hier dient de gemiddelde vloerdikte te worden opgegeven. infiltratie / ventilatie.Wanneer het debiet continu geregeld wordt past de ventilator zich ten alle tijde aan aan de vraag van de vertrekken. Binnencondities bij VAV-systeem Door het aanklikken van dit invoerveld komt men in het scherm Conditiegegevens om de temperatuursetpoints van dit vertrek bij een VAV-systeem op te geven en te selecteren voor de berekening. niveau Vertrek met de lMK dubbel te klikken op een ruimte in het menu Invoeren voor Vertrekken te kiezen In dit scherm worden specifieke gegevens voor een vertrek ingevoerd zoals de wanddikte. Gemiddelde vloerdikte Om dezelfde reden als bij de gemiddelde wanddikte houdt het programma rekening met de vloer-op-vloer maten. reflectiecoëfficiënten van wanden en plafond etc. Een standaard kantoorvertrek hoeft dus slechts eenmaal te worden gedefinieerd. vloerdikte. De toewijzing kan verbroken worden door met de LMK te klikken en de CONTROL toets ingedrukt te houden. noodzakelijk. Bij de optie debiet in stap regelen schakelt de ventilator pas een stap terug als de vraag van de vertrekken onder een opgegeven waarde zakt. niveau Vertrek met de LMK dubbel te klikken op een ruimte in het scherm Gebouwinvoer. Scherm Vertrekgegevens Inleiding In dit scherm worden de Vertrekgegevens van de verschillende programma’s beschreven. 159 . Het scherm Vertrekgegevens wordt geselecteerd door : • • • in het scherm Gebouwinvoer. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. De temperatuursetpoints bij het VAV-systeem moeten opgegeven worden in het scherm Vertrekgegevens bij ‘binnencondities’. Voor de berekening van ventilatiehoeveelheden wordt rekening gehouden met de inwendige hoogte. Men koppelt dit scherm aan de ruimten die aan deze`vertrekdefinitie voldoen door in het scherm Gebouwinvoer met de LMK op die ruimten te klikken terwijl men de SHIFT toets ingedrukt houdt. dat wil zeggen de afstand van de onderkant van het plenum tot de onderkant van de erboven liggende vloer. Hiermee wordt de vertrekdefinitie vastgelegd.

Voor de omrekening van 'hart op hart maten' naar binnenmaten moet de gemiddelde wanddikte van het vertrek worden opgegeven..Gemiddelde wanddikte In alle programma's die werken binnen de Uniforme Omgeving wordt in verband met uitwisselbaarheid van gegevens voor de vertrekafmetingen primair gewerkt met de 'hart op hart maten' of 'stramien-maten'.C. De keuze bestaat uit : • • • • • • • • • • Verblijfsruimte Verblijfsgebied Verkeersruimte Technische ruimte Algemene ruimte Toilet Badruimte Meterruimte Lift/liftkooi Serre 160 . Verder wordt dit invoerveld gebruikt voor de automatische wandtoewijzing en is tevens bedoeld als herkenning voor de gebruiker. zodat het apparaat nooit in zal komen. waar men gegevens invoert over ventilatievoorziening.9 gr. verblijfsgebied etc. Is de wanddikte (nog) niet bekend dan kan men de default-waarde aanhouden. In het eerste veld selecteert men het type vertrek zoals gedefinieerd in het Bouwbesluit : verblijfsruimte. Voor een soort vertrek gelden bepaalde binnencondities zoals : binnentemperatuur in de zomer. Koeling Opgave of het vertrek wel of niet gekoeld wordt. Door het activeren van dit verwijzingsveld komt men in het scherm Luchtuitwisselingsgroep. toegelaten stijging hiervan en vochtgehalte. De keuze van het soort vertrek in het tweede invoerveld is afhankelijk van hetgeen in het eerste veld gekozen is. Type vertrek Er zijn twee invoervelden. VA121.Bij VA101. In de verschillende programma's worden die maten indien nodig omgerekend naar buiten. Luchtuitwisseling met buiten Als in het scherm Gebouwgegevens bij infiltratie wordt opgegeven ‘opgave via vertrekdefinitie’ verschijnt deze invoeroptie. In het tweede invoerveld selecteert men het soort vertrek. VA122 en VA126 wordt aan de hand van het type vertrek.en binnenmaten met behulp van de gemiddeld wanddikte. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen koeling opgegeven. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. Hiervan is af te wijken door het invoerveld binnencondities te gebruiken. De default temperatuursetpoints staan echter op 999. gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse de ventilatie-eisen volgens het Bouwbesluit gecontroleerd.

• Overige ruimte Het programma VA114 doet niets met deze invoervelden. Uit het opgegeven thermisch vermogen dat afgegeven kan worden bij een bepaalde wateraanvoertemperatuur en luchtaanvoertemperatuur wordt de effectiviteit van de batterij bepaald. Dit heeft als voordeel dat bij het berekenen van een ander vertrek uit dezelfde zone het vermogen van de verwarmingsbatterij niet aangepast hoeft te worden. wordt er een LVK-apparaat ingevoerd met een vermogen van 99999 Watt. Het rekenprogramma is dan ook onder andere condities (luchthoeveelheden. (default : 0° C) Luchttemperatuur aan de uitgang Luchttemperatuur na de batterij waarbij het thermisch vermogen is bepaald. Opgave in verband met de automatische wandselectie. De bijbehorende luchthoeveelheid moet bij de toevoerventilator worden opgegeven. De deelfractie voor de verwarmingsbatterij wordt bepaald aan de hand van de deelfractie voor de ventilatie.9 gr. Het moet in ieder geval kloppen met het debiet dat bij de toevoerventilator is opgegeven. Het gaat hier dus om een specificatie van de verwarmingsbatterij. (default : 20° C) Thermisch vermogen Hier moet het totale thermische vermogen voor de hele zone worden opgegeven. Luchttemperatuur aan de ingang Luchtaanvoertemperatuur waarbij het maximal thermisch vermogen is bepaald. Dit wordt samen met de intrede temperatuur gebruikt om het luchtdebiet over de batterij te bepalen. Als hier ‘Ja’ wordt ingevuld en bij de Installatiegegevens wordt geen verwarming opgegeven. aanvoertemperaturen) in staat het maximum thermisch vermogen te bepalen. Het gaat hier dus om het vermogen van de batterij zoals deze in de LBK geplaatst wordt. De luchtaanvoertemperatuur is normaal de buitentemperatuur. De default temperatuursetpoints staan echter op –99. Scherm Verwarmingsbatterij Inleiding In dit scherm kunnen de productgegevens van de verwarmingsbatterij opgegeven worden. waterretourtemperatuur en de luchttemperatuur aan de ingang en aan de uitgang.C. Bij een VA114berekening wordt via een deelfractie met de juiste ventilatiehoeveelheid (voor de door te rekenen vertrekken) gerekend. Verwarming Wel of geen verwarming in het vertrek. Het thermische vermogen wordt bepaald bij te op te geven wateraanvoertemperatuur. zodat het apparaat nooit in zal komen. of in geval van warmteterugwinning / recirculatie wordt dit door VA114 berekend. VA114 rekent met een luchtstooklijn. 161 . De werkelijke luchthoeveelheden (onder de opgegeven bedrijfsomstandigheden) worden gespecificeerd bij de toevoerventilator.. de aanvoertemperaturen bij de stooklijnen voor water en lucht.

m. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur en het temperatuursverschil (binnen-buiten) is groter dan opgegeven treedt de nachtelijke koeling in werking. (default : 24 gr.m. door de centrale luchtkoeler behandelde lucht. De wateraanvoertemperatuur waar het programma mee rekent wordt bepaald door de waterstooklijn.Wateraanvoertemperatuur Wateraanvoertemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald. luchtkoeler Voorwaardelijke nachtkoeling d. De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke koeling geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. Deze moet dan wel opgegeven zijn.m. onbehandelde buitenlucht. (default : 90° C) Waterretourtemperatuur Waterretourtemperatuur waarbij het thermisch vermogen is bepaald.v. Aanschakelen als Tbinnen > Voorwaardelijke nachtkoeling inschakelen boven een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek.v. (default : 70° C) Scherm Voorwaardelijke nachtkoeling Inleiding In dit scherm kunt u opgeven of de nachtelijke koeling geleverd wordt d. 162 . De stooklijn voor de nacht wordt in dit geval ook gevolgd. Dit wordt gebruikt om het waterdebiet door de batterij te bepalen. Voorwaardelijke nachtelijke koeling met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtkoeling is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters.m. buitenlucht Voorwaardelijke nachtkoeling d.v. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtkoeling. inname van extra buitenlucht en/of door de centrale luchtkoeler.v. Koeling d.v.m.C) Koeling d.

De stooklijn voor de nacht wordt aangehouden. (default : 19 gr. Uitschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren uitgaan.C) Uitschakelen als Tbinnen < Voorwaardelijke nachtkoeling uitschakelen onder een bepaalde ruimtetemperatuur in vertrek. (default : 3 K) Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen boven deze buitentemperatuur. 163 . maar deze moet dan wel opgegeven zijn evenals de waterstooklijnen voor de nacht.C) Scherm Voorwaardelijke nachtverwarming Inleiding De centrale luchtbehandelingsinstallatie wordt voor de voorwaardelijke nachtelijke verwarming geregeld op basis van condities in een van de vertrekken. Voorwaardelijke nachtelijke verwarming met ventilatielucht is alleen mogelijk als : • • • er een luchtverwarmer aanwezig is er bij mechanische ventilatie een debiet voor nachtverwarming is opgegeven het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming groter is dan bij het debiet bij bedrijfswijze 2 De debieten worden opgegeven bij de roosters. (default : 12 gr. Er wordt dan overgeschakeld naar het debiet bij voorwaardelijke nachtverwarming. Voor wat betreft de ruimtetemperatuur wordt steeds gekeken naar de temperatuur aan het eind van het vorige uur. Indien de vertrektemperatuur in de te berekenen ruimte lager wordt dan de aanschakeltemperatuur treedt de nachtelijke verwarming in werking. Aanschakeltemperatuur Dit is de ruimtetemperatuur waarbij de luchtverwarmer en ventilatoren inkomen.Tbinnen-Tbuiten Voorwaardelijke nachtkoeling mag alleen inkomen indien het verschil tussen de ruimtetemperatuur en de buitenluchttemperatuur groter is dan een bepaald minimum.

vanuit de te berekenen ruimte gezien. zal het programma hiervoor een constructie kiezen bestaande uit 3 lagen. dan moet hier de laag aangegeven worden. die het dichtst bij de ruimte ligt. In het scherm Gegevens hoofdwand In het scherm Gegevens deelwand in hoofdwand Aantal lagen Hier wordt het aantal lagen opgegeven.en emissiecoëfficiënten Voor het koellastprogramma VA102 en het temperatuuroverschrijdings-programma VA114 is het aan te bevelen de wandconstructie laag voor laag (niveau 2) op te geven. Wordt de constructie opgegeven door de Rc-waarde en de massa in te vullen (niveau 1). moet de laag in 3 delen (diktes) worden opgegeven. Zie Overzicht absorptiecoëfficiënten. In de Uniforme Omgeving wordt nu per constructielaag 1 rekenknooppunt aangenomen. waaruit de constructie bestaat (maximaal 9). 20 cm. Bij meerdere ‘vinkjes’ kiest het programma de laag. Als men meerdere knooppunten in een laag wil hebben. Geef aan de oppervlakte geen dikke lagen op.Scherm Wandconstructiegegevens Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door het invoerveld Constructie aan te klikken in : • • of • door via de menubalk op Invoeren te klikken en vervolgens Wandconstructies te selecteren. aan de binnenkant van de aangevinkte laag. 164 . Het scherm Wandconstructiegegevens heeft twee niveaus {bmc Niveau. De bron bevindt zich. Bv bij een betonwand van 35 cm kan het beste aan de buitenkant een laag van 5 cm worden opgegeven. vervolgens een laag van 10 cm.of warmtebron (koelplafond. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. De dikte van de constructie zal worden bepaald aan de hand van de opgegeven Rc-waarde en massa. In het scherm Wandconstructiegegevens worden wandconstructies opgegeven door middel van Rc-waarde en massa of door opgave van de verschillende constructielagen. Er kan slechts 1 laag worden aangevinkt. Absorptie Absorptiecoëfficiënten aan binnen. te weten steen-isolatie-steen. Bij de LVK-apparaten moeten de gegevens van de bron worden ingevuld.en buitenzijde. Bron voor verwarming/koeling in constructie Als in het scherm Installatie in net 2 bij de decentrale koeling/verwarming een koel.bmp} : • • 1 : opgave van de Rc-waarde en/of massa 2 : opgave laag voor laag. met absorptie. klimaatplafond of vloerverwarming) in constructie is opgegeven. resp. waar deze bron zit. In VA114 mogen deuren uit slechts 1 laag bestaan.

zie opmerking onder inleiding. menu met wandsoorten • 2: uitgebreid. (default : 0. kan dit scherm worden geselecteerd door in het menu Invoeren voor Wandcriteria te kiezen. Het wandcriterium met de meeste punten wordt gebruikt voor de selectie van de wand. Wandcriteria worden opgegeven om te voorkomen dat elke wand in het gebouw apart moet worden toegewezen. Rc-waarde Warmteweerstand van de wandconstructie in [m2K/W]. 165 . Voor dikke wanden. die vallen onder niveau 2 worden aangegeven met [2].9) Laagnr De materiaaleigenschappen van de verschillende lagen van de constructie geeft men op in het scherm Materiaalgegevens. Scherm Wandcriteria Inleiding Als het scherm Gebouwinvoer gesloten is.Dikte De dikte van de laag van de constructie in meters.en buitenzijde. zelf criteria opgeven De invoergegevens die specifiek vallen onder niveau 1 worden aangegeven met [1]. Massa Massa van de wandconstructie in [kg/m2]. Emissie Emissiecoëfficiënten aan binnen. Het scherm Gegevens wandcriteria is afhankelijk van het ingestelde niveau : • 1: eenvoudig. Het programma herkent in de plattegrond in het grafische scherm om welk type wand het gaat en wijst aan de hand van de opgegeven wandcriteria de bijbehorende wandgegevens toe aan de wanden. Het programma geeft elk item in de wandcriteria punten wanneer deze voldoet en strafpunten wanneer deze niet voldoet.

Bij een opgave van bouwlaag van "> 3 en < 5" betekent dit dat dit wandcriterium geldt voor alle wanden die liggen tussen de 3e bouwlaag en de 5e bouwlaag. Standaard is de begane grond vloer op bouwlaag 0. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Eigen ruimte Situatie in de 'eigen' ruimte: • • • verwarmd onverwarmd begane grond vloer ('eigen' ruimte ligt op de begane grond) Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie.De default instelling is vrij. Nogmaals klikken en het ‘vinkje’ verdwijnt. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. Bouwlaag 3 en 5 tellen dan mee. Bij tussenvloeren wordt. Klikt men geen enkel vakje aan dan mag de wand in alle situaties worden toegepast. niveau Gebouw achter het invoerveld Begane grond aan te geven welke bouwlaag de begane grond is. dit betekent dat de wand bij alle bouwlagen toegepast mag worden. Voor Helling wand moet dan voor de vloer 180 graden en voor het plafond 0 graden worden ingevuld. de vloer van bouwlaag 2 en het plafond van bouwlaag 1 bedoeld.Andere zijde Situatie waaraan de wand mag grenzen: • • • • • buiten verwarmd onverwarmd ander gebouw andere zone Door het vakje achter de betreffende situatie aan te klikken geeft men aan dat de wand toegepast mag worden bij die situatie. Voorbeeld: • • • 90 : verticale wand 0 : plafond of dak 180 : vloer 166 . Helling wand Hellingshoek(en) waarbij de wand mag worden toegepast bij de automatische plaatsing van wanden. Bouwlaag Bouwlaag of bouwlagen waar een wand toegepast mag worden bij de automatische plaatsing van wanden. Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende bouwlagen worden geplaatst. Dit kan gewijzigd worden door in het scherm Gebouwinvoer. wanneer hier bijvoorbeeld Bouwlaag=2 is ingevuld. In het geselecteerde vakje verschijnt een ‘vinkje’.

Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. event. Daar zijn plafond en vloer immers aan elkaar gekoppeld. Deze hoek is onafhankelijk van gebouwdraaiing of noordpijl. Dit kan dan worden gebruikt bij het bepalen of dit wandcriterium moet worden gebruikt. enz. Door het invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. toegepast mag worden. een oostwand (verticaal van boven naar beneden) betekent een hoek van 90 graden. waarbij 0 en 45 graden meetellen. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 167 . event. Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. bij de automatische plaatsing van wanden. Daardoor hebben we het hier over de hoek en niet over de orientatie van de wand. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden Bij tussenvloeren moeten altijd twee vaste waarden worden ingevuld. Soort vertrekken In het vertrekscherm wordt aangegeven om wat voor soort vertrek het gaat. Wanneer het gebouw niet gedraaid is en de noordpijl staat op 0. Dit zijn bestaande basisbegrippen in het Bouwbesluit. namelijk 0 en 180.Achter dit item staan twee invoervelden waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven.In de isometrische plattegrond kun je zien wat de hoek van de wand is. dan betekent een noordwand (horizontaal van links naar rechts) een hoek van 0 graden. Met een hoek van "> 0 en < 45" wordt een wandcriterium bedoeld voor alle wanden die een hoek hebben tussen 0 en 45 graden. De gebruiker kan ze gebruiken om een bepaalde indeling te maken. Hoek wand Hoek(en) waaronder de wand.

Bij het isometrisch invoeren kunnen vertrekken in verschillende zones worden geplaatst. Wanneer eerst op niveau 1 een wandsoort is geselecteerd en vervolgens naar niveau 2 wordt overgegaan. Achter dit item/criterium staan twee invoervelden (gescheiden door het woord 'en') waarmee men grenzen of vaste waarden kan opgeven. waar men gegevens over de wand en eventuele deelwanden kan opgeven. bij de automatische plaatsing van wanden. dit betekent dat de wand in alle zones toegepast mag worden.Wandnummer Klikt men dit invoerveld aan dan komt men in het scherm Gegevens hoofdwand/deelwand. Wandsoort Het programma heeft dit gegeven nodig om in het grafisch scherm te herkennen om wat voor wand het gaat en dan de betreffende wandsoort toe te wijzen. event. Keuze uit : • • • • • • • • • • Buitenwand Gangwand Tussenwand Plat dak Hellend dak Tussenvloer Beganegrond vloer Gebouwscheidende wand Gebouwscheidende vloer Zonescheidende wand Zone Zone of zones waarin een wand toegepast mag worden. Door zo'n invoerveld aan te klikken verschijnen de volgende keuzemogelijkheden: • • • • vrij < kleiner of gelijk = gelijk > groter of gelijk Hiermee heeft men bij het instellen van de criteria voor de te plaatsen wanden verschillende mogelijkheden: • • • • één grenswaarde. De default instelling is vrij. met een vaste waarde twee grenswaarden een vaste waarde twee vaste waarden 168 . verschijnen de standaard instellingen van deze wandsoort.

Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70. Voorbeeld : op een dag staat de installatie tussen 0 en 8 uur ‘stand by’. Allereerst moet worden opgegeven wanneer de installatie ‘stand by’ is en vervolgens moet aangegeven worden wanneer de installatie ‘in dagbedrijf’ is. De aan. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden.en afvoertemperatuur zijn van belang voor de debietbepaling.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt. Het vermogen van de warmteopwekker wordt bepaald door het opgesteld vermogen van de LVK’s in de vertrekken die doorgerekend worden en de deelfractie die voor de verwarmingsbatterij in de LBK nodig is. de bedrijfsperiode of de telperiode voor een hele week vastgelegd. Deze is dimensionerend en is dus niet de stooklijn waarmee gerekend wordt.en retourtemperatuur wordt het debiet bepaald. (In de toekomst wordt deze omgevingstemperatuur voor de rendementsbepaling gebruikt). 169 . De gebruikswijze van een gebouw wordt gebruikt voor de schakeling van de zonwering en verlichting en voor de te openen ramen.Scherm Warmteopwekkers Inleiding Dit scherm wordt geselecteerd door in het scherm Installatiegegevens de knop Warmteopwekkers te activeren.) van de ruimte waar het apparaat (ketel/koelmachine) staat opgesteld. Voor de bedrijfswijze bij VA114 moeten 2 soorten weekindelingen worden opgegeven. zodat er voldoende vermogen is om de LVK’s en de verwarmingsbatterij te voorzien. Dit totale vermogen wordt verdubbeld. moet de installatie ook ‘stand by’ zijn. Scherm Weekindeling Inleiding In dit scherm en in het scherm Dagindeling wordt de gebruiksperiode. Retourtemperatuur Dit is de retourtemperatuur. Uit de aanvoer. tussen 8 en 18 uur is het in dagbedrijf en tussen 18 en 24 uur staat de installatie weer ‘stand by’. Hier worden de gegevens van de warmteopwekker opgegeven. Als de installatie ‘in dagbedrijf’ is. Omgevingstemperatuur Dit is de omgevingstemperatuur (default 20 gr. Standaardwaarden zijn 6/12 en 90/70.C. Indien er bij de afgifte met 15/17 of met 50/30 wordt gerekend dienen deze waarden ingevuld te worden. Uit de aanvoer. Aanvoertemperatuur Dit is de aanvoertemperatuur.

waarvoor een ander rendement geldt.05. Feestdag/vakantiedag Welke feestdagen? Wanneer is de vakantie? Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. 170 .Onder ‘stand by’ moet dan ‘0-24’ worden ingevuld en onder ‘in dagbedrijf’ moet ‘8-18’ worden opgegeven. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Een overige waarde moet 'overlegd' worden voor gelijkwaardigheid. De waarde moet worden afgerond naar een veelvoud van 0. Afhankelijk van de keuze van het systeem wordt achter gebruikt rendement het rendement hiervan vermeld. Hierin geeft men aan hoe de periode over de dag verdeeld is. Bij overige kan men het rendement opgeven achter afwijkend rendement (men heeft dan wel een kwaliteitsverklaring nodig betreffende het gebruikte rendement). Soort Soort warmteterugwinning. Scherm WTW Warmteterugwinning Indeling In dit scherm geeft men gegevens op over de warmteterugwinning. Maandag/dinsdag/woensdag/donderdag/vrijdag/zaterdag/zondag Door dit invoerveld te activeren komt men in het scherm Dagindeling. De periode wordt grafisch in dit scherm Weekindeling weergegeven. Er kunnen verschillende systemen worden opgegeven. In het grafische scherm naast de invoervelden worden de uurvakken 1 t/m 8 en 19 t/m 24 donkerrood en de uurvakken 9 t/m 18 lichtrood.

Als het aantal vertrekken groter is dan 30 wordt alleen het geselecteerde vertrek berekend. wordt er ook met een WTW gerekend (rendement = 0. 171 . Er moet eerst in de invoervelden van ‘omschrijving’ worden geklikt en daarna in het invoerveld achter ‘rendement’. Als deze optie uitstaat wordt alleen de geselecteerde ruimte doorgerekend.PMV. mits het aantal te berekenen te vertrekken kleiner is dan 30. Ring doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. rekent het programma VA114 niet alleen de geselecteerde ruimte door. kan hier de paginanummering van de uitvoer worden aangepast. Bouwlagen per pagina Het aantal bouwlagen dat per pagina in de uitvoer komt. In de huidige versie gaat dit niet zonder problemen.Indien bij Koudeopwekkers gekozen is voor Koudeopslag en laden met luchtbehandelingskast. Hele gebouw doorrekenen Als deze optie aangezet wordt. kan het rendement worden ingevuld. Oppervlaktetemperaturen Als deze optie aangezet wordt. rekent het programma VA114 alle ruimten door met het zonenummer (en de daarbij behorende installatie) van het geselecteerde vertrek. Deze uitvoerfile staat in de TEMP-directory. Starten met pagina De pagina’s van de uitvoer worden genummerd. Als een onderdeel van de uitvoer moet worden uitgeprint. maar ook alle aangrenzende ruimten die hetzelfde zonenummer hebben. het gebruik van de schermen met berekeningsresultaten en het meldingenscherm met de foutmeldingen en waarschuwingen. kan de uitvoer worden samengesteld en de berekening worden gestart. worden de oppervlaktetemperaturen van de (deel)vlakken weggeschreven in UITVOER. Er kan ook direct worden gestart met F7.40) Als voor type ‘overige’ wordt gekozen. De berekening wordt gestart door op de knop Starten uitvoer te klikken. Door in het hoofdmenu Uitvoeren aan te klikken. Uitvoeren Scherm Uitvoeren Inleiding In dit hoofdstuk wordt het samenstellen van de uitvoer behandeld.

Een stooklijn berekening kan niet gecombineerd worden met een ring berekening • • Als tevens gebruik gemaakt wordt van de uitvoervisualisatie levert dit de volgende grafieken in de uitvoer op : 172 . Meldingen worden na de berekening getoond. Tijdens de berekening kunnen er meldingen op het scherm komen. Voorwaarden voor een stooklijnberekening : • • Het vermogen voor personenwarmte moet opgegeven worden Het vermogen van het LVK-apparaat moet voldoende groot zijn opgegeven om de warmte. kan het programma VA114 de ideale stooklijn voor de luchtinblaas berekenen. (Er wordt lokaal met buitenlucht ingeblazen). Voor de theoretische onderbouwing wordt verwezen naar ISSO publikatie 69 "Optimale stook en koellijnen". Na de berekening gaat de uitvoer naar scherm of printer. Deze berekeningen worden gebruikt voor de bepaling van de optimale inblaastemperaturen. Stooklijnen Als deze optie aangevinkt wordt. Achtereenvolgens worden nog twee berekeningen gedaan met de optimale stooklijn en de opgegeven stooklijn om de energiebesparing zichtbaar te kunnen maken.Starten uitvoer Voor het genereren van de uitvoer kan op de knop Starten uitvoer worden geklikt.en koelbatterijen opgegeven. • • • • Indien er nog geen berekening is gemaakt. Een stooklijnberekening bestaat uit een aantal verschillende VA114-berekeningen. zal het programma het scherm Berekening openen en wordt in het kort de status van de berekening getoond. die achter elkaar worden uitgevoerd. Dit betekent dat het lokale vermogen op 99999 W gezet moet worden.en koudebehoefte te dekken. Om voldoende punten in het verwarmingsgebied te hebben moet een heel jaar doorgerekend worden. Bij de centrale installatie worden geen verwarmings.

De groene lijn is de optimale inblaastemperatuur als functie van de buitenluchttemperatuur : 173 .

maand-. In het maandoverzicht worden de doorgerekende dagen van die maand geprint en 174 . leidt dit tot een foutmelding : ongedefinieerde fout (593). Als alle vakjes achter de uitvoermogelijkheden leeg zijn. wordt de totale uitvoer afgedrukt.en jaaroverzicht hetzelfde. Uitleg uitvoerkolommen dag-. Keuze uitvoer Met deze groep invoervelden wordt de uitvoer samengesteld. maand. Een aantal uitvoerkolommen zijn voor het dag-. De oplossing is om het invoerconcept te wijzigen of om het vinkje bij ‘stooklijnen’ uit te zetten. Door hier Printer te selecteren wordt de uitvoer direct naar de printer gestuurd. In sommige gevallen kunnen hier meer keuzes staan. met getrokken lijnen voor IBM printerdefinities.Als alle vinkjes worden aangezet en het invoerconcept is onjuist. Uitvoer gaat naar Standaard verschijnt de uitvoer op het scherm. Uitvoer in Keuze uit: • • NEDERLANDS: uitvoer in het Nederlands IBM-SET: uitvoer in het Nederlands. jaaroverzicht Hier wordt uitgelegd wat de diverse uitvoerkolommen voorstellen en wat er mee gedaan kan worden.

getotaliseerd. vlak (W/m2) : buit. gem. inductieunit. Dit vermogen wordt geleverd door een lokale unit (nakoeler. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). temp. etc). Als er verschillen met de luchttemperatuur ontstaan. temp. gemiddelde comforttemperatuur in vertrek. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. gemiddelde inblaastemperatuur.C) : binnentemp. zoals fancoilunit. Als er een – verschijnt wordt er niet ingeblazen in dat uurvak. gemiddelde binnenluchttemperatuur in vertrek. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile). indien gekozen wordt voor de optie ‘aantal personen’ bij de interne warmteproductie of tgv schakelende verlichting.) : warmtelevering inblaas (Wh) : • warmtelevering lokaal (Wh) : • koudelevering inblaas (Wh) : • koudelevering lokaal (Wh) : • • andere wa. Tcomfort = (Tlucht+Tstraling) / 2. (Wh):voelbare warmte geleverd door personen. (gr. totale zonnestraling op horizontaal vlak per m2. Dit vermogen wordt afhankelijk van de situatie vertraagd aan het vertrek afgegeven. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die het vertrek in gaat en de lucht die het vertrek uit gaat (systeemgrens ligt op de grens van het vertrek). (gr. 175 . vloerverwarming. • • inbl. koelenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren.C.C) : binnentemp. (Wh) : andere wa. directe zonnewarmte die in het vertrek blijft (in versie 2.C) : uurvak. ). (gr. comf. plafondkoeling. lucht gem. (gr. gem. gem.bronnen zoninstr.voelbr. duidt dat op warme of koude vlakken.bronnen int. etc.19 ontbreekt het convectieve deel). inductieunit. In het jaaroverzicht worden de doorgerekende maanden geprint en getotaliseerd. apparatuur en verlichting. In het geval van vloerverwarming is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. verwarmingsenergie die waterzijdig in het apparaat afgegeven wordt en nodig is om een temperatuursetpoint te realiseren. Dit vermogen wordt afgegeven door een lokale unit (naverwarmer. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht • • • • • Uur : zon hor. Deze waarde kan fluctueren. In het geval van vloerkoeling is dit dus het vermogen wat door de buizen aan de vloer wordt afgegeven. zoals fancoilunit. radiator.wp.

gem. : vochtigheid inblaaslucht w-levering ontvocht.C. door fans (Wh) : vocht.• zw (0=op) : aantal zonweringen dat neer is in het vertrek.0 : T-overs. (g/kg) : vocht. vochtgehalte voor behandeling (van klimaatfile).C) : T-overs. De uitvoerkolommen in het dagoverzicht van de centrale luchtbehandelingsinstallatie • • • • • uur : buitentemp. 28.) : warmtelevering van buiten (Wh) : uurvak. • • warmtelevering door heater (Wh) : koudelevering van buiten (Wh) : • • • • • • • koudelevering door koeler (Wh) : diss.C) : binnentemp. na beh. in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 28 gr. 25. temp. : vochtigheid inblaaslucht k-levering ontvocht. (gr. gemiddelde buitenluchttemperatuur (van klimaatfile).C) : retourtemp. voor beh. : De extra uitvoerkolommen in het maandoverzicht • • • • • dag : binnentemp. gem. lucht max.C): inbl. (g/kg) : vochtigheid inblaaslucht w-levering bevocht. vochtgehalte na behandeling.C. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten.0 : dagnummer van de maand maximale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag minimale binnenluchttemperatuur in vertrek op die dag aantal overschrijdingen boven de 25 gr. energie afgegeven door ventilatoren. koelvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. gemiddelde retourluchttemperatuur van installatie. (gr. verschil in warmte-inhoud tussen de lucht die de installatie van buiten in gaat en de lucht die de installatie uit gaat naar buiten. (gr. gemiddelde inblaastemperatuur. in vertrek op die dag 176 .C. (gr. gem. lucht min. verwarmingsvermogen dat nodig is om een inblaastemperatuur te realiseren. (gr.

verschijnt in de daguitvoer (opgeven via Extra Daguitvoer) ook een dagoverzicht van de ventilatiestromen in de ruimte. Vanaf versie 2.De extra uitvoerkolommen in het jaaroverzicht • mnd : maandnummer Ventilatiestromen Als deze optie aangezet wordt. moet deze optie aangezet worden. Scherm Meldingen Inleiding In het Meldingenscherm bekijkt men de foutmeldingen en waarschuwingen van de laatste berekening. Hierdoor kan het voorkomen dat tijdens het berekenen arraygrenzen worden overschreden. Arraygrootte In het programma VA114 wordt met een vaste arraygrootte gewerkt.20 worden meldingen gegeven indien buiten de grenzen van onderstaande parameters wordt gegaan : • • • • • • • • • • • • maximaal aantal vertrekken maximaal aantal hoekpunten maximaal aantal vlakken maximaal aantal hoekpunten van vlak maximaal aantal constructies maximaal aantal lagen in constructie maximaal aantal knooppunten in constructie maximaal aantal matrices maximaal aantal verschillende orientaties vlakken maximaal aantal belemmeringen mbt beschaduwing maximaal aantal omliggende gebouwen mbt beschaduwing maximaal aantal werkplekken mbt comfort 30 15300 100 100 20 10 21 1500 30 1000 10 200 177 . Dit scherm verschijnt na de berekening of na het selecteren van de optie Foutmeldingen in het menu Help. Weergave isometrisch Als deze optie aan staat wordt het gebouw in de uitvoer isometrisch getoond. Met het visualisatieprogramma wordt van elke dag tijdens de rekenperiode een grafisch overzicht gemaakt. Visualisatiegegevens Als men gebruik wil maken van het via de CD meegeleverde visualisatieprogramma.

De verschillen voor de doorgerekende projecten bedroegen niet meer dan 5 overschrijdingsuren of maximaal 0. wordt voor het scherm een standaard lettertype gebruikt. Indien er op geklikt wordt. Pijltjestoetsen Met de pijltjestoetsen kan men in een pagina omhoog en omlaag gaan en naar links en rechts. Bij de overgang van DOS naar UO zijn ook een aantal vergelijkende berekeningen gedaan. Dit type wordt zowel voor het scherm als voor de printer gebruikt. 178 .Font Keuze van het lettertype voor de uitvoer naar scherm en printer. Kies hiervoor een True Type lettertype. Internationaal is dit de Building Energy Simulation Test (BESTTEST). Pagina Deze knop geeft het huidige pagina nummer weer.o.C. Er zijn een aantal nationale en internationale testen voor dit soort rekenprogrammatuur. Knop PgDn Blader naar de vorige pagina. nationaal is dit de Energy Diagnose Referentie (EDR). Knop Pgup Blader naar de vorige pagina. Printen De gehele of gedeeltelijke uitvoer kan door middel van deze knop naar de printer worden gestuurd. De rekenkern van VA114 is in principe hetzelfde gebleven. Zowel de DOS. Sinds 2002 zijn er wel een aantal uitbreidingen gedaan die alleen in de Uniforme Omgeving zijn opgenomen (betonkernactivering. Indien in het scherm Instellen uitvoer het item Snel scherm font is aangekruist. de DOS-versie is de stralingsuitwisseling verbeterd zodat deze ook met niet-rechthoekige vertrekken overweg kan.v. kan direct worden opgegeven waar naartoe gesprongen moet worden. Wijzigingen nieuwe versies VA114 Inleiding Sinds 5 november 2002 wordt het programma VA114 ook in de Uniforme Omgeving geleverd.2 gr. T. De basis rekenkern van beide versies zijn dan ook nagenoeg hetzelfde. etc). koelplafonds.als de UO-versie voldoen aan beide testen. voor een klein aantal uren. Bij elke wijziging wordt de BESTEST opnieuw uitgevoerd.

10) 08-04-2003 Algemene veranderingen : • • • • Nieuw vabi logo bij opstarten van het programma en onder item 'info' (help) De geometrie van ruimten zijn losgekoppeld van de vertrekgegevens. Regeling op vocht (met name ontvochtiging) Adiabatische koeling Warmteterugwinning Doorrekenen van een vertrek inclusief alle omliggende vertrekken Voor lokale afgifte-apparaten dient nu aanvoer. Indien deze bij een DOS-versie gelijk is aan die van de UO-versie moet dit ook leiden tot negenoeg dezelfde uitkomsten. Belangrijkste uitbreidingen van de rekenfunctionaliteit zijn : • • • • • • • • • • • Gedetailleerde stralings uitwisseling voor willekeurige vormen Gedetailleerde zonverdeling. Versie 2. Bronnen in constructie voor bv. De wijzigingen/verbeteringen van de versie 2. het programma bepaald hierbij het uitwisselend oppervlak en effectiviteit Mogelijkheid voor grafische weergave daguitvoer • Versie 2. (De meeste van deze verschillen zijn terug te voeren op verschillen met betrekking tot de interne warmte produktie).of vertrekdefinitie te staan Invoer : • Invoeren van de raamgegevens ging niet altijd goed. 179 .00 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. verwarmingsbatterijen met beperkte capaciteit.19 hebben voor een groot deel betrekking op de vertaling van de invoer uit de UO-schil naar de invoer van de rekenkern.00) 05-11-2002 VA114 is nu opgenomen in de Uniforme Omgeving. Deze geometrie is onder een apart niveau in het isometrisch scherm te plaatsen In de isometrie niveau 'gebouw' is knop geometrie toegevoegd. koel / klimaatplafonds Koelbatterijen.00 t/m 2. Indien er verschillen ontstonden waren deze altijd terug te voeren op verschillen in de invoer. Hiermee kan men de geometrie van het gebouw bepalen of weghalen In de isometrie op niveau 'zone' en 'vertrek' komt achter de knop 'ontkoppelen' de omschrijving van de actieve zone. beschaduwing door eigen geveldelen Voorbereiding voor Opwekkers (met een rendementcurve) Stooklijn optimalisatie (VA124) Uitbreiding afgifteprincipes. retour en vermogen bij omgevingscondities opgegeven te worden. De invoer voor de rekenschil wordt weergegeven in de invoer van de uitvoer.Deze testen zijn ook door gebruikers uitgevoerd.10 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. betonkernactivering.

30 MB produceren) Aanpassing uitvoer : diverse verduidelijkingen.11) 07-07-2003 Berekening : • • • • • • • • • • Bron in constructie : zoeken van laag waar de bron in de constructie zit is verbeterd Bron in constructie : beperking maximale vermogen is verbeterd Verdeling van lvk's bij meerdere vertrekken ging niet altijd goed.12 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Bepaling plenumafzuiging is verbeterd. overeenkomstig de dos-versie. afhankelijk van het nivo waarmee de warmteproductie door personen is opgegeven. Verhouding voelbaar latent wordt door rekenprogramma zelf bepaald aan de hand van de binnentemperatuur. vertreknaam doorgeven naar berekening Luchtstromen t.11 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.• • Invoerveld te openen ramen was niet zichtbaar Temp. Aanpassen beschaduwing door omliggende gebouwen zodat andere gebouwen ook tegen de gevel van het eigen gebouw gezet kunnen worden Te openen ramen in combinatie met ventilatiestromen door gevelopeningen kan weer worden opgegeven Schakeling zonwering is verbeterd.g. lucht verwamingsbatterij kon niet onder de nul worden ingevoerd Berekening : • • • Inbouwen van diverse meldingen bij foutieve invoer Diverse aanpassingen voor de LVK's Aanpassingen voor de uitvoer Versie 2.v. Het percentage doorstraling van opvalende zon staat hierbij voorlopig vast op 90%. • • • • • Versie 2.12) 11-07-2003 • Schakelende zonwering betekende altijd zonwering neer. Er vindt geen absorbtie plaats in het binnenraam. metabolisme en clo waarde. 180 . In deze versie is dit. dit is opgelost Snelheidsverbetering door tijdelijk wegschrijven van deelresultaten (dit kan tijdelijke files van +/. mechanische onbalans zijn verbeterd Meldingen vanuit berekening verbeterd Aanpassing van het rekenmodel : zonverdeling via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : beschaduwing door geveldelen via raytracing methode Aanpassing van het rekenmodel : zon door binnenraam wordt ook meegenomen. altijd zonewering op.

Indien nodig wordt het netwerk opnieuw uitgerekend. Zou dit niet het geval zijn dan rekent het programma niet. 181 .13 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.14t Wijzigingen in VA114 (UO) (2.15 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. De locatie van de comfortkubus is aangepast zodat deze in de vertrekken met andere vormen ook bijna altijd in het vertrek ligt. De hoogte van de comfortkubus wordt nu op 0. Het programma keek niet naar de invoer.Versie 2. Projectnaam in uitvoer aangepast. Bepaling inwendige maten. Bij percentage glas in horizontale vlakken wordt nu de contouren van de hoofdwand meegenomen.8 m boven de vloer gesitueerd. voorbeeld of ander project Toewijzen en ontkoppelen van definities kan nu via een definitieschermpje Versie 2. Indien geen temperaturen werden opgegeven werd s nachts soms tot 99 graden verwarmd.14t) 15-12-2003 • • • Vakantie en feestdagen stond de installatie altijd uit. verbeterd. Dit is nu aangepast.15) 05-03-2004 • Als er geen lokale unit was werd er toch een doorgerekend met een vermogen van 0 Watt. Hierdoor kunnen ook andere vormen van vertrekken worden meegenomen. Melding dat deelvlakken net niet in een hoofdwand ligt is grotendeels opgelost.14 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Ventilatiestromen via luchtuitwisseling tussen vertrekken werd in sommige gevallen niet juist bepaald. Versie 2.14) 26-01-2004 • • Beschaduwing gebouwen en eigen gebouwdelen verbeterd Invoer polygone vormen van glas in dak via percentage Versie 2. Nu wordt er geen unit meegenomen.13) 24-10-2003 • • • • • Extra controle op de doorberekening van glassystemen. indien nodig. Let wel op dat met sommige vormen van vertrekken 8-vormige contouren kunnen ontstaan. • • Vereenvoudiging UO: • • • Invoer voor een groot deel ook in het engels Inlezen projecten met 3 opties: leeg. Wanneer deelvlakken echt erbuiten vallen volgt nog steeds een melding. Het programma controleert hier niet op.

• • Versie 2.17b) 22-12-2004 Algemene veranderingen : • • • • Bugfix : Het gelijktijdig gebruiken van meerdere UO programma's op een computer is niet meer mogelijk. Het programma kon dan geen vloer meer vinden en berekende de warmteuitstrling per m2 vloer verkeerd.16 en 2. De laatst gebruikte projectfolder wordt tijdens het gebruik van het programma onthouden.16) 05-06-2004 • Verminderen van meldingen over verkeerd geplaatste ramen Versie 2. Bij het toevoegen of verwijderen van bouwlagen worden de eigen keuzes en vrije deelwanden nu wel mee verplaatst.18 Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Driehoekige vormen van vertrekken ook mogelijk. Het isometrische invoerscherm is ook te verschuiven met een ingedrukte muisknop. waardoor er minder snel de vraag wordt gesteld om het project weg te schrijven bij afsluiten en inlezen. Programma specifiek : • Als men bij een nieuw project eerst de gebouw gegevens invoerde en vervolgens de isometrie opstartte. Lengte filenamen is verhoogd van 55 characters naar 250 characters. Dit kwam doordat de helling van de vloer geen 180 graden meer was. • • • • • • • Versie 2. Berekening van meerdere (3) netten met afzonderlijk stooklijnen mogelijk. Extra melding in berekening ingebouwd wanneer er geen VLOER is in vertrek.16 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.17b Wijzigingen in VA114 (UO) (2. Beschaduwing omliggende gebouwen verbeterd. maakte het programma een nieuw gebouw aan waardoor de geplaatste geometrieën niet in het eerste gebouw terecht kwam. 182 . Interne zonverdeling is verbeterd.18) 28-05-2005 • • • Beschaduwing verzonken ligging aangepast. Beschaduwing door eigen gebouwdelen andere vertrekken verbeterd. Voorbereid op koppeling met va111 voor uniforme omgeving. Dakkapellen toegevoegd. ipv alleen de cursortoetsen. Dit is nu opgelost. Voorheen werd altijd de ingestelde projectfolder als basis gebruikt. bleek in 2. Aanpassing in de detectie van een verandering in een project.• Door afwijkingen in de hoekpunten van enkele milimeters kon het voorkomen dat de berekening niet goed ging.17 niet goed te gaan. Melding onbalans in centrale luchttoevoer verminderd.

Ventilatie lucht uitwisseling via niveau lucht is verbeterd. Melding punt in vlak kan niet meer voorkomen. Hierdoor kan er een klein verschil in oppervlakten ontstaan. Limiet staat nu op 100 vlakken per vertrek. hierdoor kan de interne warmteproductie in 2. Dit is in de 2. gaat nu ook goed bij lage vermogens (koelplafonds) Vermogens voor verwarmen en koelen bij bron in constructie zijn niet meer aan elkaar gekoppeld (er wordt wel een melding gegegeven indien de berekende debieten voor koelen en verwarmen niet hetzelfde zijn.16 stond hier de zon die binnenkomt (het verschil is de hoeveelheid zon die weer door een raam verdwijnt). Warmtebalans probleem bij binnen zonwering met ventilatiekoppeling van de spouw naar het vertrek opgelost. In de overige gevallen wordt er teruggevallen op een gewone ringberekening. Bij een ringberekening werd in sommige gevallen de beschaduwing door geveldelen van de door te rekenen vertrekken (anders dan het geselecteerde project) buiten beschouwing gelaten. tm versie 2. Indien het hele gebouw uit minder dan 30 vertrekken bestaat wordt dit in een keer doorgerekend (via ringberekening). 183 .19 Wijzigingen in VA114 (UO) (2.18 hoger zijn. volgt hier een melding van en wordt de warmteproductie aangepast op het nivo zonder plenum afzuiging. De berekening van oppervlakten van vloeren is verbeterd voor ruimten met grillige vormen. Karakterisering BKA verbeterd. Interne warmteproductie opgegeven via personen is verbeterd (de Cconv werd te laag genomen (percentage op basis van totaal(voelbaar+latent).19 versie aangepast.18 plenum afzuiging wordt opgegeven zonder plenum. Er kunnen nu maximaal 30 vertrekken in 1 keer doorgerekend worden (met dezelfde installatie).• In de dagoverzichten staat nu de hoeveelheid zon die binnen blijft. Klimaatramen kunnen weer ingevoerd en doorgerekend worden. ipv alleen het voelbare deel) Als er in versie 2. • • • • • • • • • • • • Versie 2.16 gebeurde dit niet. Er kan gerekend worden met een zelf op te geven rendement bij WTW. In versie 2.19) 07-07-2005 • • Beschaduwing omliggende vetrekken eigen gebouw kon bij meerdere bouwlagen verschoven zijn.

ramen. Er is dan keuze uit Instellen uitvoer. die door de gebruiker zijn aan te passen. Rasterlijnen De kleur van de rasterlijnen in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden. kiest men voor de achtergrond en de rasterlijnen dezelfde kleur. waarin is opgestart (niet te wijzigen). achtergrond en diverse onderdelen van de programma’s worden ingesteld. Hier is het pad van de bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Achtergrond De kleur van de achtergrond in het isometrisch scherm kunnen hier aangepast worden Kleuren in programma's De kleuren in de stromingsprogramma’s (leiding/kanaal. inactief stelsel. warmwaterleiding. die men zelf kan instellen. deuren. Huidige Het huidige pad. teksten/symbolen.Configuratie Scherm Configuratie Inleiding Het scherm Configuratie selecteert men door in het scherm op Configuratie te klikken. ventilatieopeningen. dakkapellen) kunnen hier worden aangepast. Algemene bestanden Het programma maakt gebruik van data-bestanden. Kleuren en Bestanden. retourstelsel. Scherm Instellen kleuren Inleiding Hier kunnen de kleuren van de rasterlijnen. 184 . Scherm Instellen paden Inleiding In dit scherm staan de paden die de Vabi Uniforme Omgeving programma's gebruiken. gekoppelde apparaten) en in het wanden selectie scherm (wanden. Als men geen rasterlijnen wil. Gebruikers kunnen nu het ‘hinderlijke’ fel gele isometrisch scherm vervangen door een kleur.

Melding pauze Tijdens de berekening van het programma kunnen er schermpjes met waarschuwingen opkomen die automatisch weer verdwijnen.Projectbestanden Hier kan het pad van de projectbestanden worden opgegeven. Werkbestanden Het programma slaat gegevens op in de UO-database. Bestanduitvoer naar Hier kan een bestand worden opgegeven. Hier is het pad van deze tijdelijke bestanden aangegeven (niet te wijzigen). Fontgrootte Hier kan de grootte van het gekozen lettertype vergroot of verkleind worden door het percentage te veranderen. Scherm Instellen uitvoer Inleiding Hiermee kunnen enkele instellingen worden veranderd die betrekking hebben op de uitvoer van het programma. tekstgrootte) ingesteld worden. Dit kan de duur van de berekening bij veel 185 . waar de uitvoer moet worden opgeslagen. Dit is bijvoorbeeld handig voor sommige lettertypes die standaard nogal smal of breed zijn. Tijdelijke bestanden Het programma maakt gebruik van tijdelijke bestanden. Deze directory wordt standaard weergegeven bij het inlezen en wegschrijven van projecten. waar de Vabi-UO-programma's geïnstalleerd zijn (niet te wijzigen). Uitvoer font Hier kan het font (lettertype. die werkbestanden bevat Hier is het pad van deze werkbestanden aangegeven (niet te wijzigen). Vabi Hier is het pad aangegeven.

Het is dus beter om de wandconstructies in niveau 2 in te voeren. Hierbij is het belangrijk om te weten waar de massa (bv beton) zich bevindt.Vul de gegevens in. kan het voorkomen dat het scrollen van de uitvoer (op het scherm) traag verloopt. Syst. • • • • 186 . Door 0 seconden in te voeren worden de schermpjes helemaal niet getoond. De uitvoer van het programma zal standaard naar de printer worden gestuurd die hier geselecteerd is. Voer alle wandconstructies een voor een in (bv. In nivo 1 wordt alleen de Rc-waarde en de massa van de constructie gevraagd. Sluit het scherm. Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project (en vervolgens de optie standaard project) of op de optie Inlezen project.waarschuwingen aanzienlijk verlengen.DIC Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Tuvloer. Uitvoer naar Hier staat een lijst met printers die onder Windows beschikbaar zijn.wand. Binnen de Uniforme Omgeving worden alle gegevens van een project weggeschreven in een projectbestand. Vul de invoergegevens in en sluit het scherm. Nadat een programma is gekozen verschijnt een scherm met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menubalk. Bij Melding pauze kan het aantal seconden van deze pauze worden opgegeven. Buwand. een met de extensie .PRJ en een met de extensie . • • • Na het opstarten verschijnt een scherm met daarin alle Vabi-programma’s. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Gebouwen.en bovenmarge in [mm] voor de uitvoer naar printer. die dus zal afwijken van het font op de printer. Er wordt dan een standaard font gebruikt. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Wandconstructies. Een project bestaat uit 2 bestanden. BG vloer). Door deze optie aan te zetten kan dit enigszins worden versneld. Snel scherm font Afhankelijk van het font dat voor de uitvoer is geselecteerd. Gawand. Voer de algemene gegevens in en sluit het scherm. omdat hier de constructies laag voor laag moeten worden ingevuld. Dak. Gebruik programma Algemene werkwijze Inleiding Hieronder wordt de algemene werkwijze beschreven voor het maken van een TO-berekening. In het programma VA114 is de accumulatie van grote invloed op het resultaat. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en vervolgens op Algemeen. (Alle meldingen worden na de berekening alsnog in een lijst getoond!) Pagina marges Opgave van de linker.

Voeg de deelwanden (meestal alleen ramen en/of deuren) toe met de daarbij behorende raamconstructies en/of deurconstructies. 15 en 12 W/m2 moet worden aangehouden kunnen deze vermogens bij de IWP-criteria worden ingevoerd. Dak. Voor uitleg zie Legenda. Vergeet niet de ventilatiegeleiding in te vullen.5. Daartoe moeten de zgn. zoals een wand.zw. vloeren en plafonds aan een ruimte kan door middel van Automatische keuze. Dan verschijnen een aantal nieuwe invoervelden. ABS zonwering en D zonwering. kunnen aangepast worden door deze in het definitiescherm te selecteren en via de shift-knop en LMK aan de betreffende wanden te koppelen. Tussenvloer. Via menubalk Invoeren. Als er een glas in combinatie met zonwering moet worden opgegeven. Voeg de hoofdwanden toe met de daarbij behorende wandconstructies. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Hoofdwanden. moet bij zonwering voor een type worden gekozen. Deze deelwanden kunnen later als Vrije deelwanden in de diverse hoofdwanden worden geplaatst. In het scherm Gebouwinvoer verschijnen diverse vierkantjes met symbolen. Bij een eenvoudig kantoorgebouw is er bv een kantoor. Deze waarden moeten bij de glasleverancier bekend zijn. Raam zonder zonwering : 2 x 1.1) Voor de berekening van de vertrekken zijn de eigenschappen van de wanden van belang. (maak via automatische keuze bv. D. Automatisch toegewezen wanden kunnen worden overschreven door gebruik te maken van de zgn. De algemeen geldende vermogens voor personen. Via het verwijzingsveld glasnetwerk wordt het glasnetwerk bepaald. Gangwand. Tussenwand. apparatuur en verlichting resp.• Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Raamconstructies. vloer. aan : Buitenwand. Naast de wanden kunnen via Plafond en Vloer ook aanpassingen worden gedaan. Deze ruimten moeten via het scherm Gebouwinvoer. Hierna kan het scherm Vertrekgegevens gesloten worden. optie Vertrekken kunnen de vertrekdefinities aangemaakt worden. (bv. • • • • • • • • 187 . De meest voorkomende wand-.5. Het koppelen van wanden. Als voor kantoorruimten bv geldt dat voor de personen. Deze vertrekdefinities kunnen later gekoppeld worden aan de ruimten. Alle ruimten hebben bepaalde afmetingen.0 x 2. In niveau 1 worden alleen de U. vergaderzaal en een gang.5. Via het tweede verwijzingsveld achter glasnetwerk wordt het netwerk voor glas inclusief de zonwering bepaald.en plafondconstructies worden dan automatisch toegewezen. zoals schakeling zonwering. Deur 1. deur.zw. Ga naar niveauknop Wand en controleer de automatisch geplaatste wanden via de wanddefinities. Hier zijn de ABS en D wel van belang om het glasnetwerk te bepalen. Ga naar niveauknop Vertrek en koppel de verschillende vertrekdefinities aan de ruimten via de shift-knop en LMK. Eigen keuze. ZTA. Naast de hoofdwanden zijn er ook Deelwanden. 8. Raam met bu. ABS. Eventuele uitzonderingen hierop kunnen in het scherm Gebouwinvoer via IWP-groepen worden ingevoerd. Wanden die uitzonderingen vormen op de automatisch geplaatste wanden (via wandcriteria). vloeren en plafonds hoofdwanden genoemd. Raam met bu. apparatuur en verlichting kunnen per vertrektype of per vertrekdefinitie worden ingevoerd via IWP-criteria. BG Vloer). niveau Ruimte worden getekend. : 2 x 1. : 3 x 1. Voorbeelden staan bij raamconstructies. In dit niveau doet het programma VA114 nog niets met de ABS en de D. LTA en CF gevraagd. Klik via de menubalk op de optie Invoeren en daarna op Deelwanden. raam. Voor de opgave van een glasnetwerk moet men naar niveau 2. In het programma worden wanden. ventilatieopening of dakkapel. Wandcriteria worden opgesteld.

Voorbeeld gebouwsimulatieberekening invoeren Beschrijving voorbeeld gebouw De plattegrond van een bankgebouw is hieronder weergegeven. Als er meer ruimten tot dezelfde zone behoren (hebben dus dezelfde installatie) kan deze zone in het definitiescherm geselecteerd worden en via de shift-knop en LMK aan de diverse ruimten gekoppeld worden. verschijnt er een rondje in de ruimte. waarin het aantal en de setpoints nog moeten worden ingevuld.nl . via Producten. Via de niveauknop LVK-app. ruimte bg06 de toiletgroep.en/of retourroosters worden aangemaakt. Via de niveauknop Lucht kunnen eventuele luchtstromen tussen ruimten onderling of tussen een ruimte en ‘buiten’ worden opgegeven. Als er bij de Installatiegegevens mechanische luchttoevoer of -afvoer is opgegeven kunnen er in diverse ruimten roosters worden geplaatst. Via de niveauknop Rooster kunnen toevoer. Een invoervoorbeeld staat ook op onze site www. Nadat de productgegevens van het apparaat is geplaatst. Vanuit de wandcriteria kan dan direct de wandconstructie worden ingevoerd. Als al deze gegevens zijn ingevoerd. De ramen en deuren kunnen op de juiste positie geplaatst worden via het scherm met het wandaanzicht (boven het definitiescherm). De ruimten bg01. Als hierop dubbel wordt geklikt verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaten. 188 . • • • • • • Natuurlijk zijn er meer mogelijkheden. ruimte bg04 is een vergaderruimte. ruimte bg08 de technische ruimte en ruimte bg07 is de bankhal met daarin een aantal bankbalies. Via de niveauknop Zone kunnen de Installatiegegevens worden ingevoerd.bg02. Zo kunnen ook alle deelwanden met de diverse raamconstructies in een keer worden ingevoerd. Handleidingen. Als er bij de Installatiegegevens bij decentrale koeling of verwarming een apparaat is opgegeven kunnen er in diverse ruimten LVK-apparaten worden geplaatst. zie Legenda. Gebouwinvoer en wandtoewijzing van Transmissieberekeningen.• Ook de ramen en deuren kunne op deze manier in de diverse wanden geplaatst worden. bg03 en bg05 zijn kantoorruimten. kunnen productgegevens worden aangemaakt. De roosters kunnen na geselecteerd te zijn in het definitiescherm via de shift-knop en de LMK in de ruimten worden geplaatst. Via de niveauknop IWP-groep kunnen eventuele uitzonderingen op de IWP-criteria worden opgegeven en in de ruimten worden geplaatst. Zo kunnen na het opgeven van de Gebouwgegevens eerst de Wandcriteria worden ingevoerd.vabi. kan via de menubalk Uitvoeren en Starten Uitvoer de berekening worden gestart. Hierna verschijnt een rondje in de ruimte.

In de buitenwand van de bankhal is dit 70% glas (incl.2 W/m2 K. de Rc2 waarde van deze wanden is 0.0 m K/W. Dit geldt ook voor de technische ruimte.1 m K/W.4 m. Er is op 2. is gebalanceerde ventilatie aanwezig.1 m K/W. De U-waarde van het glas is 3.10 m. • Klik in het menu Projecten op de optie Nieuw project. Tussen de bankhal en alle overige ruimten is een deur aanwezig. Een algemeen scherm verschijnt met daarop de bedrijfsnaam en bovenin het scherm een menu balk.5 m K/W. de vloerdikte 20 cm en de dikte van het dak is 20 cm. glazen toegangsdeur). Het dak (verlaagd plafond) heeft een Rc-waarde van 3. De tussenwanden zijn systeemwanden en hebben een Rc -waarde van 1.7 m een verlaagd plafond (thermisch gesloten). start met leeg een project 189 .25 m K/W. Er verschijnt een scherm Importeren definitie gegevens met de keuzemogelijkheden : • Geen voorbeeld. De wanden tussen de toiletgroep en de overige ruimten zijn van kalkzandsteen. De hoogte bovenkant vloer tot bovenkant dak is 3. In alle ruimten. De gemiddelde wanddikte van de ruimten is 10 cm. De begane grondvloeren hebben 2 een Rc-waarde van 3. 2 Invoer aan de hand van het Gebouwsimulatieprogramma • Start het programma Gebouwsimulatie. In de buitenwanden van de toiletgroep en technische ruimte is geen raam aanwezig. Alle buitenwanden hebben een Rc-waarde van 2. In de buitenwanden van de kantoorruimten is 40% glas aanwezig.0 m bij 2. De Rc-waarde van de deur is 0. de afmeting van de deur is 2 1.Het gebouw bestaat alleen uit de begane grondverdieping en heeft een plat dak.0 2 2 m K/W. De inwendige hoogte van de ruimten is 2.7 m. op de technische ruimte en het toilet na.

Klik op de knop Selecteren.• • Het standaard voorbeeldproject Een ander project als voorbeeld Indien het project is weggeschreven en er zijn nadien geen invoergegevens meer gewijzigd in het betreffende project. Het scherm Projectomschrijving verschijnt. Vul achtereenvolgens in : • • • • • De telperiode (meestal kantoortijden) De temperaturen. Vul bij invoerveld Technicus je eigen naam in. Het scherm Adresgegevens opdrachtgevers verschijnt. Wilt u de wijzigingen alsnog opslaan ?' • Klik nu op de knop Ja. Wanneer nog geen gegevens zijn weggeschreven verschijnt er de vraag: 'Er zijn gegevens veranderd die niet in het project zijn opgeslagen. of in het geval nog geen gegevens zijn weggeschreven: geef de naam van de nieuwe file op. Klik met de muis op het veld achter Opdrachtgever. en de eerste regel komt eveneens steeds op iedere pagina van de uitvoer. verschijnt het scherm Nieuw Project met de bovenstaande vragen niet. Verzin een naam en adres van de opdrachtgever en voer dit in. Vul de projectgegevens in. Omdat in het verwijzingsinvoerveld achter opdrachtgever een 0 staat wordt een leeg scherm geopend. De adresgegevens worden nu aan het project gekoppeld (er staat nu 1 achter Opdrachtgever). Invoeren Projectomschrijving In het scherm Projectomschrijving worden gegevens over het project opgegeven. ga dan naar stap 2. 'Invoeren van plattegrond Bankgebouw’ Sla het invoerveld Projectnummer over. Sluit het scherm • • • Invoeren Algemene gegevens De invoergegevens van het scherm Algemene gegevens worden niet uitgebreid behandeld. De projectomschrijving komt op het voorblad van de uitvoer. Schrijf de veranderde gegevens weg. waarbij de overschrijdingsuren moeten worden geteld (default 25 en 28 graden) De klimaatfile (default het KNMI-jaar 1964) De startdatum (default : 27 april 1964) en het aantal rekendagen (default 154) Selecteer bij Jaarindeling het jaar 1964 190 . • • • Klik in het menu Invoeren op de optie Projectomschrijving of indien scherm Projectomschrijving al aanwezig is. Het Bouwbesluit schrijft voor welke gegevens op elke pagina van de uitvoer van rekenprogramma's vermeld moeten worden.

Invoeren Ruimten Vervolgens worden nu de ruimten ingevoerd en geplaatst in het scherm Gebouwinvoer. Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt De eerste regel in het scherm rechts Ruimte-index wordt gevuld De afmetingen van kantoren bg01. Via het vertrek (hoeveelheden opgeven) of via gevelopeningen ( VA114 berekent de infiltratie) Als er te openen ramen zijn moeten de criteria opgegeven worden Geef voor het schakelniveau bij handbediende zonwering 300 W/m2 op en bij automatische zonwering 250 W/m2. klikt men op kopiëren 191 . Sluit het scherm. bg02 en bg03 zijn identiek. In de uitvoer verschijnt dan een daguitvoer van 26 augustus. bg02 en bg03 kunnen gekopieerd worden. bg03 Er wordt gestart met ruimte 1 • • • • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op niveau Ruimte Klik op .• Klik op Extra daguitvoer en klik vervolgens de warme dag 26 augustus aan. Klik met rechter muisknop op ruimte bg01 In het scherm dat zich dan opent. Dit maakt voor VA114 overigens niet uit. Dit nummer is door de gebruiker aan te passen. Geef de Gebruikswijze van het gebouw op (meestal kantoortijden). bg02. Geef bij infiltratie op op welke wijze u deze wilt opgeven. Invoeren Kantoorruimten bg01. Elke ruimte krijgt een uniek ruimtenummer. Sla Extra maanduitvoer over Vul eventueel beschaduwing in • • Invoeren Gebouwgegevens • • • • • • • • Bij een nieuw project opent het scherm Gebouwinvoer automatisch op het niveau Gebouw met het scherm Gebouwgegevens Geef de Adresgegevens van het bankgebouw op. Geef in het invoerveld gebouwfunctie aan dat het om een Utiliteitsgebouw gaat. waarbij u kunt controleren of de stooklijnen het gewenste stramien volgen.

de hoogte is bovenkant vloer bovenkant bovenliggende vloer/dak. vloerdikte en plenumhoogte opgegeven om ook de inwendige oppervlakken te kunnen bepalen. • • • Voer op de zelfde wijze de ruimten bg05 (kantoor). in de bankhal is een schuine wand aanwezig. Invoeren Bankhal bg07 Alle voorgaande vertrekken waren rechthoekig. Vul achter Omschrijving Vergaderruimte bg04 in. klikt het juiste snappunt aan en sluit dit scherm Plaats de ruimte bg02 Alle afmetingen worden opgegeven in hart op hart maten. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. maakt men 192 . klikt men met de rechter muisknop en in het scherm dat zich dan opent gaat men naar Bepaal snappunt. maakt men een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK er opent zich een scherm waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Vul achter Omschrijving kantoor bg01 in.4 meter) Doe dit ook voor bg02 en bg03 Klik op de button Sluiten • • • Invoeren Vergaderruimte bg04 • • • • • • Klik op Scherm Vaste Afmeting opent Geef afmetingen op en sluit af met Ok. sluit af met Ok Plaats de ruimte Via kan van deze rechthoek een ruimte worden gemaakt Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. • • Klik op de icoon Teken lijn en trek een verbindingslijn tussen de hoekpunten die de buitenwand van de bankhal vormen kan van de nu ontstane veelhoek een ruimte worden gemaakt. Om de Via gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. Alvorens deze te plaatsen. • • Doe dezelfde handeling voor bg03 Om de gegevens van de ingevoerde ruimten te controleren en te complementeren. bg06 (toiletgroep) en bg08 (technische ruimten) in. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. pas de hoogte aan (3. pas de hoogte aan (3. De contour van de ruimte is zichtbaar. Bij de vertrekgegevens worden de gemiddelde wanddikte.• • Vervolgens klikt men op Bepaal snappunt.4 meter) Klik op de button Sluiten. Kies het snappunt.

bg03. vloerdikte en plenumhoogte zijn respectievelijk 0. • • • Geef als omschrijving Bankhal op Vul achter Omschrijving Bankhal bg07 in en pas de hoogte aan (3.4 meter) Klik op de button Sluiten Invoeren Vertrekdefinities Vervolgens worden nu de vertrekdefinities ingevoerd en gekoppeld aan de geometrieën.een ruimte actief (LMK) en vervolgens klikt men met de RMK. Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. De gemiddelde wanddikte. vloerdikte en plenumhoogte zijn voor alle vertrekken gelijk. In elke geplaatste geometrie staat nu een rood rechthoekje met sterretje. bg05) Start met vertrekdefinitie 1 te koppelen aan de ruimten bg01. 0. bg03 en bg05) Vergaderruimte (ruimten bg04) Toiletgroep (ruimte bg06) Technische ruimte (ruimte bg08) Bankhal (ruimte bg07) Vertrekdefinitie 1 (ruimten bg01. dit geeft aan dat er nog geen vertrekdefinitie aan gekoppeld is Maak ruimte bg01 actief. bg02. bg02. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt Geef als omschrijving Kantoor op Maak voor type vertrek de keuze verblijfsruimte. Na het toevoegen van een nieuw record verschijnen in het scherm deze default-waarden.5 m (de gemiddelde vloerdikte is de vloerdikte van de bovenliggende vloer of dak. Het scherm Luchtuitwisselinggroep verschijnt. De gemiddelde wanddikte. • • • • • 193 . Door op de <F6> toets te drukken worden deze waarden als default opgeslagen. bg02. In dit voorbeeld worden de volgende vertrekdefinities gemaakt : • • • • • Kantoor (ruimten bg01.1 m. Dit is voor VA114 niet van belang. Klik met de muis in het veld achter luchtuitwisseling met buiten. • • • Geef bij verwarming en koeling in beide gevallen Ja op De Binnencondities moeten alleen opgegeven worden als er een VAV-systeem wordt gebruikt. Er wordt een scherm geopend waarin men op het onderste item Eigenschappen klikt. Het scherm Ruimte eigenschappen opent. in dit geval het dak).2 m en 0. Er kunnen geen default-waarden worden opgeslagen voor verwijzingsvelden en tekstvelden. bg03 en bg05 • Verander het Niveau in Vertrek.

2 m3/(m3/h) invullen en evt. • • • Maak ruimte bg04 actief Dubbel klik in het scherm Vertrekdefinities. Klik op de button Toevoegen. wordt deze vertrekdefinitie ook aan de andere ruimten gekoppeld. een hoeveelheid voor te openen ramen Klik op de button Selecteren.v. Als bij de Gebouwgegevens voor opgave via vertrekdefinitie is gekozen bij infiltratie 0. Het scherm Vertrekgegevens verschijnt.• • • • • Omschrijving wordt overgenomen uit het scherm Vertrekgegevens. Dit betreft de vergaderruimte. De invulling in het scherm Vertrekgegevens is voor een groot deel hetzelfde als bij de voorgaande vertrekdefinitie. Een koppeling van een vertrekdefinitie aan een ruimte kan men ongedaan maken via de control-toets en de LMK. Sluit het scherm met de Sluiten Houdt de shift-toets ingedrukt en koppel vervolgens met de LMK deze Vertrekdefinitie aan de ruimte bg01 die actief is. Men keert terug in het scherm Vertrekgegevens. de kantoren moet hiervoor een aparte vertrekdefinitie gemaakt worden. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities : • • Geef bij Omschrijving op: Technische ruimte Maak voor type vertrek de keuze technische ruimte 194 . Vertrekdefinitie 2 (ruimten bg04) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 2 ingevuld. Als men vergeet een vertrekdefinitie te koppelen aan een geometrie. Bij Omschrijving en bij type vertrek wordt Vergaderruimte ingevuld. Er zijn de volgende verschillen ten opzichte van de vorige vertrekdefinities: • • Geef bij Omschrijving op: Toiletgroep Kies bij Type vertrek voor toilet Vertrekdefinitie 4 (technische ruimte bg08) Vertrekdefinitie 4 betreft de technische ruimte.o. Omdat er verschillen zijn in bezettingsgraad en ventilatie t. Door nu te klikken op de ruimten bg02. Vertrekdefinitie 3 (toiletgroep bg06) Vervolgens wordt vertrekdefinitie 3 ingevuld. De luchtuitwisselinggroep wordt nu aan het vertrek gekoppeld. zal deze geometrie niet mee worden genomen in de berekening en zal in omliggende ruimten als buitenlucht worden gezien. bg03 en bg05. In het nu lege invoerscherm kunnen de nieuwe gegevens worden ingevoerd. Dit betreft de toiletgroep.

Indien twee ruimten tegen elkaar geplaatst zijn. In Zijaanzicht 1 is te zien hoe hoofdwanden 2 en 3 ontstaan. De hoogte van de ruimte speelt ook een rol. In bovenstaande plattegrond behoort hoofdwand 3 aan beide ruimten toe. de volgende hoofdwanden: • • • wand 2 naar buiten gemeenschappelijke tussenwand 3 wand 9 naar buiten De hoofdwand tussen twee ruimten wordt slechts één maal benoemd. • • Geef bij Omschrijving op: Bankhal Bij functie ruimte wordt gekozen voor andere ruimte Hoofdwanden van een ruimte bepalen Voor de wandtoewijzing is 'hoofdwand' een belangrijk begrip. onderscheidt het programma waar de twee ruimten aan elkaar grenzen. en een stukje hoofdwand dat daar boven uitsteekt en grenst aan buiten. Een rechthoekige ruimte bestaat uit 4 wanden. een vloer en een plafond: 6 hoofdwanden. zoals in Plattegrond 1 hierboven. ruimte bg07) Tenslotte wordt de vertrekdefinitie 5 betreffende de bankhal ingevuld. Twee naast elkaar geplaatste ruimten met verschillende hoogten leveren een gezamenlijke hoofdwand op. 195 .Vertrekdefinitie 5 (bankhal. Elke hoofdwand grenst aan buiten of aan een andere ruimte.

Net als bij wanden ontstaan ook bij vloeren en plafonds hoofdwanden. Deze worden hetzelfde behandeld als de andere wanden. vloer of plafond wat de situatie is en zoekt vervolgens in de door de gebruiker opgestelde wandcriteria of deze situatie daar 196 .Het is niet mogelijk een ruimte te maken die meer bouwlagen omvat. zoals de constructie. Automatische wandtoewijzing m.v. maar het programma gaat hier mee om als of de hele liftkoker in één bouwlaag zit. Men moet dus de liftkoker vertikaal opdelen en per bouwlaag een ruimte plaatsen met de hoogte van een bouwlaag en met een fictieve tussenvloer. vloeren en plafonds ook aangepast. In bovenstaand voorbeeld Zijaanzicht 2. Verder is het mogelijk ook alleen ‘vrije’ deelwanden te plaatsen. Door het verplaatsen en aanpassen van ruimte worden de afmetingen van wanden. zoals een liftkoker. Hoofd. nu echter doordat ruimten boven elkaar geplaatst worden en gedeeltelijk overlappen. dan is dat inclusief de deelwanden die in de hoofdwand zijn opgenomen. Het programma bepaalt vervolgens per wand.b. Hoofdwand 2 ontstaat doordat de bovenste ruimte uitsteekt. Dit is mogelijk doordat de gebruiker kan vastleggen in welke situatie een bepaalde hoofdwand moet worden toegewezen. In zo’n hoofdwand kunnen ook deelwanden zoals ramen en deuren worden opgenomen. Door schuine daken ontstaan ook hoofdwanden. wordt in de onderliggende ruimte gezien als plafond en in de beschouwde ruimte als vloer. Dit doet men in een zogenaamd wandcriterium. ontstaat verticale hoofdwand 2 en schuine hoofdwand 3. Ook is het mogelijk weer deelwanden in een deelwand te plaatsen: bijvoorbeeld een raam in een deur. Wordt een hoofdwand in het gebouw toegepast. Wandcriteria Het programma biedt de mogelijkheid om een hoofdwand automatisch te koppelen aan verschillende ruimten. Bij het tekeken van de ruimte is de hoogte wel op te geven. Een tussenvloer wordt éénmaal benoemd.en deelwanden De wandeigenschappen. worden vastgelegd in een hoofdwand.

De ‘eigen keuze’ kan dan gebruikt worden om op bepaalde plaatsen in het gebouw af te wijken van de automatisch geplaatste wand. Voor een gebouw moeten minimaal wandcriteria worden opgesteld van : Buitenwand. vloer of plafond krijgt door automatische of eigen keuze een hoofdwand met eventueel bijbehorende deelwanden toegewezen. hellend dak. tussenvloer (bij meerdere verdiepingen). gangwand. Deelwanden opgenomen in een hoofdwand. begane grond vloer.en deelwanden zijn weer constructies gekoppeld. De hoofdwand die direct door middel van de ‘eigen keuze’ aan een wand. Eigen keuze Het is mogelijk een hoofdwand direct aan een wand. tussenvloer. worden meegenomen. 197 . Voor de automatische wandtoewijzing stelt men wandcriteria op. gebouwscheidende vloer.is opgegeven. Een hoofdwand kan één of meerdere deelwanden bevatten. zonescheidende wand. gangwand (wanneer men onderscheid wil maken met tussenwand). Vrije deelwanden Elke wand. zonescheidende wand. plat dak. Automatisch toewijzen van wanden. Het programma kan aan de hand van de tekening de volgende situaties herkennen : Buitenwand. Reeds in een hoofdwand opgenomen deelwanden vervallen wanneer er in een wand. Aan de hoofd. dak. vloer of plafond te koppelen met de zogenaamde 'Eigen keuze'. begane grond vloer. vloer of plafond vlak 'Vrije deelwanden' worden geplaatst. vloer of plafond. Deelwanden die opgenomen zijn in hoofdwanden kan men ook gebruiken als ‘Vrije deelwanden’. Aan een wandcriterium is een hoofdwand gekoppeld. Het programma plaatst dan zelf met behulp van de wandcriteria de hoofdwanden. vloer en plafond Er wordt gebruik gemaakt van automatische wandtoewijzing. De op deze wijze geplaatste deelwand wordt 'Vrije deelwand' genoemd. gaat voor een automatisch toegewezen hoofdwand. tussenwand. vloer of plafond is gekoppeld. Het is echter ook mogelijk om een deelwand direct te plaatsen in een wand. gebouwscheidende wand. tussenwand.

Verander de omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur. verander de omschrijving in Systeemwand. Het scherm Gegevens hoofdwand nr 1 verschijnt en is reeds ingevuld voor de Default buitenwand. 1 gekoppeld is aan Hoofdwand nr. 4 gekoppeld is aan Wandcriteria nr. Het scherm Gebouwinvoer wordt gesloten door op de knop rechtsboven in het isometrisch scherm te klikken. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. De optie Wandcriteria uit het menu Invoeren kan alleen gekozen worden nadat het scherm Gebouwinvoer is gesloten. 1 verschijnt. 1 Deze wand 'Buitenwand' wordt door het programma automatisch als buitenwand geplaatst. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Verander bij omschrijving Default buitenwand in Binnenmuur Kies bij wandsoort voor Tussenwand Klik in het veld achter wandnr.In het bovenstaande figuur is te zien dat Wandconstructie nr. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) • • • • • • 198 . Het programma komt altijd met een reeds ingevuld wandcriterium voor een Default buitenwand. Het scherm met gegevens wandcriteria nr. 4 en dat hoofdwand nr. Wandcriterium tussenwanden Begonnen wordt met de automatische toewijzing van de tussenwanden • • Sluit het scherm Gebouwinvoer door op de knop rechtsboven te klikken Kies in het menu Invoeren de optie Wandcriteria.

welke ruimten aan elkaar grenzen en welke ruimten aan buiten grenzen. Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Het scherm Raamconstructies verschijnt. houdt het programma de keerzijde temperatuur volgens de tekening aan.. • • • Wandcriterium buitenwanden • • • • • • Klik in het scherm Gegevens wandcriteria op de knop Toevoegen om een nieuw criterium aan te maken. Vul de wandconstructie in nivo 2 in (uitgebreid nivo) Klik vervolgens op de knop Selecteren. Vul bij omschrijving Raam 40% glas in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Klik op de knop Toevoegen Deelwand (onderste regel).. Het is echter beter om altijd bij een begane grondvloer aan te geven waar deze aan grenst (kelder. Geef op als omschrijving Buitenwand 40% glas Kies bij wandsoort voor Buitenwand Klik in het veld achter wandnr. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. wanneer gekozen wordt voor bijvoorbeeld: B: buitenlucht. Achter het veld Constructie staat de omschrijving van de constructie.). Bij omschrijving is Raam 40% glas overgenomen. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. Geef bij soort aan dat de deelwand een raam is. G: direct op grond. Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. De hoofdwand is nu gedefinieerd. Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. de omschrijving veranderen we in: buitenmuur geïsoleerd. Door T (tekening aanhouden) te laten staan.• Klik vervolgens op de knop Selecteren. etc. verschijnt. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. kruipruimte etc. Laat bij omkeren Nee staan. Hiervan wordt afgeweken. Verander dit in Isolatieglas • • • • • • • • • 199 . Laat bij omgeving T: tekening aanhouden staan. aan de hand van de isometrische tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald (buitenlucht). Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Men keert terug in het scherm Wandcriteria. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Laat bij omkeren Nee staan. Het scherm Gegevens deelwand . A: ander gebouw/woning.. Nu moet in deze hoofdwand een deelwand worden opgenomen. C: kruipruimte. Klik nu op de knop Selecteren.Het programma herkent in het isometrisch scherm hoe het gebouw is samengesteld. kiest het programma voor ‘vloer direct op grond’. Het scherm Gegevens hoofdwand verschijnt (nieuw record). Wanneer bij de begane grondvloer toch wordt gekozen voor T (tekening aanhouden). in hoofdwand . Omschrijving Buitenwand 40% glas wordt van het vorige scherm meegenomen.

Wandcriterium dak Wijs op dezelfde manier de dakgegevens toe. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de raamconstructie.• • Vul de eigenschappen van het glas in Klik nu op de knop Selecteren. De F5 kan gebruikt worden om records te wissen. • • • • Klik nu op de knop Selecteren. verschijnt er een overzicht van de hoofdwand met daarin opgenomen deelwanden. Kies bij wandsoort voor Plat dak Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: dak. Op deze wijze kan dus ook een deelwand uit een hoofdwand gewist worden. Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in: begane grond vloer geïsoleerd en via nivo 2 de constructie lag voor laag Kies bij omgeving voor C (kruipruimte). Men keert terug in het scherm Wandcriteria. Door op de knop Overzicht deelwand (onderste regel) te klikken. Wandcriterium begane grond vloer Wijs op dezelfde manier zoals hierboven de begane grond gegevens toe. Aandachtspunten hierbij zijn : • • • • • Voeg een nieuw wandcriterium toe. • Vul in het scherm Wandconstructiegegevens bij omschrijving in : dak geïsoleerd en vul de constructie in • • Kies bij omgeving voor T (Tekening aanhouden) Sluit scherm Wandcriteria 200 . Vul bij het invoerveld percentage 40 % in. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. Kies bij wandsoort voor Begane grondvloer Geef in het scherm Hoofdwandgegevens bij omschrijving op: geïsoleerde vloer. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand.

Geef als omschrijving Blinde buitenmuur op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie.en deelwanden definities actief en laat zien waar deze wanden nog meer zijn geplaatst.Controle automatisch toegewezen wanden Er kan nu gecontroleerd worden of de gegevens van de systeemwand. de begane grondvloer en het dak op de juiste plaats in het gebouw terecht zijn gekomen. dan wordt een overzicht gegeven van de geplaatste vloeren (idem bij niveau Plafond). Laat bij omgeving T (tekening aanhouden) staan. Laat bij omkeren Nee staan. Zet men het scherm Gebouwinvoer op niveau vloer. Echter de buitenwanden van de toiletgroep en de technische ruimte hebben geen ramen! Hierdoor zijn we genoodzaakt via de eigen keuze de automatisch geplaatste wanden met ramen te ‘overrulen’ met blinde buitenmuren. aan de hand van de tekening wordt de keerzijde temperatuur van de wand bepaald. Klik op de knop Toevoegen. • • • • • • • 201 . Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt Klik in het scherm Wandconstructiegegevens op de knop Overzicht en kies uit het overzicht de constructie van de eerder opgegeven buitenwand Klik vervolgens op de knop Selecteren. • Kies in het scherm Gebouwinvoer voor niveau Wand en maak een buitenwand van de toiletgroep actief door dubbel klik met de LMK. Dit kan als volgt gecontroleerd worden : • • Kies uit het menu Invoeren de optie Gebouwinvoer. De constructie wordt niet omgekeerd toegepast. Ook kan men het invoerscherm van een wand snel openen en bekijken door op de betreffende het overzichtsscherm dubbel te klikken. Niet correcte wanden worden weergegeven met een rood vierkantje met een *. De constructiegegevens worden nu aan de hoofdwand gekoppeld. In het bovenste scherm wordt een aanzicht geven van de actieve wand en in het onderste scherm een overzicht van de geplaatste wanden Wanneer men in dit scherm klikt op een regel met een hoofdwand (of een deelwand). de buitenwand met 40% glas. De hoofdwand is nu gedefinieerd. Anderzijds wanneer men klikt op een wand in de plattegrond wordt de desbetreffende regel in het scherm Hoofd. Het invoerscherm Gegevens hoofdwand verschijnt. Toewijzen wanden van de technische ruimte en de toiletgroep Het programma heeft automatisch overal buitenwanden met ramen geplaatst.en deelwanden definities (onder). worden deze in de plattegrond gemarkeerd door een vierkantje met een a (automatisch toegewezen). Achter het veld constructie staat de omschrijving van de constructie. Het scherm Gebouwinvoer met de plattegrond van het gebouw verschijnt Kies bij Niveau voor wand In de rechterhelft van het scherm zijn geopend de schermen: Wand aanzicht (boven) en Hoofd.

Zorg dat de betreffende regel in het overzichtsscherm actief is. • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden.h. Maak hierbij steeds gebruik van de gedefinieerde hoofdwand ‘blinde buitenmuur’. vrije deelwand De buitenwand van de bankhal bevat 70% glas en wijkt af van de andere buitenwanden met 40% glas. Klik in het scherm Raamconstructies op de knop Overzicht en kies de eerder opgegeven eigenschappen van het isolatieglas.• • Klik nu op de knop Sluiten. De buitenwand in de bankhal kan met de optie eigen keuze worden geplaatst. het raam. Wijs nu de andere buitenmuur van de toiletgroep toe en de buitenwanden van de technische ruimte.v. • • • • Plaatsen van deuren m. toiletgroep en technische ruimte zijn deuren aanwezig met dezelfde afmetingen en Rc-waarden.v. maar dan moet een hoofdwand met een deelwand (70% glas) worden gedefinieerd.b. Vloeren of plafonds/daken van de desbetreffende ruimte. De raamconstructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Klik op Toevoegen Soort blijft raam Geef als omschrijving raam 70% op Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Geef bij afmeting aan dat de deelwand in percentage van de hoofdwand wordt opgegeven. De vrije deelwand. Wijs op dezelfde wijze m. Klik nu op de knop Selecteren. staat nu in het scherm Hoofd. Klik nu op de knop Sluiten. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie.b. Het scherm Raamconstructies verschijnt. eigen keuze de gegevens van de steenachtige binnenmuren • Plaatsen raam bankhal m. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. Met de knop Overzicht krijgt men afhankelijk van het ingestelde niveau een overzicht van de Wanden. een raam als een vrije deelwand te plaatsen in de automatisch geplaatste hoofdwand.en deelwanden definities. Maak deze regel actief en plaats het raam in de buitenwand van de Bankhal. 202 . Andere methode is.en deelwanden definities. De wand staat nu in Hoofd. Houdt de Shift-toets ingedrukt en klik met de LMK.b. dan vervalt de oorspronkelijk in die hoofdwand opgenomen deelwand (raam 40%). Vul bij het invoerveld percentage 70 % in. die automatisch geplaatst zijn. ‘vrije deelwanden’ In wanden tussen de bankhal en de kantoren. Ga naar de wand waaraan men deze blinde muur wil koppelen.

Houdt de shift-toets ingedrukt en klik met de LMK op de wand waar men de deur wil plaatsen. Het scherm Afmetinggegevens verschijnt. Geef als Omschrijving Bankgebouw op De Gebouwfunctie en de Bezettingsgraadklasse zijn voor VA114 onbelangrijk Klik op het verwijzingsveld achter installatie. Achter het veld Constructie verschijnt de opgegeven omschrijving van de constructie. Vul bij omschrijving binnendeur in Klik met de muis in het invoerveld achter constructie. Maak deze regel actief en plaats de deur via shift/LMK. Geef bij afmeting aan dat de deelwand met echte afmetingen wordt opgegeven Klik in het invoerveld achter nummer. Het scherm Gebouwzone verschijnt. Geef respectievelijk bij lengte en breedte/hoogte 1.1 m2K/W in Bij bekleding binnen als bij bekleding buiten hoeft voor deuren niets opgegeven te worden. De omschrijving is overgenomen uit het voorgaande scherm Vul bij Rc-waarde 0.en deelwanden definities.0 m en 2. de deur. Zie installatievoorbeelden 203 .10 m op Klik op de knop Selecteren.• • • • • • • • • • • • • • Kies onder Invoeren op Deelwanden. De afmeting wordt aan de deelwand gekoppeld. staat nu in het scherm Hoofd. Plaatsen van de overige deuren Voor het opnieuw plaatsen (dus nog een deur toevoegen in de wand) moet eerst in het definitiescherm deelwand deur actief gemaakt worden en dan kan shift-toets en LMK de deur aan een wand worden toegevoegd. Klik nu op de knop Selecteren. Geef bij soort aan dat de deelwand een deur is. Het scherm Wandconstructiegegevens verschijnt. Invoeren Zone en installatie • • • • • Zet het scherm Gebouwinvoer op het niveau Zone Dubbelklik in het scherm Zone definities. De constructie wordt nu gekoppeld aan de deelwand. Het invoerscherm Gegevens deelwand verschijnt. in het scherm Gegevens deelwand komen de opgegeven afmetingen te staan De vrije deelwand. • • Klik in het overzichtsscherm op de regel van de zojuiste ingevoerde vrije deelwand ‘deur’.

VABI-programma’s is het ook mogelijk om de plattegrond in een CAD-pakket op te zetten en deze met een VABI-programma in te lezen.. • • • Start het CAD-pakket Definieer in het CAD-pakket een nieuwe tekeninglaag en maak deze tekeninglaag actief. Het scherm Uitvoer verschijnt. dat automatisch door het programma ingelezen wordt bij het starten van een nieuw project en bij het inlezen van een DXF-file. Het voorbeeldproject voor VA114 wordt dan VRBLD114. • • Klik in de menubalk op het menu Uitvoeren. Als geen uitvoeropties worden aangevinkt. Door nogmaals in het vakje te klikken wordt een optie uitgezet en het v teken verdwijnt. • • • • • Ga eerst na welke gegevens bij elk project nagenoeg identiek zijn. Start een nieuw project. Teken de plattegrond. Schrijf dit voorbeeldproject weg.v. Lees bij elk project eerst het voorbeeld project in..PRJ en wordt weggeschreven in de programma-directory VA114. verschijnt de gehele uitvoer (inclusief de uitvoer van de invoer).PRJ hebben. Plattegrond van het gebouw inlezen vanuit een CAD-tekening Naast het invoeren van de geometriën m.b. de wandeigenschappen en de wandcriteria.Berekening starten Er zijn nu voldoende gegevens ingevuld om een Koellastberekening te kunnen maken. Zijn er wel fouten gemaakt. verschijnen de resultaten op het scherm.. Klik nu op de knop Starten uitvoer. enkellijnig in deze tekeninglaag Aandachtpunten bij opzetten van een CAD-tekening zijn : • lijnen van de vertrekken moeten goed aansluiten 204 . Dit voorbeeldbestand moet een vaste naam VRBLD. de berekening wordt gestart. Voorbeeldproject maken Een aantal invoergegevens zijn in vrijwel alle projecten identiek. De lijst met fouten is met de optie foutmeldingen uit het menu help opnieuw op te roepen. dan verschijnen deze na het rekenen op het scherm en worden in een lijst getoond bij de resultaten. wat er in de uitvoer moet verschijnen. • Indien er geen fouten zijn gemaakt bij de invoer. Als er een optie gekozen verschijnt er een v teken in het vakje. in plaats van de optie Nieuw project. Als er voor een beperkte uitvoer wordt gekozen geef dan in dit scherm aan. Vul in de verschillende schermen de steeds terugkerende gegevens in. en weggeschreven worden in de desbetreffende programma-directory. Als alle vertrekken moeten worden doorgerekend geef dat dan bij Ringberekening aan. Het is ook mogelijk om een voorbeeldbestand te maken. Zoals bijvoorbeeld de temperaturen in de vertrekken.

DXF • ga naar de directory. bijvoorbeeld 0.als afgevoerd moet hier dezelfde hoeveelheid als bij mechanische toevoer worden opgegeven (mechanische balans). Ook de eventuele opwarming t. Voor VA114 behoeft de gebouwfunctie en bezettingsgraadklasse niet ingevoerd te worden. de ventilator kan hier worden ingevoerd. In het geval van een VAV-systeem moet bij de debietregeling voor een andere optie (dan ‘geen regeling’) gekozen worden. 70.g. kijk of de plattegrond uit het CAD-pakket is overgenomen. • • • • • • klik op de naam van de DXF-file klik op de knop Openen.v. Het scherm Gebouwinvoer verschijnt. Hieronder worden 5 installatievoorbeelden aangegeven : Voorbeeld 1 : Mechanische ventilatie met buitenlucht (geen decentrale koeling/verwarming) • • Omschrijving invoeren Verwijzingsvelden achter mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. waarin de in te lezen DXF-file staat In deze directory moet de gebruiker schrijfrechten hebben. Voorbeeld installaties Inleiding Ga via het scherm Gebouwinvoer. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te • 205 . klik op de knop Verwerken DXF-file. geef het nummer of naam van de bouwlaag op.• voor elke bouwlaag moet een nieuwe tekeninglaag worden gedefinieerd • de bouwlagen moeten precies boven elkaar worden getekend • sla de tekening op in DXF-format • start het VABI-programma Koellast • klik in het menu Projecten op de optie Inlezen Project • selecteer het bestandstype *. Als er net zoveel lucht wordt toe. Als de DXF-file is ingelezen verschijnt het scherm Projectgegevens klik in het menu Invoeren op de optie Gebouwinvoer. niveau Zone naar scherm Gebouwzone. Bij de mechanische luchttoevoer moet de totale hoeveelheid toegevoerde lucht voor de gehele zone worden opgegeven. Als er met een constant volume wordt geventileerd kan dit scherm gesloten worden. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. selecteer de tekeningla(a)g(en) waarop de ruimten staan. omdat er in een tussenbestand wordt geschreven. Als er lucht mechanisch wordt afgevoerd moet er bij luchtafvoer ook een hoeveelheid worden ingevoerd. Via het verwijzingsveld achter installatie verschijnt het scherm Installatie. Het scherm Koppeling DXF->UO voor <programma naam> verschijnt.

Vervolgens moet de Weekindeling geselecteerd worden. waarna het scherm Weekindeling verschijnt. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. Als dit wel het geval is kunnen bij de Gegevens voorwaardelijke nachtventilatie de volgende gebruikelijke waarden worden ingevuld : ‘koeling dmv buitenlucht’ : ‘Ja’. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling 8-18 uur invullen. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn.C. Vervolgens dit scherm selecteren. Hierna scherm Gebouwzone selecteren. verschijnt het scherm Roostergegevens. e e e e • • • • 206 . moet bij zaterdag en zondag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling 0-24 uur worden opgegeven. ‘koeling dmv luchtkoeler’ : ‘Ja’. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. • Omdat met buitenlucht wordt ingeblazen behoeven de koel. Bij dinsdag t/m vrijdag kan hetzelfde worden ingevuld. ‘uitschakelen als Tbinnen <’ : 19. Nu moeten de roosters geplaatst worden in de ruimte. Als in het weekend van 0-24 voorwaardelijk wordt geventileerd. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Bij het invoerveld ‘lucht wordt’ moet ‘toegevoerd’ worden geselecteerd. Als er ‘s-nachts niet voorwaardelijk wordt geventileerd hoeft bij voorwaardelijk nachtventilatie niets ingevuld te worden. ‘Tbinnen – Tbuiten >’ : 3. Bij de bedrijfswijze (deze kan meestal worden overgenomen uit een voorbeeld project) moet het verwijzingsveld aangeklikt worden. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. • • • Bij de voorwaardelijke nachtverwarming niets invullen. niveau rooster en door met de LMK dubbel te klikken op een rooster in het scherm Rooster definities. Regeling op luchttemperatuur laten staan.C. ‘uitschakelen als Tbuiten <’ 12. • • Bij de stooklijn voor het 1e net (water verwarming. Vervolgens op het scherm Roostergegevens sluiten.en de verwarmingsbatterij niet aangevinkt te worden. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Onder ‘waarvan dagbedrijf’ hoeft niets te worden ingevuld.klikken. Vervolgens bij het verwijzingsveld onder ‘waarvan dagbedrijf’ bij de Dagindeling ook 8-18 uur invullen. Via het scherm Gebouwinvoer. Als ’s-nachts voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij nachtbedrijf een nul worden ingevuld en bij nachtkoeling/verwarming de gewenste hoeveelheid. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Als er alleen overdag mechanisch geventileerd wordt moet alleen de luchthoeveelheid in de ruimte bij dagbedrijf worden ingevuld. Hierna moet het scherm Installatiegegevens geselecteerd worden. In de geselecteerde ruimte verschijnt een rondje (met een ‘v’). waarna het rooster geplaatst kan worden in een ruimte. Als er naast de mechanische ventilatie (tussen 8-18) ’s-nachts (tussen 0-8 en 18-24) voorwaardelijk wordt geventileerd moet bij maandag onder ‘installatie stand by’ bij de Dagindeling van 0-24 uur worden ingevuld. In het scherm Rooster definities moet een regel (=roosterdefinitie) geselecteerd worden door er dubbel op te klikken met de LMK. Als er alleen overdag wordt geventileerd van 8-18 uur moet bij maandag eerst het verwijzingsveld onder ‘installatie stand by’ worden aangeklikt en bij de Dagindeling van 8-18 uur worden ingevuld. De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. ‘aanschakelen als Tbinnen >’ : 23.

De defaultgegevens bij de Koudeopwekkers (6. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. resp. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Koudeopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. Via het scherm Gebouwinvoer. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. omdat volgens het Bouwbesluit altijd een verwarmingsapparaat (bv een radiator) aanwezig moet zijn. 20) kunnen geactiveerd worden door op de knop Warmteopwekkers te klikken en vervolgens op de knop Sluiten te klikken. -7. een vermogen van 0 Watt bij een aanvoerwatertemperatuur van 90 gr.C. 70. 90) aan de ingang en aan de uitgang. 70. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water koeling. resp.C. 12). zoals die door de fabrikant worden opgegeven. Selecteer de opgegeven radiator in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. moet tevens een afvoerrooster in de geselecteerde ruimte worden geplaatst. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. Bij decentrale verwarming ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘nee’ bij 2 net laten staan. 10) en RV (45. Voer de specificaties in.C. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden.C. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Hier staat het productnummer van de radiator in. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. en een omgevingstemperatuur van 20 gr. Omdat via een stooklijn wordt ingeblazen moeten de koel.C.. e e e e • • • • • • • • • 207 . Vul de productgegevens in van de (fictieve) radiator. Voorbeeld 2 : Mechanische ventilatie via stooklijn (geen decentrale koeling/verwarming) • • • Omschrijving invoeren Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanklikken. De defaultgegevens bij de Warmteopwekkers (90. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. worden ingevuld en bij Twater 90 gr. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Als deze waarden gewijzigd worden vul dan wel normale specificaties in. • Nu moet de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. Sluit vervolgens dit scherm. luchttemperatuur (30. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (default 90. waterretourtemperatuur (bv. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. niveau LVK-app. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) en ‘nee’ (2 net) laten staan. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden.De knop Warmteopwekkers verschijnt altijd. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water verwarming. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat.en de verwarmingsbatterij aangevinkt worden.C. 12. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. een retourwatertemperatuur van 70 gr. zoals wateraanvoertemperatuur (bv. 6). en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’. Op de vraag ‘Default gegevens gebruiken’ moet ‘Ja’ geantwoord worden. De Luchtontvochtiger niet aanvinken. Regeling op luchttemperatuur laten staan.Als ook mechanisch wordt afgevoerd. 20) in.C.

Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.). en bij omgevingstemperatuur 20 gr.C.C. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters en LVK-apparaten zie het eerste voorbeeld. als er overdag constant met 18 gr. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. in. 60. 20) ingevuld worden. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (15. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (80. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’.C. Via het scherm Gebouwinvoer. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Selecteer de opgegeven fancoilunit in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. zoals een redelijk vermogen bij installatie in dagbedrijf. Hier staat het productnummer van de fancoilunit in. Twater=15 gr. behoeven er ook geen LVK-apparaten geplaatst te worden.C. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. 20) ingevuld worden. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. e e e e e e • • • • • • • • • 208 . niveau LVK-app. Zie verder voorbeeld 2. Twater=80 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. bij retourwatertemperatuur 17 gr. 17. • Voorbeeld 3 : Decentrale koeling(2p-fancoil) en decentrale verwarming(radiator) • • • Omschrijving invoeren. Bij decentrale koeling ‘2p-fancoil’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. De 2-pijpsfancoilunit heeft een watertraject van 15/17 en de radiator een watertraject van 80/60. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de 2-pijpsfancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. Vul bij aanvoerwatertemperatuur 15 gr. Voer vervolgens op de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. het aantal en de temperatuursetpoints voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Bij decentrale verwarming ‘radiatoren’ (1 net) selecteren en ‘nee’ (2 net) laten staan. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet.Vul eerst de productgegevens in van de 2pijpsfancoilunit. moet worden ingeblazen.C. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling.C.• Bij de stooklijn (lucht.C. Sluit vervolgens dit scherm. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr.). Nu moeten de 2-pijpsfancoilunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Als er bij decentrale koeling/verwarming niets is opgegeven. Voer normale specificaties in.

in. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. 29. Vul de gegevens in voor vloerverwarming (1 kolom) en plafondkoeling e (2 kolom). en een omgevingstemperatuur van 20 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld. Via het scherm Gebouwinvoer. Vul bij het koeldeel bij de aanvoerwatertemperatuur 19 gr. Voer de specificaties in. bij retourwatertemperatuur 21 gr. Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer niet aanvinken. Er verschijnt een icoontje in de ruimte. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. 20) ingevuld worden. Twater=80 gr. waarop met de LMK dubbel geklikt moet worden. en door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities verschijnt het scherm ‘Productgegevens e LVK-apparaat’. e e e e e • • • • • • • • • 209 . Aangezien er in het programma nog niet gerekend kan worden met apart vloerverwarming en apart plafondkoeling. Bij de wandconstructies kan ook maar 1 laag aangevinkt worden in of de vloer of het plafond.Voorbeeld 4 : Decentrale koeling/verwarming (betonkernactivering : plafondkoeling/ vloerverwarming) Zie ook betonkernactivering. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat.). het aantal en de temperatuursetpoints (verwarming en koeling) voor dag en nacht moeten worden ingevoerd. Sluit vervolgens dit scherm.C.C.. en bij omgevingstemperatuur 22 gr. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. Sluit het scherm Productgegevens LVK-apparaat. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Bij decentrale verwarming kan ‘geen’ niet geselecteerd worden. een retourwatertemperatuur van 33 gr. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (19.C. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. De plafondkoeling heeft een watertraject van 19/21 en de vloerverwarming een watertraject van 35/29.). Hier staat het productnummer van de bron in. in. 22) ingevuld worden. Bij het verwarmingsdeel een aanvoerwatertemperatuur van 35 gr.C. Selecteer de opgegeven bron in het definitiescherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Bij decentrale koeling ‘geen’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. 21.C. Twater=19 gr. Nu moeten de (fictieve) radiator. niveau LVK-app. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als de radiator ’s-nachts uit staat. de vloerverwarming en de plafondkoeling nog geplaatst worden in de ruimte. • • • Omschrijving invoeren.).C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de radiator worden ingevuld (Tbuiten=20. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35.C. moeten deze twee LVKapparaten in één apparaat verenigd worden. De knop Koudeopwekkers verschijnt nog niet. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. Dan verschijnt het scherm Gegevens LVK-apparaat. Kies bij apparaat voor bron in constructie en bij functie voor verwarmen en koelen. Kies voor ‘radiatoren’ e e (1 net) en voor ‘ja’ in het 2 net.C.C. Twater=35 gr.

Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Voer vervolgens de radiator in volgens voorbeeld 1. Zie 2e voorbeeld. 90) aan de ingang en aan de uitgang. resp. 20) in.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. • • • • • Mechanische luchttoevoer en luchtafvoer aanvinken en gegevens invoeren. De vloerverwaming en de plafondkoeling moeten het voornaamste deel verzorgen. 22) ingevuld worden. verschijnt ook de knop Koudeopwekkers. de 2pfancoilunit 9/15 en de radiator 90/70.) aangepast. waterretourtemperatuur (19 gr. Vul bij de Centrale koelbatterij het vermogen in dat nodig is om de mechanisch toegevoerde lucht te koelen. Dit vermogen wordt afgegeven onder bepaalde omstandigheden. Daarom is het beter om de stooklijn van de plafondkoeling aan te houden. luchttemperatuur (30. Mechanisch wordt er lucht van 18 gr. 2p-fancoilunit. e e e e • • • • • 210 . de vloerverwarming 35/29. Regeling op luchttemperatuur laten staan. Omdat niet alle opties met de verschillende aanvoer/retourtemperaturen opgegeven kunnen worden. De Luchtontvochtiger niet aanvinken.C.C. Koel. Vul ook de gegevens bij de Centrale verwarmingsbatterij (35.en verwarmingsbatterij aanvinken. Voor wat betreft het decentrale koelgedeelte heeft de plafondkoeling een groter aandeel dan de 2pijpsinductieunit. resp. De plafondkoeling heeft een watertraject van 17/19. radiator. dus hier moet de stooklijn van de vloerverwarming worden opgegeven. is de retourwatertemperatuur (33 gr. 29. moeten sommige temperaturen aangepast worden. Bij Luchtbevochtiger niets invullen. Bij decentrale verwarming ‘radiator’ selecteren (1 net) en ‘ja’ (2 net) opgeven. Voor de bedrijfswijze zie het eerste voorbeeld.). ingeblazen.C. bij mengsectie ‘Nee’ en WTW hoeft niet aangevinkt te worden. Voorbeeld 5 : Combinatie mechanische ventilatie via stooklijn. 19. resp. waarna de fancoilunit en de radiator de ruimte moeten nakoelen. Door op de knop Warmteopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Warmteopwekkers (35. De inblaastemperatuur van 18 gr. Bij adiabatische koeling ‘geen’ laten staan. Voor het decentrale verwarmingsdeel levert de vloerverwarming het grootste aandeel.C. 29.C. Als dit gebeurt. naverwarmen. Bij decentrale koeling ‘2-pijpsinductieunit’ (1 net) selecteren en ‘ja’ (2 net) opgeven. zoals wateraanvoertemperatuur (17 gr. -7. 10) en RV (45. Door op de knop Koudeopwekkers te klikken kunnen de gegevens bij Koudeopwekkers (17. moet in elk geval gehaald worden. • Omschrijving invoeren. 20) ingevuld worden. vloerverwarming en plafondkoeling Zie ook betonkernactivering.).

C. Als het scherm ‘Productgegevens LVK-apparaat’ verschijnt. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C. Twater=50 gr. moet worden ingeblazen.C. Twater=35 gr. kan via Toevoegen de productgegevens van de radiator worden opgegeven.). de plafondkoeling.C. verwarming.1 gr.).C. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. worden ingevuld en bij Twater 6 gr. Twater=12 gr. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de plafondkoeling worden ingevuld (Tbuiten=20. Voor de voorwaardelijke nachtventilatie en het plaatsen van roosters zie het eerste voorbeeld. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte. Voer de 2pijps-fancoilunit in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVKproduct) in het definitiescherm LVK Product definities.). dag) moet de wateraanvoertemperatuur van de vloerverwarming worden ingevuld (Tbuiten=20. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen.C.• Bij de stooklijn voor het 1 net (water koeling.en koelbron zie voorbeeld 4.C. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het verwarmingsdeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. dag) moet de wateraanvoertemperatuur van het koeldeel van de fancoilunit worden ingevuld (Tbuiten=20. worden ingevuld en bij Tlucht 18 gr. Voor de invoer van de warmte. dag) kan bij Tbuiten 20 gr. Zie voorbeeld 2. Bij de stooklijn voor het 2 net (water koeling. Omdat de vloerverwarming en de plafondkoeling de basis moeten zijn moeten de temperatuursetpoints als volgt opgegeven worden : Tsetpoint plafondkoeling (dag) = 24. dag).C.C. dag) kan bij Tbuiten 20 gr.C. (lucht.). de 2-pijpsinductieunit en de radiator nog geplaatst worden in de ruimte. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Sluit het scherm en wijs deze via de combinatie shift-toets en LMK toe aan de gewenste ruimte.C. Twater=17 gr.0 gr. Bij de stooklijn voor het 2 net (water verwarming. Als het scherm ‘Productgegevens LVKapparaat’ verschijnt.C.0 gr. als er overdag constant met 18 gr. dag). worden ingevuld en bij Twater 80 gr. (lucht. Zie voorbeeld 1.C. Bij de nachtelijke stooklijn niets invullen als het apparaat ’s-nachts uit staat. Bij de stooklijn voor het 1 net (water verwarming. koeling. e e e e • • • • • • • • • • • • • • • • 211 . Voer de radiator in door met de LMK dubbel te klikken op een regel (=LVK-product) in het definitiescherm LVK Product definities. Tsetpoint vloerverwarming (dag) = 22. Nu moeten de vloerverwarming. Bij de stooklijn voor het LBK-net (water. kan via Toevoegen de productgegevens van de fancoilunit worden opgegeven.C. Bij de stooklijn (lucht.9 gr. Ook een andere (geleidende) stooklijn is mogelijk.C. Tsetpoint radiator (dag) = 21. Tsetpoint inductieunit (dag) = 24.

retour.en retourtemperatuur. de overdrachtscoëfficiënten (convectie en straling inclusief emissiecoëfficiënt).9) is Heff 0. Hinw staat vast op 25 W/m2K. Als bv. De specificaties van de bron in constructie wordt opgegeven door vermogen. Het maximale vermogen wordt als volgt afgeschat : Qmax = Oppervlakte * Vinfactor * Overdracht * (Taanv – Tret) / Ln(1. aan de binnenkant van de aangevinkte laag.Omdat het programma de effectiviteit en het debiet van het koeldeel bepaald aan de hand van de gegevens die zijn ingevuld bij het verwarmingssysteem. retour en setpoints) worden opgegeven.75 * 8 * dT1 / Ln (1. waar de bron zich bevindt.0 – EFFs) Vinfactor (Heff) wordt als volgt bepaald : Heff = (Hinw) / (Hc + Hr + Hinw).C.en omgevingstemperatuur. wateraanvoer-. Bij de installatiegegevens moet het gebruik van een 2 net voor de koelbron of e warmtebron worden opgegeven en de stooklijnen voor het 2 net Bij LVK-appa moet een bron in constructie (vermogen. dT opwekker = (12-6) = 6 en dT LVK-apparaat = (20-18) = 2. Het bijmengen gebeurt op basis van de opgegeven dT bij de opwekker (ZONE) en de opgegeven DT bij de bron in constructie (LVK).dT1/4) [W/m2] e 212 . Dit is om het debiet gelijk te houden aan dat van het koeldeel) Betonkernactivering Onder betonkernactivering verstaat men ook vloerverwarming en vloerkoeling. aanvoer. moet bij de opwekker en bij de LVK dezelfde dT worden opgegeven (er wordt dan niet bijgemengd). e • • Na het invoeren van deze gegevens gebeurt het volgende in de berekening : Voor het 2 net wordt gewerkt met de bij de LVK opgegeven aanvoer. Om zeker te zijn van de aanvoertemperatuur (bv 18 C).en omgevingstemperatuur. dan wordt op basis van verhouding dT bijgemengd. In dit geval 1 deel uit het primaire circuit (waarvan de aanvoertemperatuur de temperatuur is die bij de zone wordt opgegeven) en 2 delen uit het LVK-circuit. e Er wordt bijgemengd uit het 1 net op basis van de temperatuur die bij de stooklijnen wordt opgegeven. vanuit de te berekenen ruimte gezien. waterretour. Indien de bron zich in het midden van een constructielaag bevindt moeten de lagen in meerdere lagen opgesplitst worden. Het maximaal vermogen wat afgegeven kan worden wordt bepaald aan de hand van het oppervlak. Om de afgifte van warmte en koude via een wandconstructie te kunnen gebruiken moeten er op 3 verschillende plaatsen gegevens worden ingevoerd. • Bij wandconstructies (in nivo 2) moet een constructielaag worden aangevinkt. de aanvoer-. In normale gevallen (waarbij de emissie van de vloer of plafond is 0. Hierdoor wordt de vloer gevoed met een mengtemperatuur. De temperatuur die bij de stooklijn wordt opgegeven gaat dan ook de vloer in.75 De effectiviteit van het systeem Eff wordt als volgt bepaald : dT1 = Taanv – Tret dT2 = Taanv – Tomg Eff = dT1/ dT2 qmax = 0. is de retourwatertemperatuur (33 gr.) aangepast. De bron bevindt zich. bv de vloer. die wel eens lager kan zijn dan wat in eerste instantie gedacht wordt.

Indien er vertrekken onder en boven het doorgerekende vertrek staan. Indien er meerdere wanden met bron in constructie zijn opgegeven kiest het programma er zelf een. verschijnt een mededeling in het meldingscherm. wanden. kan slechts één van de vlakken gebruikt worden voor een bron in constructie. (volgorde van keuze : 1. Als het vermogen wordt aangepast. 3. Wanneer de betonkernactivering zowel bij dag als bij nachtbedrijf gebruikt wordt moeten er twee vermogens ingevuld worden (bij lucht door unit en vermogen nat convectie) Indien er zowel gekoeld als verwarmd wordt. vloer.Indien het opgegeven vermogen meer is dan via bovenstaande formule bepaald is wordt het vermogen door het rekenprogramma beperkt. waarbij een wand een vloer of plafond in tweeën deelt. 213 . plafond. 2. Een eventuele automatische keuze wordt aangegeven bij de uitvoer van de invoer. De beperking is op dit moment dat er slechts met één bron in constructie per vertrek kan worden gewerkt. wordt de effectiviteit en het debiet gebruikt die voor het verwarmingssysteem zijn bepaald.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful